MADDE 1 – (1) Bu Tebliğ 8/1/1985 tarihli ve 3143 sayılı, 10/6/1930 tarihli ve 1705 sayılı, 18/11/1960 tarihli ve 132 sayılı kanunlara istinaden hazırlanmıştır.
MADDE 2 – (1) 29/5/1998 tarihli ve 23356 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak mecburi uygulamaya konulan TS EN ISO 9994 “Çakmaklar- Emniyet Kuralları” standardı, Türk Standardları Enstitüsünce ekte yer aldığı şekilde revize edilmiştir. Bu revizyon metni,Resmî Gazete’de yayımı tarihinden itibaren 3 (üç) ay sonra imalat ve satış safhalarında mecburi olarak uygulanacak ve bu geçiş süresi sonunda eski metin uygulamadan kaldırılacaktır.
MADDE3 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE4 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür.
Bu standard, çakmaklar için normal kullanımda uygun bir emniyet seviyesinin sağlanması veya çakmakların kullanıcılardan kaynaklanan muhtemel kusurları için gerekli kuralları kapsar.
Bu standardda verilen emniyet kuralları, genellikle sigara, puro ve pipo çakmakları olarak bilinen alev üreten mamullerin hepsine uygulanır.
Alev üreten cihazlar olarak çakmaklar, diğer bütün alev kaynakları gibi kullanıcı için potansiyel tehlike oluştururlar. Bu standardda verilen emniyet kuralları, tehlikeleri tamamen ortadan kaldırmaz ancak, kullanıcıya yönelik potansiyel tehlikeyi azaltmayı amaçlar.
Normalde sigara, puro ve pipo yakmakta kullanılmakla birlikte, kâğıt, fitil, mum ve fener gibi nesneleri de yakmak için kullanılabilen, petrokimya türevi bir yakıtla elle çalıştırılan, alev oluşturan cihaz.
Not –Çakmaklar, mum veya el feneri olarak ya da uzun süre yanmayı gerektirecek diğer maksatlar için kullanılmaz.
Yakıt olarak, 24 oC’ta ölçülen buhar basıncı 104 kPa’dan daha yüksek n-butan, isobutan ve propan gibi sıvılaştırılmış hidrokarbonların kullanıldığı açık fitilli çakmak.
Haricî bir yakıt kabından çakmağın deposuna yakıt aktarılarak veya önceden doldurulmuş bir yakıt deposunu çakmağa yerleştirmek suretiyle yeniden doldurulmak üzere tasarımlanmış çakmak.
Bir defa yakıldığında alevin sönmemesi için zorunlu veya maksatlı bir hareket gerektirmeyen ve sonunda alevin sönmesi için kesinlikle kullanıcının hareketini gerektiren çakmak.
Alevin görünür ucundan alev koruyucusunun uç kısmına kadar veya alev koruyucusunun olmadığı durumda, alevin görünür ucundan fitilin dibine veya yakıcı valfinin ağzına kadar olan doğrusal uzunluk.
Kasıtlı olarak elle çalıştırma olmadan, çakmağın düşürülmesi ve buna bağlı olarak ateşleme elemanının aktif hâle getirilmesiyle ateşin oluşması ve devam etmesi.
İstenmeyen veya kendi kendine ateşlenme ihtimalini azaltmak maksadıyla, çakmaklar alev meydana getirmek için bir el hareketi ile çalıştırılmalıdır. Bu işlem aşağıdaki kurallardan en az birini sağlamalıdır.
a) alev oluşturmak ve söndürmek için kullanıcı tarafından bir hareket,
b) alev oluşturmak için kullanıcının iki veya daha fazla birbirinden bağımsız hareketi,
c)alevi oluşturmak için 15 N’dan daha fazla veya eş değer bir çalıştırma kuvveti uygulanması (Şekil 1 veya Şekil 2).
Not –Bu standardda, yakıcıları son ve ön karıştırmalı çakmaklar için tanımlanan en büyük alev yüksekliği değerlerinin, teknolojik gelişmelere uygun şekilde kademeli biçimde azaltılması için bu değerler periyodik olarak tekrar gözden geçirilmelidir.
3.2.1.1Madde 5.2’ye göre deneye tabi tutulduğunda, ayarlanamayan sıvı yakıtlı çakmakların meydana getirebildiği alev yüksekliği 120 mm’den daha büyük olmamalıdır.
3.2.1.2Madde 5.2’ye göre deneye tabi tutulduğunda ayarlanamayan, yakıcısı son ve ön karıştırmalı çakmakların meydana getirebildiği alev yüksekliği 50 mm’den daha büyük olmamalıdır.
3.2.2.1Madde 2.8’de tanımlanan ayarlanabilir çakmaklar için, kullanıcının farklı şartlarda kullanımı sırasında elde edeceği en büyük alev yüksekliği, Madde 5.2’ye göre deneye tabi tutulduğunda aşağıdaki kurallari sağlamalıdır.
3.2.2.2Ayarlanabilir, yakıcısı son karıştırmalı çakmakların imalatçı tarafından ayarlanan alev yüksekliği, kullanıcı tarafından ayarı değiştirilmeden ilk defa yakıldığında, 100 mm’den daha büyük olmamalıdır.
3.2.2.3Ayarlanabilir, yakıcısı son karıştırmalı çakmaklar, kullanıcı tarafından imalatçının belirlediği en büyük alev yüksekliği sınır değerine ayarlandığında, 120 mm’den daha büyük bir alev oluşturmamalıdır.
Açıklama
1 Çakmak
2 Kütle
FAlev oluşturmayı başlatan kuvvet
Şekil 1 – Madde 3.1’in c şıkkında belirtilen, alev oluşturmak için gerekli kuvvetin uygulanması – Basma düğmeli başlatıcı
Açıklama
1 Kuvvet ölçer
FAlev oluşturmayı başlatan kuvvet
Şekil 2 – Madde 3.1’in c şıkkında belirtilen, alev oluşturmak için gerekli kuvvetin uygulanması – Döner başlatıcı
3.2.2.4Ayarlanabilir, yakıcısı ön karıştırmalı çakmakların imalatçı tarafından ayarlanan alev yüksekliği, kullanıcı tarafından ayarı değiştirilmeden ilk defa yakıldığında, 60 mm’den daha büyük olmamalıdır.
3.2.2.5Ayarlanabilir, yakıcısı ön karıştırmalı çakmaklar, kullanıcı tarafından imalatçının belirlediği en büyük alev yüksekliği sınır değerine ayarlandığında, 75 mm’den daha büyük bir alev oluşturmamalıdır.
3.2.2.6Ayarlanabilir, yakıcıları son ve ön karıştırmalı çakmaklar, mümkün olan en düşük alev yüksekliğine ayarlandıklarında 50 mm’den daha büyük bir alev oluşturmamalıdır.
3.2.2.7Otomatik olarak ayarlanabilir pipo çakmakları, herhangi bir konumda, 100 mm’den daha büyük bir alev oluşturmamalıdır.
3.2.2.8Çakmakların erişebilecekleri en büyük alev yüksekliği, ilk ayarlama veya mamul tasarımı ya da her ikisi tarafından sınırlandırılmalıdır.
Not –Kabul edilebilir kalite sınırlamaları (KKS) değerleri için, Ek A’ya ve numune alma şeması referansları için kaynaklara bakınız.
3.3.1Madde 2.8’de tanımlanan ayarlanabilir çakmakların normal kullanımında, alev yüksekliğinin azaltılması veya artırılması kullanıcının özellikle ayarlamasını gerektirir. Ayarlanabilir çakmaklar, gerekli alçak veya yüksek alev yüksekliğini oluşturan ayar mekanizmasının hareket yönünü gösteren bir işaret taşımalıdır.
3.3.2Ayar mekanizmaları Madde 3.3.3 ve Madde 3.3.4’e uygun olan çakmaklarda, ayar mekanizmasının hareket yönü, çakmak üzerine, ayar mekanizması civarına, görülebilir ve anlaşılır olacak şekilde kalıcı baskı ile veya kazıyarak işaretlenmelidir.
3.3.3Alev ile yaklaşık olarak dik açı yapacak şekilde yerleştirilmiş, döner hareketli alev kontrol mekanizması olan gaz yakıtlı çakmaklar aşağıdaki gibi çalışmalıdır:
a)Alev kontrol mekanizması çakmağın üst tarafında olduğunda, çakmak alev düşey yönde yukarı doğru yönlendirilecek ve çakmak mekanizması kullanıcıya bakacak şekilde tutulduğunda, mekanizmanın sola doğru hareket ettirilmesi, alev yüksekliğinde bir azalma meydana getirmelidir.
b)Alev kontrol mekanizması çakmağın alt tarafında olduğunda, çakmak mekanizması kullanıcıya bakacak şekilde tutulduğunda, saat yönünde dönme hareketialev yüksekliğinde bir azalma meydana getirmelidir.
3.3.4Alev kontrol mekanizmasının yaklaşık olarak alev eksenine paralel hareketini gerektiren gaz yakıtlı çakmaklarda alev yüksekliği, hareket yönüne uygun olarak azalmalı veya artmalıdır.
3.3.5Alev kontrol mekanizması, çakmağın gövdesinden dışarıya doğru çıkıntılı ise, çakmağa teğet yönde, bütün bir ayar aralığında uygulanan en az 1 N çalıştırma kuvveti gereklidir (Şekil 3).
3.4Sıçrama veya püskürmeye ve alev yüksekliğinde değişmeye dayanıklılık
Madde 2.3’te tanımlanan gaz yakıtlı çakmaklar, en büyük alev yüksekliğine ayarlanarak Madde 5.3’e uygun olarak deneye tabi tutulduğunda, Madde 2.19’da tanımlanan sıçrama veya püskürme veya Madde 2.17’de tanımlanan alev yüksekliğinde bir değişme gözlenmemelidir.
Açıklama
1Alev kontrol mekanizmasına uygulanan kuvvetin yönü
Şekil 3 – Madde 3.3.5’te belirtilen alev kontrol mekanizmasına kuvvet uygulanması
Çakmak, kapağı kapatılarak veya bir düğmesi ya da bir kolunun serbest bırakılması suretiyle istenilen şekilde söndürüldüğünde, söndürme süresine bağlı olarak aşağıdaki şartları sağlamalıdır:
a)Alev yüksekliği sabitlenmiş, ayarlanamayan, yakıcısı son karıştırmalı çakmaklar, Madde 5.4’e göre deneye tabi tutulduğunda alev; 10 saniye devam ettikten sonra 2 saniye içinde tamamen sönmelidir.
b)Ayarlanabilir, yakıcısı son karıştırmalı çakmaklar, Madde 5.4’e göre deneye tabi tutulduğunda alev; 2 saniye içerisinde sönmelidir:
1)alev yüksekliği 50 mm’ye veya ayarlama 50 mm’den daha düşük olduğunda ayarlamanın imkân tanıdığı en büyük alev yüksekliğine ayarlandığında 10 saniyelik yanmadan sonra,
2)en büyük alev yüksekliğine ayarlandığında 5 saniyelik yanmadan sonra.
c)Yakıcısı son karıştırmalı koruyuculu çakmaklarda, yanmadan (örneğin, sürekli yanma) sonra 2 saniyelik ek yanma süresi, 2 saniyelik bu süre içerisinde alev, koruyucudan taşmazsa, kabul edilebilir.
d)Alev yüksekliği sabitlenmiş, ayarlanamayan, yakıcısı ön karıştırmalı çakmaklar, Madde 5.4’e göre deneye tabi tutulduğunda alev; 5 saniyeden daha az bir süre içinde tamamen sönmelidir.
e)Ayarlanabilir, yakıcısı ön karıştırmalı çakmaklar, Madde 5.4’e göre deneye tabi tutulduğunda alev 5 saniye içerisinde tamamen sönmelidir:
1)alev yüksekliği 50 mm’ye veya ayarlama 50 mm’den daha düşük olduğunda ayarlamanın imkân tanıdığı en büyük alev yüksekliğine ayarlandığında 10 saniyelik yanmadan sonra,
2)en büyük alev yüksekliğine ayarlandığında 5 saniyelik yanmadan sonra.
Not –Bu standardda, yakıcıları ön karıştırmalı çakmaklarda, yanmadan sonraki toplam sürenin, teknolojik gelişmelere uygun şekilde kademeli biçimde azaltılması için, bu değerler periyodik olarak tekrar gözden geçirilmelidir.
Sevk edilecek gaz yakıtlı çakmaklar, Madde 5.7’ye göre deneye tabi tutulduğunda, yakıtın sıvı kısmı yakıt haznesinin toplam hacminin % 85’ini geçmemelidir.
Çakmaklar, istenen şekilde kullanıldıklarında veya elle tutulduğunda, kullanıcının elinin kazayla kesilmesine veya sıyrılmasına sebep olacak şekilde keskin kenarlar ihtiva etmemelidir.
4.2.1İmalatçı tarafından tavsiye edilen yakıtla temas eden, Madde 2.2’de tarif edilen sıvı yakıtlı çakmakların bileşenleri, Madde 5.5’e göre deneye tabi tutulduğunda, yakıtla uzun süreli temastan sonra çakmağın bu standardda belirtilen kurallardan herhangi birini sağlamasına engel olacak şekilde bozulmamalıdır.
4.2.2İmalatçı tarafından tavsiye edilen yakıtla temas eden, Madde 2.3’te tarif edilen gaz yakıtlı çakmakların bileşenleri, Madde 5.5’e göre deneye tabi tutulduğunda, yakıtla temastan sonra çakmağın bu standardda belirtilen kurallardan herhangi birini sağlamasına engel olacak veya dakikada 15 miligramı aşan bir gaz kaçağına neden olacak şekilde bozulmamalıdır.
4.2.3Madde 4.2.1 ve Madde 4.2.2’deki kuralları sağlayan ve istenilen şekilde yakılabilen çakmaklar, Madde 3’te yer alan uygulanabilecek bütün kuralları karşılayabilmelidir. İstenilen şekilde yakılamayan çakmaklar, kusurlu sayılmazlar.
4.3.1Kapalı yakıt haznesi olan, tekrar doldurulabilir sıvı yakıtlı çakmaklar, Madde 5.6’ya göre deneye tabi tutulduğunda, kullanıcı tarafından istenilen şekilde çakmağa yerleştirildiğinde, yakıt haznesinden ve sızdırmazlık contasından yakıt kaçağı ve sızıntısını önleyecek bir sızdırmazlık contası bulunmalıdır.
4.3.2Doldurulabilir gaz yakıtlı çakmaklarda, basınçlı bir yakıt deposu bulunmalıdır. Bu çakmaklar, Madde 5.6’ya göre deneye tabi tutulduğunda, deposunun yeniden doldurma valfi, dakikada 15 miligramı aşan bir gaz kaçağını önleyecek seviyede emniyetli olmalıdır.
4.4.1Çakmaklar, müteakip işlemde güvenilir şekilde çalışmasına zarar vermeksizin, Madde 5.8’e göre uygulanan (1,5 ± 0,1) m yükseklikten 3 ayrı düşmeye dayanabilecek özellikte olmalıdır:
a)Yakıt deposunda çatlama/parçalanma ve
b)Madde 2.18’de tanımlanan sürekli yanma olmamalıdır.
Ayrıca gaz yakıtlı çakmaklar için gaz kaçağı, dakikada 15 miligramı geçmemelidir.
4.4.2Bu kuralları sağlayan ve istenilen şekilde yakılabilen çakmaklar, Madde 3’teki bütün kuralları da karşılamalıdır. İstenilen şekilde yakılamayan çakmaklar, kusurlu sayılmazlar.
Düşme deneyi sırasında koruyucunun çakmaktan çıkması durumunda, mümkünse koruyucu çakmağa tekrar takılır ve deneye devam edilir.
4.5.1Absorplanmamış yakıt ile doldurulmuş kapalı hazneli gaz ve sıvı yakıtlı çakmaklar, Madde 5.9’a göre deneye tabi tutulduğunda, 65 oC sıcaklığa 4 saat süreyle dayanabilmelidir.
4.5.2Bu kuralları sağlayan ve istenilen şekilde yakılabilen çakmaklar, (23 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirildikten sonra Madde 3’teki uygulanabilir bütün kuralları karşılamalıdır. İstenilen şekilde yakılamayan çakmaklar, kusurlu sayılmazlar.
Gaz yakıtlı çakmaklar, Madde 5.10’a göre deneye tabi tutulduğunda, imalatçı tarafından tavsiye edilen yakıtın 55 oC sıcaklıktaki buhar basıncının 2 katı kadar bir iç basınca dayanabilmelidir.
4.7.1Aşağıdaki çakmak tipleri, bileşenlerinin tehlikeli bir duruma yol açacak herhangi bir yanma veya bozulmaya sebep olmadığı elde herhangi bir tutuş durumunda, örneğin fitilin ucu veya yakma elemanı valf ağzı yataya 45olik bir açıyla aşağıya doğru tutulduğunda (Şekil 4) 5 saniye yanma süresine dayanabilmelidir:
a)Alev yükseklik ayarı en büyük değerinde olan ayarlanabilir gaz yakıtlı çakmaklar.
4.7.2Aşağıdaki çakmak tipleri, bileşenlerinin tehlikeli bir duruma yol açacak herhangi bir yanma veya bozulmaya sebep olmadığı elde herhangi bir tutuş durumunda, örneğin fitilin ucu veya yakma elemanı valf ağzı yataya 45olik bir açıyla aşağıya doğru tutulduğunda (Şekil 4) 10 saniyelik yanma süresine dayanabilmelidir:
a)Sıvı yakıtlı çakmaklar,
b)Alev yükseklikleri sabit olarak ayarlanmış, ayarlanamayan gaz yakıtlı çakmaklar,
c)Alev yüksekliği 50 mm’ye veya ayarlama 50 mm’den daha düşük olduğunda ayarlamanın imkân tanıdığı en büyük alev yüksekliğine ayarlanmış gaz yakıtlı çakmaklar.
Aşağıdaki çakmak tipleri, Madde 5.11’e göre deneye tabi tutulduğunda, 10 defa tekrarlanan 20 saniyelik yanma süresine dayanabilmelidir:
a)sıvı yakıtlı çakmaklar,
b)alev yükseklikleri sabit olarak ayarlanmış, ayarlanamayan gaz yakıtlı çakmaklar,
c)alev yüksekliği 50 mm’ye veya ayarlama 50 mm’den daha düşük olduğunda ayarlamanın imkân tanıdığı en büyük alev yüksekliğine ayarlanmış gaz yakıtlı çakmaklar.
Bu kuralları sağlayan ve istenilen şekilde yakılabilen çakmaklar, Madde 3’teki uygulanabilir bütün kuralları karşılamalıdır. İstenilen şekilde yakılamayan çakmaklar, kusurlu sayılmazlar.
Aşağıdaki çakmak tipleri, Madde 5.12’ye göre deneye tabi tutulduğunda, herhangi bir tehlikeli duruma sebep olmaksızın, alev düşey yukarı konumda iken 2 dakika süreyle devamlı yanmaya dayanabilmelidir:
a)sıvı yakıtlı çakmaklar,
b)alev yükseklikleri sabit olarak ayarlanmış, ayarlanamayan gaz yakıtlı çakmaklar,
c)alev yüksekliği 50 mm’ye veya ayarlama 50 mm’den daha düşük olduğunda ayarlamanın imkân tanıdığı en büyük alev yüksekliğine ayarlanmış gaz yakıtlı çakmaklar.
Şekil 4 – Madde 4.7.2’de tarif edilen yanma deneyi için çakmağın konumu
Uyarı-Bu standardın kullanıcıları, normal laboratuvar uygulamalarını (uygulanabilirse) bilmelidir. Bu standard çakmakların ve birlikte kullanılan ekipmanlarının emniyetle ilgili bütün sorunları hakkında bilgi vermez. Kullanımdan önce uygun emniyet ve sağlık esaslarını sağlamak ve mevzuatla ilgili sınırların uygulanabilirliğini tayin etmek standardın kullanıcısının sorumluluğundadır.
Bu maddeden sonraki maddelerde tarif edilen deney metotlarında, aksi belirtilmedikçe numuneler yeni, tam, normal olarak yakıt ile doldurulmuş çakmaklar olmalı ve başlangıçta herhangi bir mekanik hasar ihtiva etmemelidir.
5.2.1.15 mm aralıklarla yatay olarak işaretlenmiş, düşey olarak desteklenmiş yanmaz levha. Levha, çakmaktan en az 25 mm uzakta olacak şekilde, taban noktasından bir kaideye yerleştirilir.
5.2.1.2Yanmaz malzemeden yapılmış, hava akımı olmayan bölme.
5.2.2.1Deneyler, hava akımı olmayan bölme içerisinde yapılmalıdır. Yakıcısı ön karıştırmalı çakmaklarda, bu deneyin loş ortamda yapılması tavsiye edilir.
5.2.2.2Her bir alev yüksekliğinin ölçülmesinden önce, bütün deney numuneleri en az 10 saat süreyle (23 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirilir.
5.2.2.3Alevin düşey, yukarı doğru yönlendirilmesi için numune bir desteğin önüne yerleştirilir.
5.2.2.4Numune çakmak yakılır ve 5 saniyelik yanma süresi boyunca, Madde 2.13’te tarif edildiği şekilde, çakmağın arkasındaki levha üzerinde bulunan işaretler yardımıyla 5 mm’ye en yakın yükseklik belirlenir.
5.3.2.1Her bir sıçrama, püskürme ve alev yüksekliğinde değişme deneyinden önce bütün deney numuneleri en az 10 saat süreyle (23 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirilir.
5.3.2.2Çakmaklar, Madde 2.8’de tanımlanan ayarlanabilir çakmaklardan ise, alev en büyük yüksekliğe ayarlanır.
5.3.2.3Çakmaklar yakılır ve herhangi bir elde tutuş durumunda, 5 saniyelik yanma süresinde, Madde 2.19’da tanımlanan sıçrama veya püskürme olup olmadığına bakılır.
Kusur:Herhangi bir sıçrama veya püskürme belirtisi kusur sayılır.
5.3.2.4Çakmak kusurlu değilse, Madde 5.3.2.7’de tarif edilen işlemden önce en az 5 dakika süreyle (23 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirilir.
5.3.2.5Madde 5.3.2.7’de tarif edilen deneyi yapmak için farklı gaz yakıtlı çakmaklar kullanılmışsa, her bir çakmak Madde 5.3.2.1’e uygun olarak kararlı duruma getirilir.
5.3.2.6Madde 2.10’da tanımlanan otomatik ayarlanabilir pipo çakmaklarına, Madde 5.3.2.7, Madde 5.3.2.8, Madde 5.3.2.9, Madde 5.3.2.10, Madde 5.3.2.11 ve Madde 5.3.2.12’de verilen işlemler uygulanmamalıdır.
5.3.2.7Çakmak, alev düşey, yukarı doğru yönlendirilecek şekilde yakılır ve alev yüksekliği izlenir. Çakmak yataya 45o’lik bir açı ile aşağı döndürülür (Şekil 5) ve bu işlem sırasındaki ortalama veya kararlı durumdaki alev yüksekliği izlenir. Çakmak söndürülür ve tekrar düşey konuma getirilir.
Kusur:Toplam beş saniyelik deney süresince, herhangi bir anda kararlı durumdaki alev yüksekliğinin 50 mm üzerine çıkması veya en büyük alev yükseklik değerlerinin, Madde 3.2’de belirtilen en büyük değerlerini aşması kusur sayılır.
5.3.2.8Çakmak kusurlu değilse, Madde 5.3.2.10, Madde 5.3.2.11 ve Madde 5.3.2.12’de tarif edilen işlemlerden önce en az 5 dakika süreyle (23 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirilir.
5.3.2.9Madde 5.3.2.10, Madde 5.3.2.11 ve Madde 5.3.2.12’de tarif edildiği gibi deneyleri yapmak için farklıgaz yakıtlı çakmaklar kullanılmışsa, her bir çakmak Madde 5.3.2.1’e uygun olarak kararlı duruma getirilir.
5.3.2.10Çakmak 10 saniyelik bir süreyle ters çevrilir.
Açıklama
Alev yüksekliği : l1 + l2
Şekil 5 – Madde 5.3.2.7’de tarif edilen alev yüksekliğindeki değişme deneyi için
alev yüksekliğinin ölçülmesi
5.3.2.11Alevin düşey, yukarı doğru yönlendirilebilmesi için çakmak tekrar ilk konuma getirilir ve yakılır.
5.3.2.125 saniyelik yanma sırasında alev yüksekliği gözlenir.
Kusur:Alevin 50 mm’yi veya Madde 3.2’de verilen en büyük alev yüksekliğin aşan herhangi bir durumun olması kusur sayılır.
Bu deneyin amacı, imalatçı tarafından tavsiye edilen yakıt ile temas hâlindeki çakmak bileşenlerinin herhangi bir durumda bozulup bozulmadığını veya bu deneyde tanımlanan yakıt sızıntısına sebep olup olmadığını tespit etmektir.
Madde 3.1, Madde 3.2, Madde 3.3, Madde 3.4 ve Madde 3.5’teki kuralları karşılamak için yapılan deneylerde kullanılan çakmaklar, bu uygunluk deneyinde kullanılabilir.
5.5.3.2.1 Mahfaza, (40 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirilir.
5.5.3.2.2Her bir numune, içerisinde yakıt olup olmadığından emin olmak için yakılır ve söndürülmüş numuneler 28 gün süreyle mahfaza içerisinde tutulur.
5.5.3.2.328 gün sonra numuneler mahfaza içerisinden çıkarılır.
5.5.3.2.4 Numuneler, en az 10 saat süreyle (23 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirilir.
5.5.3.2.5 Numuneler tartılarak, dakikada 15 miligramı aşan bir gaz kaçağı olup olmadığı tayin edilir.
Kusur:Dakikada 15 miligramı aşan bir gaz kaçağı kusur sayılır. Yakıtı boşalmış çakmak da kusurlu sayılır.
Çakmağın yakıt haznesinin içi tamamen veya kısmen görülebiliyorsa, hazne içerisindeki sıvı yakıtın varlığı gözle izlenir. Sıvı yakıt yoksa çakmak boştur.
5.5.3.2.6 İstenilen şekilde yakılabilen bütün çakmaklar, daha sonra Madde 3’teki bütün kuralları karşılamalıdır. İstenilen şekilde yakılamayan çakmaklar, kusurlu sayılmazlar.
Çakmağın yakıt haznesi şeffaf değilse, Madde 5.5.3.2.7’ye göre işleme devam edilir.
5.5.3.2.7 Şeffaf olmayan ve istenilen şekilde yakılamayan çakmaklar, boş olup olmadıklarının belirlenmesi için aşağıdaki deneye tabi tutulur:
b)Yakıt haznesi açılır (doldurulmaz çakmaklar için, sızdırmazlık bilyası itilerek veya yakıcı valfi açılarak veya doldurulabilir çakmaklar için, tekrar doldurma valfi açılarak).
c)Çakmak bütün bileşenleri ile birlikte tekrar tartılır.
Çakmağın kütlesi ± 10 mg sınırları içerisinde değişmeden kalıyorsa, çakmak boştur.
5.5.3.2.8 İstenilen şekilde yakılabilen bütün çakmaklar, daha sonra Madde 3’teki bütün kuralları karşılamalıdır. İstenilen şekilde yakılamayan çakmaklar, kusurlu sayılmazlar.
5.5.3.2.9 Bu deneyin tekrarlanabilirliği, numunelerin ömrüne bağlıdır. Bu nedenle, deney yeni imâl edilmiş çakmaklarla yapılmalıdır.
Bu deneyin amacı, yakıt haznesinin hacmine göre yakıtın sıvı kısmının hacimsel yer değiştirme miktarını tayin etmektir. Bu deney, Madde 2.2’de tanımlanan sıvı yakıtlı çakmaklara uygulanmaz.
Yakıtın tipi ve formülü bilinmiyorsa, yoğunluk için 0,54 g/cm3 değeri kullanılır.
5.7.4.4Yakıt haznesine 6 mm’den daha geniş olmayan bir delik açılır ve çakmak tartılır.
5.7.4.5Yakıt haznesi, içinde hava kabarcığı kalmayacak şekilde enjektör veya bir başka uygun alet kullanılarak (23 ± 2) oC sıcaklıktaki damıtık su ile doldurulur.
Doldurma sırasında sıkışan hava kabarcıklarının tahliyesini sağlamak için, çakmağın ve yakıt haznesinin tasarımına (boyut, şekil ve et kalınlığı) bağlı olarak yakıt deposuna bir hava tahliye deliği açılmasına ihtiyaç duyulabilir. Hava tahliye deliği kullanılacaksa, doldurma ve hava tahliye deliklerinin her ikisi birden açıldıktan sonra çakmak tartılır.
5.7.4.7Çakmaktaki suyun kütlesi, su ile dolu çakmağın kütlesinden (Madde 5.7.4.6), boş çakmağın kütlesi çıkarılarak (Madde 5.7.4.4) veya numune çakmağın yakıt haznesine doldurulması gereken su miktarı ölçülerek veya bunların dışında uygun bir metotla belirlenir.
5.7.4.8Çakmağın yakıt haznesinin hacmi V0 aşağıdaki eşitlikten hesaplanır.
V0 = suyun kütlesi (g) / suyun (23 ± 2) oC sıcaklıktaki yoğunluğu (g/cm3)
Kusur:V1/V0 oranının 0,85’ten büyük olması kusur sayılır.
Bu deneyin amacı, çakmağın kullanımı sırasında meydana gelebilecek bir düşmeye karşı emniyetli bir şekilde dayanma özelliğini belirlemektir.
Madde 3.1, Madde 3.2, Madde 3.3, Madde 3.4 ve Madde 3.5’teki kuralları karşılamak için yapılan deneylerde kullanılan çakmaklar, bu düşme deneyi için de kullanılabilir.
5.8.2.2(1,5 ± 0,1) m yüksekliğe işaretlenmiş yükseklik ölçme cihazı.
5.8.2.3Gaz kaçağını, bir dakikanın üzerinde geçen zaman içinde ölçüldüğünde 0,1 mg veya 10 dakikanın üzerinde geçen zaman içinde ölçüldüğünde 1 mg hassasiyette ölçebilen terazi.
Numune 1:Çakmak, en az 10 saat süreyle (23 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirilmelidir.
Ayarlanabilir çakmak için alev yüksekliği, en büyük değerine ayarlanmış olmalıdır.
Numune 2:Çakmak, 24 saat süreyle (-10 ± 2) oC sıcaklıkta tutulmalı ve daha sonra en az 10 saat süreyle (23 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirilmelidir.
Ayarlanabilir çakmak için alev yüksekliği, en büyük 50 mm değerine ayarlanmış olmalıdır.
5.8.3.3.1Her bir numune, aşağıda verilen başlangıç konumlarının her birinden, beton zemin üzerine (1,5 ± 0,1) m yükseklikten serbest düşürülür:
a)Taban aşağıda olacak şekilde,
b)Taban yukarıda olacak şekilde,
c)Yatay olacak şekilde.
Kapaklı çakmakların kapakları, düşme deneyi sırasında kapalı durumda olmalıdır.
5.8.3.3.2 Numune, her bir düşme sırasında, yakıt haznesi çatlaması ve sürekli yanma kontrolü için gözlenir.
Kusur:Yakıt haznesi çatlaması, parçalanması veya sürekli yanma kusur sayılır.
5.8.3.3.3 Üç düşme deneyinden sonra çakmak 5 dakika içerisinde tartılarak gaz kaçağının dakikada 15 miligramı aşıp aşmadığı kontrol edilir.
Kusur:Gaz kaçağının bu değeri aşması kusur sayılır.
5.8.3.4 Madde 5.8.3.2 ve Madde 5.8.3.3’teki deneylerde kusurlu sayılmayan ve istenilen şekilde yakılabilen bütün çakmaklar, daha sonra Madde 3’teki bütün kuralları karşılamalıdır.
5.8.3.5 İstenilen şekilde yakılamayan çakmaklar, kusurlu sayılmaz.
Bu deneyin amacı, yakıt haznesi ve contalarda çatlama, parçalanma ve çakmağın takip eden işlemi emniyetli bir şekilde gerçekleştirmesine engel olmayacak şekilde yüksek sıcaklığa dayanma kabiliyetini tayin etmektir.
Madde 3.1, Madde 3.2, Madde 3.3, Madde 3.4 ve Madde 3.5’teki kuralları karşılamak için yapılan deneylerde kullanılan çakmaklar, bu sıcaklık deneyi için de kullanılabilir.
5.9.3.1 Mahfaza, (65 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirilir.
5.9.3.2 Her bir numune, içerisinde yakıt olup olmadığından emin olmak için yakılır ve söndürülmüş numuneler en az 4 saat süreyle mahfaza içerisinde tutulur.
5.9.3.3 Numune 4 saatten sonra mahfazadan çıkartılarak en az 10 saat süreyle (23 ± 2) oC sıcaklıkta kararlı duruma getirilir.
5.9.3.4 Sıvı yakıtlı çakmaklar için, sıcaklık kararlı duruma getirildikten sonra, çakmak içerisinde yakıt bulunmuyorsa, imalatçı tarafından tavsiye edilen yakıt ve metotla doldurulur.
Kusur:Yakıt haznesi ve contalarında çatlama, parçalanma kusur sayılır.
5.9.3.5İstenilen şekilde yakılabilen sıvı yakıtlı çakmaklar, daha sonra Madde 3’teki bütün kuralları karşılamalıdır. İstenilen şekilde yakılamayan sıvı yakıtlı çakmaklar, kusurlu sayılmazlar.
5.9.3.6Gaz yakıtlı çakmaklar için, sıcaklık kararlı duruma getirildikten sonra, numuneler tartılarak dakikada 15 miligramı aşan bir gaz kaçağı olup olamadığı tayin edilir.
Kusur:Dakikada 15 miligramı aşan bir gaz kaçağı kusur sayılır. Sıvı yakıtı boşalmış çakmak da kusurlu sayılır.
Çakmağın yakıt haznesinin içi tamamen veya kısmen görülebiliyorsa, hazne içerisindeki sıvı yakıtın varlığı gözle izlenir. Sıvı yakıt yoksa çakmak boştur.
5.9.3.7İstenilen şekilde yakılabilen gaz yakıtlı çakmaklar, daha sonra Madde 3’teki bütün kuralları karşılamalıdır. İstenilen şekilde yakılamayan gaz yakıtlı çakmaklar, kusurlu sayılmazlar.
Çakmağın yakıt haznesi şeffaf değilse Madde 5.9.3.8’e göre işleme devam edilir.
5.9.3.8 Şeffaf olmayan ve istenilen şekilde yakılamayan çakmaklar, boş olup olmadıklarının belirlenmesi için aşağıdaki deneye tabi tutulur:
a)Çakmak, 0,1 mg hassasiyete sahip bir terazi ile tartılır,
b)Yakıt haznesi açılır (doldurulmaz çakmaklar için, sızdırmazlık bilyası itilerek veya yakıcı valfi açılarak veya doldurulabilir çakmaklar için, tekrar doldurma valfi açılarak),
c)Çakmak bütün bileşenleri ile birlikte tekrar tartılır.
Çakmağın kütlesi ± 10 mg sınırları içerisinde değişmeden kalıyorsa, çakmak boştur.
5.9.3.9 İstenilen şekilde yakılabilen gaz yakıtlı çakmaklar, daha sonra Madde 3’teki bütün kuralları karşılamalıdır. İstenilen şekilde yakılamayan gaz yakıtlı çakmaklar, kusurlu sayılmazlar.
Numuneler, yakıtı boşaltılmış ve herhangi bir mekanik hasarı bulunmayan yeni çakmaklardan oluşmalıdır.
Madde 3.1, Madde 3.2, Madde 3.3, Madde 3.4 ve Madde 3.5’teki kuralları karşılamak için yapılan deneylerde kullanılan çakmaklar, bu basınç deneyi için de kullanılabilir.
5.10.4.1Deney, (23 ± 2) oC’lık bir ortam sıcaklığında yapılır.
5.10.4.2 Numune, 69 kPa/s’lik bir iç basınç artış hızını aşmayacak şekilde, imalatçı tarafından tavsiye edilen yakıtın 55 oC’taki buhar basıncının iki katı büyüklüğündeki bir iç basınca maruz bırakılır.
5.10.4.3Deney sırasında ani bir iç basınç düşmesi olup olmadığı gözlenir.
Kusur:Her türlü ani basınç düşmesi belirtisi kusur sayılır.
Bu deneyin amacı, müteakip emniyet işlemine zarar vermeden, yanmalar arasında 5 dakika ara verilerek 10 defa tekrarlanan 20 saniyelik yanma süresine çakmakların dayanabilme kabiliyetini tayin etmektir.
Madde 3.1, Madde 3.2, Madde 3.3, Madde 3.4 ve Madde 3.5’teki kuralları karşılamak için yapılan deneylerde kullanılan çakmaklar, bu yanma deneyi için de kullanılabilir.
Bu deneyin amacı, çakmakların tehlike oluşturmadan, 2 dakikalık sürekli yanmaya dayanabilme özelliğini tayin etmektir.
Madde 3.1, Madde 3.2, Madde 3.3, Madde 3.4 ve Madde 3.5’teki kuralları karşılamak için yapılan deneylerde kullanılan çakmaklar, bu yanma deneyi için de kullanılabilir.
Bütün çakmaklarda, kullanıcılara, doğru kullanma metodunu bildiren, yazılı veya mevcut bütün yazılı talimat ve uyarılar veya her ikisinin birden yerine geçecek emniyet sembolleri şeklinde, uygun emniyet bilgisi (talimatlar veya uyarılar veya her ikisi birden) bulunmalıdır.
Emniyet bilgisi, çakmağın üzerinde veya çakmaktan ayrı veya çakmak ambalajı içerisinde bir broşür olarak veya satış noktasında tüketici için düzenlenen mamul ambalajı üzerinde verilmelidir. Bu bilgi çakmak tipine en uygun uyarıları vurgulamalıdır. Emniyet bilgisi, çakmağın göze çarpan bir yerine zeminle zıt renkte ve diğer bilgilerden farklı renk, yazı büyüklüğü veya biçiminde yerleştirilmelidir.
6.3.1Emniyet bilgisi, bütün çakmaklar için, bu bilgiye anlamca yakın bağlantısı olan ayrı bir kelime ile “UYARI” şeklinde verilmeli ve aşağıdaki ifadeleri kapsamalıdır.
–“ÇOCUKLARDAN UZAK TUTUNUZ” veya “ÇOCUKLARIN ULAŞAMAYACAĞI YERE KOYUNUZ”.
(kullanılan ifade vurgulanmalı ve fark edilir olmalıdır.)
–“Çakmağı, yüzünüzden ve giyeceklerinizden uzak tutunuz”.
Emniyet bilgisi, çakmak tipine bağlı olarak aşağıdaki hususları içermelidir:
a)“Yanıcı, basınçlı gaz ihtiva eder”.
b)“Yanıcı sıvı ihtiva eder”.
c)“Doldurulduğunda yanıcı sıvı ihtiva edecektir”.
d)“50 oC’un üzerindeki sıcaklıklara veya uzun süreli güneş ışığına maruz bırakmayınız”.
e)“Asla delmeyiniz veya ateşe atmayınız”.
6.3.2.Çakmak tipine uygun olarak aşağıdaki ifadeler kullanılır:
a)“Kullanımdan sonra alevin söndüğüne emin olunuz”
b)(Bu ifade bütün kendi kendine sönen çakmaklarda bulunmalıdır)
c)“Bu çakmak kendi kendine sönmez – Çakmağı söndürmek için kapağı kapatınız”
d)(Bu ifade bütün kendi kendine sönmeyen çakmaklarda bulunmalıdır)
e)“Görünür alevin üst kısmında çok yüksek ısı mevcuttur. Yangın veya yanık yaralanmalarına engel olmak için özel tedbirler alınmalıdır”
f)(Bu ifade bütün ön karıştırmalı ateşlemeli çakmaklarda bulunmalıdır)
g)“10 saniyeden daha uzun süre ile ateşe tutmayınız”
h)(Bu ifade bütün ön karıştırmalı ateşlemeli çakmaklarda bulunmalıdır)
Doldurulabilir gaz yakıtlı çakmaklarda, tekrar doldurma işleminin emniyetli bir şekilde yapılabilmesi için, gereken doğru işlemin ayrıca yazılmış olduğu talimatlar bulunmalıdır. Bu talimatlarda imalatçının tavsiye ettiği yakıt belirtilmeli ve çakmağın yakıt haznesi ile dolumda kullanılacak yakıt tüpünün birbirine tam olarak uymasını sağlayan uygun bilgi de bulunmalıdır.
Madde 3.2.1 veMadde 3.2.2’de alevkarakteristikleriiçinverileneksınırlamalarvekurallariçinimalatçınınkabulsınırları
A.1İmalatçı için gerekli bütün işlemleri tamamlanmış çakmaklar, aşağıda verilen kabul edilebilir kalite sınırlamalarını (KKS) karşılamalıdır. Bu KKS, şartname sınırında ve bu sınırın hemen altındaki dar bir sınırda (veya ek sınırda) alev yüksekliğinin ölçülmesi için kullanılır.
A.2Bu amaç için; KKS, bir işlem ortalaması olarak, verilen kabul edilebilir sınırların arasında yer alan veya bu değerleri aşan son işlemi bitmiş mamulün en büyük yüzdesini verir. İmalatçılar, verilen sınırların arasında yer alan veya bu değerleri aşan son işlemi bitmiş mamul yüzdesinin aşağıda verilenlerden daha yüksek olmamasını sağlamalıdır.
a)Madde 3.2.1.1’de verilen ayarlanamayan sıvı yakıtlı çakmaklar için;
En büyük alev yüksekliği 120 mm’den daha fazla olan çakmaklar için KKS = % 1
En büyük alev yüksekliği 115 mm ila 120 mm arasında olan çakmaklar içinKKS = % 10
b)Madde 3.2.1.2’de verilen ayarlanamayan yakıcıları son ve ön karıştırmalı çakmaklar için;
En büyük alev yüksekliği 50 mm’den daha fazla olan çakmaklar için KKS = % 1
En büyük alev yüksekliği 40 mm ila 50 mm arasında olan çakmaklar içinKKS = % 10
c)Madde 3.2.2.2’de verilen ayarlanabilir yakıcısı son karıştırmalı çakmaklar için;
İlk ateşlemede alev yüksekliği 100 mm’den daha fazla olan çakmaklar için KKS = % 1
İlk ateşlemede alev yüksekliği 90 mm ila 100 mm arasında olan çakmaklar içinKKS = % 10
d)Madde 3.2.2.3’te verilen ayarlanabilir yakıcısı son karıştırmalı çakmaklar için;
En büyük alev yüksekliği 120 mm’den daha fazla olan çakmaklar için KKS = % 1
En büyük alev yüksekliği 115 mm ila 120 mm arasında olan çakmaklar içinKKS = % 10
e)Madde 3.2.2.4’te verilen ayarlanabilir yakıcısı ön karıştırmalı çakmaklar için;
İlk ateşlemede alev yüksekliği 60 mm’den daha fazla olan çakmaklar için KKS = % 1
İlk ateşlemede alev yüksekliği 50 mm ila 60 mm arasında olan çakmaklar içinKKS = % 10
f)Madde 3.2.2.5’te verilen ayarlanabilir yakıcısı ön karıştırmalı çakmaklar için;
En büyük alev yüksekliği 75 mm’den daha fazla olan çakmaklar için KKS = % 1
En büyük alev yüksekliği 65 mm ila 75 mm arasında olan çakmaklar içinKKS = % 10
Kaynaklar
Ek A’da verilen KKS değerlerini sağlamak için kullanılan metotlar, bunlarla sınırlı olmamakla birlikte, aşağıda verilen kaynaklardan bilgi edinilebilir. Diğer müşteri tasarım planları ve istatistiksel metotlar imalatçının takdir ettiği şekilde kullanılabilir.
Kurallar veya ek sınırlamalarda veya her ikisinde birden ayrı ayrı yapılacak muayene için;
[1]ISO 2859-1:1999, Sampling procedures for inspection by attributes – Part 1: Sampling schemes indexed by acceptance qulity limit (AQL) for lot-by-lot inspection.
Kurallar veya ek sınırlamalarda aynı anda yapılacak muayene için;
[2]“TrinomialSamplingPlanstoMatch MIL-STD-105D” 1983 ASQC QualitycongressTransactions, ASQC, Milwaukee, USA.
Alev yükseklik ölçmelerinin kaydedildiği ve ürünün kararlı normal bir dağıtımının sağlandığı yerlerde;
[3]ISO 3951-1:2005, Samplingproceduresforinspectionbyvariables – Part1 : Specificationforsinglesamplingplansindexedbyacceptancequlity limit (AQL) for lot-by-lot inspectionfor a singlequalitycharacteristicandsingle AQL.
Mamultse–mün son işleme kadar sorunsuz bir şekilde işlendiği ve uygun olmayan birimlerin reddedilen partilerden çıkarıldığı durumlarda, aşağıdaki AQL (KKS) çizelgelerine bakılır.
[4]SamplingInspectionTables – SingleandDoubleSampling, Dodge andRomig, J. WileyandSons, Inc., New York, NY, USA.
