|
ÖZET: Başvuru, Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (MASKİ) tarafından yeni bina su aboneliklerinde ön ödemeli kartlı su sayacı kullanımının zorunlu hale getirilmesine yönelik itirazı kapsamaktadır. Şikâyetçi, su aboneliği başvurusu sırasında mekanik su sayacı talep etmesine rağmen, idarenin kendisine kartlı su sayacı takarak abonelik işlemlerini gerçekleştirdiğini belirterek, bu durumun düzeltilmesini istemektedir.
MASKİ, 14/01/2020 tarihinde yapılan olağanüstü genel kurulda yeni bina aboneliklerinde elektronik kartlı sayaç takılacağına dair bir karar alındığını ve bu kararın yürürlüğe girdiğini ifade etmiştir. İdare, bu uygulamanın abonelere çeşitli avantajlar sağladığını ve su ücretlerinde indirimler sunduğunu belirtmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde, MASKİ’nin bu uygulamasının Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a aykırı olduğu, abonelere sayaç seçme hakkı tanımadan zorunluluk getirilmesinin hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, şikâyetçinin mekanik sayaç kullanma talebinin yerine getirilmesi ve diğer abonelerin de benzer mağduriyet yaşamaması için gerekli düzenlemelerin yapılması hususunda MASKİ’ye tavsiyede bulunmuştur. Bu tavsiye, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiğini vurgulamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/28514-S.20.33341
BAŞVURU NO : 2020/5504
KARAR TARİHİ : 11/06/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
(MASKİ)
Başvuru, yeni bina su aboneliklerinde ön ödemeli elektronik
BAŞVURUNUN KONUSU :
kartlı su sayacı kullanımının zorunlu hale getirilmesine yönelik itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23/03/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi, su aboneliği başvurusunda mekanik su sayacı talep etmesine rağmen idarece ön ödemeli kartlı su sayacı takılarak abonelik işlemlerinin gerçekleştirildiğini iddia ederek, kullanmak zorunda kaldığı elektronik katlı su sayacının mekanik su sayacıyla değiştirilmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. MASKİ Genel Müdürlüğünün 13/04/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. 6360 sayılı Kanun ile Manisa ilinin Büyükşehir statüsüne dönüştüğü, bu anlamda, 01/04/2014 tarihinden bu yana Genel Müdürlüklerinin 2560 ve 5216 sayılı Kanunlar kapsamında içme suyu ve kanalizasyon sistemlerinin yönetim, işletme, bakım ve yenileme iş ve işlemlerini yürüttüğü,
2.2. İdarelerince, 2560 sayılı Kanun kapsamında tanımlanmış kamu hizmetinin, Kanunun 3 üncü ve devamı maddelerinde görev tanımları belirlenmiş bulunan organları eliyle yerine getirildiği, bu kapsamda Manisa Büyükşehir Belediyesi Meclis üyelerinden oluşan ve Kanun uyarınca “Genel Kurul” sıfatı ile karar almaya yetkili olan üst karar organının MASKİ Genel
Kurulu olduğu, bu doğrultuda, İdarelerinin, Genel Kurullarının almış olduğu kararları uygulamakla yükümlü olduğu,
2.3. Bu kapsamda, 14/01/2020 tarih ve 2 no.lu MASKİ 1. Olağanüstü Genel Kurul toplantısında; “İl genelinde yeni bina aboneliklerinde elektronik kartlı sayaç (EKS)
takılacaktır.” şeklinde karar alındığı, bu kararın uygulanmak üzere yürürlüğe girdiği ve herhangi bir itiraz olmaksızın kesinleştiği,
2.4. 03/04/2012 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan Su ve Kanalizasyon
Hizmetlerinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğe göre İdarelerince ‘Su ve Atık su
Abone Sözleşmesi’ hazırlandığı ve bu sözleşmenin kullanıldığı, hizmet başlangıcında bu sözleşmenin abonelerle karşılıklı imza altına alındığı,
2.5. Söz konusu sözleşmenin, 1 inci maddesinde; “Abone yürürlükteki kanunlar, yönetmelikler
Genel Kurul ve yönetim kurulu kararlarını ve ilerde bunlarda yapılacak olan değişiklikleri aynen kabul eder.”, 34 üncü maddesinde; “İdare gerekli gördüğü hallerde aboneye ait mekanik su sayacını, kartlı su sayacı ile değiştirir ve bedelini aboneden talep eder.” hükmünün yer aldığı,
2.6. “ adresindeki no.lu su aboneliğinin şikayetçi adına kayıtlı olduğu, aboneliğinin 21/02/2020 tarihinde tesis edildiği ve kamu hizmeti olan sağlıklı/yeterli içme ve kullanma suyu temininin adı geçen aboneye sağlandığı,
2.7. İdarelerinin Genel Kurul Kararını uygulamakla yükümlü olması nedeniyle, yeni binaya abonelik tesisi esnasında elektronik kartlı su sayacı montajı yapıldığı, şikayetçinin sayaç ücretini peşin ödediği ve su sayacına ait kartını teslim aldığı,
2.8. Tarifeler Yönetmeliklerinin “Abonelerin gruplandırılması ve tarife uygulaması” başlıklı 6
ncı maddesinin 1 inci fıkrasının (e) bendinde; “İndirimli mesken tarifesi uygulanacak aboneler:
… 2) Şehit eşleri, yetimleri yoksa anne veya babası sıfatı ile aylık bağlanmış olanlar. …
Yukarıdaki koşullara uyan aboneler sadece bir abonelik için indirimden yararlanabilirler.” hükmüne istinaden, şikayetçiye, kartlı gazi, şehit, engelli tarifesinden indirimli su hizmeti sunulduğu,
2.9. Elektronik kartlı sayaç uygulamasının, abonelerin zararına bir uygulama olmadığı, su ücretinin %10 indirimli olduğu ve 2018 yılı itibari ile su ücret tarifesinde elektronik kartlı sayaç kullanan mesken abonelerinde yıllık sınırsız tüketim için kademesiz fiyat uygulanması yürürlüğe girdiği ve bu uygulamanın halen devam ettiği, talep edilmesi halinde, İdareleri tarafından, yaşlı ve engelli olup elektronik kartlı sayaç kullanan abonelerine, evde hizmet odaklı sosyal proje kapsamında oluşturulan “yalnız değilsiniz” ekibi ile elektronik kartlı sayaçla ilgili her türlü (taksit ödeme, su satın alma, arıza gibi) hizmetlerin ücretsiz olarak sunulduğu,
2.10. Bu kapsamda; aboneye ait bütün iş ve işlemlerin Sayıştay Başkanlığı tarafından onaylı yönetmeliklerine ve mevzuata uygun olarak yürütüldüğü hususları belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, … sosyal bir hukuk Devletidir”, “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, “Vergi ödevi” başlıklı 73 üncü maddesinde; “Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar…kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. … Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, “İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği” başlıklı 123 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.”, “Yönetmelikler” başlıklı 124 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler.”, “Mahalli İdareler” başlıklı 127 nci maddesinde; “… Mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir. …”, “Tüketicileri Korunması” başlıklı 172 nci maddesinde; “Devlet, tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirler alır, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini teşvik eder.”,
4. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek 1 No.lu
Protokolün “Mülkiyetin Korunması” başlıklı 1 inci maddesi; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler devletlerin mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri, yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
6. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanunun, “Görev ve yetkiler” başlıklı 2 nci maddesinin (a) bendinde; “İçme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek”, (c) bendinde; “Bölge içindeki su kaynaklarının, deniz, göl, akarsu kıyılarının ve yeraltı sularının kullanılmış sularla ve endüstri artıkları ile kirletilmesini, bu kaynaklarda suların kaybına veya azalmasına yol açacak tesis kurulmasını ve bu tür faaliyetlerde bulunulmasını önlemek, bu konuda her türlü teknik, idari ve hukuki tedbiri almak”, “Genel Kurul” başlıklı 4 üncü maddesinde; “İstanbul Büyük Şehir Belediye
Meclisi, İSKİ Genel Kurulu olarak görevli ve yetkilidir.”, “Genel Kurulun toplanma ve çalışma esasları” başlıklı 5 inci maddesinde; “İstanbul Büyük Şehir Belediye Meclisi, İSKİ
Genel Kurulu olarak bu Kanunda yazılı yetki ve görevleri görüşüp karara bağlamak üzere her yıl Mayıs ve Kasım aylarında özel gündemle toplanır. …”, “Kurulun görevleri” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Genel Kurulun görevleri şunlardır: … f) Su satışı ve kullanılmış suların boşaltılmasına ilişkin tarifeleri inceleyerek karara bağlamak, l) Yönetim Kurulunca ön incelemeleri yapılan yönetmelikleri inceleyip karara bağlamak, …”, “Gelirler” başlıklı 13 üncü maddesinde; “… a) Su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılmasına karşılık, tarifesine göre abonelerden alınacak ücretler, b) Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgili belediye adına alınacak katılma payları …”, “Tarife tespit esasları” başlıklı 23 üncü maddesinde; “Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması, septik çukurların boşaltılması giderleri için ayrı tarifeler yapılır. … Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir.”, Ek 5 inci maddesinde; “Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.”,
7. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun, “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinin (r) bendi; “Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak”, “Büyükşehir belediyesinin gelirleri” başlıklı 23 üncü maddesinin (g) bendi;
“Hizmetlerin büyükşehir belediyesi tarafından yapılması şartıyla 2464 sayılı Belediye Gelirleri
Kanununda belirtilen oran ve esaslara göre alınacak yol, su ve kanalizasyon harcamalarına katılma payları.”, (m) bendi; “Yapılacak hizmetler karşılığı alınacak ücretler.”,
8. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun, “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “… k) Tüketici: Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi, l) Tüketici işlemi: Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlemi, …”, “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında; “Sözleşmede öngörülen koşullar, sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemez.”, “Tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar” başlıklı 5 inci maddesinin 4 üncü fıkrasında; “Sözleşme şartlarının yazılı olması hâlinde, tüketicinin anlayabileceği açık ve anlaşılır bir dilin kullanılmış olması gerekir. Sözleşmede yer alan bir hükmün açık ve anlaşılır olmaması veya birden çok anlama gelmesi hâlinde; bu hüküm, tüketicinin lehine yorumlanır.”, “Satıştan kaçınma” başlıklı 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasında; “Ticari veya mesleki amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamaz.”,
9. 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “Dürüst davranma” başlıklı 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.”,
10. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Genel işlem koşulları” başlıklı 20 nci maddesinde; “Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. … Genel işlem koşullarıyla ilgili hükümler, sundukları hizmetleri kanun veya yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütmekte olan kişi ve kuruluşların hazırladıkları sözleşmelere de, niteliklerine bakılmaksızın uygulanır.”, “1.Yazılmamış sayılma” başlıklı 21 inci maddesinde; “Karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmenin kapsamına girmesi, sözleşmenin yapılması sırasında düzenleyenin karşı tarafa, bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verip, bunların içeriğini öğrenme imkânı sağlamasına ve karşı tarafın da bu koşulları kabul etmesine bağlıdır. Aksi takdirde, genel işlem koşulları yazılmamış sayılır.”, “III Yorumlanması” başlıklı 23 üncü maddesinde; “Genel işlem koşullarında yer alan bir hüküm, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanır.”, “V.
İçerik denetimi” başlıklı 25 inci maddesinde; “Genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamaz.”,
11. 03/04/2012 tarih ve 28253 Sayılı Resmi Gazetelerde yayınlanan Su ve Kanalizasyon
Hizmetlerinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin, “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, belediyeler veya bağlı kuruluşlar tarafından yürütülen su ve kanalizasyon hizmetlerinin basitleştirilmesi, su ve kanalizasyon hizmetlerinde bürokrasiyi azaltıcı tedbirlerin alınması ve e-belediyecilik uygulamalarının yaygınlaştırılmasının sağlanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”, “Başvuru sahibinden bilgi ve belge istenmesine ilişkin hususlar” başlıklı 5 inci maddesinde; “Belediye ve bağlı kuruluşları su ve kanalizasyon hizmetlerini yerine getirirken başvuru sahiplerinden bilgi ve belge taleplerine ilişkin işlemlerini aşağıdaki hususları dikkate alarak gerçekleştirirler: a) İlk su aboneliği, ilk atık su aboneliği ile bu aboneliklere ilişkin devir ve kapama işlemleri ve diğer su abonelik hizmetleri sırasında başvuru sahiplerinden T.C. kimlik numaraları ve diğer kimlik bilgilerini belediye veya bağlı kuruluşla yaptıkları sözleşmede belirtmeleri istenir. …”,
12. 08/05/2014 tarih ve 28994 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İçme Suyu Temin ve
Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliğinin, “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; su kaynaklarının korunması ve verimliliğin arttırılması doğrultusunda, içme-kullanma suyunun etkin kullanılması ve israfının önlenmesi için içme-kullanma suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrolüne ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.”,
13. Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin, “Abonelerin gruplandırılması ve tarife uygulaması” başlıklı 6 ncı maddesinin 1 inci fıkrasının (e) bendinde; “İndirimli mesken tarifesi uygulanacak aboneler: … 2) Şehit eşleri, yetimleri yoksa anne veya babası sıfatı ile aylık bağlanmış olanlar. … Yukarıdaki koşullara uyan aboneler sadece bir abonelik için indirimden yararlanabilirler.”, “Sayaç satış ücreti” başlıklı 18 inci maddesinde; “Abonelerin arızalı, çalışmayan ve ekonomik ömrünü doldurmuş sayaçları, idareye ait sayaç takılarak değiştirilmiş ise sayaç ücreti, her yıl Genel Kurulca belirlenerek uygulanır.”, “Sayaç sökme-takma hizmet ücreti” başlıklı 23 üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “Ekonomik ömrünü doldurmuş ve 10 yıl süresi dolarak ayar için sökülmüş sayaçların tamir ettirilmeden yeni sayaç takan abonelerden sayaç sökme-takma ücreti alınmaz.”, “Sayaçlar” başlıklı 64 üncü maddesinin 20 nci fıkrasında; “İdare su sayaçlarını satın alıp aboneye satabileceği gibi abonelerden standartlara uygun olmak koşuluyla İdarenin belirlediği tipteki sayacı satın almasını talep edebilir”, aynı maddenin 21 inci fıkrasında;
“Sayaçların ücret bedeli günün rayiç değerlerine göre, Genel Kurulca belirlenen esaslarda aboneden tahsil edilir.”,
14. 16/07/2015 tarih ve 29418 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve Orman ve Su işleri
Bakanlığı tarafından çıkarılan, İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su
Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliğinin, 1 inci maddesinde; “Bu
Tebliğin amacı, içme-kullanma suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrolü için alınması gereken tedbirleri belirlemektir.”, 22 nci maddesinde; sayaç seçimi ve aranacak özeliklerine, 23 üncü maddesinde; sayaç özelliklerine, 25 inci maddesinde; sayaçların ölçme hassasiyetlerine (asgari ölçme aralığının R≥100 olacağına), 32 nci maddesinde ise; “Bu
Tebliğdeki esaslar dikkate alınarak sayaçlar, büyükşehir belediyelerinde idarece, diğer belediyelerde ise abone veya idarece temin edilir. …”,
15. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 11/05/1980 tarihinde kabul edilen İdari Takdir
Yetkisinin Kullanılmasına İlişkin R(80) 2 Sayılı Tavsiye Kararının “Tavsiye Kararına Ek
Takdir Yetkisinin Kullanılmasında Uygulanacak Temel İlkeler” bölümünde; “Takdir yetkisini kullanan bir idari makam; (1) Yetkinin veriliş amacından başka amaç güdemez. (2)
Yalnızca olaya ilişkin öğeleri hesaba katarak nesnelliğe ve tarafsızlığa uyar. (3) Hakkaniyete uymayan ayırımcılığı önleyerek yasa önünde eşitlik ilkesini gözetir. (4) İşlemin amacıyla, kişilerin hakları, özgürlükleri veya menfaatleri üzerindeki olumsuz etkileri arasında uygun bir denge sağlar. (5) İşlemi, her somut olaya göre belirlenen makul bir süre içinde yapar. (6) Genel idari ilkeleri tutarlı bir şekilde uygular ve aynı zamanda her olayın özelliklerini göz önünde tutar. “,
16. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Komitenin İyi İdare Konusunda Üye
Devletlere CM/Rec2007) 7 sayılı Tavsiye Kararı’nın ekindeki İyi İdare Yasası’nda; “İdare yasaya uygun faaliyette bulunur. Takdir yetkisini kullandığında da keyfi kararlar alamaz…
Yetkilerini ve işleyiş yöntemlerini düzenleyen kendi iç düzen kurallarına uygun davranır. …
İdare eşitlik ilkesine uyar… Yalnızca ilgili verileri dikkate alarak nesnel biçimde davranır. …
İdare takdir yetkisi kullandığında, kararının özel kişilerin hak ve çıkarları üzerindeki her türlü olumsuz etkisi ile takip edilen amaç arasında uygun bir denge kurar. Alınan hiç bir önlem aşırı olmamalıdır. … İdare hukuki kesinlik ilkesine uygun faaliyette bulunur. …” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
17. Şikâyetçinin mekanik sayaç kullanmasının sağlanmasına yönelik gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması ve ayrıca diğer abonelerin de bu şekilde mağduriyet yaşamaması için konuyla ilgili gerekli düzenlemelerin veya iş ve işlemlerin yapılması hususlarında, Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğüne Tavsiyede Bulunulması yönünde hazırlanan
Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 18. Şikâyetçi, su abonelik başvurusunda mekanik su sayacı talep etmesine rağmen idarece ön ödemeli kartlı su sayacı takılarak abonelik işlemlerinin gerçekleştirildiğini iddia ederek, kullanmak zorunda kaldığı elektronik katlı su sayacının mekanik su sayacıyla değiştirilmesini talep etmektedir.
19. İlgili İdare, 14/01/2020 tarihli MASKİ 1. Olağanüstü Genel Kurul toplantısında “Yeni bina aboneliklerinde elektronik kartlı sayaç (EKS) takılacaktır.” şeklinde karar alındığı, söz konusu Genel Kurul kararın yürürlüğe girdiği ve herhangi bir itiraz olmaksızın kesinleştiği, bu karar kapsamında şikayetçinin yeni bina aboneliği tesisinde elektronik kartlı su sayacı montajı yapıldığı, bahsi geçen kişin sayaç ücretini peşin ödediği ve su sayacına ait kartını teslim aldığı, şikayetçinin indirimli mesken tarifesi uygulanacak aboneler (gazi, şehit, engelli)
kapsamında kalması nedeniyle kendisine indirimli su hizmeti sunulduğu, elektronik kartlı sayaç uygulamasının, abonelerin zararına bir uygulama olmadığı ve abonelere birçok avantajlar sağlandığını iddia ederek, konuyla ilgili yapılan iş ve işlemlerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olduğu hususlarını belirtmiştir.
20. Şikayetçinin iddia ve talepleri ile İdarenin konuya ilişkin açıklamalarından, başvuruya konu ihtilafın; abonenin sayaç tercih etme hakkı bulunup bulunmadığı, bu konuda ilgili idare tarafından bir zorunluluk getirilip getirilemeyeceği ve abonenin izni veya talebi olmadan sayaçların İdare tarafından değiştirilip değiştirilemeyeceği konularına ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
21. 2560 sayılı Kanunun, 5 inci maddesi; İstanbul Büyük Şehir Belediye Meclisi’nin İSKİ
Genel Kurulu olarak bu Kanunda yazılı yetki ve görevleri görüşüp karara bağlamakla yetkili olduğu, 6 ncı maddesi; Genel Kurulun, tarifeleri inceleyerek karara bağlamakla ve yönetim kurulunca ön incelemeleri yapılan yönetmelikleri inceleyip karara bağlamakla görevli olduğu, ek 5 inci maddesi ise; bu Kanunun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanacağı hususlarını hüküm altına almıştır. Söz konusu Kanun hükümleri doğrultusunda, MASKİ Genel
Kurulu (Manisa Büyük Şehir Belediye Meclisi) tarafından, MASKİ Tarifeler Yönetmeliği hükümlerinin kabul edildiği tespit edilmiştir.
22. İlgili İdare, Genel Kurullarının kararı doğrultusunda yeni bina aboneliği tesisi esnasında elektronik kartlı su sayacı montajı yapıldığını belirtmiş ise de; bir önceki paragrafta belirtilen MASKİ Tarifeler Yönetmeliği hükümlerinde, yeni bina aboneliği tesisinde elektronik kartlı sayaç takılacağına veya elektronik sayaç kullanmanın belli aboneler için zorunlu olduğuna ilişkin bir hüküm bulunmadığı anlaşılmıştır.
23. Ayrıca, MASKİ Tarifeler Yönetmeliğinin 63 üncü maddesinin 20 nci fıkrasında; idarenin su sayaçlarını satın alıp aboneye satabileceğine ve yine aynı maddenin 21 inci fıkrasında; sayaçların ücret bedeli günün rayiç değerlerine göre, Genel Kurulca belirlenen esaslarda aboneden tahsil edileceğine ilişkin bir hükümler bulunmakta ise de; İdare tarafından bu yetki kullanılırken, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümlerinin dikkate alınması gerektiği bir gerçektir. Adı geçen Kanunun 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasında; ticari veya mesleki amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, mevzuattan kaynaklanan haklı bir sebep bulunmadan ve İdare tarafından istenen sayaç özelliklerine ilişkin belirleme yapıldıktan sonra bu sayaçların abonelerce de temin edilebileceğine ilişkin olarak tüketicilere bir tercih hakkı sunulmadan, yeni bina aboneliklerinde elektronik kartlı sayaç zorunluluğu getirilmesinin, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasına aykırılık teşkil ettiği sonucuna varılmıştır.
24. İlgili İdare, Kurumları ile aboneler arasında imzalanan “Su ve Atık su Abone
Sözleşmesi”nin, 1 inci maddesinde; abonelerin, yürürlükteki kanunlar, yönetmelikler Genel
Kurul ve Yönetim Kurulu kararlarını ve ilerde bunlarda yapılacak olan değişiklikleri aynen kabul edeceği, 34 üncü maddesinde ise; idarenin gerekli gördüğü hallerde aboneye ait mekanik su sayacını, kartlı su sayacı ile değiştirebileceğine ve bedelini aboneden talep edeceğine ilişkin hükümlerin yer aldığı ve bu hükümler uyarınca da sayaçlarının idarelerince belirlenebileceğini hususunu iddia etmiştir.
25. Ancak, İdare tarafından hazırlanan ve şikayetçiyle imzalan söz konusu “Su ve Atık su
Abone Sözleşmesi” iltihaki sözleşme niteliğindedir. İltihaki sözleşmelerde, tarafların sözleşme şartları üzerinde müzakere etme gibi bir imkânı bulunmamaktadır. Bu tip sözleşmelerde ortaya çıkan genel işlem koşullarıyla ilgili düzenlemelere, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 20 ile
25 inci maddeleri arasında yer verilmiştir. Adı geçen Kanunun 23 üncü maddesinde; genel işlem
koşullarında yer alan bir hüküm, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanacağını, 23 üncü maddesinde ise; genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamayacağını hüküm altına alınmıştır.
Türk Borçlar Kanunun bahsi geçen maddeleri kapsamında, abonelik sözleşmesi hükümlerin tüketici aleyhine yorumlanması mümkün değildir.
26. Diğer taraftan, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinde; sözleşmede öngörülen koşulların sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemeyeceği, 5 inci maddesinde ise sözleşmede yer alan bir hükmün açık ve anlaşılır olmaması veya birden çok anlama gelmesi hâlinde, bu hükmün tüketicinin lehine yorumlanacağı düzenlemeleri bulunmakta olup, söz konusu Kanun maddeleri kapsamında da abonelik sözleşmesi hükümlerin tüketici aleyhine yorumlanması mümkün değildir. Ayrıca böyle bir yorum, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “Dürüst davranma” başlıklı 2 nci maddesine de aykırılık teşkil edecektir.
27. 25 ve 26 no.lu paragraflarda değinilen mevzuat hükümleri dikkate alındığında¸ ilgili
İdarenin, “Su ve Atık su Abone Sözleşmesi”nde yer alan hükümleri gerekçe göstererek, yeni bina abonelerine elektronik kartlı su sayacı takmasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
28. Anayasa’nın 123 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.” hükmü yer almaktadır. Yine Anayasa’nın 127 nci maddesinde; “Mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir.” hükmü mevcuttur. Bu maddelerde yer alan düzenlemeler, idarenin kanuniliği ilkesine vücut vermektedir. İdarenin kanuniliği ilkesi, idarenin ve organlarının görev ve yetkilerinin açık bir biçimde kanunla düzenlenmesini gerekli kılar.
Ayrıca idarenin kanuniliği ilkesinde; idarenin, eylem ve işlemlerinde kanunlara dayanması ve kanundan aldığı bu yetkiyi yine kanunlara uygun olarak kullanması gerektiği bir gerçektir. Bu kapsamda; adı geçen İdare, ilgili mevzuat hükümleri uyarınca kendi görev ve yetki alanında, karar organları aracılığıyla düzenleme yapmaya veya bu konuda karar almaya yetkili ise de; özellikle bireylere belli bir yükümlülük getiren hususlarda karar alırken, bu konuda yetki aldığı kanun hükümlerini ve bu yükümlüğün ilgili kanundan alınan yetki uyarınca getirildiğini ortaya koymak zorundadır.
29. Söz konusu Anayasa hükümleri ile konuyla ilgili mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, yeni bina abonelerinin elektronik kartlı su sayacı takmasının zorunlu olduğuna ilişkin belli bir mevzuat hükmünü gerekçe göstermeden, sadece kendi organı olan MASKİ Genel Kurulu tarafından alınan 14/01/2020 tarihli karara istinaden, yeni bina abonelerine, elektronik kartlı sayaç kullanma zorunluluğu getirmesinin İdarenin kanuniliği ilkesine aykırı bir durum oluşturduğu sonucuna varılmıştır.
30. Yargıtay 3. Dairesinin 2014/16784 E. ve 2015/12327 K. no.lu kararında; “ASKİ
Tarifeler Yönetmeliği’nin 12. maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunludur. Ayrıca; 4077 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkındaki Kanunun 5/3. maddesinde (6502 sayılı Kanunun 6/3) “Aksine bir teamül, ticarî örf veya âdet yoksa, satıcı bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı veya ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınmasına bağlı kılamaz. Diğer mal satışı ve hizmet sağlama sözleşmelerinde de bu hüküm uygulanır” hükmü amirdir. Bu bağlamda davalı idarenin tek taraflı olarak çıkardığı yönetmeliği gerekçe göstererek, iltihakî nitelikteki sözleşmeyle, kartlı (ön ödemeli)
sayacı zorunlu tutması, Türk Borçlar Kanununa, 4077 ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkındaki Yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir. Dairemiz uygulaması da sayaç seçiminin (kartlı, ön ödemeli veya mekanik, faturalı, okumalı) aboneye bırakılması gerektiği yönündedir. O hâlde mahkemece; mekanik sayaç veya kartlı sayaç seçimi hususunun davacının muhtariyetinde bulunduğu göz ardı edilerek, davacının mekanik sayaç takılması yönündeki talebin reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davacı lehine bozulmasına karar verilmiştir. …” şeklinde hüküm tesis etmiştir.
31. Söz konusu Yargıtay kararında da değinildiği üzere; İdarelerin, sayaç seçimi (kartlı, ön ödemeli veya mekanik vb.) hususunda aboneye tercih etme hakkı tanıması gerekmekte olup, bu hususun göz ardı edilerek belli durumda bulunan abonelere kartlı su sayacı kullanma mecburiyeti getirilmesi durumunun, Türk Borçlar Kanununa, Tüketicinin Korunması Hakkında
Kanuna ve bu Kanunların ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği tespit edilmiştir.
32. Bahsi geçen İdarenin Olağanüstü Genel Kurul Kurulunda, yeni bina aboneliklerinde elektronik kartlı sayaç (EKS) takılacağına yönelik karar alınmış ise de; yukarıda da değinildiği üzere, İdarenin, bu abonelere karşı “bu sayacın kullanımının zorunlu olduğu” yaklaşımı yerine, bu sayacın kullanımının faydalarını ve avantajlarını ortaya koymasının, elektronik kartlı su sayacı kullanıcı sayısının artmasında daha olumlu sonuçlar ortaya çıkaracağı sonucuna varılmıştır.
33. Nitekim, bu sayaç uygulamasında; su ücretinin %10 indirimli olduğuna, 2018 yılı itibariyle elektronik kartlı sayaç kullanan mesken abonelerinde yıllık sınırsız tüketim için kademesiz fiyat uygulamasının yürürlüğe girdiğine, talep edilmesi halinde yaşlı ve engelli olup elektronik kartlı sayaç kullanan abonelere sayaçla ilgili her türlü hizmetin (taksit ödeme, su satın alma vb.)
ücretsiz olarak sağlandığına ilişkin makul gerekçeler İdare tarafından ileri sürülmekte olup, elektronik kartlı sayaç uygulamasın abonelere sağladığı bu avantajların ve faydaların basın ve iletişim kanallarıyla dile getirilerek, mevcut abonelerin gönüllü olarak bu sisteme geçmesini teşvik edecek daha çok faaliyet ve tanıtımlarda bulunulmasının objektif iyi niyet kurallarına, temel tüketici haklarına, iyi yönetim ilkelerine ve hakkaniyete uygun olacağı sonucuna varılmıştır.
34. Ayrıca, MASKİ hakkında daha önce benzer bir konuda (10 yıllık damga süresi dolduğu gerekçesiyle mekanik sayacının elektronik kartlı sayaçla zorla değiştirildiği iddiası ve eski
r.
mekanik sayacının takılması talebiyle) Kurumumuza yapılan 2017/16670 no.lu şikâyet başvurusuyla ilgili olarak Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma sonucunda; yukarıda değinilen gerekçeler de göz önünde bulundurularak, bahsi geçen İdareye 04/04/2018 tarihli
“Tavsiye Kararı” verilmiştir. Söz konusu kararda da; MASKİ’nin şikâyetçiyi kartlı sayaç kullanmaya zorlamasının, hukuka, hakkaniyete, temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırı olduğu hususu belirtilmiş olup, şikâyetçinin konuyla ilgili olarak mağduriyet yaşamaması için gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması hususunda adı geçen
İdareye Tavsiye’de bulunulmuştur. İdarece Kurumumuza gönderilen 13/04/2018 tarihli ve
E. 17879 sayılı cevabi yazıda; “… tavsiye kararınız uygulanmış olup, … nolu abonelikteki elektronik kartlı sayaç 11/04/2018 tarihinde sökülerek yerine mekanik sayaç montajı gerçekleştirilmiştir.” hususlarına yer verilmiştir
35. Şikâyetçinin iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konuyla ilgili yargı kararları ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde;
MASKİ’nin, elektronik kartlı sayaç sistemine geçip geçmeme yönünde başvurana bir tercih hakkı tanımadan, şikayetçiyi kartlı sayaç kullanmaya zorlayacak şekilde iş ve işlemlerde bulunmasının, hukuka, hakkaniyete, temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırı olduğu tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
36. Yukarıdaki paragraflarda da değinildiği üzere; ilgili mevzuat hükümlerinde borçlu olan abonelerin sayaçlarının elektronik kartlı sayaçla değiştirileceğine yönelik bir düzenleme bulunmadığı halde, idarenin bu durumdaki aboneleri elektronik kartlı sayaç sistemine geçmeye zorlamasının, iyi yönetim ilkelerinden “kanunlara uygunluk, nezaket ve dürüstlük” ilkelerine uygun olmadığı tespit edilmiştir. İdarenin söz konusu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
37. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun
“Başvuru” başlıklı 68 inci maddesi kapsamında İlçe Tüketici Hakem Heyetine başvuru yolu, “Karar ve karara itiraz” başlıklı 70 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tüketici hakem heyetinin kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Tüketici Hakem
Heyetinin bulunduğu yerdeki Tüketici Mahkemesine itiraz yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Şikâyetçinin mekanik sayaç kullanmasının sağlanmasına yönelik gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması ve ayrıca diğer abonelerin de bu şekilde mağduriyet yaşamaması için konuyla ilgili gerekli düzenlemelerin veya iş ve işlemlerin yapılması hususlarında MANİSA SU ve
KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,