Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Danıştay, Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat’ın 2. ve 6. maddeleri uyarınca yürütülen soruşturmalarda, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 143. maddesinin uygulanmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. Bu çerçevede, memurların görevleri sırasında suç işlediklerinin anlaşılması durumunda, ilgili amir veya görevlendirilecek soruşturmacı tarafından Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’na uygun hazırlık soruşturması yapılması gerektiği ifade edilmiştir.

Ayrıca, müdafiin hazırlık soruşturması belgeleri ile dava dosyasının tamamını inceleme ve belge örneklerini alma hakkı bulunduğu, bu hakkın yalnızca soruşturma amacını tehlikeye düşürebileceği durumlarda kısıtlanabileceği vurgulanmıştır. Bu kısıtlamanın, Cumhuriyet Savcısının talebi üzerine Sulh Hakimi tarafından verilecek kararla gerçekleştirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Sonuç olarak, Danıştay, memurlar hakkında yürütülen soruşturmalarda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerinin uygulanmasını zorunlu kılarak, müdafiin haklarını güvence altına almış ve bu hakların sınırlarını belirlemiştir.

1. Daire 1995/77 E. , 1995/76 K.

“İçtihat Metni”

Daire : BİRİNCİ DAİRE
Karar Yılı : 1995
Karar No : 76
Esas Yılı : 1995
Esas No : 77
Karar Tarihi : 18/04/995

MEMURİN MUHAKEMATI HAKKINDA KANUNU MUVAKKAT’IN 2. VE 6.MADDELERİYLE YAPILAN YOLLAMA NEDENİYLE, BU KANUNUN GEREĞİNCE YAPILACAK SORUŞTURMALARDA CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU HÜKÜMLERİNİN UYGULANMASININ ZORUNLULUĞU HK.

İstişari düşünce istemi, Memurin Muhekamatı Hakkında Kanunu Muvakkathükümlerine göre yürütülen soruşturmalarda, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun değişik 143.maddesinin uygulanıp uygulanmayacağıhususuna ilişkindir.
4 Şubat 1329 (1914) günlü Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat’ın 2.maddesinde; memurların görevlerinden dolayı ya da görevlerini yaptıkları sırada suç işlediklerinin anlaşılması halinde, ilgili amirce bizzat veya görevlendirilecek soruşturmacı tarafından, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu uyarınca hazırlık soruşturması yapılacağı kuralı öngörülmüş, aynı Kanunun 6.maddesinde de soruşturma yapılmasında ve yargıgılanmaya veya yargılanmamaya ilişkin işlemlerde, bu Kanunda hüküm bulunmayan konularda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre uygulama yapılacağı belirtilmiştir.
1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun, 3842 sayılı Kanunla değişik 143.maddesinin birinci fıkrası, müdafiin hazırlık soruşturması belgeleri ile dava dosyasının tamamını inceleyebileceği ve dilediği belgenin örneğinin harç alınmaksızın kendisine verileceği hükmünü taşımakta; ikinci fıkrasında, müdafiin hazırlık belgeleri üzerinde yapacağı inceleme ya da bu belgelerden örnek almasının, ancak hazırlık soruşturmasının amacını tehlikeye düşürmesi halinde ve Cumhuriyet Savcısının istemi üzerine Sulh Hakimince verilecek kararla kısıtlanabileceği öngörülmekte; üçüncü fıkrasında da, yakalanan kişi veya sanığın sorgusunu içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve yakalanan kişi ya da sanığın hazır bulunmaya yetkili olduğu diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında ikinci fıkra hükmünün uygulanmayacağı belirtilmektedir.
Dairemizin 16.2.1993 günlü ve 1993/26 sayılı kararında da vurgulandığı gibi, Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat’ın 2. ve 6.maddeleriyle yapılan yollama nedeniyle, bu Kanun gereğince yapılacak soruşturmalarda, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerinin uygulanması zorunlu olduğundan, anılan Kanunun 18.11.1992 günlü ve 3842 sayılı Kanunla değiştirilen 143.maddesi uyarınca, müdafiin hazırlık soruşturmasına ilişkin belgeleri ve bu konuda oluşturulan dosyaların tamamını inceleme ve belge örneklerini alma hakkı bulunduğu; bu hakkın, maddenin üçüncü fıkrası hükmü saklı kalmak kaydıyla, soruşturma amacını tehlikeye düşürebileceği kanısıyla soruşturmacının Cumhuriyet savcısına başvurusu ve Savcının da bu yoldaki istemi üzerine, Sulh (ceza) hakimince verilecek kararla kısıtlanabileceği sonucuna ulaşılarak dosyanın Danıştay Başkanlığına sunulmasına karar verildi.

İÇERİĞE İLİŞKİN KISA SORU VE CEVAPLAR:

1. **Daire nedir?**

Cevap: Daire, yargı organıdır. Bu daireye memurin muhakemati hakkındaki kanun muvakkat ile ilgili konularda karar verilmektedir.

2. **1995/77 E., 1995/76 K.** içi neyi kapsar?

Cevap: 1995/77 E., 1995/76 K. içerdiği, memurin muhakemati hakkındaki kanun muvakkatının 2. ve 6.maddeleriyle yapılan yollama nedeniyle, bu kanunun gereğince yapılacak soruşturmalarda, ceza muhakemeleri usulü kanunu hükümlerinin uygulanması konusunda istişari düşünce istemidir.

3. **Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun değişik 143.maddesinin uygulanıp uygulanmayacağı hususu** hangi konuya ilişkin?
Cevap: Bu hususa memurin muhakemati hakkındaki kanun muvakkatının 2 ve 6 maddeleriyle yapılan yollama nedeniyle, bu kanunun gereğince yapılacak soruşturmalarda ceza muhakemeleri usulü kanunu hükümlerinin uygulanması zorunluluğu ile ilgili.

4. **Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkatının 2.maddesinde ki kural ne?**

Cevap: Memurların görevlerinden dolayı ya da görevlerini yaptıkları sırada suç işlediklerinin anlaşılması halinde, ilgili amirce bizzat veya görevlendirilecek soruşturmacı tarafından, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu uyarınca hazırlık soruşturması yapılacağı kuralı öngörülmüş.

5. **Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 6.maddesinde ne vardır?**

Cevap: Soruşturma yapılmasında ve yargılanmaya veya yargılanmamaya ilişkin işlemlerde, bu kanunda hüküm bulunmayan konularda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre uygulama yapılacağı belirtilmiştir.

6. **1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun, 3842 sayılı Kanunla değişik 143.maddesinin birinci fıkrası** neyi içerir?

Cevap: Müdafiin hazırlık soruşturması belgeleri ile dava dosyasının tamamını inceleyebileceği ve dilediği belgenin örneğinin harç alınmaksızın kendisine verileceği hükmünü taşımaktadır.

7. **Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun, 3842 sayılı Kanunla değişik 143.maddesinin ikinci fıkrası** neyi içerir?

Cevap: Müdafiin hazırlık belgeleri üzerinde yapacağı inceleme ya da bu belgelerden örnek almasının, ancak hazırlık soruşturmasının amacını tehlikeye düşürmesi halinde ve Cumhuriyet Savcısının istemi üzerine Sulh Hakimince verilecek kararla kısıtlanabileceği öngörülmektedir.

8. **Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun, 3842 sayılı Kanunla değişik 143.maddesinin üçüncü fıkrası** neyi içerir?

Cevap: Yakalanan kişi veya sanığın sorgusunu içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve yakalanan kişi ya da sanığın hazır bulunmaya yetkili olduğu diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında ikinci fıkra hükmünün uygulanmayacağı belirtilmektedir.

9. **Dairemizin 16.2.1993 günlü ve 1993/26 sayılı kararında** hangi husus vurgulanmıştır?

Cevap: Dairemizin 16.2.1993 günlü ve 1993/26 sayılı kararında, memurin muhakemati hakkındaki kanun muvakkatının 2 ve 6 maddeleriyle yapılan yollama nedeniyle, bu kanunun gereğince yapılacak soruşturmalarda ceza muhakemeleri usulü kanunu hükümlerinin uygulanması zorunlu olduğundan anılan kanunun 18.11.1992 günlü ve 3842 sayılı Kanunla değiştirilen 143.maddesi uyarınca müdafiin hazırlık soruşturmasına ilişkin belgeleri ve bu konuda oluşturulan dosyaların tamamını inceleme ve belge örneklerini alma hakkı bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

10. **Müdafiin hakları** nelerdir?

Cevap: Müdafiin, hazırlık soruşturması belgelerini ve dava dosyasının tamamını inceleyebilmesi ve dilediği belgenin örneğini harç alınmaksızın kendisine verilebilmesi hakkı vardır.

11. **Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 6.maddesinde** hangi konulara ilişkin işlemlerde Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre uygulama yapılacağı belirtilmiştir?

12. **1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun, 3842 sayılı Kanunla değişik 143.maddesinin** hangi fıkralarında müdafiin hakları ve sınırları düzenlemiş bulunmaktadır?

Cevap: Bu maddeyi oluşturan birinci ve ikinci fıkralarda müdafiin hazırlık soruşturması belgelerini ve dava dosyasının tamamını inceleyebilmesi, dilediği belgenin örneğini harç alınmaksızın kendisine verilebilmesi ve bu belgeler üzerinde yapacağı inceleme ya da örnek alması hususunda sınırları düzenlemiştir.