|
ÖZET: Başvuran, Menemen Ziraat Odası’na 2016 yılında kaydolduğunu ve 2017-2020 yılları arasında haksız yere tahakkuk ettirilen 217 TL aidatın iadesini talep etmiştir. Başvurusunda, Menemen İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nden aldığı bilgiye dayanarak, her yıl Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kaydının otomatik olarak dondurulması gerektiğini belirtmiştir. Ancak, 2020 yılında Ziraat Odası’ndan aldığı bilgi doğrultusunda, aidat borcunun bulunduğu ve ödenmemesi durumunda icra takibi başlatılacağı bildirilmiştir. Başvuran, aidat borcunu ödemek zorunda kalmıştır.
Menemen Ziraat Odası, başvuranın üyelik kaydını 15 Haziran 2020 tarihinde silmiş ve aidat tahsilatının yasal çerçevede yapıldığını ifade etmiştir. Ziraat Odası, her yıl aidat miktarlarını belirleyip muhtarlıklar aracılığıyla duyurmakta ve üyelerin bu miktarlara itiraz etme hakkı bulunmaktadır. Başvuranın, 2016-2020 yılları arasında çiftçilik faaliyetinde bulunmadığını iddia etmesine rağmen, Ziraat Odası’nın kayıtları ve başvuranın kendi beyanı doğrultusunda, aidat tahakkuklarının hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın aidat iadesi talebi reddedilmiş ve Menemen Ziraat Odası’nın işlemlerinin yasal mevzuata uygun olduğu tespit edilmiştir. Başvuranın, Ziraat Odası’na üyelik kaydını silme talebinin zamanında yapılmadığı ve bu nedenle aidat yükümlülüğünün devam ettiği belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/3131-S.21.5032
BAŞVURU NO : 2020/94327
KARAR TARİHİ : 23/02/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MENEMEN ZİRAAT ODASI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın Menemen Ziraat Odası kaydının silinmesi ile 2017, 2018, 2019, 2020 yıllarında adına haksız olarak tahakkuk ettirilen ve tahsil edilen 217 TL oda aidatının iadesi istemi
BAŞVURU TARİHİ : 23/08/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvurucu tarafından özetle, Menemen İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne 2016 yılında üzerine kayıtlı bir dönümlük bahçesi için Çiftçi Kayıt Sistemi – ÇKS kaydına başvuruda bulunduğunu, Menemen Ziraat Odası Başkanlığı’na 2016 tarihi oda kayıt ücreti ve üye aidatını ödeyip, ilgili belgeleri eksiksiz teslim ederek kaydını tamamladığını, 2016 yılı için yaptırdığı kaydın üzerinden bir (1) yıl geçmesi ve normal şartlarda her yıl Çiftçi Kayıt Sistemi – ÇKS kaydını yinelemesi gerektiği için Menemen İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne giderek Çiftçi
Kayıt Sistemi – ÇKS kaydının dondurulmasını istediğini ve yineleme işlemini yaptırmayacağı konusunu belirttiğinde görevli tarafından ‘Menemen İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile
Menemen Ziraat Odası Başkanlığı’na konu ile ilgili hiçbir işlemin yapılmasına gerek olmadığı, normal şartlarda işlemlerin bir (1) yıl içerisinde yineleme yapılmadığında kendiliğinden kaydın dondurulduğu’ şeklinde bilgilendirme yapıldığını, e-Turkiye.gov.tr sayfası üzerinden Çiftçi
Kayıt Sistemi – ÇKS kaydına baktığında görevlinin şahsına belirttiği gibi sadece 2016 yılında kaydın bulunduğu ve ardı yıllarda kaydının bulunmadığını gördüğünü, ancak 12/06/2020 tarihinde başka bir iş için Menemen Ziraat Odası Başkanlığı’na gittiğinde ise adına çıkartılan
2016 tarihinden günümüze kadar birikmiş 217 TL’lik tutarda yıllık üyelik aidatı adı altında
borcunun bulunduğunu, şayet ödeme yapılmaması durumunda, alacağın kurum başkanlığı tarafından icra takibi başlatılmak üzere avukatlık bürosuna gönderileceğinin söylendiği, her ne kadar Menemen İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ndeki görevlinin tarafına belirttiği söylemleri tekrar ederek itiraz etmiş olsa da Menemen Ziraat Odası Başkanlığı görevlisinin prosedür üzerine bakiye üye aidatı borç miktarı kendisine bildirilmiş olup iş bu bakiye aidat borcu başvuranın kendi rızası ile ödenmiştir. Aidat borcunun ödendiğine ilişkin makbuz ektedir.
Başvuran aleyhine müvekkil Menemen Ziraat Odası aidat borcuna ilişkin herhangi bir icra takip işlemi başlatılmamıştır.
2.5. Sayın Kurumunuz, başvuranın talepleri ve meri mevzuat birlikte değerlendirildiğinde başvuranın bu aşamada şikayet konusunu “dostane çözüme” kavuşturmak için yapılabilecek herhangi bir işlem olup olmadığına dair görüşlerimiz ile ilgili bütün bilgi ve belgeleri talep etmiştir. Başvuranın, başvuru konusu şikayetleri ÇKS kaydının silinmesine ve iddiaları doğrultusunda Menemen İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nce yanlış yönlendirilmesine ilişkin olup iş bu süreçle ilgili müvekkil Menemen Ziraat Odası Başkanlığı herhangi bir bilgiye sahip değildir. Müvekkil Ziraat Odası Başkanlığı, kendisinden bilgi almak isteyen her bir üyesi ile ilgilenip talepleri doğrultusunda üyelerini yasal mevzuata uygun olacak şekilde yönlendirmektedir. Nihayetinde müvekkil Ziraat Odası Başkanlığına başvuran ’a
ÇKS kaydının silinmesi ile Ziraat üye kaydının silinmesi işlemlerinin farklı olduğu ve farklı prosedürlere tabi olduğuna ilişkin bilgilendirme yapılmış, başvuranın talebi doğrultusunda oda üye kaydı silinmiştir. Başvuru dilekçesinde görüleceği üzere başvuranın asıl şikayeti İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ndeki memur tarafından mevzuata aykırı bilgi verilmesine ilişkindir.
Müvekkil Ziraat Odası Başkanlığı başvurana yasal mevzuat gereğini anlatmış ve başvuranın talebi doğrultusunda işlem yapmıştır. Başvuranın geçerli üyeliği ve yükümlülükleri doğrultusunda işlem yapan müvekkil Ziraat Odası’nın şu aşamada üyeliği bulunmayan başvuran ile dostane bir çözümü bulunmamaktadır.
2.6. Sayın Kurumunuz, başvuranın 2016-2020 yıllarında varsa odaya kayıt ve odadan ayrılmak için sunduğu dilekçelerin birer onaylı örneklerini talep etmiş olup başvuranın 01.10.2012 tarihli ve Muhtar onaylı üye kaydı talebi ve 15.06.2020 tarihli ve Muhtar onaylı üye kaydının silinmesi talebi ektedir.
2.7. Sayın Kurumunuz, başvuranın odadan ayrılma talebi üzerine kaydının silinip silinmediği, silinmiş ise hangi tarihte silindiği ile buna ilişkin tüm bilgi ve belgeleri talep etmiş olup başvuranın 15.06.2020 tarihli üye kaydının silinmesi talebi üzerine müvekkil Ziraat Odası
Başkanlığınca gerekli işlemler yapılmış ve nihayetinde başvuranın üye kaydı 15.06.2020 tarihinde silinmiştir. Başvuranın talebi üzerine müvekkil Ziraat Odası Başkanlığı tarafından alınan üye kaydının silinme kararı ektedir.
2.8. Ziraat odaları, 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu’nda yazılı esaslar uyarınca meslek hizmetleri görmek, çiftçilerin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, çiftçilik mesleğinin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak için kurulmuştur. Ziraat odasına üye olmak isteyen çiftçiler kanunda belirtilen belgeleri getirmek suretiyle bağlı oldukları Ziraat odasına başvurabilmektedir. Bu suretle başvuranın 28.09.2012 tarihli muhtarlık beyannamesiyle 01.10.2012 tarihli üyelik talepli dilekçesi uyarınca başvuranın Menemen Ziraat Odası’na üye kaydı yapılmış ve 15.06.2020 tarihli üye kaydının silinmesi talebine değin üye kaydı devam etmiştir. Ziraat Odalarının her bir üyesinin hali hazırda çiftçilik ile uğraşıp uğraşmadığını bilmesi söz konusu olmayıp oda kaydının silinmesini isteyen üyelerin muhtar imzalı ve mühürlü Ziraat Odası Kayıt silinme dilekçesi ile Ziraat Odası’na başvurmaları gerekmektedir. Başvuranın şikayet konusu süreç içerisine Menemen Ziraat Odası Başkanlığı’na üye kaydının silinmesi talebi bulunmamasından sebep 15.06.2020 tarihine kadar üye kaydı ve odaya aidat yükümlülüğü devam etmiştir.
Nitekim başvuranın 15.06.2020 tarihli muhtar mühür ve imzalı üye kaydının silinmesi talebi üzerine 217,00 TL bakiye aidat borcunun ödenmesi ile birlikte müvekkil Menemen Ziraat
Odası’na üye kaydı silinmiştir.
2.9. Başvuranın işlemleri mevzuata uygun gerçekleştirilmiş olsa da başvuran haksız talepleri ile 14.06.2020 tarih ve 2020/70690 no.lu başvurusunu Sayın Kurumunuza yöneltmiş, idari başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvuru tarafımıza gönderilmiş ve nihayetinde müvekkil
Menemen Ziraat Odası Başkanlığı yasal mevzuata aykırı herhangi bir işlem bulunmamasından sebep başvuru konusu talepleri reddetmiştir. Başvuru konusu taleplerin reddedildiği karar ektedir.
2.10. Sayın Kurumunuz, şikayet konusu ile ilgili olarak “yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklar” olup olmadığı hususu ile birlikte varsa mahkeme kararına ilişkin bilgi veya belgelerin birer örneklerini talep etmiş olup müvekkil
Ziraat Odası Başkanlığınca başvuran aleyhine herhangi bir yargı organında işlem başlatılmadığı bilgilerinize arz ve izah olunur.
b) Yazımıza cevaben anılan İdarenin 15/02/2021 tarihli ikinci cevabi yazısında özetle; 2.11. Müvekkil Menemen Ziraat Odası Başkanlığı, her yıla ilişkin aidat miktarları usulüne uygun olacak şekilde Yönetim Kurulunca belirlenmekte olup TZOB tarafından ZOBİS sisteminden otomatik olarak onaylanan aidat listelerini ilgili muhtarlıklara imza karşılığında teslim etmektedir. İşbu aidat miktarlarını gösterir liste Muhtarlıkça 15 gün askıya alınarak ilan edilmek suretiyle müvekkil Ziraat Odası başkanlığı üyelerine tebliğ edilmektedir.
2.12. Müvekkil Ziraat Odası Başkanlığınca tanzim edilen 2016 – 2020 yıllarına ait üyelik aidatlarının duyurulmasına ilişkin muhtarlığa yazılan yazılar ile ilgili Muhtarlığın askıya asılma ve askıdan indirme tutanakları imzalı örnekleri ektedir. Şikayet konusu aidatlar başvurana bağlı olduğu Yayla Mahallesi Muhtarlığı aracılığıyla tebliğ edilmiştir. Başvuranın kendisine en düşük dekar için tespit edilen miktar üzerinden talep edilen işbu aidat miktarlarına ilişkin müvekkil Ziraat Odası başkanlığına yönelttiği herhangi bir itirazı ise bulunmamaktadır.
c) Menemen Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün 31.12.2020 tarihli ve – sayılı cevabi yazısı ile başvurana ait 2016 yılına ait ÇKS (Çiftçi Kayıt Sistemi) kaydı gönderilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 1982 Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanun’un; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 1/A maddesinin birinci fıkrasının ikinci ve beşinci bentlerinde; “
Oda : Ziraat Odasını, Çiftçi : Çiftçilik faaliyetlerini mal sahibi, kiracı, yarıcı veya ortakçı olarak devamlı veya en az bir ekim veya yetiştirme devresi yapanları, İfade eder.”, 5.2. “ Odaların görev ve yetkileri” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının ‘e’ bendinde; “ e) Çiftçi kayıtlarını tutmak, çiftçilikle ilgili bilgi ve belgeleri düzenlemek, her türlü tarımsal desteklere ilişkin gerekli bilgi ve belgeleri çiftçilere ve ilgili kuruluşlara vermek.”, 5.3. “Odaların üyeleri” yararlanma başlıklı 4’üncü maddesinde; “Odaların aslî ve fahrî olmak üzere iki tür üyesi vardır.
I – Aslî üyeler :
Çiftçilikle iştigal eden gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliğe sahip olmasa da Devlete, katma ve özel bütçeli dairelere ve bu dairelere bağlı döner sermayeli kuruluşlara, belediyelere ve kamu iktisadî teşebbüslerine ait işletme ve kuruluşlardır.
II – Fahrî üyeler :
Çiftçilikle iştigal etmedikleri halde odaların faaliyetine yakın ilgi gösteren, maddî ve manevî yardımlarda bulunan kişi ve kuruluşlardır.
Fahri üyeler oda meclisleri tarafından seçilir.”, 5.4. “Üye kaydı” başlıklı 5’inci maddesinde; “4 üncü maddede yazılı aslî üyelerden gerçek kişiler hakkında, yönetmelikte istenen bilgiler köy veya mahalle ihtiyar heyetlerince, cetvel halinde düzenlenip onaylandıktan sonra muhtarlıklar tarafından il merkezlerinde valilere, ilçelerde kaymakamlara verilir. Bu cetveller odalar tarafından onaylanır ve bir ay süre ile ilân tahtasına ve köylerde muhtarlıklar tarafından herkesin görebileceği bir yere asılır.
Muhtarlar, üyelik durumlarında meydana gelecek değişiklikleri yılda bir defa, yönetmelikte gösterilecek bir zamanda odalara bildirmekle yükümlüdür.
Diğer aslî üyeler, çiftçiliğe başladıkları tarihten itibaren bir ay içinde şekli yönetmelikte gösterilen üyelik beyannamelerini, il merkezlerinde valilere ilçelerde kaymakamlara vermeye mecburdurlar.
Üyelik kaydına ilişkin itirazlar, yönetmelikte yazılı usule göre oda yönetim kurulunca karara bağlanır. Yönetim kurulu kararına karşı itirazlar, tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde oda meclisine yapılır.
5.5. “Oda meclisinin görevleri” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci fıkrasının ‘e’ bendinde; “ e) Yönetim kurulunun tespit ettiği giriş ücreti ve yıllık aidat miktarlarına karşı oda üyelerinin yapacağı itirazları inceleyerek kesin karara bağlamak.”, 5.6. “Oda yönetim kurulunun görevleri” başlıklı 12’nci maddesinin birinci fıkrasının ‘f’ ve ‘g’ bentlerinde; “ f) Çiftçiliğe ve oda üyelerine ait belgeleri tasdik etmek.
g) Çiftçi kayıtlarını ve üye defterlerini tutmak.”, 5.7. “Oda gelirleri” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasının ‘a’ ve ‘b’ bentlerinde;
“ Odaların gelirleri şunlardır :
a) Giriş ücreti.
b) Yıllık aidat.”, 5.8. “Yükümlülükler, giriş ücreti ve yıllık aidat” başlıklı 20’nci maddesinde; “Odaların aslî üyeleri, her yılın ilk beş ayı içinde arazi büyüklüğü, diğer tarımsal varlığı ve üretim durumları ile ilgili bilgileri, Birlik Yönetim Kurulunun belirleyeceği usul ve esaslara göre, kayıtlı oldukları odalara vermek zorundadırlar.
Odalar bu bilgileri dikkate alarak üyelerinden giriş ücreti ve yıllık aidat alırlar.
Giriş ücretleri ve yıllık aidat tutarları, her yıl ocak ayında onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık brüt asgari ücretin yüzde biri ile aylık brüt asgari ücretin beş katı arasında kalmak üzere Birlik Yönetim Kurulunca altı kademe olarak belirlenir.
Kademeler dahilinde oda yönetim kurullarınca belirlenecek giriş ücreti ve yıllık aidat miktarlarına onbeş gün içinde oda meclisi nezdinde itiraz edilebilir.
Giriş ücretleri ve yıllık aidatın tahsiline ilişkin usul ve esaslar Birlikçe çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Tahakkuk yılını takip eden yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilemeyen giriş ücretleri ve yıllık aidatlar zamanaşımına uğrar.
Giriş ücretinin alındığı yıl ayrıca yıllık aidat alınmaz.”,
6. Ziraat Odalarının Giriş Ücreti ve Yıllık Aidatları Hakkında Yönetmeliğin; 6.1. “Çiftçiler Tarafından Verilecek Beyanname ” başlıklı 4’üncü maddesinde; ”
Madde 4 — Asli Üyeler her yılın ilk beş ayı içinde Odaya aşağıda yazılı bilgileri içeren bir beyanname vermek zorundadırlar.
Bu beyannamede; a) Arazi varlığı ve arazi niteliği, b) Çiftçilik faaliyet şubeleri,
1) Tarla tarımı (çayır-mera dahil),
2) Bahçe tarımı (meyvecilik, bağcılık, sebzecilik, çaycılık, gülcülük, çiçekçilik),
3) Fidan ve ağaç yetiştiriciliği,
4) Tohumculuk,
5) Hayvancılık,
6) Su ürünleri yetiştiriciliği,
7) Yetiştirdiği ürünleri değerlendiriyorsa değerlendirdiği ürünler.
c) Ekipman varlığı, d) Bina varlığı, yer alır.
Ayrıca üyeler çiftlik varlığındaki değişiklikleri, değişikliğin meydana gelmesini izleyen bir ay içerisinde Odaya bildirirler.
Belirtilen süre içerisinde beyanname alınamadığı takdirde resen tespite veya son beyannamedeki bilgilere göre işlem yapılır.”, 6.2. “Giriş Ücreti ve Yıllık Aidat Miktarının Tespiti ve Listelerin ZOBİS Programına
Yüklenmesi ” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Asgari ücretin yüzde ikisinden az, beş katından fazla olmayacak şekilde, Kanunun 20 nci maddesine uygun olarak, bu
Yönetmeliğin 7 nci maddesinde yer alan altı kademede gösterilen miktarlar dahilinde Birlikçe hesaplanarak, giriş ücreti ve yıllık aidat listeleri hazırlanır.”, 6.3. “Giriş Ücretlerine ve Yıllık Aidatlara İlişkin Kademeler ” başlıklı 7’nci maddesinin
birinci fıkrasının ‘e’ bendi ve ‘1’ nolu alt bendinde; “e) VI. Kademe:
1) Tarla arazisi ve eşdeğer arazi varlığı toplamı 10 dekara kadar olan çiftçiler için asgari ücretin
en az %2’si,” 6.4. “Giriş ücreti ve yıllık aidatın ilanı ve listelere yapılacak itiraz” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Kademeler dahilinde, Oda Yönetim Kurulunca belirlenen giriş ücreti ve yıllık aidat miktarlarına ait liste, odalar tarafından ilgili muhtarlığa imza karşılığı verilir veya taahhütlü olarak posta ile gönderilir. Liste, muhtarlar tarafından herkesin görebileceği bir yerde ilan yerine asılarak 15 gün süreyle ilan edilir. Listelerin muhtar tarafından ilan yerine asılma ve indirilme tarihleri tutanakla tespit edilir. Giriş ücreti ve yıllık aidat miktarları, re’senkaydı yapılan gerçek kişilerle, gerçek kişiler dışında kalan asli üyelere yazı ile tebliğ edilir. Muhtarlar tarafından asılarak ilan edilen giriş ücreti ve yıllık aidat miktarlarına ilgililer ilanın sona erdiği tarihten; yazı ile tebliğ edilenler tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde Oda Meclisine itiraz edebilirler. Oda Meclisi itirazı bir ay içinde kesin olarak karara bağlar. Kesinleşen listeler oda ilan yerine asılmak suretiyle ilan edilir.”, 6.5. “Giriş Ücreti ve Yıllık Aidatın Ödenme Zamanı” başlıklı 11’inci maddesinde; “Giriş ücreti, asli üyelerden odaya kayıt olduğu yıl alınır. Aidatın ödenme zamanı, 1 Ocak-31 Aralık tarihleri arasıdır.
Giriş ücreti ve yıllık aidat miktarı, pos cihazı ile en çok 9 eşit takside bölünebilir.”, 7. Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği’nin; 7.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, tarım politikalarının oluşturulmasına yönelik olarak çiftçilere ait tarımsal faaliyetlerin kayıt altına alınması için kurulan Çiftçi Kayıt Sisteminin kullanılması, güncellenmesi, geliştirilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi ve Çiftçi Kayıt Sistemi ile bağlı sistemlere yönelik tarımsal destekleme programlarının denetlenebilir, izlenebilir, raporlanabilir bir şekilde yürütülmesini sağlamaktır.”, 7.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Yönetmelik, Çiftçi Kayıt Sisteminin kurulması, kullanılması, güncellenmesi ve geliştirilmesi ile ilgili kayıt işlemlerinin izlenmesi ve raporlanmasında görev alacak birimlerin belirlenmesini, görevlerin tanımlanmasını, tarımsal faaliyetle uğraşan çiftçilerin, kayıtlarının yapılması ve düzenlenmesini, uygulanacak destekleme programlarında Çiftçi Kayıt Sisteminin genel kullanımına ilişkin usul ve esasları kapsamaktadır.”, 7.3. “Çiftçilerin ÇKS’ye kayıt olması, kontrollerin yapılması ve ÇKS’nin güncellenmesi” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde; “Çiftçiler ÇKS’ye kayıt olabilmek, ÇKS kayıtlarını güncellemek için, istenen bilgi ve belgelerle, il/ilçe müdürlüklerine başvurabilirler.”, Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; Menemen Ziraat Odası Başkanlığı tarafından haksız olarak 2016-2020 yılları arası için 217 TL oda aidatı tahakkuk ettirildiğini iddia ederek talepleriyle ilgili sorununun çözülmesini talep etmektedir 10. Başvuran tarafından 2016 yılında çiftçilikle uğraştığı için Menemen Ziraat Odası’na kayıt olduğunu, devam eden yıllarda çiftçilik yapmadığını, Menemen İlçe Tarım ve Orman
Müdürlüğündeki ÇKS(Çiftçi Kayıt Sistemi) kayıtlarının da iddiasını doğruladığını, Menemen
İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nde görevli personelin yönlendirmesi nedeniyle de Ziraat odasından üyelik kaydını sildirmek için talepte bulunmadığını, buna rağmen 2017-2018-2019-
2020 yılları için adına 217,00 TL üyelik aidatı tahakkuk ettirildiğini, çiftçilik yapmadığı
dönemler için adına çıkartılan borcun yasal olmadığını iddia etmektedir.
11. Şikayete konu idare cevabi yazısında; Tarım ve Orman Müdürlüğünün ÇKS sitemine erişim imkanlarının bulunmadığını, üyelik kaydını sildirmek isteyen üyelerin kayıt silme dilekçesiyle başvuru yapması gerektiğini, başvuranın 15/06/2020 tarihinde üyelik kaydının silinmesi talebi üzerine 217,00 TL aidat borcu tahsil edilerek aynı gün üyelik kaydının silindiğini, Ziraat odasına üye olmak isteyen çiftçilerin kanunda belirtilen belgeleri getirmek suretiyle bağlı oldukları Ziraat odasına başvurabildiğini, bu suretle başvuranın 28.09.2012 tarihli muhtarlık beyannamesiyle 01.10.2012 tarihli üyelik talepli dilekçesi uyarınca Menemen Ziraat Odası’na üye kaydının yapıldığını, her yıla ilişkin aidat miktarları usulüne uygun olacak şekilde Yönetim
Kurulunca belirlenmekte olup TZOB tarafından ZOBİS sisteminden otomatik olarak onaylanan aidat listelerini ilgili muhtarlıklara imza karşılığında teslim ettiklerini, İşbu aidat miktarlarını gösterir listelerin Muhtarlıkça 15 gün askıya alınarak ilan edilmek suretiyle Ziraat Odası başkanlığı üyelerine tebliğ edildiğini, Şikayet konusu aidatların başvurana bağlı olduğu Yayla
Mahallesi Muhtarlığı aracılığıyla tebliğ edildiğini, başvuranın kendisine en düşük dekar için tespit edilen miktar üzerinden talep edilen aidat miktarlarına ilişkin Ziraat Odası başkanlığına yönelttiği herhangi bir itirazının bulunmadığını ifade etmektedir.
12. Başvuranın 01/10/2012 tarihli dilekçesi üzerine menemen Ziraat Odası Başkanlığına üye kaydının yapıldığı, başvuranın 15/06/2020 tarihli üye kaydının silinmesi talepli dilekçesi üzerine, Menemen Ziraat Odası Başkanlığı’nın 15/06/2020 tarih ve sayılı kararıyla başvuranın üyelik kaydının silindiği, başvuranın 2016 yılı ve öncesi için bir şikayetinin bulunmadığı, Menemen İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünce gönderilen ÇKS(Çiftçi Kayıt
Sistemi) kayıtları incelendiğinde başvuranın 2016-2020 yılları arasında yalnızca 2016 yılında
ÇKS kaydının bulunduğu, 2017-2020 yıllarında ÇKS kaydının bulunmadığı, başvuran adına
Menemen Ziraat Odası Başkanlığınca tahakkuk ettirilen 2016-2020 yıllarına ait toplam 217,08
TL oda aidatının başvuran tarafından 12/06/2020 tarihinde ödendiği görülmektedir.
13. 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanun’un 3’ün maddesinde çiftçilerin kaydını tutma görevinin ziraat odalarına verildiği, aynı kanunun 4’üncü maddesinde ‘Çiftçilikle iştigal eden herkes’in ziraat odalarının asli üyesi olduğu, anılan kanunun 5’inci maddesinde çiftçilik faaliyetine başlayan kişilerin yönetmelikte istenen belgelerle birlikte başvurması gerektiği, kanunun 19’uncu maddesinde ‘Girişi keseneği’ ve ‘Yıllık aidat’ın ziraat odalarının gelirleri arasında sayıldığı, kanunun 20’inci maddesinde Odaların aslî üyelerinin, her yılın ilk beş ayı içinde arazi büyüklüğü, diğer tarımsal varlığı ve üretim durumları ile ilgili bilgileri, Birlik Yönetim Kurulunun belirleyeceği usul ve esaslara göre, kayıtlı oldukları odalara vermek zorunda oldukları, bu bilgiler doğrultusunda giriş keseneği ve yıllık aidatın belirlendiği, giriş ücretleri ve yıllık aidat tutarlarının, her yıl ocak ayında onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık brüt asgari ücretin yüzde biri ile aylık brüt asgari ücretin beş katı arasında kalmak üzere Birlik Yönetim Kurulunca altı kademe olarak belirleneceği, giriş ücreti ve yıllık aidat miktarlarına 15 gün içinde oda meclisi nezdinde itiraz edilebileceği, Giriş ücretleri ve yıllık aidatın tahsiline ilişkin usul ve esasların Birlikçe çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği, tahakkuk yılını takip eden yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilemeyen giriş ücretleri ve yıllık aidatların zamanaşımına uğrayacağı hükümleri yer almaktadır.
14. Ziraat Odalarının Giriş Ücreti ve Yıllık Aidatları Hakkında Yönetmeliğin 4’üncü maddesinde; asli üyelerin her yılın ilk beş ayı içinde Odaya aşağıda yazılı bilgileri içeren bir beyanname vermek zorunda oldukları, ayrıca üyelerin çiftlik varlığındaki değişiklikleri değişikliğin meydana gelmesini izleyen bir ay içerisinde Odaya bildirmek zorunda olduğu, belirtilen süre içerisinde beyanname alınamadığı takdirde resen tespite veya son beyannamedeki bilgilere göre işlem yapılacağı hükümleri yer almaktadır. Aynı Yönetmeliğin 5’inci maddesinde giriş keseneği ve yıllık aidatlarının yönetmeliğin 7’inci maddesi uyarınca belirleneceği, Yönetmeliğin 7’inci maddesinde ise Tarla arazisi ve eşdeğer arazi varlığı toplamı
10 dekara kadar olan çiftçiler için asgari ücretin en az %2’si kadar belirlenebileceği, şeklinde
düzenleme yer almaktadır.
15. Ziraat Odalarının Giriş Ücreti ve Yıllık Aidatları Hakkında Yönetmeliğin 10’uncu maddesinde giriş ücreti ve yıllık aidatın ilanı ve listelere yapılacak itirazın usulü belirlenmiştir.
Buna göre; giriş ücreti ve yıllık aidat miktarlarına ait listenin odalar tarafından ilgili muhtarlığa imza karşılığı verileceği veya taahhütlü olarak posta ile gönderileceği, listenin Muhtarlar tarafından 15 gün süreyle herkesin görebileceği bir yerde askıya çıkarılacağı, askıya çıkarma ve indirmenin tutanakla tespit edileceği, giriş ücreti ve yıllık aidat miktarlarının re’sen kaydı yapılan gerçek kişilerle, gerçek kişiler dışında kalan asli üyelere yazı ile tebliğ edileceği, giriş ücreti ve yıllık aidat miktarlarına ilgililerin 15 gün içerisinde itiraz edebilecekleri, hükümleri yer almaktadır. Başvuranın kendi talebi üzerine 01/10/2012 tarihli dilekçesine istinaden üyelik kaydı yapıldığından diğer bir deyişle Ziraat Odası tarafından resen kaydı yapılmadığından, başvurana giriş keseneği ve oda aidatının taahhütlü olarak yapılma zorunluluğu bulunmadığı, idarenin ikinci cevabi yazısı ekinde giriş keseneği ve yıllık aidata ilişkin listelerin askıya çıkarıldığı ve askıdan indirildiğine dair Muhtarlıkça düzenlenen tutanaklarının gönderildiği, tutanaklar incelendiğinde yönetmelikte belirtilen usule uygun işlem yapıldığı görülmektedir.
16. 6964 sayılı Ziraat Odaları Ve Ziraat Odaları Birliği Kanun’un 20’nci maddesinin birinci fıkrasında “Odaların aslî üyeleri, her yılın ilk beş ayı içinde arazi büyüklüğü, diğer tarımsal varlığı ve üretim durumları ile ilgili bilgileri, Birlik Yönetim Kurulunun belirleyeceği usul ve esaslara göre, kayıtlı oldukları odalara vermek zorundadırlar.” hükmü aynı maddenin ikinci fıkrasında “Odalar bu bilgileri dikkate alarak üyelerinden giriş ücreti ve yıllık aidat alırlar.” hükmü yer almaktadır. Ziraat Odalarının Giriş Ücreti ve Yıllık Aidatları Hakkında
Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasında “Ayrıca üyeler çiftlik varlığındaki değişiklikleri, değişikliğin meydana gelmesini izleyen bir ay içerisinde Odaya bildirirler.”
Hükmü, aynı maddenin 4’üncü fıkrasında “Belirtilen süre içerisinde beyanname alınamadığı takdirde resen tespite veya son beyannamedeki bilgilere göre işlem yapılır” hükmü yer almaktadır. Görüldüğü üzere hem kanun hükmünde hem de yönetmelik hükmünde odaya kayıtlı üyelere çiftçilikle ilgili durumlarında meydana gelen değişiklikleri bağlı oldukları ziraat odasına bildirme yükümlülüğü yüklenmektedir. Ayrıca anılan kanunun 5’inci maddesinin birinci fıkrasının son cümlesinde “Muhtarlar, üyelik durumlarında meydana gelecek değişiklikleri yılda bir defa, yönetmelikte gösterilecek bir zamanda odalara bildirmekle yükümlüdür.” Hükmü yer almaktadır. Bu hüküm ile muhtarlara da görev bölgelerinde çiftçilik yapanlarla ilgili değişiklikleri yılda bir defa bildirme yükümlülüğü yüklenmektedir. Şikayete konu olayda muhtarlar tarafından yapılan bir bildirim de bulunmamaktadır. Odaya kayıtlı üyelerce bu bildirimler yapılmadığı taktirde resen tespit veya son beyanname esas alınarak yıllık aidat belirlenmesinde hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.
17. Menemen İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden gönderilen kayıtlarda 2017, 2018, 2019,
2020 yıllarında başvuranın ÇKS kaydı bulunmamaktadır. Ancak Çiftçi Kayıt Sistemi(ÇKS)
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından geliştirilen, tarımsal faaliyetle uğraşan çiftçileri kayıt etmeyi ve destekleme ödemelerinde bu kayıtların kullanılmasını amaçlayan bir sistemdir.
Tarımsal faaliyetle uğraşan kişilerin durumlarında meydana gelen değişiklikleri bildirme yükümlülüğü bu sistem için de Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği’nde öngörülmüştür. Tarımsal faaliyetle uğraşan kişilerin Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlı olmalarıyla ziraat odalarına kayıtlı olmaları farklı konulardır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından geliştirilen çiftçi kayıt sisteminde kayıt, isteğe bağlı iken çiftçilik faaliyetiyle uğraşan kişilerin ziraat odalarına kayıt olması yasal zorunluluktur. Çiftçilik faaliyetiyle uğraşan kişileri ziraat odalarının resen kayıt etme hak ve yetkisi bulunmaktadır. Bu nedenle bir kişinin çiftçi kayıt sisteminde kayıtlı olmaması tek başına o kişinin çiftçilik faaliyeti sürdürmediği anlamına gelmeyecektir. Ayrıca çiftçi kayıt sistemi kaydının silinmesi, ziraat odası kaydının silinmesi sonucunu doğurmayacaktır. Her iki kayıt farklı idareleri ilgilendiren ve farklı mevzuata tabi olan kayıtlardır. Bu durumda her iki kaydın da mevzuatında öngörülen usule uygun olarak ilgili idarelerden talep edilmesi gerekmektedir. Açıklandığı üzere; başvuranın çiftçilik yapmadığı yönünde Menemen Ziraat Odası Başkanlığına süresinde bildirimde bulunmaması nedeniyle hakkında 2017, 2018, 2019, 2020 yıllarında tahakkuk ettirilen oda üyelik aidatlarının tahakkuk ve tahsilinde hukuka aykırı bir yön bulunmamaktır. Ayrıca başvuranın 2016 yılında çiftçilik yaptığı ÇKS kayıtları ve kendi beyanıyla da sabit olduğundan 2016 yılı için başvuran adına tahakkuk ve tahsil edilen oda üyelik aidatında da hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.
18. İdarenin cevabi yazısı ekinde başvuranın 15/06/2020 tarihli üyelik kaydı sildirme dilekçesi yer almaktadır. Başvuranın dilekçesine bitişik 12/06/2020 tarihli Yayla Mahallesi Muhtarlığı onayı yer almaktadır. Başvuranın muhtarlık onaylı bu dilekçesi uyarınca başvuranın ziraat odası üyelik kaydının 15/06/2020 tarihinde silindiği görülmektedir. Başvuran tarafından
Kurumumuza 14/06/2020 tarihinde ilk başvuru yapılmış, Kurumumuzun 17/06/2020 tarih ve 2020/70690 şikayet nolu kararı ile ‘İdari başvuru yollarının tüketilmemesi’ nedeniyle gönderme kararı verilmiştir. Başvuran tarafından Kurumumuza tarihinde ikinci başvuru yapılmıştır. Başvuranın Menemen Ziraat Odası üyeliğinin silinmesi talebinin ikinci başvuru öncesinde idare tarafından yerine getirildiği anlaşıldığından başvuranın oda kaydının silinmesi talebinin dayanağı kalmamıştır. Bu durumda başvuranın Menemen Ziraat Odası üyeliğinin silinmesi talebi hakkında başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
19. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Başvuranın Açıklanan nedenlerle; başvuranın
Menemen Ziraat Odası Başkanlığı üyeliğinin başvuru tarihinden önce 15/06/2020 tarihinde silindiği, başvuranın çiftçilik faaliyetleriyle ilgili değişiklikleri bağlı bulunduğu Menemen
Ziraat Odası Başkanlığı’na bildirme yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle 2017-2020 yılları arasında 217,08 TL oda aidatı ve gecikme zammının tahakkuk ve tahsil edildiği anlaşılmıştır. Bu durumda idarenin başvuranın şikayetine konu işlemlerinde herhangi bir hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde Kurumumuza gönderildiği, bu nedenle
“makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı, başvurana itiraz ve şikayet mercii ve süresi bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranılmadığı, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İzmir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve MENEMEN ZİRAAT ODASI BAŞKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi