|
ÖZET: Kırklareli İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, mera tahsis amacı değişikliği talebini değerlendirmiştir. Bu süreçte, 4342 sayılı Mera Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde Lüleburgaz Mera Teknik Ekibi tarafından hazırlanan Mera İnceleme Raporu dikkate alınmıştır. Rapor, tahsis amacı değişikliği talep edilen meranın özelliklerini, bölgedeki hayvancılık faaliyetlerini ve mera alanlarının büyüklüğünü içermektedir. İl Mera Komisyonu, 05/10/2017 tarihinde yaptığı toplantıda, tahsis değişikliği talebini oy birliği ile reddetmiştir. Valilik Oluru ile de bu karar onaylanmıştır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın yazısında, kuvars kumlarının cam ve döküm sanayileri başta olmak üzere birçok sektörde kullanıldığı belirtilmiştir. Ancak, mera alanlarının korunması gerektiği ve bu alanların hayvancılık için önemli doğal kaynaklar olduğu vurgulanmıştır. Mera alanlarının amaç dışı kullanımı, çevresel etkiler açısından dikkatle ele alınmalıdır. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan incelemeler sonucunda mera tahsis amacı değişikliği talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği yönünde öneride bulunmuştur. Ancak, yapılan değerlendirmeler sonucunda, mera alanlarının mevcut durumu ve bölgedeki hayvancılık ihtiyaçları göz önünde bulundurularak, tahsis amacı değişikliğinin uygun olmadığına karar verilmiştir. Bu süreçte, idarenin takdir yetkisinin kamu yararına uygun şekilde kullanıldığı tespit edilmiştir. |
uygun bulunmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kırklareli İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 06/ 02/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; başvuruya konu mera tahsis amacı değişikliği talebinin değerlendirilmesinde, 4342 sayılı Mera Kanunu, Mera Yönetmeliği ve ilgili mevzuat çerçevesinde Lüleburgaz Mera Teknik Ekibinin hazırlamış olduğu Mera İnceleme Raporunun ve
Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 27/ 05/ 2013 tarihli ve
43649 sayılı (zaruri olmayan talepler ile ilgili iş ve işlemlerde titizlik ve hassasiyet gösterilmesi)
konulu talimatının dikkate alındığı, Mera İnceleme Raporunda, tahsis amacı değişikliği talep edilen meranın tüm özelliklerine, mera vasıflı taşınmazların toplam büyüklüğüne ve bölgede yapılan hayvancılık faaliyetleri ile ilgili bilgilere yer verildiği, Mera Kanununun 14’üncü maddesi hükmüne istinaden İl Mera Komisyonunun 05/ 10/ 2017 tarih ve sayılı toplantısında uygun bulunmama kararının oy birliği ile alındığı ve 18/ 10/ 2017 tarih ve sayılı Valilik Oluru ile tahsis amacı değişiklik talebinin reddedildiği belirtilmiştir .
3. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 03/ 05/ 2018 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; kuvars kumlarının ana kullanım alanlarının cam ve döküm sanayileri olduğu, ayrıca inşaat sanayinde, aşındırıcıların üretiminde, metalürji, deterjan, boya, plastik, lastik, seramik sanayilerinde ve petrol üretiminde de kullanıldığı ve Türkiye’nin kuvars kumu ithal ettiği açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında :
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler .” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında : “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” 6. 4342 sayılı Mera Kanununun “Tahsis Amacının Değiştirilmesi” başlıklı 14’üncü maddesinde : “Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz . Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden; a) Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı
Petrol Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti için zaruri olan, …
2 / 6Yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe
tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır…” düzenlemeleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; mera tahsis amacı değişikliği talebinin yeniden değerlendirilmesi hususunda idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. İnşaat Turizm Gıda ve Madencilik Sanayi Ticaret Limited Şirketi adına başvuruda bulunan şirket vekili, Kırklareli ili, Lüleburgaz ilçesi, Türkgeldi Mahallesinde bulunan ada, , , , , ve parsel numaralı mera vasıflı taşınmazların, madencilik faaliyeti için tahsis amacının değiştirilmesini talep etmektedir .
9. Başvuru dosyası kapsamındaki bilgi ve belgeler çerçevesinde somut olay ile ilgili olarak
aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir :
9.1. Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından Kırklareli İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne gönderilmiş olan 11/ 08/ 2017 tarih ve sayılı yazı ile İnşaat Turizm Gıda ve
Madencilik Sanayi Ticaret Limited Şirketi uhdesinde bulunan kuvars kumu işletme ruhsatlı saha ile ilgili olarak Kırklareli ili, Lüleburgaz ilçesi, Türkgeldi Mahallesinde bulunan ada, , , , , ve parsel numaralı mera vasıflı taşınmazların toplam 82.296,32 metrekaresinin, Mera Kanununun 14’üncü maddesi kapsamında tahsis amacının değiştirilmesi talep edilmiştir . Bunun üzerine, Kırklareli İl Mera Komisyonunun 25/ 08/ 2017 tarih ve sayılı toplantısında, tahsis amacı değişikliği talebi ile ilgili olarak Lüleburgaz Mera Teknik Ekibi tarafından mera inceleme raporu hazırlanmasına oy birliği ile karar verilmiştir .
9.2. Mera alanlarının mahallinde yapılan teknik incelemeler neticesinde, Mera Teknik Ekibi tarafından hazırlanan 25/ 09/ 2017 tarihli Tahsis Amacı Değişikliği ile İlgili Mera İnceleme
Raporunda özetle; başvuruya konu taşınmazların Alacaoğlu köyü hayvan yetiştiricileri tarafından
Mera Yönetim Birliğince sağlanan düzen ile kontrollü olarak otlatılmakta olan iyi sınıf bir mera alanı olduğu, belirtilen mera alanlarının topraklarının tarıma elverişli yapıda olup, kaliteli kaba yem bitkileri yetiştirmeye elverişli olduğu, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel
Müdürlüğünün 19/ 12/ 2016 tarih ve 24907 sayılı, “mera, yaylak ve kışlaklar için yapılacak tahsis amacı değişikliği taleplerinin titizlikle değerlendirilmesi ve Mera Kanunu, Mera Yönetmeliği ve mera ile ilgili talimat hükümleri dışında iş ve işlem yapılmaması” konulu yazısında : “mera mevzuatının; her durumda ve her şart altında mutlak manada tahsis amacının değiştirileceğine, her yapılan başvurunun kabul edileceğine ilişkin bir düzenleme olmayıp, zorunlu hallerde ve diğer koşulların yerine getirilmesi halinde değişiklik yapılabileceğini düzenlediği, mera alanlarının toplumumuzun uzun dönem sürdürülebilir tutulması gereken varlıklardan olduğu göz önüne
3 / 6alındığında, bu alanların amaç dışı kullanımına izin verilmesinin, doğanın tahrip edilerek doğal
hayatı ortadan kaldırılmasının yaratacağı çevresel etkiler açısından da sıkı şekilde gözetilmesi gereken bir konu olduğu, ayrıca toprağın geri dönüştürülemeyen, üretilemeyen veya artırılamayan bir üretim faktörü olduğu da düşünüldüğünde, söz konusu alanların amaç dışı kullanımından mümkün olduğunca kaçınılması gerektiği, bu nedenle tahsis amacı değişikliği talepleri değerlendirirken; yatırımın zorunlu olup olmadığı, alternatif alan bulunup bulunmadığı, meranın vasfı, yatırım için alanın fazla olup olmadığı ve mera bütünlüğünün bozulup bozulmadığı gibi öncelikli kriterlerin dikkate alınması ve mera alanlarını ülkemiz hayvancılığına kazandırmayı hedeflemesi gerektiği ” hususlarının belirtildiği, başvuruya konu meranın tahsis amacının değiştirilmesi konusunda Mera Teknik Ekip Üyelerince, bölge hayvancılığının gelişmesinde en önde gelen sorunlardan birinin kaliteli kaba yem açığı olduğu, bu durumun mera alanlarının korunmasının önemini artırdığı, hayvancılığa kazandırılması ile bölge hayvancılığının gelişmesi ve ülke hayvancılığı ile ekonomiye sağlayacağı katkılar da dikkate alınarak, yatırımın kamu yararı açısından zaruri olup olmadığı tereddüttü ile adı geçen mera parsellerinin talep edilen kısımlarının amaç dışı tahsisinin yapılarak Hazine adına tescilinin bölge hayvancılığı açısından olumsuz etki yapacağından tahsis amacı değişikliğinin uygun olmayacağı kanaatinin oluştuğu, ifadelerine yer verilmiştir .
9.3. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 27/ 05/ 2013 tarih ve
43649 sayılı, “Tahsis Amacı Değişikliği” konulu yazısında; çayır ve meraların ülke hayvancılığına
hizmet eden en önemli doğal yem kaynakları olduğu, Ülkemizin büyük bir bölümünde hayvancılığın meraya dayalı olarak yapıldığı düşünüldüğünde, bu alanların öneminin daha da arttığı, dolayısıyla
4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen kurallara uygun bir şekilde kullandırılmasının, bakım ve
ıslahının yapılarak verimliliklerinin arttırılmasının ve sürdürülmesinin sağlanması gerektiği, bu sebeple zaruri olmayan ve alternatif alanı bulunan talepler için tahsis değişikliklerinin yapılmaması gerektiği, ancak; kum-çakıl ocağı gibi zaruri olmayan talepler için tahsis amacı değişikliğinin yapıldığının tespit edildiği, bu itibar ile tahsis amacı değişikliği ile ilgili iş ve işlemlerde titizlik ve hassasiyet gösterilmesi hususu belirtilmiştir .
9.4. Kırklareli İl Mera Komisyonunun 05/ 10/ 2017 tarih ve sayılı toplantısında, Mera İnceleme
Raporunun değerlendirilmesi neticesinde; mera alanının iyi sınıfta olduğu, hayvan varlığı dikkate alındığında toplam mevcut kaba yem üretiminin ihtiyacı karşılama oranının düşük olduğu ve diğer mera alanları ile bütünlük oluşturduğu, işletme izni alanı içerisinde alternatif alanların bulunduğu, hâlihazırda otlatma amacıyla kullanıldığı ve Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 27/ 05/ 2013 tarih ve sayılı yazısında yer alan zaruri olmayan talepler ile ilgili iş ve işlemlerde titizlik ve hassasiyet gösterilmesi hususlarının dikkate alındığı gerekçeleriyle tahsis amacı değişikliğinin uygun bulunmadığına oy birliği ile karar verilmiştir . Bunun üzerine 18/ 10/ 2017 tarih ve sayılı Valilik Oluru ile tahsis amacı değişikliği talebi reddedilmiştir .
9.5. Başvuranın 26/ 10/ 2017 tarihli “Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünden teknik uzmanlar tarafından yerinde inceleme yapılması” konulu dilekçesinin değerlendirilmesi neticesinde, Kırklareli
İl Mera Komisyonunun 17/ 11/ 2017 tarih ve sayılı toplantısında, Bitkisel Üretim Genel
Müdürlüğünden teknik uzman talep edilmesine oy birliği ile karar verilmiştir . Bitkisel Üretim Genel
Müdürlüğü tarafından görevlendirilen ziraat mühendisleri tarafından teknik inceleme gerçekleştirilerek hazırlanmış olan 14/ 12/ 2017 tarihli raporda; tahsis amacı değişikliği talep edilen
4 / 6parsellerin mera sınıflandırmasında iyi mera olarak tanımlandığı tespit edilmiştir . Bahse konu
raporun ve başvuran tarafından verilen 21/ 12/ 2017 tarihli talebin yeniden incelenmesi konulu dilekçenin görüşülmesi neticesinde İl Mera Komisyonunun 22/ 12/ 2017 tarih ve sayılı toplantısında ilave olarak değerlendirmeyi gerektirecek bir durumun bulunmadığına oy birliği ile karar verilmiştir .
10. Mera tahsis amacı değişikliğine ilişkin olarak 4342 sayılı Mera Kanunun 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, 3213 sayılı
Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti için zaruri olan yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacının değiştirilebileceği öngörülmüş olup
Kanun hükmünün lafzından, mera tahsis amacı değişikliği konusunda ilgili Valiliğe takdir yetkisinin tanındığı anlaşılmaktadır .
11. Takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanmaktadır . (Halil Kalabalık, İdare
Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı Ve Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması, Gazi Üniversitesi
Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt 1, Sayı 2,Aralık 1997) . İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunlu olmakla birlikte bu durum, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına da gelmez . İdarenin takdir yetkisini kullanırken yasaların koyduğu sınırlar içinde kalması, eşitlik ilkesine uygun hareket etmesi, bu yetkiyi kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanması, yasanın öngördüğü amacın dışında başka bir amaç için kullanamaması ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanması hukuk devleti açısından zorunluluktur .
(Şeref Gözübüyük, Yönetim Hukuku, Eylül/ 1991 s.204) .
12. Kırklareli Valiliğinin başvuruya konu mera tahsis amacı değişikliği hususundaki takdir yetkisini kullanırken, İl Mera Komisyonunun Mera İnceleme Raporunda tespit edilen hususları değerlendirmesi neticesinde almış olduğu tahsis amacı değişikliğini uygun bulmama kararını dikkate aldığı, İl Mera Komisyonunun uygun bulmama kararına dayanak oluşturan Mera İnceleme
Raporunda ise, bölgedeki hayvan sayısı, hayvanın cinsi, kaba yem kaynakları, kaba yem üretimi, kaba yem açığı, üretilen kaba yemin ihtiyacı karşılama oranı ile tahsis amacının değiştirilmesi halinde kaba yem ihtiyacının nereden karşılanacağı, meranın vasfı, topografyası, toprak yapısı, otlatma kapasitesi, yatırım için talep edilen alanın dışında başka uygun alan olup olmadığı, köyün toplam merası, teknik ekibin kesin görüşü, çiftçi hane sayısı, çiftçi görüşü gibi bilgilere yer verildiği, meranın iyi vasıflı olduğunun belirtildiği, yine aynı şekilde başvuranın yeniden inceleme talebinin de
Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından görevlendirilen teknik uzmanlarca hazırlanan raporda mera vasfının iyi olarak nitelendirilmesi gerekçesiyle uygun bulunmadığı anlaşılmıştır .
13. Böylece, Mera Kanununun 14’üncü maddesi ile Valiliğe tanınan takdir yetkisinin kullanımında, numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Mera İnceleme Raporunda yer verilen hususların İl Mera
Komisyonu tarafından yapılan değerlendirilme esas alınarak işlem tesis edildiği, böylece takdir yetkisinin kullanımında işlemin keyfi değil gerekçeli olması ilkesine riayet edildiği tespit edilmiştir .
Ayrıca, biyolojik çeşitliliğin sağlanması ile yaban ve evcil hayvanlar için yaşam alanı ve yem
5 / 6kaynağı olması açısından önem teşkil eden meraların korunması gerekliliği, Mera İnceleme
Raporunda yer verilen hususlar ve mera vasfının iyi olması karşısında, Valilikçe kullanılan takdir yetkisinin, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanılmadığı değerlendirilmiştir .
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Mera Kanununun 14’üncü maddesi ile
Valiliğe tanınmış olan takdir yetkisinin kullanımında işlemin sebebe dayandırıldığı ve yetkinin kamu yararı ile hizmet gereklerine uygun olarak kullanıldığı değerlendirilerek idarece gerçekleştirilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı ; ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Edirne
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve KIRKLARELİ VALİLİĞİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi