|
ÖZET: Başvuran, İstanbul Mehmet Akif Ersoy Göğüs Kalp ve Damar Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde hemşire olarak çalışmakta ve uzun süreli mesai uygulamalarının, hafta tatili olmaksızın sürdürülmesinin, çalışma koşullarını dayanılmaz hale getirdiğini belirtmektedir. Bu durumun, hem hastane personelinin sağlığını olumsuz etkilediği hem de hizmet kalitesini düşürdüğü iddia edilmektedir. Başvuran, mesai saatlerinin mevzuata uygun şekilde düzenlenmesini ve dinlenme hakkının sağlanmasını talep etmektedir.
İstanbul Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü, başvuranın çalışma durumunu inceleyerek, hastanenin 24 saat kesintisiz hizmet verdiğini ve bu nedenle mesai saatlerinin düzenlenmesinin zorunlu olduğunu ifade etmiştir. Başvuranın fazla mesai saatleri, son aylarda yaşanan hemşire açığı nedeniyle artmış olup, bu durumun geçici olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, diğer hemşirelerin de benzer çalışma saatlerine tabi olduğu vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesi yönünde bir öneri sunmuştur. Başvurunun hukuka uygun olduğu, ancak hizmetin sürekliliği açısından belirlenen çalışma düzeninin kamu yararı gözetilerek oluşturulduğu sonucuna varılmıştır. İdarenin, başvuru sahibine karşı iyi yönetim ilkelerine uygun davranmadığı tespit edilmiştir; bu nedenle, idarenin süreçleri daha şeffaf hale getirmesi önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9581-S.24.14794
BAŞVURU NO : 2024/4217
KARAR TARİHİ : 10.09.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
İSTANBUL MEHMET AKİF ERSOY GÖĞÜS KALP VE
DAMAR CERRAHİSİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA
HASTANESİ BAŞHEKİMLİĞİ
BAŞVURUNUN KONUSU : Mesai saatlerinin düzenlenmesi talebi hk
BAŞVURU TARİHİ : 25.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Mehmet Akif Ersoy Göğüs Kalp Ve Damar Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Başhekimliğinin bölümünde hemşire olarak görev yapmakta olduğunu, hafta tatili olmaksızın uzun süreli çalışma yaptırılması nedeniyle çalışma şartlarının katlanılamaz hale geldiğini, Devlet memurunun hafta tatili olmadan çalıştırılmasının Anayasamıza aykırılık teşkil ettiğini, defalarca hastane yönetimine konunun iletildiğini ancak herhangi bir sonuç alınamadığını, bu durumun tüm hastane personelinin sağlığını etkilemek ile birlikte aile yapısını bozduğunu ve hizmet kalitesini düşürmekte olduğunu belirtmekte olup, başvuranın mesai saatlerinin mevzuata uygun hale getirilmesini ve dinlenme hakkının sağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi-belge talebimize istinaden İstanbul Valiliği İl Sağlık
Müdürlüğünün 31/5/2024 tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın kurumda 27/10/2023 tarihinden itibaren KVC yoğun Bakım Ünitesinde Hemşire kadrosunda çalıştığı,
2.2. Yataklı tedavi kurumlarında hizmetlerin, günün 24 saati kesintisiz olarak yürütülmesinin esas olduğu, hastanenin ülkemizin önde gelen referans merkezi olan bir hastane olup KVC ve i kardiyoloji alanında özellikli işlemler yapıldığı, ülkemizin her şehrinden hasta kabulü yapılarak birçok kurumda yapılamayan ameliyatlar ve anjiolar yapıldığı, ayrıca hızlı müdahale gereken işlemler yapılarak hastaların zamanında ve yerinde hizmet alması sağlandığı,
2.3. KVC ve Kardiyoloji özellikli alan olup ülkemizde birçok kurumda var olmasına karşın kurumumuz dal ve eğitim araştırma hastanesi olmasından dolayı diğer kurumlarda yapılamayan daha özellikli vakalar kabul edildiği, kabul edilen vakaların bekleme şansı olmayan hastalardan oluştuğu, başvuruda yapılan iddialar konusunda başvuranın çalışma çizelgesi incelenmiş olup Ekim ayı fazla mesai saati 16, Aralık ayı fazla mesai saati 32, Ocak 2024 fazla mesai saati 16 ve Şubat ayı fazla mesai saati 96, Mart ayı fazla mesaisi 80 saat olduğu Nisan mesaisi ise 32 saat olduğu çalışma çizelgelerinde görüldüğü, bu durumun süreklilik arz etmeyip son aylarda aynı birimden istifalar, gebelik sürecinde olan hemşireler ve aile hekimliğine geçişler dolayısıyla birimde çalışan hemşire sayısı azalmış ve işleyişin devamı ve hasta mağduriyeti oluşmaması için mevzuat doğrultusunda fazla mesaili çalışma çizelgesi hazırlandığı, bu çizelgelerin ay içerisinde sağlık raporu alan hemşireler olduğunda değişkenlik gösterebildiği, iddia edildiği gibi büyük oranda değişiklikler söz konusu olmadığı, serviste görev yapan diğer hemşirelerin de benzer mesai saatinde çalıştığı,
2.4. Hastane 24 saat hizmet vermekte olup ‘Yataklı Tedavi Kurumlan İşletme Yönetmeliği’ne bağlı olarak çalışmakta olduğu, bu minvalde kesintisiz hizmet vermek üzere çalışanların aylık çalışma listeleri oluşturulduğu,. “657 sayılı Devlet Memurları Kanunu”na bağlı kalınarak çalışma çizelgeleri oluşturulmakta ve “861 Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik” doğrultusunda kişilere nöbet izinleri verilmekte ve fazla mesai ücretleri ödemesi yapılmakta olduğu
açıklamalarına yer verilmiş olup, söz konusu başvuruya ilişkin bilgi ve belgeler ek olarak Kurumumuza gönderilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun
5.1. “Amir durumda olan devlet memurlarının görev ve sorumlulukları” başlıklı 10 uncu maddesinde, “Devlet memurları amiri oldukları kuruluş ve hizmet birimlerinde kanun ve diğer mevzuatla belirlenen görevleri zamanında ve eksiksiz olarak yapmaktan ve yaptırmaktan, maiyetindeki memurlarını yetiştirmekten, hal ve hareketlerini takip ve kontrol etmekten görevli sorumludurlar.
Amir, maiyetindeki memurlara hakkaniyet ve eşitlik içinde davranır. Amirlik yetkisini kanun ve diğer mevzuatta belirtilen esaslar içinde kullanır.”
5.2. “Devlet memurlarının görev ve sorumlulukları” başlıklı 11 inci maddesinde, “Devlet memurları kanun ve diğer mevzuatta belirtilen esaslara uymakla ve amirler tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlü ve görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirlerine karşı sorumludurlar.”,
5.3. “Çalışma saatleri” başlıklı 99 uncu maddesinde, “Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak
40 saattir.
Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir.
Ancak bu kanuna, özel kanunlara, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine veya bunlara dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabilir.”,
5.4. “Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışma saat ve usulünün tesbiti” başlıklı
101 inci maddesinde, “Günün yirmidört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet
memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenlenir.”,
5.5. Ek 33 üncü maddesinde, “Yataklı tedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve 112 acil sağlık hizmetlerinde haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet saati için (nöbet süresi kesintisiz 6 saatten az olmamak üzere), aşağıda gösterilen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücreti ödenir. (Ek cümle: 2/1/2014 – 6514/10 md.) Bu ücret yoğun bakım, acil servis ve 112 acil sağlık hizmetlerinde tutulan söz konusu nöbetler için yüzde elli oranında artırımlı ödenir. Ancak ayda aile sağlığı ve toplum sağlığı merkezlerinde 60 saatten, diğer yerlerde ve hiçbir şekilde 130 saatten fazlası için ödeme yapılmaz. Bu ücret damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.”
hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran, Mehmet Akif Ersoy Göğüs Kalp ve Damar Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Başhekimliğinin bölümünde hemşire olarak görev yapmakta olduğunu, hafta tatili olmaksızın uzun süreli çalışma yaptırılması nedeniyle çalışma şartlarının katlanılamaz hale geldiğini, bu durumun tüm hastane personelinin sağlığını etkilemek ile birlikte aile yapısını bozduğunu ve hizmet kalitesini düşürmekte olduğunu belirtmekte olup, başvuranın mesai saatlerinin mevzuata uygun hale getirilmesini ve dinlenme hakkının sağlanmasını talep etmektedir.
8. Bilindiği üzere, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, bir idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerekmekte olup, idari işlemin dayanağı olan sebebin açıkça kanunlarda gösterilerek bağlı yetkinin bulunduğu durumlarda idarenin, kanunun koyduğu sınırlar içinde kalması, sebep ve konu yönünden kanun ile belirtilen koşullara uyması gerekir. İdari işlemlerin hukuk kuralları ile baştan emredici bir biçimde saptanmadığı durumlarda, takdir yetkisinin varlığı kabul edilmektedir. (Gözübüyük, Şeref ve
Turgut Tan, İdari Yargılama Hukuku, 6. baskı, C. 2, Ankara: Turhan Kitabevi, 2013.) Takdir yetkisi, idareye, yapacağı işlem hakkında seçim yapmak imkanı vermekle birlikte işlem yapmak ya da yapmamak konusunda da hareket serbestisi kazandırmaktadır. Bu doğrultuda idari görevlere atama yapmak veya görevden almak da idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmektedir.
9. Başvuruya esas mevzuat hükümleri çerçevesinde, amir durumundaki memurların, maiyetindeki memurlara hakkaniyet ve eşitlik içinde davranacağı, Devlet memurlarının ise kanun ve diğer mevzuatta belirtilen esaslara uymakla ve amirler tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlü ve görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirlerine karşı sorumlu oldukları, memurların haftalık çalışma süresinin genel olarak 40 saat olduğu, günün yirmidört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan
Devlet memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenleneceği, yataklı tedavi kurumlarında haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurların izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet saati için belirlenen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücreti ödeneceği ve hiçbir şekilde 130 saatten fazlası için ödeme yapılamayacağı düzenlenmiştir.
10. Başvuran, Mehmet Akif Ersoy Göğüs Kalp ve Damar Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Başhekimliğinin bölümünde hemşire olarak hafta tatili olmaksızın uzun süreli çalışma yaptırılması nedeniyle çalışma şartlarının katlanılamaz hale geldiğini, bu durumun tüm hastane personelinin sağlığını etkilemekle birlikte aile yapısını bozduğunu ve hizmet kalitesini düşürmekte olduğunu, nöbet uygulamasının Anayasamızın çalışanların dinlenme hakkına ilişkin düzenlemeye aykırılık teşkil ettiğini ifade etmektedir.
11. Anayasa Mahkemesince verilen 03/10/2013 tarih ve E:2012/103, K:2013/105 sayılı ve 05/03/2015 tarih ve E:2015/17, K:2015/20 sayılı kararlarda, “…Devlet, Anayasa’nın 17. maddesinde kişilere tanınmış olan yaşam hakkını güvence altına almakla yükümlüdür… Nitekim sağlık hizmetleri doğrudan yaşam hakkı ile ilgili olması nedeniyle diğer kamu hizmetlerinden farklıdır. Sağlık hizmetinin temel hedefi olan insan sağlığı ve yaşamı, mahiyeti itibarıyla ertelenemez ve ikame edilemez bir özelliğe sahiptir. Bu durum
Devletin sağlık alanında farklı uygulamalar yapma zorunluluğunu doğurmaktadır. Dava konusu kuralın kamu yararını amaçladığı anlaşılmaktadır. Bu amaçla doğrudan ve dolaylı şekilde öngörülen nöbet uygulaması Devletin pozitif yükümlülüğü gereği almak zorunda olduğu tedbirlerden biridir. Kişilerin maddi ve manevi varlıklarını geliştirebilmelerinin başlıca şartı, ihtiyaç duydukları anda sağlık hizmetlerine ulaşıp bu hizmetlerden yeterli ölçüde yararlanabilmeleridir. Devlet için bir ödev, kişiler için bir hak olan bu amacın gerçekleştirilmesi için gerekli tedbirlerin alınmasının ya da bu haktan yararlanmayı
kolaylaştırıcı düzenlemeler yapılmasının Anayasa’nın 2., 17. ve 56. maddelerini ihlal etmeyeceği açıktır…” gerekçelerine yer verilmiştir.
12. Dosya kapsamında sunulan bilgi ve belgelerden, başvuranın Mehmet Akif Ersoy Göğüs Kalp ve Damar
Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde 24/10/2023 tarihinde göreve başladığı, 06/06/2024 tarihinde görevinden ayrıldığı, 5/4/2024 tarihinden itibaren Hastanenin Ünitesinde yeniden göreve başladığı, başvuranın nöbet yoğunluğuna sebep olan hemşire açığının giderilerek mağduriyetinin çözülmesini ilgili idareden talep ettiği, çalışma çizelgeleri incelendiğinde Ekim ayı fazla mesai saati 16, Aralık ayı fazla mesai saati 32, Ocak 2024 fazla mesai saati 16 ve Şubat ayı fazla mesai saati 96, Mart ayı fazla mesaisi 80 saat olduğu Nisan mesaisi ise 32 saat olduğu, nöbet gününü takip eden günlerde çalışma verilmediği, izin kullanılmasına müsaade edilmeyen nöbetlere ilişkin nöbet ücretinin ödendiği, söz konusu ücretin ödendiği nöbet saatinin 130 saati aşmadığı, hastane bünyesinde görevli diğer hemşireler ile başvuran arasında çalışma saatleri açısından eşitsizlik yaratacak bir tespitte bulunulamadığı, başvuranın şikayette bulunduğu dönem için ilgili idare tarafından “bu durumun süreklilik arz etmeyip son aylarda aynı birimden istifalar, gebelik sürecinde olan hemşireler ve aile hekimliğine geçişler dolayısıyla birimde çalışan hemşire sayısı azalmış ve işleyişin devamı ve hasta mağduriyeti oluşmaması için mevzuat doğrultusunda fazla mesaili çalışma çizelgesi hazırlandığı” gerekçesinin sunulduğu ve Mart 2024 tarihi itibariyle 210 adet hemşire kadrosu açılarak atamaların yapılması yönünde çalışmaların yürütüldüğü ve halihazırda nöbet saatlerinde düşüş tespit edilmiş olup, Anayasa Mahkemesinin yukarıda yer verilen
Kararları da dikkate alındığında hizmetin sürekliliğini sağlamak amacıyla belirlenen çalışma düzenine ilişkin kullanılan takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri kapsamında kullanıldığı anlaşıldığından bu yönde tesis edilen işlemlerin hukuken ve hakkaniyet ilkelerine uygun olduğu değerlendirilmektedir.
13. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın mesai saatlerinin mevzuata uygun hale getirilmesi ve dinlenme hakkının sağlanması yönündeki talebin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza göndermediği ve başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de
“kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN ile SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/