|
ÖZET: Başvuru, Bursa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (BUSKİ) tarafından belirlenen su tarifesinin, meskende yaşayan aile bireylerinin sayısına göre yeniden düzenlenmesi talebini içermektedir. Başvuran, 5 kişilik bir aile olarak, 10 m³’lük su tüketim miktarının kendileri için yüksek olduğunu ve bu nedenle daha fazla su faturası ödediğini belirtmiştir. BUSKİ, su tarifelerinin belirlenmesinde yasal düzenlemelere uygun hareket ettiklerini, mevcut tarifelerin ise yönetim ve işletme giderleri ile amortismanları dikkate alarak belirlendiğini ifade etmiştir.
İdare, su tarifelerinin kademeli olarak uygulandığını ve 10 m³’lük tüketim miktarının, abonelerin ortalama su tüketim miktarı olan 9,19 m³ ile uyumlu olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, su kullanım miktarının aile bireylerinin sayısına göre belirlenmesine dair herhangi bir yasal düzenleme bulunmadığını vurgulamıştır. Başvurunun reddedilmesine ilişkin karar, ilgili mevzuat ve BUSKİ’nin tarifeler yönetmeliği çerçevesinde alınmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebi, hukuki dayanak ve idarenin takdir yetkisi göz önünde bulundurularak reddedilmiştir. İlgili idarenin, su tarifelerinin belirlenmesinde adil ve ölçülü bir yaklaşım sergilediği değerlendirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 6223-6223 |sayi|36311982-101.07.05-E.36311982-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/14804 2017/ 14804
KARAR TARİHİ : 09/04/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Bursa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğü (BUSKİ)
BAŞVURUNUN KONUSU : Meskenler için su tarifesi belirlenirken esas alınan ( 10 m³’lük) su tüketim miktarının, meskende ikamet eden aile bireyi sayısı dikkate alınarak yeniden belirlenmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 28/11/2017 28.11.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi, BUSKİ Genel Müdürlüğü’nün meskenler için su tarifesini belirlerken 10 m³’lük su tüketim miktarını esas aldığını, 5 kişilik bir aile olması nedeniyle bu tarife uyarınca daha yüksek tutarda su faturası ödemek zorunda kaldığını iddia ederek, tarifede esas alınan su kullanım miktarının meskende ikamet eden aile bireyi sayısı dikkate alınarak yeniden belirlenmesini talep etmektedir .
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. BUSKİ’nin 18/ 01/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. İdarelerinin, 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluşu ve
Görevleri Hakkında Kanunun verdiği yetkiyle kurulduğunu, söz konusu Kanunun 23 üncü maddesinde ; su satışı için ayrı tarifelerin yapılacağı , tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletme giderlerinin de esas alınacağı, tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esasların yönetmelikle belirleneceği hususlarının hükme bağlandığı, 2.2. İdarelerince, 2560 sayılı Kanuna istinaden BUSKİ Tarifeler Yönetmeliği hazırlandığı, söz
1 / 11konusu Yönetmelikte; toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılacağı, su satışı tarifesinin
tespitinde yönetim ve işletme giderlerinin dikkate alınacağı gibi hususların hükme bağlandığı, 2.3. Abonelik sözleşmelerinin, kamu hizmetleri ve kamu hukuku kuralları gibi düzenleyici işlemlerle hazırlandığı, aboneyi olduğu gibi İdareyi de bağladığı, bu nedenle hukuki bir durum meydana getirildiği, abonelik sözleşmelerinin kişilerin rızasıyla ve okunarak imzalandığı, sözleşmedeki şartların yerine getirilmemesi halinde idarenin kamu hizmetini ifadan kaçınabileceği, 2.4. Anayasa Mahkemesinin 26/ 01/ 2012 tarihli E . 2011/ 16 ve K. 2012/ 16 sayılı kararında; konuyla ilgili değerlendirilmelere ve su bedelinin tespitinde uygulanacak kârlılık oranının belirlenmesi hususunun ölçülü ve adil olmaları koşuluyla idarenin takdirine bırakılması gerektiği açıklamalarına yer verildiği, 2.5. BUSKİ Tarifeler Yönetmeliği uyarınca, su ve atık su tarifelerinin Büyükşehir Belediye
Meclisince belirlendiği, söz konusu Yönetmeliğin 47/ 3 üncü maddesi uyarınca Türkiye İstatistik
Kurumu tarafından açıklanan (TÜFE) Tüketici Fiyat Endeksine göre su tarifelerini ayda bir değiştirme yetkisinin BUSKİ Yönetim Kuruluna verildiği ve anılan Yönetmelik hükümleri doğrultusunda İdarelerince tahsilat yapıldığı, 2.6. İdarelerince mesken abonelerine BUSKİ Genel Kurulu Kararına istinaden l . kademe tüketim
<= 10 m³, 2. kademe tüketim > 10 m³ olmak üzere iki kademeden oluşan su fiyat tarifesi uygulandığı, tarifede esas alınan 10 m³’lük su tüketim miktarının, adı geçen Yönetmeliğin 11 inci maddesine istinaden BUSKİ Genel Kurulu tarafından belirlendiği, 2.7. Su kullanım miktarının ailedeki birey sayısının dikkate alınarak belirlenmesine ilişkin uygulamada değişiklik öngören yeni bir yasal düzenleme bulunmadığı, İdarelerince de bu konuda yürütülen herhangi bir çalışmanın bulunmadığı, su kullanımı yüksek olan mesken abonelerine kademeden etkilenmeyen ve tüketimin tümüne l . kademe tarife uygulanan elektronik kartlı sayaç kullanımı tavsiye edildiği, 2.8. İllerinde bulunan mesken abonelerinin ortalama su tüketim miktarının 9,19 m³ olduğu, meskenlerde yaşayan kişi sayısına veya başka bir sebebe göre su tüketimin artıp artmadığı konusunda İdarelerince bir araştırma veya tespit yaptırılmadığı hususları belirtilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Kanun önünde eşitlik” kenar başlıklı 10 uncu maddesinde ; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir . … Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz . … Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar .”, “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler ” kenar başlıklı 61 inci maddesinde; “ Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle, malül ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar .
Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır . Yaşlılar, Devletçe korunur, Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir . Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için her türlü tedbiri alır .
2 / 11Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya kurdurur .”, “Devletin iktisadi ve sosyal
ödevlerinin sınırları ” kenar başlıklı 65 inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda
Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir .”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir .… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “ Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” , 5. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanunun, “Görev ve yetkiler” başlıklı 2 nci maddesinin (a) bendinde; “İçme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek”, aynı maddenin (c) bendinde; “ Bölge içindeki su kaynaklarının, deniz, göl, akarsu kıyılarının ve yeraltı sularının kullanılmış sularla ve endüstri artıkları ile kirletilmesini, bu kaynaklarda suların kaybına veya azalmasına yol açacak tesis kurulmasını ve bu tür faaliyetlerde bulunulmasını önlemek, bu konuda her türlü teknik, idari ve hukuki tedbiri almak” , “ Gelirler” başlıklı 13 üncü maddesinde; “İSKİ’nin gelirleri aşağıdaki kaynaklardan sağlanır : a) Su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılmasına karşılık, tarifesine göre abonelerden alınacak ücretler, b)
Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgili belediye adına alınacak katılma payları c) Hizmet alanındaki belediyelerin, İller Bankasınca 2380 sayılı “Belediyelere ve İl Özel İdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında
Kanun” gereğince nüfus esasına göre dağıtılan paylardan bu bankaca tutularak İSKİ’ye gönderilecek
% 10’lar, d) Büyük ve temel yatırım programları karşılığında Devletçe yapılacak yardımlar, e)
İSKİ’ye devredilecek tesis ve işletmelerden sağlanan gelirler, f) Şahıs, kurum ve kuruluşlar için yapılan özel hizmetlerden alınacak ücretlerle ortaklıklardan ve üretilen malların satışlarından elde edilecek gelirler, g) Her türlü yardım ve bağışlar ile diğer gelirler .”, “Tarife tespit esasları ” başlıklı 23 üncü maddesinde; “ Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması, septik çukurların boşaltılması giderleri için ayrı tarifeler yapılır . Bu tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletme giderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafla ve ( …) bir kar oranı esas alınır . Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir .”, Ek 5 inci maddesinde; “Bu
Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır .”, 6. 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri İle Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1 inci maddesinde; “… (Ek fıkra :
12/ 7/ 2013- 6495/ 88 md .) 1005 sayılı Kanun ve 3292 sayılı Kanun kapsamında vatani hizmet tertibinden aylık bağlananlar ile 5434 sayılı Kanunun 56 ncı, mülga 45 inci ve 64 üncü maddelerine veya 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesine göre harp veya vazife malullüğü aylığı bağlananların ya
3 / 11da 2330 sayılı Kanuna veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren
kanunlara göre aylık bağlananların veya harp veya vazife malulü sayılanlardan sınıf veya görev değiştirerek çalışmaya devam eden kamu görevlileri ile harp veya vazife malullüğü aylığı almakta iken 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında çalışmaya başlamaları nedeniyle ödenmekte olan aylıkları kesilenlerin, bu fıkrada sayılan kanunlar veya maddeler gereğince dul ve yetim aylığı bağlananların ikametgâhlarında kullandıkları elektrik enerjisi ücreti %40’tan; belediyelerce tahakkuk ettirilecek su ücreti ise %50’den az indirim içermemek üzere belirlenecek tarife üzerinden alınır . …”, 7. BUSKİ Genel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin, “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“… a) Abone : İdarece sunulan su ve atık su hizmetlerinden, abonelik sözleşmesi çerçevesinde faydalanan veya faydalanacak gerçek veya tüzel kişileri, …”, “Tarife grupları” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Bu Yönetmeliğin konusu olan tarifeler dört grupta toplanır . a) Su satış tarifesi …”, “Abone türleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “… a) Su abonesi : İdarenin su ve kanalizasyon hizmetlerinden birlikte yararlanan veya kanal bağlantısı olmayıp yalnızca su hizmetlerinden yararlanan abonelerdir . Bu tip abonelere su satış tarifesi, kullanılmış suların uzaklaştırılması tarifesi, hizmet ve teminat ile yaptırım tarifeleri uygulanır …”, “Abone grupları ” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Konut tarifesi uygulanacak aboneler : a) Barınma amacıyla oturulan yerler, konutlar .
…”, “Tarife uygulamasına ve diğer uygulamalara ilişkin hususlar ” başlıklı 9 uncu maddesinde;
“ ( 1) 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri İle Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca su ücretinde indirim uygulama zorunluluğu bulunan kişilerin ikametgahlarındaki faturalandırmalarda konut tarifesinin % 50 si uygulanır . … ( 3) Sağlık kurulu raporuyla kendisinin veya 1. derece akrabasının % 40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyenlere yaşadığı konuttaki faturalandırmalarda konut tarifesinin % 50’si uygulanır . …”, “Tarife tespit esasları ” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Su satışı ile kullanılmış suların uzaklaştırılması tarifesi aşağıdaki unsurlar dikkate alınarak tespit edilir . a) Yönetim ve işletme giderleri . 1) Enerji ve malzeme giderleri : … 2) Personel giderleri : … 3) Çeşitli masraflar : …
4) Su isale ve dağıtım giderleri : … b) Amortismanlar : … c) Aktifleştirilemeyen yenileme, ıslah ve
tevsii masrafları : … ç) Kârlılık oranı; Yönetim ve işletme giderlerinin, amortisman tutarlarının, doğrudan gider yazılan (aktifleştirilemeyen) yenileme, ıslah ve tevsii masrafları toplamına uygun bir kâr oranı ilave edilir . … d) Tarifelerin belirlenmesinde üretilen, kayıplar ve kaçaklar düşüldükten sonra yapılacağı varsayılan ölçülebilir su satış miktarı da dikkate alınır .”, “Su abonelerine uygulanacak tarife esasları” başlıklı 11 inci maddesinde; “( 1) Bu yönetmeliğin 6 ncı maddesinde sayılan abone gruplarına uygulanacak su ve atık su tarifeleri Genel Kurul tarafından ayrı ayrı belirlenebilir . … ( 3) İdare su tasarrufunu teşvik, az kullanana sosyal yardım sağlamak ve gelirini artırmak amacıyla kademeli tarife uygulaması yapabilir . Gerekli kademe aralıklarını uygulama zamanını ve tarifeleri tespitte Genel Kurul yetkilidir . Ön ödemeli sayaçlarda kademe uygulanmaz .
Okuma periyotlarını aşan abonelere günlük averaj uygulaması ile kademe aralığı belirlenir . …”, “Tarifelerin onaylı ilanı” başlıklı 47 nci maddesinde; “( 1) Yönetim Kurulunca tespit edilen su satış tarifesi ile kullanılmış suların uzaklaştırılması tarifeleri Genel Kurul’un onayına sunulur . ( 2)
Genel Kurul tarafından onaylanan tarifeler uygun araçlarla halka duyurulur . ( 3) Türkiye İstatistik
Kurumu tarafından açıklanan tüketici fiyatları endeksine göre ayda bir su tarifelerini değiştirme yetkisi Yönetim Kuruluna aittir .”, 8. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 11/ 05/ 1980 tarihinde kabul edilen İdari Takdir
4 / 11Yetkisinin Kullanılmasına İlişkin R( 80) 2 Sayılı Tavsiye Kararının “Tavsiye Kararına Ek Takdir
Yetkisinin Kullanılmasında Uygulanacak Temel İlkeler” bölümünde, “Takdir yetkisini kullanan bir idari makam; ( 1) Yetkinin veriliş amacından başka amaç güdemez . ( 2) Yalnızca olaya ilişkin öğeleri hesaba katarak nesnelliğe ve tarafsızlığa uyar . ( 3) Hakkaniyete uymayan ayırımcılığı önleyerek yasa önünde eşitlik ilkesini gözetir . ( 4) İşlemin amacıyla, kişilerin hakları, özgürlükleri veya menfaatleri üzerindeki olumsuz etkileri arasında uygun bir denge sağlar . ( 5) İşlemi, her somut olaya göre belirlenen makul bir süre içinde yapar . ( 6) Genel idari ilkeleri tutarlı bir şekilde uygular ve aynı zamanda her olayın özelliklerini göz önünde tutar . “, 9. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Komitenin İyi İdare Konusunda Üye Devletlere
CM/Rec 2007) 7 sayılı Tavsiye Kararı’nın ekindeki İyi İdare Yasası’nda; “İdare yasaya uygun faaliyette bulunur . Takdir yetkisini kullandığında da keyfi kararlar alamaz… Yetkilerini ve işleyiş yöntemlerini düzenleyen kendi iç düzen kurallarına uygun davranır… İdare eşitlik ilkesine uyar …
Yalnızca ilgili verileri dikkate alarak nesnel biçimde davranır… İdare takdir yetkisi kullandığında, kararının özel kişilerin hak ve çıkarları üzerindeki her türlü olumsuz etkisi ile takip edilen amaç arasında uygun bir denge kurar . Alınan hiç bir önlem aşırı olmamalıdır… İdare hukuki kesinlik ilkesine uygun faaliyette bulunur …” , 10. 2014- 2018 dönemi kapsayan 10 uncu Kalkınma Planının “2.3. Yaşanabilir Mekânlar, Sürdürülebilir Çevre ” başlığının altında yer alan “2.3.8. Toprak ve Su Kaynakları Yönetimi” alt başlığının “Politikalar” kısmında;
“… 1050. Yeraltı ve yerüstü su kalitesinin ve miktarının belirlenmesi, izlenmesi, bilgi sistemlerinin oluşturulması; su kaynaklarının korunması, iyileştirilmesi ile kirliliğinin önlenmesi ve kontrolü sağlanacaktır .
1051. Ülkemiz su potansiyelinin tamamının ihtiyaçlar doğrultusunda sürdürülebilir bir şekilde kullanılması ve kullanımın tarifelendirilmesi sağlanacaktır .
1052. İklim değişikliğinin ve su havzalarındaki tüm faaliyetlerin su miktarı ve kalitesine etkileri değerlendirilerek havzalarda su tasarrufu sağlama, kuraklıkla mücadele ve kirlilik önleme başta olmak üzere gerekli önlemler alınacaktır . …” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Anayasa ve ilgili kanunlarda meskende ikamet eden aile bireyi sayısına göre, su bedeline belirli bir indirim veya farklı bir tarife uygulaması yapılması gerektiğine ilişkin olarak ilgili İdarenin bir yükümlüğünün bulunmaması, su tarifelerin belirlenmesinde ve bu tarifelerin uygulanmasında her bir idare tarafından farklı kriterlerin ve durumların göz önünde bulundurulabilmesi, su yönetim politikasında su bedellerinin idarelerce yönlendirici ve kontrol edici bir araç olarak kullanılabilmesi, BUSKİ Tarifeler
Yönetmeliğinin 11 inci maddesinin 3 üncü fıkrasıyla kademeli tarife uygulaması yapabilme ve tarifelerin tespiti hususlarında BUSKİ Genel Kuruluna yetki verilmesi, bahsi geçen İdarenin bu yetki uyarınca 10 m³’lük su tüketim miktarını esas alarak kademeli tarife uygulaması yapması, ilgili idarenin söz konusu kademeli tarife uygulamasında kullandığı takdir yetkisinin ölçülü ve adil olarak kullanılmadığına ya da takdir yetkisinin hizmet gerekleri ve kamu yararı gözetilmeden kullanıldığına ilişkin bir tespit yapılamaması durumları dikkate alındığında, şikayetçinin
5 / 11talebinin Reddi gerektiği yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne
sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Şikâyetçi, BUSKİ’nin meskenler için su tarifesini belirlerken 10 m³’lük su tüketim miktarını esas aldığını, 5 kişilik bir aile olması nedeniyle bu tarife uyarınca daha yüksek tutarda su faturası ödemek zorunda kaldığını iddia ederek, tarifede esas alınan su kullanım miktarının meskende ikamet eden aile bireyi sayısı dikkate alınarak yeniden belirlenmesini talep etmektedir .
13. Bahsi geçen İdare, konuyla ilgili olarak, ilgili yönetmelik ve kanun hükümleri doğrultusunda hareket ettiklerini, su kullanım miktarının meskende ikamet eden kişi sayına göre belirlenmesi gerektiğine ilişkin mevzuatta herhangi bir hüküm bulunmadığını, illerinde bulunan mesken 3 abonelerinin ortalama su tüketim miktarının 9,19 m olduğunu, kullanımı yüksek olan mesken abonelerine kademeden etkilenmeyen ve tüketimin tümüne l . kademe fiyat uygulanan elektronik kartlı sayaç kullanımını tavsiye ettiklerini belirtilerek, mevzuata uygun olmayan bir uygulamanın yapılamayacağından bahisle şikayetçinin talebine olumsuz cevap verdiği anlaşılmaktadır .
14. Dosyadaki bilgi ve belgelerden; şikâyet çinin 28/ 12/ 2012 tarihinde su aboneliği için ilgili İdareye başvuruda bulunduğu, bu doğrultuda ilgili İdare ile şikayetçi arasında abonelik sözleşmesi imzalandığı, şikayetçinin söz konusu meskende eşi ve üç çocuğu ile birlikte ikamet ettiği, 3 şikayetçinin aylık su tüketim miktarının 17- 18 m civarında olduğu, kademeli tarife uygulaması kapsamında söz konusu tüketim miktarının ilgili dönemde yürürlükte bulunan tarifede esas alınan kademeye göre ( 1. kademe 10 m³ altı ve 2. kademe 10 m³ üstü su tüketim miktarı) fiyatlandırıldığı 3 anlaşılmıştır . Örneğin 2018/ 1 dönemde şikayetçinin kullandığı toplam 17 m su tüketim miktarının; 3 1. kademeye isabet eden 10 m³ tüketimin 2,91 TL’den ve 2. kademeye isabet eden 7 m tüketimin 5,53 TL’den fiyatlandırıldığı anlaşılmıştır .
3 15. Şikayetçinin başvurusundan, 10 m üstü su kullanımlarının 2. kademeden fiyatlanmasından
kaynaklanan bir şikayeti olduğu ortaya çıkmakta olup, şikayetçi 2. kademe fiyattan etkilenmemek veya daha az etkilenmek için, meskende ikamet eden aile bireyi sayısı dikkate alınarak, kademede 3 esas alınan 10 m ’lük su tüketim miktarının artırılması talebinde bulunduğu anlaşılmaktadır .
Şikayetçinin bu talebinin uygulanabilir olup olmadığının tespiti için, öncelikle bahse konu İdarenin ilgili mevzuat kapsamında su tarifelerini nasıl belirlediğinin ortaya konulması gerekmektedir . Bu kapsamda konu değerlendirildiğinde, ilgili İdarenin tarife belirlerken tabi olduğu mevzuat hükümlerinin, 2560 sayılı Kanun hükümleri ile İdarenin kendi çıkardığı Tarifeler Yönetmeliği hükümleri olduğu anlaşılmıştır .
16. 2560 sayılı Kanunun 23 üncü maddesinde; su satışı için ayrı bir tarife yapılacağı, bu tarifelerin tespitinde; yönetim ve işletme giderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve bir kar oranı esas alınacağı, tarifelerin tespitiyle ilgili usul ve esasların bir yönetmelikle belirleneceği hususları hüküm altına alınmıştır . Söz konusu Kanun hükümleri doğrultusunda, ilgili İdare tarafından BUSKİ Tarifeler
Yönetmeliği hazırlandığı tespit edilmiştir . 2560 sayılı Kanunda tarife belirleme usulü hakkında bir hüküm bulunmaması ve tarifelerin tespitiyle ilgili usul ve esasların bir yönetmelikle
6 / 11belirleneceği hüküm altına alınması sebebiyle, su tarifelerinin BUSKİ Tarifeler
Yönetmeliğinde yer alan hükümler kapsamında ilgili İdare tarafından belirlenmesi gerekmektedir .
17. Söz konusu Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde tarife tespitinde dikkate alınacak unsurları ve
11 inci maddesinde ise su abonelerine uygulanacak tarife esaslarına ilişkin düzenlemelere yer
verilmiştir . Bahsi geçen Yönetmeliğin 11 inci maddesi; abone gruplarına uygulanacak su tarifelerinin Genel Kurul tarafından ayrı ayrı belirlenebileceği, idarenin su tasarrufunu teşvik, az kullanana sosyal yardım sağlamak ve gelirini artırmak amacıyla kademeli tarife uygulaması yapabileceği , gerekli kademe aralıklarını uygulama zamanını ve tarifeleri tespite Genel
Kurulun yetkili olduğu hususlarını hükme bağlamıştır .
18. Bu kapsamda; BUSKİ Genel Kurulunun 26/ 07/ 1991 tarihli ve 1991/ 11 esas no.lu kararıyla adı geçen İdare tarafından kademeli tarife uygulamasına başlanıldığı, sonrasında ise BUSKİ Genel
Kurulunun 01/ 09/ 1992 tarihli ve 1992/ 20 esas no.lu kararıyla; l . kademe tüketimin “Konut başına 0- 10 m³/ay’a kadar su kullananlar”, 2. kademe tüketimin “ Konut başına 10 m³/ay’dan fazla su kullananlar” olmak üzere iki kademeden oluşan su satış tarifesi belirlendiği anlaşılmıştır . Ayrıca, BUSKİ Tarifeler Yönetmeliğinin 47 nci maddesinde, TÜİK tarafından açıklanan TÜFE’ye göre hazırlanan tarifelerde ayda bir değişiklik yapma konusunda Yönetim Kuruluna yetki verildiği anlaşılmış olup, ilgili İdarenin Yönetim Kurulunun kararıyla bu kapsamda tarifelerde değişiklik yapıldığı tespit edilmiştir .
19. Yukarıda yer alan hususlar değerlendirildiğinde; ilgili İdare tarafından yapılan tarife tespitinin
2560 sayılı Kanun ve BUSKİ Tarifeler Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda yapıldığı
anlaşılmaktadır . Bununla birlikte, şikayetçinin su tarifesinde esas alınan ( 10 m³’lük) su tüketim miktarın meskende ikamet eden aile bireyi sayısı dikkate alınarak yeniden belirlenmesine ilişkin talebinin diğer mevzuat (Anayasa, diğer Kanun vb.) hükümleri kapsamında değerlendirilmesi ve bu mevzuat hükümleri doğrultusunda şikayetçinin su tarifelerinden indirimli olarak yararlanabilmesine imkan sağlayan bir hakkının ya da idarenin bu konuda yükümlülüğünün olup olmadığı hususunun da ortaya konulması gerekmektedir . Bu doğrultuda şikayet konusu husus, Anayasa ve diğer kanunlar kapsamında değerlendirilecektir .
20. Anayasanın 10 uncu maddesine pozitif ayrımcılık (özürlü vb.) uygulanabilecek kimseler sayılmış ve 61 inci maddesinde ise sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gereken kişilere (malül ve gaziler vb.) yer verilmiştir . Anayasanın söz konusu hükümleri doğrultusunda şikayetçinin durumu değerlendirildiğinde; şikâyetçinin, pozitif ayrımcılık uygulanacak veya sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunacak kişiler kapsamında olmadığı anlaşılmıştır .
21. Ayrıca, şikayetçinin kanundan kaynaklanan bir hakkının bulunup bulunmadığı hususunun tespiti için; konuyla ilgili kanun hükümleri değerlendirilmiş olup, bu konuda sadece 4736 sayılı Kanunda su ücretlerine indirim hakkı sağlayan bir düzenlemenin bulunduğu anlaşılmıştır . Söz konusu
Kanunun 1 inci maddesinde, kimlerin (ilgili kanunlar kapsamında vatani hizmet tertibinden aylık bağlananlar vb.) su indiriminde faydalanabileceğine ilişkin düzenlemelere yer verildiği anlaşılmıştır . Söz konusu Kanun maddesinde, meskende ikamet eden kişi sayısına (çocuk sayısı veya kalabalık aileler) göre su faturasında belli bir indirim yapılacağına ilişkin herhangi bir
7 / 11düzenlemenin bulunmadığı anlaşılmıştır .
22. Anayasa, 2560 sayılı Kanun, 4736 sayılı Kanun ve BUSKİ Tarifeler Yönetmeliği hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; ilgili İdarenin meskende ikamet eden kişi sayısına (çocuk sayısı veya kalabalık aileler) göre su faturada belirli bir indirim yapma konusunda bir yükümlüğünün bulunmadığı gibi şikayetçinin de ilgili mevzuattan kaynaklanan bir hakkının bulunmadığı tespit edilmiştir .
23. 17 no.lu paragrafta değinildiği üzere; BUSKİ Tarifeler Yönetmeliğinin 11 inci maddesi hükmü uyarınca ; ilgili İdare, kademeli tarife uygulaması yapması mümkün olup, gerekli kademe aralıklarını, uygulama zamanını ve tarifeleri tespite de yetkilidir . Söz konusu Yönetmelik hükmü kapsamında, tarife belirleme yöntemi ve tarife tespitiyle ilgili hususlarda, İdarenin takdir hakkı bulunduğu tespit edilmiş olup, İdarenin bu konuda kullanacağı takdir yetkisine ilişkin değerlendirmelere aşağıda yer verilecektir .
24. Kanun koyucu, idarelerin görev ve yetkilerinin sınırlarını çizerken, belirli bir konuda karar alıp almama veya alacağı kararlar arasından seçim yapma konusunda, ayrıca yetkileri kullanıp kullanmamada ve kullanılmasının gereklerini saptamada, idareleri az ya da çok serbest bırakabilmektedir . Bu gibi durumlarda idarenin takdir yetkisinden söz edilmektedir . (Prof . Dr . A.
Şeref GÖZÜBÜYÜK, “Yönetim Hukuku” Güncelleştirilmiş 14 üncü Bası, Turhan Kitabevi, Ankara, 2000, s.277)
25. Nitekim, Anayasa Mahkemesinin konuya ilişkin 26/ 01/ 2012 tarihli E . 2011/ 16 ve K. 2012/ 16 sayılı kararında; “Ülkemizdeki büyükşehir belediyelerinin nüfus artışı, büyüme hızı, yapılaşması, sosyal, ekonomik ve kültürel gelişimi, sanayileşme düzeyi ile su üretim-tüketim kapasitesi ve maliyeti tamamen birbirinden farklıdır . Ayrıca su ihtiyacı zamana ve değişen şartlara göre de değişkenlik gösterebilir . … Bu nedenle her büyükşehir belediyesinin yerine getirmek durumunda olduğu su hizmetlerinin nitelik ve nicelik itibarıyla farklılık göstereceği kuşkusuzdur . Dolayısıyla, büyükşehir belediyelerinin anılan farklılıklara paralel olarak sunacakları hizmetlere göre elde edecekleri gelirler ve bu gelirlerdeki kârlılık oranı da değişebilecektir . … İdareler hizmet sunarken zamana ve değişen şartlara göre daha önceden kanun ile alt ve üst sınırı belirlenmiş kârlılık oranının üstünde veya altında bir kârlılık oranı uygulanmasına ihtiyaç duyabilirler . Bu itibarla, idarece sunulacak su hizmetinin zaman içinde değişen şartlara göre farklı kârlılık oranlarını gerektirebilmesi nedeniyle su bedelinin tespitinde uygulanacak kârlılık oranının belirlenmesi ölçülü ve adil olmaları koşuluyla idarenin takdirine bırakılması gerekmektedir .” şeklinde değerlendirme yaptığı tespit edilmiştir .
26. Yine Danıştay 8. Dairesinin konuya ilişkin 17/ 03/ 1999 tarihli E . 1998/ 6982 ve K. 1999/ 1478 sayılı kararında; “Kamu hizmetinin sağlıklı ve verimli bir şekilde, bu hizmetten yararlananlara sunulabilmesi için, hizmetin tesisinden doğacak olan giderlerin karşılanabilmesi amacıyla bu hizmetten yararlanacak olan ilgililerden ücret alınması doğal olmakla birlikte, ilgililere yansıtılacak olan bu yükün yapılan hizmetin bir karşılığı olması ve aynı hizmetten yararlananlar arasında eşitsizliğe ve haksızlığa yol açmayacak şekilde adil ve dengeli olmasına özen gösterilmesi gerekmektedir .” şeklinde hüküm kurduğu tespit edilmiştir .
27. Söz konusu yargı kararları ile benzer konudaki yargı içtihatları uyarınca konu
8 / 11değerlendirildiğinde, idarelerin takdir yetkisini kullanırken; mevzuatın koyduğu sınırlar içinde
kalması, bu yetkiyi yasanın öngördüğü amaçtan başka amaç için ya da kamu yararı dışında başka bir amaç için kullanmaması, eşitlik ilkesine uygun hareket etmesi, adil ve ölçülü olması gerektiği sonucuna varılmıştır .
28. Bu kapsamda, öncelikle İdarenin tarife belirleme usulünde ( 10 m³ su tüketim miktarını dikkate alarak tarife tespitinde) kullandığı takdir yetkisinin, 27 no.lu paragrafta belirtilen hususların dikkate alınarak kullanılıp kullanılmadığı hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir .
29. Bu doğrultuda, diğer büyükşehir belediyeleri içinde faaliyet gösteren benzer idarelerin tarife belirleme yöntemi incelendiğinde; bazı idarelerin tarife belirlemede kademe uygulaması yapmadığı 3 (belli bir m esas alarak fiyat artışına gitmediği), bazı idarelerin ise tarife belirlemede kademe uygulamasına gittiği anlaşılmıştır . Kademe uygulaması yapan belediyelerin ise bazılarının iki
3 3 3
kademe ( 12 m altı ve üstü, 15 m altı ve üstü, 20 m altı ve üstü vb.) aralığı, bazılarının ise üç
3 3 3
kademe aralığı belirlediği ( 0- 10 m – 10- 20 m ve 20- 30 m ) ve her bir kademe aralığı için farklı bedel belirlediği tespit edilmiştir .
30. Her bir idarenin yerine getirmek durumunda olduğu su hizmetlerinin nitelik ve nicelik itibarıyla farklılık gösterebilmesi ve su yönetimi politikasında suyu bedelinin yönlendirici ve kontrol edici bir araç olarak kullanılabilmesi durumları dikkate alındığında, benzer idarelerin belirlediği tarife aralığının veya tarife fiyatlarının, BUSKİ’ye birebir emsal teşkil etmeyeceği değerlendirilmiştir .
31. Bu kapsamda konunun, ilgili İdarenin faaliyet gösterdiği bölge içerisinde değerlendirilmesi ve bu doğrultuda bahsi geçen İdarenin tarifeye esas aldığı su tüketim miktarın ( 10 m³) adil ve ölçülü olarak belirlenip belirlenmediği hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir . Bu hususun açıklığa kavuşturulabilmesi için ise ilgili İdarenin tarifeye esas miktarı ( 10 m³) belirlenirken hangi hususları dikkate aldığının değerlendirilmesi gerekmektedir .
32. Kurumumuzca, bahsi geçen İdareden, tarifeye esas alınan 10 m³’lük su tüketim miktarın nasıl tespit edildiğine ilişkin olarak bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . Adı geçen idare konuya ilişkin 3 cevabi yazısında; illerinde bulunan mesken abonelerinin ortalama su tüketim miktarının 9,19 m olduğu, kullanımı yüksek olan mesken abonelerine kademeden etkilenmeyen ve tüketimin tümüne l .
kademe fiyat uygulanan elektronik kartlı sayaç kullanımı tavsiye edildiği, konuya ilişkin olarak abonelik sözleşmesi ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda hareket edildiği hususları belirtilerek, şikayetçinin talebinin mevzuata uygun olmadığı hususu belirtilmiştir .
33. İdarenin, elektronik kartlı sayaç kullananların kademeden etkilenmeyeceği hususunda
Kurumumuza bilgi vermesi ve BUSKİ Tarifeler Yönetmeliğinin 11 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında ön ödemeli sayaçlarda kademe uygulanmayacağına ilişkin düzenleme olması hususları değerlendirildiğinde; kademeli fiyat artışından etkilenmeyen bir yöntemin ilgili İdarece öngörülmesinin, tüketicilere farklı seçenek sunulması anlamında olumlu bir husus olduğu değerlendirilmiştir .
34. Ayrıca İdarenin Kurumumuza göndermiş olduğu bilgi ve belgelerden; bahsi geçen ildeki mesken 3 abonelerinin ortalama su tüketim miktarının 9,19 m olduğu tespit edilmiş olup, İdarenin ortalama su tüketim miktarın ( 9,19 m ) üzerindeki bir miktarı ( 10 m³) fiyat tarifesinde esas almasının da olumlu bir husus olduğu değerlendirilmiştir . Bununla birlikte, İdarenin Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerde; söz konusu ildeki meskenlere ilişkin 12 aylık ( 2016/ 10 ve 2017/ 9 dönemi arası)
3 toplam fatura adedinin 11.622.013 olduğu ve bu faturalardan 8.707.207 adedinin (% 74,91) 10 m
3 limitin altında olduğu belirtilmiştir . Toplam abonelerin yaklaşık %75’inin 10 m altında su
kullandığı dikkate alındığında; 10 m³’lük su tüketim miktarın kademe belirlenmesinde esas alınabilecek makul bir miktar olabileceği sonucuna varılmıştır .
35. Bununla birlikte, BUSKİ’nin, su kullanımının etkileri değerlendirme, su tasarrufu sağlama, kuraklıkla mücadele ve kirliliği önleme başta olmak üzere gerekli önlemleri alması gerektiği de bir gerçektir . Kaldı ki BUSKİ Tarifeler Yönetmeliğinin 11 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında; su tasarrufunu teşvik amacıyla kademeli tarife uygulaması yapabileceği hüküm altına alınmıştır .
Bu kapsamda; 10 uncu Kalkınma Planında öngörüldüğü üzere, su tasarrufu sağlama sına, su kaynakların korunmasına ve iyileştirilmesine, kirliliğinin önlenmesine ve kontrolüne yönelik gerekli önlemlerin ilgili İdare tarafından alınabileceği de bir gerçektir .
36. Şikayetçinin, kademeli tarife uygulamasına karşı bir şikayeti olmadığı ve şikayete konu talebinin kademeli tarife uygulamasının yöntemine (tarifede esas alınan su tüketim miktarının, meskende ikamet eden aile bireyi sayısına göre yeniden belirlenmemesine) ilişkin olduğu anlaşılmıştır .
Şikayetçinin, talebinde belirttiği bu yöntem, tarife tespitinde dikkate alınabilecek makul yöntemlerden biri olarak kabul edilebilir ise de; konunun 33, 34 ve 35 no.lu paragraflarda yer alan hususlarla birlikte değerlendirilmesi neticesinde, ilgili İdare tarafından 10 m³’lük su tüketim miktarı esas alınarak tarife belirlenmesi usulünün de makul görülebilecek tarife belirleme yöntemlerinden biri olabileceği sonucuna varılmıştır .
37. Şikâyetçinin iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konuyla ilgili yargı kararları ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Anayasa ve ilgili kanunlarda meskende ikamet eden aile bireyi sayısına göre (çocuk sayısı vb.) su bedeline belirli bir indirim veya farklı bir tarife uygulaması yapılması gerektiğine ilişkin olarak ilgili İdarenin bir yükümlüğünün bulunmaması, su tarifelerin belirlenmesinde ve bu tarifelerin uygulanmasında her bir idare tarafından farklı kriterlerin ve durumların göz önünde bulundurulabilmesi, su yönetim politikasında su bedellerinin idarelerce yönlendirici ve kontrol edici bir araç olarak kullanılabilmesi, BUSKİ Tarifeler Yönetmeliğinin 11 inci maddesinin 3 üncü fıkrasıyla kademeli tarife uygulaması yapabilme ve tarifelerin tespiti hususlarında BUSKİ Genel Kuruluna yetki verilmesi, bahsi geçen İdarenin bu yetki uyarınca
10 m³’lük su tüketim miktarını esas alarak kademeli tarife uygulaması yapması, ilgili idarenin
söz konusu kademeli tarife uygulamasında kullandığı takdir yetkisinin ölçülü ve adil olarak kullanılmadığına ya da takdir yetkisinin hizmet gerekleri ve kamu yararı gözetilmeden kullanıldığına ilişkin bir tespit yapılamaması durumları dikkate alındığında, BUSKİ’nin, meskenler için su tarifesini belirlerken 10 m³’lük su tüketim miktarını esas almasında hukuka ve hakkaniyete aykırı bir husus tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 38. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
10 / 11Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . Başvuranın, şikâyet dilekçesine BUSKİ tarafından verilen cevapta, hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili İdarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir . Ayrıca ilgili İdare tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda; “Kullanımı yüksek olan mesken abonelerine kademeden etkilenmeyen ve tüketimin tümü l . kademeden uygulanan elektronik kartlı sayaç kullanımı tavsiye edildiği” hususu belirtilmiş ise de; başvuranın şikâyet dilekçesine BUSKİ tarafından verilen cevapta bu konuda şikayetçiye herhangi bir bilgilendirme yapılmadığı anlaşılmış olup, ilgili İdarenin bu kapsamda “şeffaflık” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir . Adı geçen İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
39. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili İdarelerin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Bursa İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, ŞİKÂYETÇİ ile BURSA SU ve KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ’NE TEBLİĞ EDİLMESİNE,
Kararın bir örneğinin bilgileri için BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA
GÖNDERİLMESİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi