|
ÖZET: Başvuran, 22 Nisan 2024 tarihinde Makine Mühendisleri Odası’na üyelikten ayrılma talebinde bulunmuş, ancak bu talebinin reddedildiğini belirtmiştir. Başvurusunda, 8 Mart 2024 tarihinde üyelik iptali için gerekli belgeleri sunduğunu, buna rağmen üyeliğinin sona erdirilmediğini ve meslek odasına kayıt olmadan mühendislik yapamayacağına dair bilgi verildiğini ifade etmiştir. Başvuran, çevresinde kayıtlı olmayan mühendislerin mesleğini icra ettiğini belirterek, üyelik iptalinin yanı sıra, sürecin uzamasından kaynaklanan aidatların iptalini talep etmiştir.
Makine Mühendisleri Odası, başvuranın üyelikten ayrılma talebinin, ilgili mevzuat gereği yerine getirilmediğini ve başvuranın hâlâ mühendislik mesleğini icra ettiğini belirtmiştir. Oda, üyelikten ayrılma koşullarının sağlanmadığını, dolayısıyla başvurunun reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu açıklamıştır. Anayasa ve ilgili yasalar çerçevesinde, mühendislik mesleği için meslek odasına kayıt olmanın zorunlu olduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddine karar vermiştir. Bu karar, başvurana ve Makine Mühendisleri Odası Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. Başvuran, bu karara itiraz etme hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/10757-S.24.16409
BAŞVURU NO : 2024/5186
KARAR TARİHİ : 04.10.2024
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, meslek odası üyeliğinden ayrılma talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 22.04.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 08.03.2024 tarihinde Makine Mühendisleri Odasına üyelik iptali başvurusu olduğunu, kendisinden istenen tüm belgeleri sunmuş olmasına rağmen üyelik iptalinin gerçekleşmeyeceğinin nolu telefonla tarihinde saat 14:29’da kendisine bildirildiğini, gerekçe olarak odaya kayıt yaptırmadan mesleğini yapamayacağının ifade edildiğini, oysa çevresinde pek çok kişinin odaya kayıtlı olmadığı halde makine mühendisliği mesleğini icra ettiğini belirterek, meslek odası üyeliğinin sonlandırılmasını ve sürecin kendisi dışında uzaması nedeniyle tahakkuk edecek olan aidatların iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 11.06.2024 tarih ve S. sayılı yazı ile
Makine Mühendisleri Odası Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Makine Mühendisleri
Odası Başkanlığının 12.08.2024 tarih ve / sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. Oda üyelik işlemlerinin Anayasa’ nın 135. maddesi hükmü ile anılan anayasal hüküm doğrultusunda çıkarılan 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’ nu ve İkincil mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütüldüğü, anılan hükümlerde ise meslek odasına üyeliğin esas olarak meslek mensuplarının takdir ve iradelerine bırakılmadığı gibi meslek odasının da takdir ve iradesine de bırakılmadığını, somut olayda da ilgili mevzuat hükümlerinin öngördüğü usul ve esaslar doğrultusunda işlem tesis edildiği, ilgili mevzuat hükümleri gereğince Oda üyelik işlemlerinde odanın herhangi bir yönde takdir yetkisinin söz konusu olmadığı, 2.2. Başvuranın yazı tarihi itibariyle odaya 250,00 TL aidat borcunun bulunduğu, /
2.3. Başvuranın, ilk olarak 02.02.2024 ve 12.02.2024 tarihlerinde e-posta üzerinden meslek odası üyeliğinden ayrılma talebini ilettiği, söz konusu başvuru şeklinin ilgili mevzuatta belirlenen usul ve esaslara uygun olmadığı, sonrasında Kurumumuzun “Gönderme” kararı sonrasında başvurana oda tarafından konu hakkında yapılan detaylı yazılı bilgilendirme yapıldığı, ancak hali hazırda üyelikten ayrılma koşullarını sağlamadığı halde, başvuranın Odanın İstanbul Şubesine üyelikten ayrılma talebiyle 08.03.2024 tarihli dilekçesiyle başvuruda bulunduğu, durumunu belgelemek için sunduğu belgeler incelendiğinde ise halen mesleğinin icrasını gerektiren bir işle iştigal ettiği anlaşıldığından ilgili mevzuat hükümleri gereğince Oda üyeliğinden ayrılma koşullarını sağlamadığı, konu hakkında başvuranın bilgilendirildiği, 2.4. 6235 sayılı TMMOB Kanunu da, meslek kuruluşlarının çerçevesinin Anayasa’ da belirlenen yetki ve görevleri ile işleyişlerine, meslek kuruluşu üyeliğinin gerektirdiği hak ve yükümlülüklere dair düzenlemeler içerdiği, anılan Kanun’ un 33. maddesinde“Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için
ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. (Ek:
19/4/1983 – KHK – 66/10 md.) Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu
İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan
İşleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.
”hususlarının belirtildiği, 2.5. Bu amir hüküm uyarınca, ülkemizde mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının mesleklerinin icrasını gerektiren İşlerle uğraşabilmelerinin en temel koşulunun ilgili meslek odasına üyelik kaydı yaptırmak olduğu, meslek odası üyeliğinin, kişilerin meslek odasına bir lütfu olarak keyfiyete bırakılmış bir husus olmadığı, meslek mensuplarına ülkede mesleklerinin icrasını gerektiren işlerde çalışabilme olanağı sağlayan ve bu hakkın elde edilmesi için yerine getirilmesi zorunlu olan bir yükümlülük olduğu, yani anayasal ve yasal olarak ülkede mesleki faaliyet yürütülebilmesinin en temel koşulunun, meslek odasıyla aidiyet ilişkisinin kurulmuş olması olduğu, meslek odasıyla kurulan aidiyet ilişkisinin; mesleki faaliyet yürütme olanağı sağlamasının yanında, meslek ve meslek mensuplarının genel menfaatlerine dair meslek odası korumasından yararlanmayı da beraberinde getirdiği, 2.6. Meslek odasıyla kurulan aidiyet ilişkisinin kazandırdığı haklar yanında, hukuki ve doğal olarak meslek mensuplarına yüklediği birtakım sorumluluk ve yükümlülüklerin de söz konusu olduğu, meslek odası üyelik ödentisinin de meslek odasıyla kurulan aidiyet ilişkisinin gerektirdiği yükümlülüklerden olduğu, 2.7. 6235 sayılı TMMOB Kanunu’ na dayanılarak çıkarılan ve 15/03/2002 tarih ve 24696 sayılı R.G,’ de yayımlanarak yürürlüğe giren TMMOB Makina Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin “Üyelikten
Ayrılma” başlıklı 10. maddesinde ise; “Herhangi bir nedenle mesleksel etkinliğini sürdürmek İstemeyen, kamu kurum ve kuruluşları İle İktisadi devlet teşekkülleri ve kamu İktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kurulu’na yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilirler…” hükmünün mevcut olduğu,
2.8 Anılan Yasa ve Yönetmelik hükümlerine göre; ülkemizde mühendislik ve mimarlık mesleklerinin
icrasını gerektiren işlerde çalışılabilmesi için ihtisasa uygun Oda’ ya kaydolmak zorunlu olup; Oda üyesi olup da üyelikten ayrılmak için ise herhangi bir nedenle mesleksel etkinliğini sürdürmeyecek olmak (yani mesleğini icra etmeyecek olmak) ya da kamu kurum ve kuruluşları, İktisadi devlet teşekkülleri ve kamu İktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevlerde çalışıyor olmak ve gerektiğinde bu
/
durumu belgeleyerek Oda Yönetim Kurulu’na yazılı olarak başvurmak gerektiği, Oda üyeliğinden ayrılma koşullarının sağlanarak usulüne uygun olarak başvuruda bulunulması sonucunda ise oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla üyelikten ayrılmanın mümkün olduğu,
2.9 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve İlgili Yönetmelik hükümlerinde belirlenen bu usul ve esaslar göz
önüne alındığında ise, kayıtlı olunan meslek odası üyeliğinden ayrılmanın ilgili üyenin tek taraflı irade beyanına bağlı olmadığı; belirtilen koşulların sağlanması halinde, belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde ancak Oda Yönetim Kurulu kararıyla tesis edilebilecek bir işlem olduğu, başvuranın mesleğinin icrasını gerektiren bir işte çalışması halinde tek taraflı irade beyanıyla Oda üyeliğinden ayrılma hakkı şeklinde bir hakkın ilgili mevzuat hükümlerinde düzenlenmediği, 2.10. Somut olayda, başvuranın başvuru tarihlerinde sunduğu ve işvereni İlaç San. ve Tic. A.Ş.
firmasından aldığı Çalışma Belgesi incelendiğinde yaptığı işin niteliğinin “Makina Mühendisi (Meslek
Kodu: 2144.06) olarak belirtildiğinin açıkça görüldüğü, ani başvuran halihazırda mühendislik mesleğini faal olarak icra ettiği, keza ilgilinin gerek Kurumumuza ve gerekse Odaya yaptığı başvurulardaki beyanlarından da mühendislik mesleğini yapmadığı ve/veya yapmak istemediği değil, meslek odasına kaydolmadan yapmak istediğinin anlaşıldığı, 2.11. Mühendislik mesleğinin icra edilip edilmediğinin, meslek mensubunun ve/veya işverenin tanımlamalarına veya sosyal güvenlik beyanlarına göre belirlenecek bir husus olmadığı, aksi taktirde, hemen hemen hiçbir işverenin zaten meslek mensubunu mühendis olarak beyan etmeyeceği ve çalışma yaşamında da mühendislik faaliyetinin yürütüldüğünden söz edilemeyeceği, 2.12. Somut olayda da başvuran makine mühendisi bir meslek mensubu olarak çalıştığı, mevcut somut durumu itibariyle, ilgili Yasa hükümlerinde üyelikten ayrılmak için öngörülen “Herhangi bir nedenle mesleksel etkinliğini sürdürmek istememek” veya “kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak istemek” koşullarından herhangi birini sağlamadığı, yasa’da öngörülen koşulları sağlamadığı için de üyelikten ayrılma işleminin gerçekleştirilemediği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1 “Dernek kurma hürriyeti” başlıklı 33 üncü maddesinde; “Herkes, önceden izin almaksızın dernek
kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz.”,
3.2 “Sendika kurma hakkı” başlıklı 51 inci maddesinde; “Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma
ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.”,
3.3 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
… ” ,
3.4 “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak
gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir. Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz. (Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.)
Bu meslek kuruluşları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar. (Değişik fıkra: 23/7/19954121/13 md.) Bu meslek kuruluşları ve üst kuruluşları organlarının seçimlerinde siyasi partiler aday gösteremezler. (Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Bu meslek kuruluşları üzerinde Devletin idari ve mali denetimine ilişkin kurallar kanunla düzenlenir. (Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Amaçları dışında faaliyet gösteren meslek kuruluşlarının sorumlu organlarının görevine, kanunun belirlediği merciin veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine mahkeme kararıyla son verilir ve yerlerine yenileri seçtirilir. (Değişik fıkra: 23/7/1995-4121/13 md.) Ancak, milli güvenliğin, kamu düzeninin, suç işlenmesini veya suçun devamını önlemenin yahut yakalamanın gerektirdiği hallerde gecikmede sakınca varsa, kanunla bir merci, meslek kuruluşlarını veya üst kuruluşlarını faaliyetten men ile yetkilendirilebilir. Bu merciin kararı, yirmidört saat içerisinde görevli hakimin onayına sunulur. Hakim, kararını kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, bu idari karar kendiliğinden yürürlükten kalkar”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 5.1. 30 uncu maddesinde; “Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemeyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”, 5.2. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.”, 5.3. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmiyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 6. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Ana Yönetmeliği”nin; 6.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99 uncu maddesinde; “ (1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2) Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. (3) Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır…”, 6.2. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar.”, 6.3. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve
/
yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 6.4. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 7. 15/03/2002 tarih ve 24696 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Makina Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 7.1. “Üyelik” başlıklı 7 inci maddesinde; “Odaya asıl üye olabilmek için Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olmak ve Türkiye sınırları içinde Makina, Endüstri, Sanayi, İşletme, Uçak, Havacılık ve Uzay mühendislikleri ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Genel Kurul ve Yönetim Kurulu kararlarıyla
TMMOB Makina Mühendisleri Odasına girmeleri kabul edilen diğer mühendislik disiplinlerinde öğretim yapan üniversitelerce verilen lisans diplomasına ya da fakülte yönetim kurulu kararına istinaden verilen mezuniyet belgesine, yurt dışındaki üniversitelerin yukarıda tanımlanan mühendislik disiplinlerinden mezun olanlar için ise Türkiyedeki yetkili mercilerce onaylanmış denklik belgesine sahip olup, mühendislik hizmetlerini yüksek mühendis veya mühendis unvanı ile yapmaya yasal olarak yetkili bulunmak gereklidir.
Ayrıca Türkiyede çalışmasına yasalar gereğince izin verilmiş yabancı uyruklu yüksek mühendis ve mühendisler ile Türkiyede oturan yabancı uyruklu Türk soylu yüksek mühendis ve mühendisler Odaya geçici üye olabilirler.” 7.2. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinde belirtilen nitelikleri yitirenler, üyelikten çıkarılırlar. Herhangi bir nedenle mesleksel etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kurulu’na yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilirler. Bundan sonra 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Kanunu, bu Yönetmelik hükümleri ve diğer yönetmelikler bu kişiler için uygulanmaz. İlgili yasalar ve bu Yönetmelik’deki istisnai hükümler saklıdır. Ayrılma isteği kabul edilmeyen üyenin, Oda Genel
Kurulu’na itiraz hakkı vardır. Üyelikten çıkarılan veya ayrılan üyeler, Oda süreli yayınları ile duyurulur.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret
Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; kendisinden istenen tüm belgeleri sunmuş olmasına rağmen oda üyeliğinin sonlandırılmadığını, kendisine, oda üyesi olmadan mesleğini icra edemeyeceğinin söylendiğinin, ancak odaya kayıt yaptırmadan makine mühendisliği
/
mesleğini icra eden birçok kişinin bulunduğunu belirterek; meslek odası üyeliğinin sonlandırılmasını ve sürecin kendisi dışında uzaması nedeniyle tahakkuk edecek olan aidatların iptalini talep etmektedir.
10. Anayasanın 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.” hükmü düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm uyarınca meslek kuruluşları ancak kanunla kurulabilmektedir.
11. Bu çerçevede, mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunması amacıyla 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ile bir kamu tüzel kişisi olan Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulmuştur.
12. 6235 sayılı Kanunun 33. maddesinde; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler” hususlarına yer verilerek, ülkemizde mühendislik ve mimarlık mesleklerinin icrasını gerektiren işlerde çalışılabilmesi için ihtisasa uygun Oda’ ya kaydolma zorunluluğu getirilmiştir.
13. Kanun kapsamında mühendislik ve mimarlık mesleğini icra eden kişiler bakımından Oda üyeliğinin zorunlu tutulmakta ve TMMOB Odalarının mesleki denetim, disiplin ve diğer bazı konularda kamusal yetkilerle donatıldıkları, üyelere yönelik faaliyet ve hizmetlere ilave olarak bu kuruluşlara kamusal nitelikteki bazı görev, yetki ve sorumluluklar yüklendiği, üyelerinden ve hizmet sundukları diğer kesimlerden gelir tahsil etme yetkilerinin olduğu anlaşılmaktadır.
14. O halde; dernek ve sendika kurma hürriyetini düzenleyen Anayasanın 33 ve 51 inci maddeleri ile ilgili mevzuat ışığında sendika ve dernekler önceden izin almaksızın, bir araya gelen meslek mensuplarının tek taraflı irade beyanıyla kurulmakta, varlık kazanmaları için özel bir kanun çıkarılmasına gerek olmamakta ve üyelik gönüllülük esasına dayandığı görüldüğünde; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının dernek ve sendikalara göre ayrıcalıklı bir yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır.
(Türkiye’de Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları ile İlgili Temel Tartışmalar ve İngiltere’deki
Tıp Mesleği İle İlgili Uygulama, Türk İdare Dergisi, sayı 478, s. 328)
15. Anayasanın 33 üncü ve 51 nci maddeleri uyarınca; kimsenin dernek ve sendikalara üye olmaya ve üyelikten ayrılmaya zorlanamayacağı düzenlenmiştir. Anayasanın kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütlerine üyeliği düzenleyen 135 inci maddesinde ise bu yönde bir düzenleme yer almamakla birlikte yalnızca “Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.” hükmü ile kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı belirtilmiştir.
16. 6235 sayılı Kanunda üyelikten ayrılmaya ilişkin hiçbir düzenleme bulunmamaktadır. Üyelikten ayrılmaya yönelik usul ve esaslar Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 114
/
üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makina Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin 10 uncu maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilecekleri düzenlenmiştir.
17. Somut olayda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde; 17.1. Başvuranın Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü mezunu olduğu, sicil numarası ile Türkiye Makina Mühendisleri Odasına kayıtlı bulunduğu, 17.2. Hiçbir faaliyetinde bulunmadığı, hiçbir etkinliğine katılmadığı ve hiçbir hizmetinden faydalanmadığı gerekçesiyle üyelikten ayrılmak için 08.03.2024 tarihli dilekçesi ile şikâyete konu Odaya başvuruda bulunduğu,
17.3 İlaç San. ve Tic. A.Ş. firmasında “Makina Mühendisi (Meslek Kodu: 2144.06) olarak çalıştığı,
yani halihazırda mühendislik mesleğini faal olarak icra ettiği, dolayısıyla Oda üyeliğinden ayrılma koşullarını sağlamadığı gerekçesiyle ret işlemi tesis edildiği, anlaşılmıştır.
18. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Anayasanın 135 inci maddesinde mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunması amacıyla 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Kanunu ile bir kamu tüzel kişisi olan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulduğu,
6235 sayılı Kanunun 33. maddesinde ülkemizde mühendislik ve mimarlık mesleklerinin icrasını
gerektiren işlerde çalışılabilmesi için ihtisasa uygun Oda’ ya kaydolma zorunluluğu getirildiği, üyelikten ayrılmaya yönelik usul ve esasların Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana
Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makina Mühendisleri
Odası Ana Yönetmeliği’nin 10 uncu maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabileceklerinin düzenlendiği, başvuranın
Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü mezunu olduğu, sicil numarası ile
Türkiye Makina Mühendisleri Odasına kayıtlı bulunduğu ve “Makina Mühendisi (Meslek Kodu:
2144.06) olarak” halen mesleğini icra ettiği anlaşıldığından idare tarafından tesis edilen ret işleminin
hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve
gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde iyi yönetim ilkelerine uygun davranıldığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi