Meslek odası üyeliğinden ayrılma talebinin kamu görevlisi olarak mesleki tedrisat yapma durumu ile ilişkilendirilmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 20008-20008 |sayi|94019529-101.07.04-E.94019529-101.07.04-E.

BAŞVURU NO : 2018/10346 2018/ 10346

KARAR TARİHİ : 30/11/2018 |tarih|

TAVSİYE KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : Türk Mühendis ve Mimar Odaları

Birliği Başkanlığı

Gıda Mühendisleri Odası Başkanlığı

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, meslek odası üyeliğinin sonlandırılması talebi hakkındadır .

BAŞVURU TARİHİ : 16/08/2018 16.8.2018

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Gıda Mühendisleri Odasına üye olduğu, 2011 yılında Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yüksekokulunda Öğretim

Görevlisi olarak göreve başladığı ve halen bu görevde bulunduğu, kamu görevinde bulunması nedeniyle yapmış olduğu üyelikten ayrılma başvurusunun Oda Genel Kurulu tarafından uygun görülmediğinden bahisle; oda üyeliğinin silinmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur .

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun konuya ilişkin 07/ 09/ 2018 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben, TMMOB Başkanlığının 05/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı ile yazı ekinde bulunan

TMMOB Gıda Mühendisleri Odasının 03/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; başvuranın Gıda Mühendisleri Odasına kendi imzasının olduğu oda kayıt formu ile yapmış olduğu başvuru neticesinde, sicil numarası ile 13/ 02/ 2009 tarihinde kaydolduğu, başvuran tarafından üyelikten ayrılmaya ilişkin Odalarına 30/ 10/ 2014 tarihinde başvuruda bulunulduğu, Oda

Yönetim Kurulunca talebin uygun görülmediğinin 07/ 01/ 2015 tarihli ve sayılı yazı ile

1 / 6başvurana bildirildiği, 20/ 01/ 2015 tarihli dilekçe ile başvuran tarafından itirazda bulunulduğu,

başvurana itirazın Oda Genel Kuruluna yapılması gerektiğinin bildirilmesi üzerine başvuran tarafından 20/ 06/ 2016 tarihli dilekçe ile itirazda bulunulduğu, Oda Genel Kurulunca itirazın ve üyelik sonlandırma talebinin uygun görülmediğinin 10/ 04/ 2018 tarihli ve sayılı yazı ile başvurana bildirildiği, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununun 33 üncü maddesinde mesleki tedrisat yani mesleki öğretim yapabilmek için Oda kaydının zorunlu tutulduğu, kamu görevlilerine tanınan istisnanın mesleki öğretim yapanlar için geçerli olmadığı, 3. Üniversitelerin Mühendislik ve Mimarlık Fakültelerinde görevli öğretim üyesi ya da öğretim görevlisi olarak görev yapmakta olan kişilerin meslek odası üyeliklerinin 6235 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında zorunlu tutulup tutulmadığı, ya da meslek odası üyeliğinin ikinci fıkra kapsamında isteğe bağlı olarak mı değerlendirildiği hususunda Kurumumuzun 09/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben, Yükseköğretim Kurulu

Başkanlığının 06/ 11/ 2018 tarihli ve sayılı yazısında özetle; konuyla ilgili 2709 sayılı

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 135 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü bulunduğu, Başkanlıklarının konu hakkında bir uygulaması ve kararı bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir .

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 4.2. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “ Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir .

Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde; “İdare : Merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarını, mahallî idareleri, mahallî idarelerin bağlı idarelerini, mahallî idare birliklerini, döner sermayeli kuruluşları, kanunlarla kurulan fonları, kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüslerini, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait kuruluşlar ile bunlara bağlı ortaklıklar ve müesseseleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını, kamu hizmeti yürüten özel hukuk tüzel kişilerini” … ifade eder,

5.2 “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle

2 / 6ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan

haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 6. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununun 33 üncü maddesinde; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler .

(Ek : 19/ 4/ 1983 – KHK – 66/ 10 md.) Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve

Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır . Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslekdaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler . Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır .”, 7. 02/ 12/ 2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar

Odaları Birliği Ana Yönetmeliğinin “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler . 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz . İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır .”, 8. 24/ 09/ 2006 tarihli ve 26299 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar

Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin; “Üyelikten çıkarılma ve ayrılma” başlıklı 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Herhangi bir nedenle meslek etkinliğini sürdürmek istemeyenler ile kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu, Oda Yönetim

Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üyelik kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir . Ayrılma isteği kabul edilmeyen üyenin, Oda Genel Kuruluna itiraz hakkı vardır .”, Hükümleri yer almaktadır .

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın TMMOB Gıda

Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılma talebinin kabul edilmesi gerektiği yönünde hazırlanan

Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, yukarıda 1 numaralı paragrafta yer verildiği üzere; 2011 yılında Sivas Cumhuriyet

Üniversitesi Yüksekokulunda Öğretim Görevlisi olarak göreve başladığını ve halen

3 / 6bu görevde bulunduğunu, kamu görevinde bulunması nedeniyle yapmış olduğu üyelikten ayrılma

başvurusunun TMMOB Gıda Mühendisleri Odası Genel Kurulu tarafından uygun görülmediğinden bahisle; oda üyeliğinin silinmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur .

11. TMMOB Gıda Mühendisleri Odası tarafından gerçekleştirilen başvuruya konu işlem hakkında,

6328 sayılı Kurum Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi ile aynı Kanunun 5

inci maddesi uyarınca inceleme ve araştırmaya geçilmiştir .

12. Oda tarafından, üyelikten ayrılma başvurusunun reddedilme gerekçesi olarak; 6235 sayılı

Kanunun 33 üncü maddesinin ilk fıkrasında ( “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler .”) yer alan mesleki tedrisat yapabilmeleri ifadesinin ikinci fıkra ( “Kamu

Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır . …”) hükmü ile kamu görevlilerine tanınan istisna kapsamında yer almadığı gösterilmektedir . Yani kamu görevlisi olsa dahi mesleki tedrisat yapan bir kişinin Oda üyeliğinden ayrılamayacağı belirtilmektedir . Bu doğrultuda, uyuşmazlık konusunun çözümünü teminen; mesleki tedrisat yapan kamu görevlilerinin 6235 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin hangi fıkrası kapsamında değerlendirileceğinin tespiti gerekmektedir .

13. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 135 inci maddesinin ikinci fıkrasında “Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.” hükmü yer almakta olup, madde hükmünde asli ve sürekli görevler tanımı haricinde görevin içeriğine (meslek icrası, mesleki tedrisat, vb.) yer verilmediği görülmektedir .

14. 6235 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin ilk fıkrasında ise mühendis ve mimarların mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için

Odaya kaydolmak zorunda oldukları, ikinci fıkrasında ise Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi

Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmelerinin isteklerine bağlı olduğunun hüküm altına alındığı görülmektedir .

15. 6235 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin Anayasanın 135 inci maddesi ışığında değerlendirilmesi neticesinde; Anayasa ile asli ve sürekli görevle kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların istisnaya yer verilmeden meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı hüküm altına alındığından, 6245 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin ikinci fıkrasının bu kapsamda geniş olarak yorumlanması ve ilk fıkrada sayılan tüm meslek mensuplarının kamu görevinde bulunması halinde Oda üyeliklerinin zorunlu tutulmaması gerekmektedir . Yapılan bu tespit doğrultusunda;

Sivas Üniversitesi Gürün Meslek Yüksekokulunda Öğretim Görevlisi olarak çalışmakta olan başvuranın, asli ve sürekli görevle kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta olduğu tereddütsüz olduğundan, Oda üyeliğinden ayrılma talebi kabul edilmelidir .

16. Oda üyeliğinden ayrılmanın reddedilmesine ilişkin olarak, bu husus haricinde herhangi bir gerekçeye ise yer verilmemekle birlikte, TMMOB Gıda Mühendisleri Odasının bilgi ve belge talebine cevap yazısında, başvuranın Oda aidat borçlarına yer verildiği görülmektedir . Üyelikten ayılmaya yönelik usul ve esasların gösterildiği Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana

Yönetmeliğinin 114 üncü maddesi ile Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin 11 inci

4 / 6maddesinde “o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamının ödenmesi” şartının getirildiği

görülmüştür . Ancak 6235 sayılı Kanunda Odalara olan üyelikten ayrılmaya ilişkin hiçbir düzenlemenin bulunmadığı anlaşılmıştır .

17. Kanunda dayanağı bulunmayan bir Yönetmelik hükmü ile getirilen sınırlamanın normlar hiyerarşisine de aykırı olduğu değerlendirmesinin yanı sıra, uygulamanın hakkaniyetle de bağdaşmadığı değerlendirilmiştir . Aynı konu hakkında Kurumumuzca daha önce verilen 23/ 08/ 2017 ve 13/ 11/ 2018 tarihli Tavsiye Kararlarında da belirtildiği üzere, üyelikten ayrılmanın odaya olan aidat borcunun ödenmesi şartına bağlanması; ilgilinin aidat borcu olduğu için odadan ayrılamamasına neden olmakta, odadan ayrılamayan kişinin ise odaya olan aidat borcu işlemeye devam etmektedir . İdare tarafından, meslek odasına olan borcun tahsili için cebri icra yoluna başvurulabilecekken kişinin odaya olan kaydının silinmemesi yoluna başvurulması bu anlamda hukukla ve hakkaniyetle bağdaşmamaktadır .

18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın TMMOB Gıda Mühendisleri

Odası üyeliğinden ayrılma talebinin kabul edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır .

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, İdarenin;

“kanunilik” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

20. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede

Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle;

Başvuranın meslek odasından kaydının silinmesi için GIDA MÜHENDİSLERİ ODASI

BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;

Meslek odası üyeliğinden ayrılmak için ilgili Yönetmeliklerde öngörülmüş olan aidat borcunun ödenmiş bulunması şartının yasal dayanağı olmadığından bahisle yönetmelik hükümlerinin yeniden gözden geçirilmesi için TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI ile GIDA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Türk

Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığı ile Gıda Mühendisleri Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

5 / 6Kararın BAŞVURAN, TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI

ile GIDA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi