|
ÖZET: Bu karar, Trakya Üniversitesi Sağlık Meslek Yüksekokulu öğrencisinin, Sivas Numune Hastanesinde zorunlu stajı sırasında ücret ödenmemesi talebine ilişkindir. Başvuran, mesleki eğitim sürecinde staj yaptığı için hak ettiği ücretin ödenmediğini belirtmiş ve bu durumun düzeltilmesini istemiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, mesleki eğitim ve staj süreçlerinin, öğrencilere iş ortamını tanıma ve becerilerini geliştirme amacı taşıdığını vurgulamıştır.
Kararda, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu çerçevesinde, staj ve mesleki eğitim gören öğrencilerin, işletmeler tarafından belirlenen oranlarda ücret almasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Bu bağlamda, başvuranın staj sürecinde aldığı eğitim ve uygulamanın mesleki eğitim niteliği taşıdığı belirtilerek, sağlık işletmesinin başvurana ücret ödememesi yönündeki işlemin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın hak ettiği ücretin en kısa sürede ödenmesi tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/151-S.212
BAŞVURU NO : 2019/12326
KARAR TARİHİ : 03/01/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SİVAS VALİLİĞİ
TRAKYA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın yaptığı mesleki eğitim karşılığı ücretin ödenmesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 10/07/2019
I. BAŞVURANLARIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 10/7/2019 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda, başvuran
, Trakya Üniversitesi Sağlık Meslek Yüksekokulu Patoloji Teknikerliği bölümü öğrencisi olduğunu, eğitimi gereği zorunlu olarak Sivas Numune Hastanesinde staj yaptığını, ancak kendisine staj ücreti ödenmediğini belirterek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 15/8/2019 tarihli bilgi ve belge talebine istinaden Sivas Valiliği tarafından gönderilen 5/9/2019 tarih ve sayılı yazıda özetle; 2.1. Trakya Üniversitesi Sağlık Meslek Yüksek Okulu Patoloji Teknikerliği Bölümü öğrencisi iken Numune Hastanesinde İş Yeri Uygulaması Eğitimi aldığı ve zorunlu staj yapmadığının tespit edildiği, 2.2. İlgili öğrencinin Sözleşmesinde ödenecek miktar kısmında “işyeri uygulaması olduğu için ödeme yapılmaz ibaresi” nin bulunduğu,
3. Trakya Üniversitesi Rektörlüğünün 2/11/2018 tarihli yazısında; “Yüksekokulumuz 2017-2018 eğitim Öğretim yılında 3+1 eğitim sistemine geçmiştir. “Trakya Üniversitesi Meslek
Yüksekokulları Eğitim, Öğretim ve Sınav Yönetmeliği”nin 31. maddesi gereği mezun olabilmeleri İçin “Trakya Üniversitesi Meslek Yüksekokulları İşyeri Uygulaması Eğitim
Yönergesi 9. Maddesine göre dönem İçinde yapılan İşyeri uygulama eğitimi, akademik takvime uygun olarak 4. dönem süresince 16 (14+2) hafta ve ders programına uygun olarak yapılır” maddesine göre 2018-2019 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılında II Şubat 2019 — 17 Mayıs
2019 tarihleri arasında yapılması planlanmıştır, Trakya Üniversitesi Meslek Yüksekokulları
İşyeri Uygulaması Eğitim Yönergesi 9. maddesine göre İşyeri uygulaması protokolünün akdedilmesi İle beceri eğitimine işletmelerde devam eden öğrencilerin sigortaları SGK mevzuatı hükümlerine göre Trakya Üniversitesi tarafından ödenir. Bilgilerinizi arz / rica ederim.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” ,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
6. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun; 6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “”Öğrenci”; işletmelerde, mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında örgün eğitim görenleri; “İşletmelerde Mesleki Eğitim: mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları öğrencilerinin beceri eğitimlerini işletmelerde, teorik eğitimlerini ise mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında veya işletme veya kurumlarca tesis edilen eğitim birimlerinde yaptıkları eğitim uygulamaları”, “Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları”; mesleki ve teknik eğitim alanında, diplomaya götüren orta öğretim kurumları ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları ile belge ve sertifika programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim-öğretim kurumlarını; “Staj”; Yükseköğretim Kurulunca, yükseköğretim kurumlarında verilmekte olan her düzeydeki alana özgü olarak belirlenen teorik ve uygulamalı dersler dışında, öğrencilerin öğretim programlarıyla kazandırılması öngörülen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektörü tanımaları, iş hayatına uyumları, gerçek üretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmede yaptıkları mesleki çalışmayı; ifade eder.”
6.2. “İşletmelerde Meslek Eğitimi” başlıklı 18 inci maddesinin birinci fıkrasında; “On ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencilerine beceri eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumu öğrencilerine staj ve tamamlayıcı eğitim yaptırır. Öğrenci sayısının tespitinde kesirler tam sayıya tamamlanır. Bu işletmeler mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumu öğrencilerine staj yaptırabilir…”
6.3. “Ücret ve Sosyal Güvenlik” başlıklı 25 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Aday çırak ve çıraklar ile işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere işletmeler tarafından ödenecek ücret ve bu ücretlerdeki artışlar, düzenlenecek sözleşme ile tespit edilir. Ancak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrencilere asgari ücretin net tutarının; yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde otuzundan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde onbeşinden, aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde otuzundan aşağı ücret ödenemez. Bu amaçla kamu kurum ve kuruluşları gerekli tedbirleri alır…”
7. Trakya Üniversitesi Meslek Yüksekokulları İşyeri Uygulaması Eğitim
Yönergesinin;
7.1. “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde; “Bu Yönerge, Üniversitemiz 3+1 Eğitim sistemini uygulayan Meslek Yüksekokulları örgün öğretim öğrencilerinin Meslek Yüksekokullarınca uygun bulunan yurtiçi ve yurt dışındaki kamu veya özel sektöre ait işyerlerinde yapacakları
“İşyeri Uygulaması” dersi eğitimleri ile ilgili faaliyetlerin düzenlenmesi, uygulama eğitimlerinin başlama, yürütme ve sonuçlandırılmasına ilişkin esasları kapsamaktadır.”
7.2. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “c) İşyeri: Meslek Yüksekokulu öğrencilerinin, eğitimleri süresince kazandıkları bilgi ve deneyimlerini, “İşyeri Uygulaması” dersi adı altında pekiştirmek üzere uygulama yaptıkları kamu/özel kurum ve kuruluşlarını, ç)
3+1 Eğitim Sistemi: Meslek Yüksekokullarının 3. veya 4. yarıyılında öğrencilerin bir yarıyıl boyunca “İş Yeri Uygulaması Eğitimi” aldıkları eğitim sistemini,”
7.3. “İş yerinin görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Öğrencilere “İşçi sağlığı ve iş güvenliği mevzuatına uygun” eğitimleri vermek ve kişisel koruyucu donanımları sağlamak.
(2) Yemek, iş elbisesi ve servis gibi ihtiyaçları (imkânları ölçüsünde) karşılamak.
(3) Öğrencilere karşı, Kanunda belirtilen yükümlülükleri yerine getirmek.”
7.4. “İşyeri uygulaması eğitiminin süresi ve dönemi” başlıklı 9 uncu maddesinde; “(1)
Dönem içinde yapılan işyeri uygulama eğitimi, akademik takvime uygun olarak 3. veya 4.
dönem süresince 16 (14+2) hafta ve ders programına uygun olarak yapılır.”
7.5. “Hüküm bulunmayan haller” başlıklı 16 ncı maddesinde; “(1) Bu Yönergede hüküm bulunmayan hallerde ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, Trakya Üniversitesi Sağlık Meslek Yüksek Okulu Patoloji Teknikerliği bölümü öğrencisi olduğunu, eğitimi gereği zorunlu olarak Sivas Numune Hastanesinde staj yaptığını, ancak kendisine staj ücreti ödenmediğini belirterek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
10. Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin planlaması yapılırken ulusal kalkınma hedeflerine uygun politika ve stratejiler belirlenmesi; bu kapsamda gerekli teknolojik gelişmeyi sağlayacak mesleki ve teknik eğitime ağırlık verecek biçimde planlama yapılması gerekmektedir. Bu amaçla kurulan mesleki ve teknik alanlarda öğrenim gören öğrencilere, iş ortamını tanımaları, mesleki bilgi, beceri ve görgülerini arttırmaları amacıyla öğrenimleri içerisinde işletmelerde mesleki eğitim ve staj eğitimi verilmektedir.
11. 6111 sayılı “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmündeki Kararnamelerde
Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanun”un 61 inci maddesi ile 3308 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde yer alan “Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları” yeniden tanımlanarak, mesleki ve teknik eğitim veren liselerin yanı sıra, teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları da 3308 sayılı Kanun kapsamına alınmıştır. Bu kapsamda; değişikliğin yürürlüğe girdiği 25/02/2011 tarihinden itibaren mesleki ve teknik eğitim veren liselerin yanı sıra yükseköğretim öğrencilerinden staj ve mesleki eğitim yapanlar hakkında da 3308 sayılı Mesleki Eğitim
Kanunu’nu hükümleri uygulanmaya başlanmıştır.
12. Yine 6111 sayılı Kanun ile 3308 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde tanımlanan
“Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları” tanımı genişletilerek, “mesleki ve teknik eğitim alanında, diplomaya götüren orta öğretim kurumları ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları ile belge ve sertifika programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim-öğretim kurumu” ‘Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumu’ olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda 3308 sayılı Kanun’un mesleki ve teknik alanda eğitim yapan yükseköğretim öğrencilerini de kapsadığı, mesleki ve teknik eğitim niteliği taşımayan bölümler bakımından ise uygulama alanı bulamayacağı anlaşılmaktadır.
13. Hastaneler ve diğer sağlık kuruluşları tarafından öğrencilere teknik alanlara ilişkin uygulama ve pratik yapma imkanı verilirken; öğrencinin bu alanda verilen bilgiyi hayata geçirebilmesi, bilgisini pekiştirmesi amacıyla uygulama yapması da sağlanmakta, zaman içinde pratik beceri ve tecrübe kazanan öğrenciler uygulamada sağlık kurumunun iş yüküne ortak olmaktadır. Verilen eğitim sonucunda öğrencinin de işgücüne katılmasıyla eğitimde de amaca ulaşılmaktadır.
14. Nitekim; 3308 sayılı Kanunda değişiklik yapan 6764 sayılı Kanunun gerekçesinde
“stajın öğrencilere okulda kazandıkları mesleki yeterlilikleri işletmede doğrudan üretim faaliyetlerine katılarak kullanma ve üretime katkı sağlama imkanı verdiği, bu durumda öğrencinin staj için aldığı ücretin karşılıksız olmadığının değerlendirildiği, öğrenciye ücret ödemesinin öğrencinin aldığı eğitim ve staja önem vermesine katkı sağlayacağı” belirtilmiştir.
Her ne kadar bu açıklamada sadece “staj” ifade edilmiş olsa da, bunun özü itibarıyla “mesleki eğitim” niteliği taşıyan her türlü “uygulamalı eğitim” alanını kapsadığı açıktır.
15. Somut olayda başvuranın yeni bir uygulamalı eğitim modeli olan işyeri eğitimi uygulamasına tabi tutulduğu, söz konusu eğitimin de Meslek Yüksekokullarının 3. veya 4.
yarıyılında öğrencilerin bir yarıyıl boyunca “ aldıkları ve mesleki eğitimin sağlanması amacını taşıdığı anlaşılmaktadır. Söz konusu iş yeri eğitimi uygulamasının niteliğine ilişkin Trakya
Üniversitesi Rektörlüğünün 2/11/2018 tarihli yazısında yer verilen; Yüksekokulun 2017-
2018 eğitim Öğretim yılında 3+1 eğitim sistemine geçtiği, Trakya Üniversitesi Meslek
Yüksekokulları Eğitim, Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin 31. maddesi gereği öğrencilerin mezun olabilmeleri için Trakya Üniversitesi Meslek Yüksekokulları İşyeri Uygulaması
Eğitim Yönergesi 9. maddesi kapsamında dönem içinde işyeri uygulama eğitiminin, akademik takvime uygun olarak 4. dönem süresince 16 (14+2) hafta ve ders programına uygun olarak yapılması gerektiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda söz konusu işyeri uygulaması eğitiminin de
3308 sayılı Kanun kapsamında yer alan bir mesleki eğitim niteliğinde olduğu hususunda kuşku
bulunmamaktadır.
16. Nitekim mesleki alanda bilgi ve beceriyi arttırmayı hedefleyen staj eğitiminin yasal dayanağını oluşturan 3308 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin birinci fıkrasından, herhangi bir ayrım yapılmaksızın işletmelerin Kanun’da belirtilen oranlarda öğrencilere ücret ödemekle yükümlü olduğu sonucuna varılmaktadır. Bu çerçevede, başvurana meslek eğitimlerini yaptığı sağlık işletmesi tarafından mesleki eğitimin karşılığı olan ücretin verilmemesi yönündeki idari işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, sağlık eğitimi alanındaki öğrencilerin okulda aldıkları teorik eğitimin sağlık işletmelerinde yapılacak beceri eğitimi ile pekiştirilerek geliştirilmesi, öğrencilerin iş yeri deneyimi kazanabilmeleri ve sektörün ihtiyacı olan nitelikli elemanların yetiştirilebilmesi amacıyla ve ilgili mevzuat gereği mesleki ve teknik eğitim alan yükseköğretim öğrencilerinin işletmelerde mesleki eğitimlerini yapmalarının ve karşılığında ilgili işletmelerin Kanun’da belirtilen şekilde ücret ödemesinin zorunlu olduğu, bu zorunluluğun Kanun’dan kaynaklanması nedeniyle sözleşmelerle bu hususa aykırı durumların düzenlenmesinin sonuç doğurmayacağı, 3308 sayılı Kanun gereği yapılan mesleki eğitim karşılığında iş yeri uygulaması eğitimi alan başvuranın yaptığı mesleki beceri eğitiminin karşılığı olarak hak ettiği ücretin hesaplanarak en kısa sürede ödenmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Sivas
Asliye Hukuk Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
20. Açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın yaptığı mesleki eğitimin karşılığı olarak hak ettiği ücretin hesaplanarak en kısa sürede ödenmesi için SİVAS VALİLİĞİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA, SİVAS VALİLİĞİNE VE TRAKYA ÜNİVERSİTESİ
REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, SİVAS VALİLİĞİ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi