|
ÖZET: Başvuran, çalıştığı iş yerinde maruz kaldığı mobbing nedeniyle çeşitli sağlık sorunları yaşadığını ve bu durumun meslekte kazanma gücü kaybına yol açtığını iddia ederek Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) başvuruda bulunmuştur. Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi ve Konya Eğitim ve Araştırma Hastaneleri tarafından düzenlenen sağlık raporlarına dayanarak, SGK’nın başvuranın hastalıklarının mesleki olmadığına karar vermesi üzerine, başvuran Kamu Denetçiliği Kurumu’na itirazda bulunmuştur.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve SGK’nın açıklamalarını değerlendirerek, SGK’nın işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmediğine karar vermiştir. Adli Tıp Kurumu tarafından yapılan incelemede de başvuranın meslek hastalığına dair bir tespit yapılmamıştır. Bu nedenle, başvurunun reddine yönelik öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur. Sonuç olarak, başvuranın meslekte kazanma gücü kaybı ile ilgili talepleri, SGK’nın ve Adli Tıp Kurumu’nun değerlendirmeleri doğrultusunda reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın hak arama özgürlüğüne ilişkin bilgilendirmelerin eksik olduğunu belirtmiş, idarenin daha şeffaf bir yaklaşım sergilemesi gerektiğini vurgulamıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/10890-S.16818
BAŞVURU NO : 2018/13851
KARAR TARİHİ : 30/10/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Meslekte kazanma gücü kayıp oranı tespiti hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06/11/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; çalıştığı iş yerinde mobbinge maruz kaldığını neticesinde anksiyete bozukluğu koah uyku apnesi kronik insomnia gibi hastalıklara yakalandığını, Selçuk Üniversitesi Tıp
Fakültesi Hastanesinin 27/06/2018 tarihli ve …sayılı ve Konya Eğitim ve Araştırma
Hastanesinin 29/05/2017 tarihli ve … sayılı sağlık raporları kapsamında SGK’ya meslekte kazanma gücü kayıp oranının tespiti amacıyla başvuruda bulunduğunu, söz konusu raporlara istinaden SGK tarafından hastalıklarının mesleki olmadığına karar verildiğini ifade ederek, meslekte kazanma gücü kayıp oranının tespitini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuranın Kurumumuza yaptığı 04/10/2018 tarihli başvurusu üzerine verilen tarihli “Gönderme Kararı”mıza istinaden SGK’nın 16/11/2018 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında özetle, 2.1. Kurum kayıtlarının incelenmesi neticesinde bahse konu kişinin … Güvenlik Hizmetleri
A.Ş.’de 14/03/2007-31/12/2011 tarihleri arasında güvenlik görevlisi olarak çalıştığı, 2.2. SGK’ya yaptığı başvuru üzerine başvuran hakkında Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi
Hastanesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalının 26/06/2018 tarihli, Nöroloji Anabilim Dalının 28/06/2018 tarihli, Psikiyatri Anabilim Dalının 29/06/2018 tarihli, FTR Anabilim Dalının 27/06/2018 tarihli, Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesinin 29/05/2017 tarihli raporları esas alınarak Kurum Sağlık Kurulu tarafından yapılan değerlendirmede meslek hastalığı bulunmadığına, itiraza binaen Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca yapılan değerlendirme neticesinde de başvuranda meslek hastalığı olmadığına karar verildiği, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 16/06/2006 tarihli ve 26200 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; “Sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanma, hesaplanması, başlangıcı ve birden çok iş kazası ve meslek hastalığı hali” başlıklı 19’uncu maddesinde “İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az % 10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır…
İş kazası ve meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik hallerinde meslekte kazanma gücündeki kayıp oranının belirlenmesine ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” hükmü; “Malul sayılma” başlıklı 25’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Sigortalının veya işverenin talebi üzerine
Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az % 60’ını, (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün en az % 60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı, malul sayılır.” hükmü; yedinci fıkrasında, “Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” hükmü; “Malullük sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları” başlıklı 26’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Malullük sigortasından sigortalılara sağlanan hak, malullük aylığı bağlanmasıdır.” hükmü, ikinci fıkrasında; “Sigortalıya malullük aylığı bağlanabilmesi için sigortalının; a) 25 inci maddeye göre malul sayılması, b) (Değişik bent: 17.04.2008 – 5754
S.K/Madde 14) En az on yıldan beri sigortalı bulunup, toplam olarak 1800 gün veya başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalılar için ise sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması, c)
Maluliyeti nedeniyle sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan veya işyerini kapattıktan veya devrettikten sonra Kurumdan yazılı istekte bulunması halinde malullük aylığı bağlanır.” hükmü; “Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu” başlıklı 58’inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Kurul, sigortalılar hakkında vazife malullük derecesi, iş kazası ve meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik derecesi tespiti ile çalışma gücünün maluliyeti gerektirecek derecede kaybına ilişkin Kurumca verilen kararlardan itiraza konu olanları inceleyerek karara bağlar.” hükmünü, 6. 20/04/1982 tarihli ve 17670 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2659 sayılı Adli Tıp
Kurumu Kanunu’nun; “Görev” başlıklı 2 nci maddesinin (a) bendinde; “Mahkemeler, hâkimlikler ve savcılıklar ile Kurumun uygun gördüğü alanlarda kamu kurum ve kuruluşları tarafından gönderilen adlî tıpla ilgili konularda bilimsel ve teknik görüş bildirmek”, “İhtisas
Kurullarının görevleri” başlıklı 16 ncı maddesinin (II) numaralı bendinin (c) alt bendinde;
“Adli Tıp Üçüncü İhtisas Kurulu: Maluliyetler, meslekte kazanma gücü kaybı, beden çalışma gücü kaybı, meslek hastalıkları, hapis cezalarının infazının ertelenmesi, sürekli hastalık, engellilik ve kocama sebepleri ile belirli kişilerin cezalarının hafifletilmesi veya kaldırılmasına ilişkin işlemler … hakkında bilimsel ve teknik görüşlerini bildirmek.”, hükmünü, 7. 11.10.2008 tarihli ve 27021 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çalışma Gücü ve
Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliğinin “Sağlık hizmeti sunucuları” başlıklı 5’inci maddesinde “…Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalıların meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü kaybı oranları tespitinde esas alınacak sağlık kurulu raporlarını düzenlemeye, Sağlık Bakanlığı meslek hastalıkları hastaneleri ile eğitim ve araştırma hastaneleri ve Devlet üniversitesi hastaneleri yetkilidir…” hükmü; “Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b)
bentleri kapsamındaki sigortalıların çalışma gücü kaybı tespiti” başlıklı 12’nci maddesinde “(1) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalıların sigortalılık süresi içinde; a) Arıza/Hastalık Listesinde (Ek-1)
belirtilen hastalık veya arızaların meydana geldiği, b) Eski ve çalışmaya engel olmayan bir arızanın, Arıza/Hastalık Listesinde (Ek-1) belirtilen seviyelere yükseldiği, c) Çalışma gücünün en az %60’ını kaybetmiş hâliyle ilk defa çalışmaya başlayan, ancak daha sonra ortaya çıkan farklı bir hastalık veya arıza nedeniyle bu Yönetmelik hükümlerine göre çalışma gücünün en az
%60’ını kaybettiği, ç) İş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az
%60’ını kaybettiği, Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalılar malul sayılır…” hükmü;
“İş kazası ile meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü kayıp oranı tespitinde kullanılan cetveller” başlıklı 22’nci maddesinde “(1) İş kazası veya meslek hastalığı sonucu meydana gelen arızalar sonucunda, sigortalının meslekte kazanma gücünün ne oranda azalacağına ilişkin hesaplama, Meslekte Kazanma Gücü Kayıp Oranı Tespit Cetvellerinde (Ek-
3) yer alan A, B, C, D ve E cetvellerine göre yapılır. (2) A Cetveli, iş kazalarının neden olduğu
hastalık ve arızalarla, meslek hastalıklarını ve bunların neden olduğu arızaları, vücuttaki yerlerine göre sınıflandıran ve başlıkları aşağıda gösterilen 14 listeden oluşur. Her liste üç sütundan oluşup bunlardan; birinci sütun arızanın sıra numarasını, ikinci sütun arızanın çeşidini, üçüncü sütun arızanın ağırlık ölçüsünü gösterir…” hükmü; “Meslekte kazanma gücü azalma oranının hesaplanması” başlıklı 23’üncü maddesinde “(1) A Cetveli listelerinde yazılı arızalardan birinin meslekte kazanma gücünü ne oranda azaltacağı aşağıdaki şekilde hesaplanır.
a) A Cetvelindeki vücudun çeşitli bölgelerine veya sistemlerine göre hazırlanmış olan 14 arıza listesinden sigortalının arızası bulunur. Bu arızanın solundaki arıza sıra numarası ile sağındaki arıza ağırlık ölçüsü bir tarafa kaydedilir.
b) B cetveli listelerinde önce sigortalının iş kolu, sonra bu iş kolu içindeki meslek veya iş çeşidi bulunur. Bunun karşısındaki meslek grup numarası da bir yere yazılır. Sigortalının meslek veya iş çeşidi bu listelerde bulunmadığı takdirde meslek veya işinin benzeri veya en yakını esas alınır.
c) Sürekli iş göremezlik simgesini gösteren C cetvelinin arızaya uygun tablosunun sütundaki arıza sıra numarası ile satırdaki meslek grup numarasının kesiştiği noktadaki sürekli iş göremezlik simgesi bulunarak bir tarafa kaydedilir.
ç) D cetvelinin sütununda yukarıda tespit edilen arıza ağırlık ölçüsü ile satırındaki meslek simgesinin kesiştiği noktadaki sayı, meslekte kazanma gücünün azalma oranına esas alınacak sayıdır.
d) Tespit edilen bu meslekte kazanma gücü azalmasının sigortalının yaşına uygun oranını bulmak için E cetvelinden yararlanılır. Bu cetvelin sütununda bulunan meslekte kazanma gücünün azalma oranı ile üstteki satırında bulunan sigortalının sürekli iş göremezlik hâlinin tespiti tarihindeki yaşının kesiştiği yerdeki sayı, bu yaşa uyan sürekli iş göremezlik sebebiyle meslekte kazanma gücünün azalma oranıdır.
e) Ancak birden fazla sistemi ilgilendiren sekel bulgu varsa, bu maddenin (a), (b), (c) ve (ç)
bentlerinde belirtilen işlemler her bir sekel bulgu için ayrı ayrı uygulanır ve Balthazard
Formülü kullanılarak birleştirilir.
(2) İş kazası veya meslek hastalığı sayılmayacak bir olaydan veya doğuştan ileri gelmiş herhangi bir arızası bulunan sigortalının sonradan bir iş kazası veya meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezliğe uğraması hâlinde, meslekte kazanma gücü azalma oranı aşağıdaki şekilde hesaplanır.
a) Sigortalının iş kazası veya meslek hastalığı sayılacak veya sayılmayacak olaylardan veya doğuştan meydana gelmiş her türlü arızalarının sebep olduğu meslekte kazanma gücü toplam azalma oranı bulunur.
b) Sigortalının iş kazası veya meslek hastalığı sayılmayacak bir olaydan veya doğuştan ileri gelmiş arızalarının sebep olduğu meslekte kazanma gücü toplam azalma oranı, bu fıkranın (a)
bendinde tespit edilen toplam orandan çıkarılır; kalan, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü azalma oranıdır.
(3) Ancak, sigortalının işe alınmadan önce mevcut olan veya işe alındıktan sonra iş kazası veya meslek hastalığı sonucu olmayarak meydana gelen arızaları, yapmakta olduğu işteki kazanma gücünü etkilememesi hâlinde, bu arızalar kazanma gücü toplam azalma oranının hesabında dikkate alınmaz.” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, Adli Tıp Kurumu görüşü, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran tarafından kendisinde var olan hastalıkların meslek hastalığı olup olmadığına ilişkin tespitin talep edildiği, Kurum Sağlık Kurulu ve itiraza binaen Sosyal Sigorta Yüksek
Sağlık Kurulu tarafından başvuranda meslek hastalığı bulunmadığına karar verildiği, başvuranın söz konusu karara itiraz ettiği görülmektedir.
10. Malûllük aylığına hak kazanma şartları 5510 sayılı Kanunun 26’ncı maddesinde, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanma şartları ise anılan Kanunun 19’uncu maddesinde düzenlenmekte olup malullük aylığına hak kazanılabilmesi için çalışma gücünün veya iş kazası/meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60’ının kaybedilmesi, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanılabilmesi için ise meslekte kazanma gücünün en az
%10 oranında azalmış olması öngörülmektedir.
11. SGK tarafından başvuranın meslekte kazanma gücü kaybı oranının tespiti amacıyla sağlık kuruluşuna sevk edildiği, gerekli muayene ve tetkiklerin yapılması neticesinde başvuranda meslekte kazanma gücü kaybının bulunmadığına ve yardıma muhtaç durumda olmadığına karar verildiği görülmektedir.
12. Başvuran ile SGK arasındaki ihtilafın başvuranın meslekte kazanma gücü kaybı oranına ilişkin olduğu, dolayısıyla şikâyet konusunun çözümünün söz konusu kayıp oranının belirlenmesine bağlı olduğu anlaşılmaktadır.
13. Söz konusu tespit tıp bilgisini ve uzmanlığını gerektirdiğinden, başvuranın muayene ve tetkiklerini yapan Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Selçuk Üniversitesi Hastanesinden temin edilen ilgili evraklar, bilirkişi incelemesi yapılmak üzere Adli Tıp Kurumu Başkanlığına gönderilmiştir. Adli Tıp Kurumu Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 03/09/2019 tarihli ve … sayılı Adli Tıp Mütalaasında, dosyasındaki mevcut belgelere ve Kurulun muayene bulgularına göre başvuranda meslek hastalığı tespit edilemediği mütalaa edilmiştir.
14. SGK tarafından sigortalı ve hak sahiplerinin meslekte kazanma gücü kaybı iddialarının kabul edilmediği ve Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararlarının yargıya taşındığı durumlarda Yargıtay tarafından verilen ve yerleşik içtihat haline gelmiş kararlarda, sigortalının çalışma gücü kayıp oranının ve varsa maluliyetin başlangıç tarihinin Adli Tıp Kurumundan alınacak raporla tespit ettirilmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği yönünde hüküm kurulduğu görülmektedir.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; ilgili hastaneler tarafından düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgelere istinaden SGK Kurum Sağlık
Kurulu ve itiraza binaen Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu tarafından verilen meslekte kazanma gücü kaybı bulunmadığı gerekçesiyle maluliyet gerekmediğine ilişkin verilen karar ve yürütülen işlemlerde -Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas kurulundan alınan mütalaanın da aynı doğrultuda olduğu gözetildiğinde- hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak
İdarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 03/05/2019 tarihli ve … sayılı yazı ile bildirilmiştir. İlgili idarenin işlemine karşı
Konya İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi