|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın Millî Savunma Bakanlığı’na yaptığı itirazda, muvazzaf hukuk sınıfı subay alımında sözlü mülakatın hukuka aykırı olduğu ve şeffaflık ilkesine uyulmadığı iddiaları incelenmiştir. Başvuran, mülakat sürecinin detaylarını öğrenmek istemiş, ancak idare, mülakatın mevzuata uygun yapıldığını savunmuştur. Ancak, mülakatın kayıt altına alınmaması ve değerlendirme kriterlerinin somut bilgiye dayandırılmaması, hukuki denetimi imkânsız hale getirmiştir.
Danıştay, mülakatın objektif değerlendirme kriterlerine uygun olarak yapılmadığını belirterek, başvuranın yeniden sözlü sınava alınması gerektiğine karar vermiştir. Bu karar, kamu hizmetlerinde liyakat ve şeffaflık ilkelerinin önemini vurgulamakta, idarelerin bu ilkelere uygun hareket etmeleri gerektiğini ortaya koymaktadır. İdarenin, gelecekteki mülakat süreçlerinde daha şeffaf ve nesnel bir yaklaşım benimsemesi gerektiği tavsiye edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/13030-S.23.20592
BAŞVURU NO : 2023/9005
KARAR TARİHİ : 16/10/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın sözlü sınava itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 22/06/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran başvuru dilekçesinde özetle; Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde muvazzaf hukuk sınıfı
subay alımı için başvuruda bulunduğunu, yazılı sınavdan 84 puan alarak mülakata girmeye hak kazandığını, ancak sözlü mülakatta başarısız olduğunu öğrendiğini, dilekçe ile itiraz ettiğini, Bilgi Edinme Hakkı
Kanunu Kapsamında taleplerinin de ret edildiğini, yazılı sınav sıralamalarının bile adaylardan saklandığı bir personel temin sürecinin hukuka ve hakkaniyete aykırılık teşkil ettiğini, mülakat sürecini iptalini gerektiren nedenlerin bulunduğunu belirtmektedir. Başvuran, ilgili kadro için toplamda kaç adayın girdiğini, tüm adaylar arasında sıralamasını, mülakat komisyon üyelerince kaç puan verildiğini, mülakatlarda başarısız olma nedenini, mülakatta verilen puanlamada nelere dikkat edildiğini öğrenmeyi ve mülakat işleminin iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla, Millî Savunma Bakanlığına 23/06/2023 tarihli
ve yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Kurumumuza Millî Savunma Bakanlığı
Personel Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 20/07/2023 tarih ve sayılı ile yazısı ve eklerinde özetle;
2.1) 2022 yılı Hukuk Sınıfı İç ve Dış Kaynaktan Muvazzaf Subay Adayı Temin faaliyeti 926 sayılı Türk
Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu ve Hukuk Sınıfı Subaylar, Hukuk Hizmetleri Başkanlıkları ve Hukuk
Hizmetleri Birimleri Hakkında Yönetmeliğin amir hükümleri kapsamında hazırlanarak başvuruda bulunmak isteyen adaylara, başvuruya ve seçim aşaması sınavlarına yönelik usul ve esasları açıklamak maksadıyla tebliğ edilmek üzere 14/10/2022-14/11/2022 tarihleri arasında https://personeltemin.msb.
gov.tr genel ağ adresinden yayımlanan Türk Silahlı Kuvvetleri 2022 Yılı Hukuk Sınavı İç ve Dış Kaynaktan
Muvazzaf Subay Adayı Temini Başvuru Kılavuzunda belirtilen esaslara göre icra edildiği,
2.2) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 46’ncı maddesinin; “(Mülga: 17/7/1972 –
1611/2 md.; Yeniden düzenleme: 15/8/2017-KHK694/31 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/31 md.) (…)
Milli Savunma Bakanlığının hukuk hizmetleri, 26/9/2011 tarihli ve 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki
Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde
Kararname hükümleri saklı kalmak kaydıyla, kurulacak hukuk sınıfına mensup subaylar tarafından yürütülür. 4’üncü fıkrasının; “Hukuk sınıfı subay ihtiyacı; kendi nam ve hesabına hukuk fakültesini bitirenler ile muvazzaf veya sözleşmeli subay nasbedilenlerden hukuk fakültesi mezunu üsteğmen ila binbaşı rütbesinde bulunanlar arasından Millî Savunma Bakanlığınca açılacak sınavla karşılanır. Sınavda başarı gösteren adaylardan dış kaynaktan alınanlar Milli Savunma Üniversitesinde verilecek temel askerlik eğitiminde başarılı olmak şartıyla subaylığa naspedilir, diğerlerinin ise sınıf değişiklikleri yapılır.” 10’uncu fıkrasının; “Hukuk sınıfının kurulması, temini, meslek öncesi ve meslek içi eğitimleri, sicil üstleri, disiplin amirleri, atanmaları, yer değiştirmeleri, görevlendirmeleri, izinleri, nöbet hizmetleri ile diğer hususlar Millî Savunma Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir.” hükümlerine amir olduğu,
2.3) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 46’ncı maddesine istinaden hazırlanarak
yayımlanan Hukuk Sınıfı Subaylar, Hukuk Hizmetleri Başkanlıkları ve Hukuk Hizmetleri Birimleri
Hakkında Yönetmeliğin 1, 3, 8, 9,12, 13, 15, 16. maddelerinde ifade edilen amir hükümleri çerçevesinde hazırlanarak başvuruda bulunan hukuk sınıfı muvazzaf subay adaylarına başvuruya ve seçim aşaması sınavlarına ilişkin usul ve esasları açıklamak ve tebliğ etmek maksadıyla yayımlanan ve Türk Silahlı
Kuvvetleri 2022 Yılı Hukuk Sınıfı İç ve Dış Kaynaktan Muvazzaf Subay Adayı Temini Başvuru
Kılavuzunda konuya ilişkin olarak yer verilen hususlar incelendiğinde; 2’nci ve 3’üncü maddelerinde yer verilen hükümler ile başvuruda bulunmak isteyen tüm adaylara ilanen tebliğ edilmek üzere yayımlanan mevzuatın ilgili hükümleri incelendiğinde hukuk sınıfı muvazzaf subaylık ile ilgili olarak; (1)Millî
Savunma Bakanlığının hukuk hizmetlerinin, kurulacak hukuk sınıfına mensup subaylar tarafından yürütüleceği, (2) Hukuk sınıfı subay ihtiyacının; kendi nam ve hesabına hukuk fakültesini bitirenler ile muvazzaf ve sözleşmeli subaylardan hukuk fakültesi mezunu üsteğmen ile binbaşı rütbesinde bulunanlar arasından Millî Savunma Bakanlığınca açılacak sınav ile karşılanacağı, bu kaynaklardan hangisinden ne şekilde ve ne oranda yararlanacağının Bakanlıkça tespit olunacağı, (3) Hukuk sınıfının kurulması, personel temini, eğitimi, görevleri, özlük hakları ile diğer hususların Bakanlıkça yürürlüğe konulan Yönetmelik ile düzenleneceği, (4) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 46’ncı maddesine dayanılarak çıkarılan Hukuk Sınıfı Subaylar, Hukuk Hizmetleri Başkanlıkları ve Hukuk Hizmetleri Birimleri Hakkında
Yönetmeliğin amaçlarından birinin de personel teminine ilişkin hususların düzenlenmesi olduğu, (5) Dış kaynaktan temin edilecek hukuk fakültesi mezunlarında aranacak niteliklerden birinin de “Yapılacak sınav ve mülakattan yeterli not almak” olduğu, (6) Mülakat heyetinin Bakan tarafından belirleneceği, beş kişiden oluşacağı ve üyelerden en az birinin Bakanlık Hukuk Hizmetleri biriminde görevli personel arasından seçileceği, (7) Mülakatta adayların, kendisinden istenileni kavrama yeteneği, özgüveni, geçmişi, kişiliği, kendini ifade edebilme yeteneği, beden dilini kullanma becerisi yönünden ve yüz tam puan üzerinden değerlendirileceği, her üyenin takdir ettiği notların aritmetik ortalaması alınarak mülakat notunun hesaplanacağı yetmiş ve üzerinde not alan adayın mülakattan başarılı sayılacağının anlaşıldığı,
2.4) Yukarıda ifade edilen hususların başvuru öncesinde adaylara internet üzerinden yayımlanan Başvuru
Kılavuzunda da ifade edildiği ve 2022 Yılı Dış Kaynaktan Hukuk Sınıfı Muvazzaf Subay Temin faaliyetinin ifade edilen hususlara uygun olarak icra edildiği,
2.5) Mülakat Komisyonu tarafından adayların kendisinden istenileni kavrama yeteneği, özgüveni, geçmişi,
kişiliği, kendini ifade edebilme yeteneği, beden dilini kullanma becerisi yönünden değerlendirilmekte olduğu ve mülakat komisyonun, adayları birbirlerinden bağımsız olarak ve 100 tam puan üzerinden değerlendirdiği, mülakat sınavında 70 ve üstü alan adaylarının başarılı olarak kabul edildiği,
2.6) 926 sayılı Personel Kanunu’nun “Mülakat heyeti” başlıklı 15’nci maddesinin “Bakan tarafından
belirlenecek mülakat heyeti beş kişiden oluşur. Üyelerden en az birisi Bakanlık hukuk hizmet birimlerinde görevli personel arasından seçilir” hükmü gereği, mülakat heyetinin Bakan Olur’u ile oluşturulduğu, mülakat komisyonu üyeleri tarafından sorulan soruların mülakat esnasında adaylara sorulmakta olduğu önceden soru hazırlanması gibi bir uygulama bulunmadığı,
2.7) Her ne kadar başvuru evrakında “bazı mahkeme kararlarında mülakat sınavlarının kayıt altına
alınmasının gerekliliği” ifade edilmiş olsa da özellikle Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel
Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü gibi personel teminlerinde, çok fazla sayıda adayın mülakat aşamasında değerlendirilmek zorunda kalındığı kurum ve kuruluşlar tarafından icra edilen temin faaliyetlerinde, her bir aday için mülakat faaliyetinin ayrı ayrı kayıt altına alınması veya heyet tarafından sorulan sorular ile aday tarafından verilen cevapların tutanak/kayıt altına alınması şeklinde bir uygulamanın, zaman ve mekan açısından önemli problemlere sebep olacağı, dolayısıyla belirli bir zaman periyodunda ve mümkün olan en seri şekilde icra edilecek personel ihtiyacının zamanında ve ivedilikle karşılanması açısından olumsuz durumlara sebebiyet verilebileceği, temin faaliyetinden beklenen faydanın gecikmeli olarak karşılanmasına sebep olabileceği, söz konusu uygulamanın gerek kurumun ihtiyacının zamanında karşılanması gerekse de aday işlemlerinin süratle tamamlanması açısından sorunlara neden olacağından mülakatta adaylara sorulan sorularda kart çekme yönteminin kullanılmamakta, sınav komisyonu üyelerince adayların verdiği cevaplar ile adayların verdiği cevaplara karşılık verilen puanlar tutanak altına alınmamakla birlikte sınav sırasında herhangi bir görüntü ve ses kaydı alınmamakta olduğu,
2.8) Mülakat komisyonu üyeleri tarafından sorulan soruların mülakat esnasında sorulmakta olduğu,
önceden hazırlanması, tutanağa bağlanması, kart çekme yöntemi ile yöneltilmesi gibi bir uygulamanın bulunmadığı, sınav komisyonu üyelerince adayların verdiği cevaplar ile adayların verdiği cevaplara karşılık verilen puanların tutanak altına alınmadığı, her bir üyenin verdiği ayrı ayrı notlara ait tutanağın mevcut olmadığı, her komisyon üyesinin notları kendi bilgisayarından vermekte olup notların sistem üzerinden birleşerek mülakat komisyonu değerlendirme tutanağının oluştuğu, adaya ait değerlendirme formu, başvuranın mülakat sınavına itirazına ilişkin dilekçesi, verilen cevabi yazılarının Eklerde sunulduğu,
2.9) Kanun koyucu tarafından “mülakat faaliyetinin görsel ve işitsel olarak kayıt altına alınması” yönünde
tesis edilmiş herhangi bir mevzuat hükmünün bulunmadığı, kamu kurum ve kuruluşlarınca icra edilen temin faaliyetleri kapsamında yapılan mülakat sınavlarında benzer bir uygulamaya başvurulmasının söz konusu olmadığı veya varsa da istisnai mahiyette olduğu, bununla birlikte 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun
Ek 41’inci maddesinin “Adaylar, komisyon tarafından üçüncü fıkranın (a) bendi için elli puan, (b) ve (f)
bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için onar puan üzerinden değerlendirilir ve verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçilir. Bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz” hükmü ile kamu kurum ve kuruluşlarında “uzman ve uzman yardımcısı personel” istihdam edilmesi kapsamında yapılacak mülakat sınavlarında kesin olarak böyle bir kaydın tutulmayacağının hüküm altına alındığı, sınav sırasında herhangi bir görüntü ve ses kaydı alınmadığı,
2.10) Adayın başvuru şartlarını taşıması nedeniyle başvurusunun kabul edilerek davet edildiği ve
03/12/2022 tarihinde icra edilen yazılı sınavdan 84 (seksen dört) puan aldığı, bu puanla sınavdan başarılı olan 433 erkek aday içerisinde 19’uncu sırada yer aldığı, yazılı sınavdan başarılı olması nedeniyle
Yönetmelik gereği davet edildiği ve 26/12/2022 tarihinde icra edilen Fiziki Yeterlilik Testinden de (spor testi) başarılı olduğu ve mülakat aşamasına katılmaya hak kazandığı, 14/03/2023 tarihinde icra edilen mülakat aşamasında, Yönetmelik hükümleri gereği doğrultusunda Bakanlık tarafından belirlenen ve 5 (beş)
kişiden oluşan mülakat heyetince yapılan değerlendirme sonucunda başarılı bulunmayarak elendiğinin tespit edildiği, söz konusu 2022 Yılı Dış Kaynaktan Hukuk Sınıfı Muvazzaf Subay Temin faaliyeti kapsamında bir bayan adaya ilişkin aynı içerikle (mülakat sonucuna itiraz) yargı organlarında açılmış davanın derdest olduğu,
2.11) Sonuç olarak, söz konusu temin faaliyeti ile ilgili mevzuat esaslarına göre uygun bir şekilde
hazırlanarak, başvuru öncesinde tüm adaylara ilanen tebliğ edilen usul ve esaslara uygun icra edilmiş olduğu, başvuru sahibi adayın girdiği mülakat sınavında ilgili mevzuatta ifade edildiği üzere birisi Bakanlık
Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü personeli olan ve Bakanlık tarafından oluşturulan 5 (beş) kişilik mülakat heyeti tarafından yeterli görülmeyerek elenmesinde, mevzuat ve hakkaniyet açısından herhangi bir hukuksuzluk bulunmadığının değerlendirildiği,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın;
3.1) “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
3.2) “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında;
“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, haklarının ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir.”,
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Kanunu’nun,
5.1) “IX-Hukuk hizmetleri başkanlıkları veya birimleri” üst başlıklı 46’ncı maddesinde; “ (Mülga:
17/7/1972 – 1611/2 md.; Yeniden düzenleme: 15/8/2017-KHK694/31 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/31 md.) (…) Milli Savunma Bakanlığının hukuk hizmetleri, 26/9/2011 tarihli ve 659 sayılı Genel Bütçe
Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin
Kanun Hükmünde Kararname hükümleri saklı kalmak kaydıyla, kurulacak hukuk sınıfına mensup subaylar tarafından yürütülür.
Asgari tugay (Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıklarında eşidi) komutanlığı nezdinde kurulacak hukuk hizmetleri başkanlıkları veya birimleri, başta ceza, disiplin, idare, harekât ve uluslararası hukuk olmak üzere; nezdinde bulundukları kıt’a komutanı veya askeri kurum amirlerinin hukuk işlerinde yardımcısı olarak görev yapar.
Hukuk hizmetleri başkanlıkları veya birimleri, nezdinde kuruldukları komutanlık veya askeri kurum amirliğinde; a) Komutan veya askeri kurum amirinin askeri hizmetlere ilişkin olarak gerekli gördükleri her türlü hukuki konulardaki isteklerini cevaplandırmak, b) Lüzum görülmesi halinde harekât, tatbikat ve manevra gibi faaliyetlere iştirak etmek, c) İhtiyaç duyulan hukuki konularda ders ve konferanslar vermek, d) Üst yönetici veya Hukuk Hizmetleri Genel Müdürü tarafından temsil yetkisi verilmesi halinde adli ve idari davalar ile icra takiplerini Milli Savunma Bakanlığı adına yürütmek,
e) Ülke sınırları dışında işlenen suçlar bakımından Cumhuriyet Savcısının talebi halinde adli kolluk görevlileri tarafından yapılacak işleri yerine getirmek, f) (Ek:18/2/2021-7281/8 md.) Üst yönetici veya Hukuk Hizmetleri Genel Müdürü tarafından yetki verilmesi halinde avukat ya da hukuk müşavirleri yerine 7/6/2012 tarihli ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında
Arabuluculuk Kanunu kapsamında idareyi temsilen oluşturulan komisyonda üyelik görevini yerine getirmek, ile görevlidir.
Hukuk sınıfı subay ihtiyacı; kendi nam ve hesabına hukuk fakültesini bitirenler ile muvazzaf veya sözleşmeli subay nasbedilenlerden hukuk fakültesi mezunu üsteğmen ila binbaşı rütbesinde bulunanlar arasından
Millî Savunma Bakanlığınca açılacak sınavla karşılanır. Sınavda başarı gösteren adaylardan dış kaynaktan alınanlar Milli Savunma Üniversitesinde verilecek temel askerlik eğitiminde başarılı olmak şartıyla subaylığa naspedilir, diğerlerinin ise sınıf değişiklikleri yapılır.
Hukuk sınıfı subaylar, Millî Savunma Bakanlığınca meslek öncesi ve meslek içi eğitime alınırlar. Bu eğitimler, Millî Savunma Bakanlığınca talep edilmesi halinde Türkiye Adalet Akademisi tarafından da ilgili mevzuat hükümlerine göre yerine getirilebilir. Türkiye Adalet Akademisinde gerçekleştirilecek eğitimlerin plan ve programları, süreleri ve öğretim elemanları Milli Savunma Bakanlığı ile Türkiye Adalet Akademisi tarafından birlikte belirlenir. Bu eğitimlerden Türkiye Adalet Akademisi tarafından hizmet ücreti alınmaz.
Eğitimde başarı gösterenler Millî Savunma Bakanlığınca hukuk hizmetleri kadrolarına (sözleşmeli subaylar muvazzaf subay olarak) atanırlar. Başarı gösteremeyenlerden; muvazzaf veya sözleşmeli subay kaynağından alınanlar eski sınıflarına iade edilirler; sivil kaynaktan alınanlar ise istifa etmiş sayılır ve aldıkları aylıklar dışında Devletçe bunlara yapılan masraflar, kanuni faizleri ile birlikte kendilerinden tahsil edilir.
Nezdinde bulundukları komutan veya askeri kurum amiri 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı
Kuvvetleri Disiplin Kanunu kapsamında hukuk sınıfı subayların disiplin amiridir.
Hukuk sınıfına mensup subayların atanma ve yer değiştirmeleri Millî Savunma Bakanlığınca yapılır.
Hukuk hizmetleri başkanlıklarında veya birimlerinde görev yapanların tüm işlemleri, Millî Savunma
Bakanlığı tarafından yürütülür.
Hukuk sınıfı subaylar hakkında bu maddede hüküm bulunmayan hallerde subaylar hakkındaki mevzuat hükümleri uygulanır.
Hukuk sınıfının kurulması, temini, meslek öncesi ve meslek içi eğitimleri, sicil üstleri, disiplin amirleri, atanmaları, yer değiştirmeleri, görevlendirmeleri, izinleri, nöbet hizmetleri ile diğer hususlar Millî
Savunma Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir.”
6) 18/02/2018 tarih ve 30336 sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanan Hukuk Sınıfı Subaylar, Hukuk
Hizmetleri Başkanlıkları ve Hukuk Hizmetleri Birimleri Hakkında Yönetmeliğin,
6.1) “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, hukuk sınıfının kuruluşu, görev ve
sorumlulukları, personel temini, meslek öncesi ve meslek içi eğitimleri, disiplin amirleri ve disiplin işlemleri, atanmaları, yer değiştirmeleri, görevlendirmeleri, sicil üstleri, izinleri, nöbet hizmetleri ile hukuk hizmetleri başkanlıkları ve hukuk hizmetleri birimleriyle ilgili diğer hususların düzenlenmesidir.”
6.2) “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “(1)Bu Yönetmelik, Genelkurmay Başkanlığı ve Millî Savunma
Bakanlığı hukuk hizmetleri başkanlıkları ve hukuk hizmetleri birimleri ile hukuk sınıfı subayları kapsar.
(2) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan konularda hukuk sınıfı subaylar hakkında diğer subaylara ilişkin mevzuat hükümleri uygulanır.”
6.3) “Dayanak” başlıklı 3’üncü maddesinde; “ (1) Bu Yönetmelik 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk
Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 46 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.”
6.4) “Kaynaklar” başlıklı 8’inci maddesinde; “(1) Hukuk sınıfı subay ihtiyacı;
a) Muvazzaf subay veya sözleşmeli subaylardan hukuk fakültesi mezunu üsteğmen, yüzbaşı veya binbaşı rütbesinde olanlar, b) Kendi nam ve hesabına hukuk fakültesini bitirenler, arasından sağlanır.”
6.5) “Kaynaklardan yararlanma” başlıklı 9’uncu maddesinde; “(1) Kaynakların hangisinden ne
şekilde ve ne oranda yararlanılacağı öncelikle Genelkurmay Başkanlığı ve Bakanlığın hukuk hizmetlerinin ihtiyaçları, Türk Silahlı Kuvvetleri insan gücü planı ve Kuvvet Komutanlıklarının personel yetiştirme planları göz önünde tutularak Bakanlıkça tespit olunur.”
6.6) “Hukuk sınıfı subay adaylarında aranacak nitelikler” başlıklı 10’uncu maddesinde; “(1) Hukuk
sınıfına kabul olunabilmek için aşağıdaki nitelikler aranır:
a) Türk vatandaşı olmak.
b) Türkiye’deki hukuk fakültelerinden veya denkliği Yüksek Öğretim Kurulu tarafından onaylanmış yabancı bir hukuk fakültesinden mezun olmak.
c) 31/10/2016 tarihli ve 2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı
Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde hukuk sınıfı subaylar için belirlenen sağlık şartlarına sahip olmak.
ç) Kamusal hakları kullanmaktan yoksun bırakılmamış olmak.
d) Cezaları ertelenmiş, seçenek yaptırımlardan birisine çevrilmiş, genel ya da özel af kanunları kapsamına girmiş veya haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi; Devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar, halkı askerlikten soğutmak, Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama ile zimmet, irtikap, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, yalan tanıklık, yalan yere yemin, suç uydurma, cinsel saldırı, cinsel taciz, kişiyi hürriyetinden yoksun bırakmak, fuhuş, gayri tabii mukarenet, hileli iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suçlar ile kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, devlet sırlarını açığa vurma suçlarından birisinden, firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat ve isyan suçlarından, 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askerî Ceza Kanununun 148 inci maddesinde belirtilen suçlardan birisinden mahkum olmamak ya da soruşturma veya kovuşturma altında bulunmamak.
e) Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği, irtibatı veya iltisakı bulunmamak.
f) Güvenlik soruşturması olumlu sonuçlanmış olmak.
g) Meslek öncesi eğitimi başarıyla tamamlamış olmak.”
6.7) “Dış kaynaktan temin edilecek hukuk fakültesi mezunlarının nitelikleri” başlıklı 12’nci
maddesinde; “1) Hukuk fakültesi mezunlarında 10 uncu maddede düzenlenen niteliklere ilaveten ayrıca
aşağıdaki nitelikler aranır:
a) Düzeltilmemiş nüfus kaydına göre müracaat yapılan yılın ocak ayının ilk günü itibariyle yirmi yedi yaşını, lisansüstü öğrenimini tamamlamış olanlar için otuz iki yaşını bitirmemiş olmak.
b) Erkek adaylar için yedek subay olma koşullarını taşımak.
c) Fiziki kabiliyet ve değerlendirme testinde başarılı olmak.
ç) Yapılacak sınav ve mülakatta yeterli not almış olmak.
d) Subay naspedilmek için 926 sayılı Kanunda yazılı diğer şartları taşıyor olmak.”
6.8) “Mülakat ve yazılı sınavlar” başlıklı 14’üncü maddesinde; “(1) Hukuk sınıfı subay adayları, hukuk
fakültesi mezunları için öngörülen nitelikleri taşıyan istekliler arasından sınavla seçilir.
(2) Sınavlar Bakanlık Personel Temin Dairesi Başkanlığı tarafından yapılır veya yaptırılır.”
6.9) “Mülakat heyeti” başlıklı 15’inci maddesinde; “(1) Bakan tarafından belirlenecek mülakat heyeti
beş kişiden oluşur. Üyelerden en az birisi Bakanlık hukuk hizmet birimlerinde görevli personel arasından seçilir.”
6.10) “Yazılı sınav, fiziki yeterlilik testi ile mülakat” başlıklı 16’ncı maddesinde; “1) Yazılı sınav; genel
kültür-genel yetenek ve meslek bilgisi konularından oluşur.
(2) Genel kültür-genel yetenek soruları; Türkçe dilbilgisi (10 soru), İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük (10 soru), uluslararası kuruluşlar (10 soru) ve matematik (10 soru) konularından, meslek bilgisi soruları ise, Anayasa Hukuku (10 soru), Ceza Hukuku (5 soru), Ceza Muhakemesi Hukuku (5 soru), İdare Hukuku (10 soru), Askeri Ceza Hukuku (10 soru) , 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet
Kanunu (10 soru) ve 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu (10 soru)
konularından seçilir.
(3) Sınavda genel kültür-genel yetenek bilgisi kırk, meslek bilgisi altmış not olmak üzere yüz tam not üzerinden değerlendirme yapılır. Test usulüyle yapılacak sınavda, genel kültür-genel yetenek testinden 40 ve meslek bilgisinden 60 soru sorulur.
(4) Sınavlara ilişkin genel hususlar aşağıdaki şekildedir:
a) Hukuk fakültesi mezunlarının yazılı sınav taban puanı 100 üzerinden 60’tır. Yazılı sınavda, taban puan ve üzerinde puan alanlar başvuruların kabulü için çağrılır.
b) Başvurusu kabul edilen hukuk fakültesi mezunları, Bakanlık tarafından belirlenen ilgili mevzuat hükümlerine göre uygulanacak fiziki yeterlilik testine tabi tutulur. Fiziki yeterlilik testinde başarılı olanlardan, yazılı sınav puanına göre en yüksek puandan başlamak üzere, sınav ilanında belirtilen kadronun altı katı aday mülakata çağrılır. Mülakata çağrılan en son adayla aynı puanı almış bulunan diğer adaylar da, kontenjan gözetilmeksizin çağrılır.
c) Mülakat yüz tam puan üzerinden ve adaylar, kendisinden istenileni kavrama yeteneği, özgüveni, geçmişi, kişiliği, kendini ifade edebilme yeteneği, beden dilini kullanma becerisi yönünden değerlendirilir. Her üyenin takdir ettiği notların aritmetik ortalaması alınarak mülakat notu hesaplanır. Mülakat notu yetmiş ve üzerinde olanlar başarılı sayılır.
(5) Dış kaynaktan alınacaklar için; yazılı sınav notunun yüzde ellisi ile mülakat notunun yüzde ellisi hesaplanarak bu sayılar toplanmak suretiyle değerlendirme notu belirlenir.
(6) Muvazzaf ve sözleşmeli subaylardan alınacaklar için değerlendirme notu aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) Yazılı sınav notunun yüzde ellisi, mülakat notunun yüzde ellisi hesaplanarak bu sayılar toplanır.
b) (a) bendi uyarınca hesaplanan toplama, sicil not ortalaması eklenir ve çıkan sayı ikiye bölünür.
c) (b) bendi uyarınca bulunan sayıya, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan EK-B Mükâfat Puanları Çizelgesine göre hesap edilen puanlar eklenir.
ç) Bu Yönetmeliğin ekinde yer alan EK-C Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanununun (2) sayılı Disiplin
Ceza Puanlarını Gösteren Çizelgesine göre hesap edilen toplam puanın 0,5 katsayısı ile çarpımı sonucu ceza puanı hesaplanır.
d) (c) bendi uyarınca hesaplanan sayıdan ceza puanı çıkarılmak suretiyle değerlendirme notu belirlenir.
(7) Hukuk fakültesinden mezun hukuk sınıfı subay adaylarının sicil not ortalaması, mükâfat ve ceza puanları ilgili kuvvet komutanlıkları tarafından Millî Savunma Bakanlığı Personel Temin Dairesi
Başkanlığına bildirilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran, bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verildiği üzere başvurusunda; Millî Savunma
Bakanlığı bünyesinde muvazzaf hukuk sınıfı subay alımı sınavının sözlü mülakatında başarısız olduğunu belirterek ilgili kadro için toplamda kaç adayın girdiğini, tüm adaylar arasında sıralamasını, mülakat komisyon üyelerince kaç puan verildiğini, mülakatlarda başarısız olma nedenini, mülakatta verilen puanlamada nelere dikkat edildiğini öğrenmeyi ve mülakat işleminin iptalini talep etmektedir.
9) Anayasamızın 128 inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,
görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği hükmü uyarınca 23.07.1965 tarihli 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Kanun ile Yasama yetkisinin asliliği ilkesi gereği, devlet memurlarının hizmet şartları, yetiştirilmesi, ilerlemesi, yükselmesi ve sorumlulukları gibi konular düzenlenmiştir. Kanunda sınıflandırma, kariyer ve liyakat ilkesi gibi personel rejiminin ilkeleri bulunur. Böylece hizmetleri sınıflara ayırarak verimliliği artırmak, personel istihdamında yatay ve dikey hareketliliği gerçekleştirmek, devlet yönetiminde esneklik sağlanmak amaçlanmıştır.
10) Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların,
kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir. 657 sayılı Kanun’un 3/C maddesi gereğince liyakat; devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkanlarla uygulanmasında devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır. Bu yönüyle ilke kamu hizmetlerine girişte fırsat eşitliğini, kanun önünde eşitliği ve memur güvenliğini sağlar.
11) Liyakat ilkesi, kamu hizmetlerinde görev alacak personelin, göreve alınmasında, ilerleme ve
yükselmesinde, yer değiştirmesinde, görevden uzaklaştırılmasında ve görevin sona erdirilmesinde, tüm hizmet ve şartlarda ehliyetin esas alınmasını gerektirir. İlke, herkesin kamu hizmetine giriş ve ilerleyişinde yetenek ve başarısını ön planda tutar. Kamu hizmetini yerine getirme görevini ehil olanlara teslim eder. Bu ilkenin temelinde, objektif kurallar çerçevesinde işin ehline verilmesi ve hak etme kavramı yatmakta olup, kamu hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde gerçekleştirilmesinin tek güvencesinin de hizmetin yetişmiş, ehil kamu görevlilerince yerine getirilmesi olduğu açıktır.
12) Danıştay 2 nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararı’nda, sözlü
sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden
hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.
13) Başvuru konusu somut olayda, her ne kadar sınav komisyonunun mevzuata uygun olarak oluşturulduğu
ve her bir komisyon üyesince puanlandırma yapıldığı belirtilmiş olsa da, sö zlü sınav öncesinde adaylara
̈ ̈ sorulacak soruların ve cevap anahtarının önceden hazırlandığına ilişkin bilgi ve belge sunulmadığı, sozlu sınavda Komisyon üyeleri tarafından yöneltilen soruların, verilen puanların ve adayca verilen cevapların tutanağa bağlandığına ilişkin bilgi ve belge sunulmadığı, her bir kurul üyesi tarafından verilen puanın her bir kurul üyesince ayrı ayrı gerekçelendirildiğine ilişkin bilgi ve belge sunulmadığı, tüm adaylara ilişkin olarak, toplamda Komisyon üyeleri tarafından verilen puanların aritmetik ortalamasının yer aldığı bir
̈ ̈
Değerlendirme Formu bulunduğu, bunun dışında sozlu sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sisteminin olmadığı ve sö zlü sınavın sesli ve gö rüntü lü olarak kayıt altına alınmadığı görülmektedir.
14) Bu çerçevede, adayın sö zlü sınav sonucunda başarısız sayılması işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve
maksat yönlerinden yargısal denetime olanak tanıyacak derecede ortaya konulamadığı ve adayın sö zlü sınavda objektif değerlendirmeye tabi tutulmadığı sonucuna varılmaktadır. Yukarıda yer verilen Danıştay kararında da belirtildiği üzere, anılan yönetmelik hükmünde belirtilen değerlendirme kriterlerinden gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması mümkün olan kriterlerin ise söz konusu bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Değerlendirmeye etki eden hususların ortaya konulması ve ilgili somut bilgi ve belgelerin temini ise ancak adayların katıldığı sö zlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların ve cevapların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin gerekçeleriyle tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olabilecektir.
15) Yukarıda sözü̈ edilen mevzuat hükümleri ve yargı içtihatları birlikte göz önünde bulundurularak
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, ilgili idarenin sö zlü sınav sonucu başarısız sayılma
̈ ̈ işlemini, söz konusu işlemi yargı denetimini mümkün kılacak şekilde tesis etmediği ve adayın sozlu sınavda objektif değerlendirmeye tabi tutulmadığı gerekçeleriyle, sö zlü sınav sonucu başarısız sayılma işleminde hukuka uyarlık bulunamadığından bahisle, başvuranın yeniden sö zlü sınava alınması yönünde tavsiye kararı verilmesi gerektiği sonuç̧ ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
̇
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına Iliş kin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş̧ olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, başvuru kapsamında, idareden istenilen bilgi ve belgelerin suresi içinde Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul surede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarenin, başvuruya
̈ ̈ konu sozlu sınav değerlendirmesine ilişkin işlemlerinde gerekçelere yer vermemesi nedeniyle “kararların gerekçeli olması”, “şeffaflık” ve “hesap verilebilirlik” ilkesine uymadığı anlaşılmış̧ olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
17) Ayrıca, İdarenin sözlü sınav öncesinde, sınav soruları ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması,
sorulan bilgi sorularına adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi,
sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden komisyon üyelerince verilen puanların tutanağa geçirilmediği, bunun dışında ayrıca soru ve cevaplara ilişkin herhangi bir gerekçeli tutanak tutulmadığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın sö zlü sınav sonucunda başarısız sayılması işleminin makul süre içerisinde geri alınarak, bir
̈ idari işlem olan sozlü sınavın yargısal denetimini mümkün kılacak tedbirlerin alınması suretiyle başvuranın sö zlü sınava tabi tutulması, sö zlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sö zlü sınavlar öncesinde bilgi soruları yanında cevap anahtarlarını hazırlaması, soruların kura veya zarftan çekme suretiyle belirlenmesi, Komisyon üyelerince tutulan tutanaklarda verilen puanların
̈ ̈ ̈ gerekçelerine yer verilmesi, sesli ve gorüntulu kayıt imkânlarından faydalanılması yönünde MİLLİ
SAVUNMA BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
Kararın BAŞVURANA ve MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞINA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca İdare tarafından bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi