|
ÖZET: Bu karar, Milli Savunma Bakanlığı’nın 28.12.2018 tarihli memur alım duyurusunda yer alan “657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi görevde çalışmama” şartının kaldırılması talebine ilişkindir. Başvuran, bu şart nedeniyle başvuru yapamadığını iddia ederek, kamu hizmetine girme hakkının ihlal edildiğini belirtmiştir. Anayasa’nın 70. maddesi, her Türk vatandaşının kamu hizmetine girme hakkına sahip olduğunu vurgulamakta ve bu hakkın fırsat eşitliği ilkesine dayandığını ortaya koymaktadır.
Danıştay, başvuru kılavuzunda yer alan bu şartın, ilgili kanun ve yönetmeliklerde yer almadığını tespit etmiştir. Bu durum, kamu hizmetine girme hakkının ihlaline yol açmaktadır. Dolayısıyla, Milli Savunma Bakanlığı’nın bu şartı kaldırması gerektiği sonucuna varılmıştır. Karar, kamu kurumlarının memur alımında uygulayacakları şartların, yasal çerçeveye uygun olması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, başvuru şartının kaldırılması hususunda Milli Savunma Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/8107-S.12409
BAŞVURU NO : 2019/6133
KARAR TARİHİ : 09/09/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
Devlet memuru alımında herhangi bir kamu kurum ve
BAŞVURUNUN KONUSU :
kuruluşunda 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi görevlerde çalışıyor olmamak şartının kaldırılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 15/03/2019
I. BAVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
(1) Başvuran tarafından, kamuda … kadrosunda çalıştığı, …bölümünden mezun olduğu, Milli
Savunma Bakanlığının 28.12.2018 tarihli memur temini duyurusunda 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununa tabi görevde çalışmama şartı yer aldığı için söz konusu memur alımı duyurusunda belirtilen kadroya başvuru yapamadığı iddia edilerek memur alım duyurusunda belirtilen 657 sayılı Devlet Memuru Kanununa tabi olarak çalışıyor olmamak şartının kaldırılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
(2) Milli Savunma Bakanlığının başvuru konusuna ilişkin 26/04/2019 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; (2.1) Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarına memur olarak istihdam edilmek üzere, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve Millî Savunma
Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarında İlk Defa Devlet
Memurluğuna Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Yönetmelik esaslarına göre personel alımı yapıldığı ve ilk defa kamu görevlerine alınacakları kapsadığı, yürürlükteki mevzuat hükümlerinde değişiklik olmadığı sürece idare tarafından yapılabilecek herhangi bir işlem bulunmadığı, (2.2) Adaylarda aranan ”657 sayılı Devlet Memuru Kanununa tabi olarak çalışıyor olmamak” şartı Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarında İlk Defa
Devlet Memurluğuna Atanacaklar için yapılacak sınavlar ile ilgili geçerli bir şart oluğu, bu kapsamda söz konusu Yönetmelik esaslarına göre adaylarda “657 sayılı Kanunun 48’inci maddesinde belirtilen genel ve özel şartları” taşımak şartı arandığı, (2.3) Bu çerçevede temin faaliyetleri ilgili mevzuat hükümlerine göre icra edildiğinden, başvuru şartlarını taşımayan adaylarla ilgili yapılabilecek bir işlem bulunmadığı ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
(3) 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; (3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi, herkesin bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğunu güvence altına almıştır.
(3.2) “Hizmete girme” başlıklı 70 inci maddesi, “Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiç bir ayırım gözetilemez.” hükmü yer almaktadır.
(4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, Kamu Denetçiliği Kurumunun, şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli olduğu hüküm altına alınmıştır.
(5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun “Genel ve özel şartlar” başlıklı 48 inci maddesinde, “Devlet memurluğuna alınacaklarda aşağıdaki genel ve özel şartlar aranır.
A) Genel şartlar:
1. Türk Vatandaşı olmak, 2. Bu Kanunun 40 ncı maddesindeki yaş şartlarını taşımak, 3. Bu Kanunun 41 nci maddesindeki öğrenim şartlarını taşımak, 4. Kamu haklarından mahrum bulunmamak, 5. Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…)
zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak.
6. Askerlik durumu itibariyle; a) Askerlikle ilgisi bulunmamak, b) Askerlik çağına gelmemiş bulunmak, c) Askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak, 7. 53 üncü madde hükümleri saklı kalmak kaydı ile görevini devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı bulunmamak.
8. Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak.
B) Özel şartlar:
1. Hizmet göreceği sınıf için 36 ve 41 nci maddelerde belirtilen öğretim ve eğitim kurumlarının birinden diploma almış olmak, 2. Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak.” hükmü yer almaktadır.
(6) Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel
Yönetmeliğin “İstisnalar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “Adalet Bakanlığı, Milli Savunma
Bakanlığı ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı ile İçişleri ve Dışişleri bakanlıklarının
Bakanlık Teftiş Kurulları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Askeri Adalet Teftiş Kurulları, kaymakam adayları, Dışişleri Bakanlığı aday meslek memurları, aday konsolosluk ve ihtisas memurları, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar uzman yardımcıları, İletişim uzman yardımcıları ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun değişik 1 inci maddesinin üçüncü fıkrasında sayılanlar ile Devlet senfoni orkestraları ve Devlet Klasik Türk Müziği Korosu sanatçıları bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır” hükmü yer almaktadır.
(7) Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarında İlk
Defa Devlet Memurluğuna Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Yönetmeliğin
“Sınava katılma” başlıklı 6 ncı maddesinde; “(1) Sınava katılacaklarda aşağıdaki şartlar
aranır:
a) 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde belirtilen genel ve özel şartlar ile 7 nci madde çerçevesinde belirtilen şartları taşımak.
b) Son başvuru tarihi itibarıyla geçerlilik süresi dolmamış (B) grubu kadrolar için yapılan
KPSS’den, sınav duyurusunda belirtilen puan türlerine göre taban puan ve üzeri puan alarak, ilanda belirlenen sayıda aday arasına girmiş olmak.
(2) Şehit, malul ve muharip gazi eş ve çocuklarının; anne, baba veya eşinin şehit/gazi olduğunu gösterir belge ile başvurularında, almış oldukları merkezi sınav veya 4 üncü maddenin altıncı fıkrasında belirtilen kurum tarafından yapılan sınav puanına, aldığı puanın % 10 fazlası eklenerek hesaplanmış puanı dikkate alınır.
(3) Mesleki yeterlilik sınavına çağrılacak aday sayısı, atama yapılacak kadro sayısının yirmi katından, yalnızca mülakat sınavı yapılması hâlinde sözlü sınava çağrılacak aday sayısı duyuruda belirtilen kadronun altı katından fazla olamaz. Son sıradaki adayla eşit puan alan adaylarda sınavlara alınırlar.” hükmü yer almaktadır.
(8) Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarına 2018 yılı Memur Alımları Başvuru Kılavuzu: Başvuru Koşulları; (1) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48’inci maddesinde belirtilen genel ve özel şartlara sahip olmak; (a) Türkiye Cumhuriyeti Vatandaşı olmak, (b) 18 yaşını tamamlamış olmak, (c) Kamu haklarından mahrum bulunmamak, (ç) Türk Ceza Kanunu’nun 53’üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahküm olmamak.
(d) Askerlik durumu bakımından; askerlikle ilgisi bulunmamak, askerlik çağına gelmemiş bulunmak veya askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak, (Bedelli askerliğe müracaat eden adaylar başvuru yapabilir.)
(e) Görevini devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı bulunmamak, (f) Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak (2) Herhangi bir kamu kurum ve kuruluşunda 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi görevlerde çalışıyor olmamak, (4B kapsamında sözleşmeli personel olarak çalışanlar hariç)
(3) Sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş veya sözleşmeli er olarak sözleşmesi feshedilmiş veya halen çalışıyor olmamak, (4) 11 Kasım 2016 tarihli ve 29885 sayılı “Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği” gereğince; Engelli
Sağlık Kurulu Raporu Vermeye Yetkili Sağlık Kuruluşları listesinde yer alan Sağlık Bakanlığı bağlısı sağlık hizmet sunucularından “Memur Adayı Olur” kararlı sağlam raporu almış olmak, (5) Bakanlar Kurulu Kararları ve mahkeme kararlarınca terör örgütü olarak kabul edilmiş tüm terör örgütleri ile herhangi bir irtibatı veya iltisakı bulunmamak (6) Her bir kadro unvanı için belirlenen niteliklere sahip olmak (TABLO-2), (7) 2018 yılında yapılmış olan Kamu Personel Seçme Sınavlarından 2018-KPSSP03 (Lisans), 2018-KPSSP93 (Önlisans) ve 2018-KPSSP94 (Ortaöğretim) birine girmiş ve ilgili KPSS puanını almış olmak.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
(9) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye
Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme (10) Şikâyet başvurusu, (1) numaralı paragrafta yer verildiği üzere, başvuran tarafından, Milli
Savunma Bakanlığının 28.12.2018 tarihli memur temini duyurusunda 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununa tabi görevde çalışmama şartı yer aldığı için söz konusu memur alımı duyurusunda belirtilen kadroya başvuru yapamadığı iddia edilerek memur alım duyurusunda belirtilen 657 sayılı Devlet Memuru Kanununa tabi olarak çalışıyor olmamak şartının kaldırılması talebi ile Kurumumuza iletilmiştir.
(11) Anayasamıza göre herkes dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahiptir. Bir diğer anayasal ilke olan sosyal devlet ilkesinin gereği olarak Devlet çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır. Buradan hareketle, kişiler, çalışma haklarını özel teşebbüste kullanabileceği gibi kamuda da kullanabilirler. Anayasamız kişilerin kamu kurum ve kuruluşlarında çalışabilmeleri “kamu hizmetine girme hakkı” adıyla anayasal bir hak olarak düzenlenmiştir. Anayasanın Siyasal Haklar ve Ödevler bölümünde düzenlenen 70. maddesine göre “her Türk, kamu hizmetine girme hakkına sahiptir.” Anayasanın bu hükmünden şu sonuçlar çıkarılabilir. Öncelikle, anayasa bu hakkı herkese tanıyarak kişiler arasında fırsat eşitliğinin sağlanmasını emretmektedir. İkinci olarak, anayasanın bu hükmünün geniş yorumlanarak, kamu hizmetine girme hakkının, kamuda sadece memur statüsünde çalışma hakkını değil, geniş anlamda kamu görevlisi olarak çalışabilme hakkını düzenlediği kabul edilmelidir. Üçüncü olarak, anayasa bu hakkı siyasi hak ve ödevler boyutunda ele alarak vatandaşlık bağına bağlı olarak kullanılabilecek bir hak olarak düzenlemiştir. (Yasin Sezer, Kamu Hizmetine Girme Hakkı, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 11, Sayı 3-4, Yıl 2003, S.155)
(12) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48. maddesinde, Devlet memurluğuna alınacaklarda aranacak “Genel Şartlar” ayrıntılı bir şekilde düzenlenirken, “Özel Şartlar” konusunda bir çerçeve çizilmiş ve hizmet göreceği sınıf için 36. ve 41. maddelerde belirtilen öğretim ve eğitim kurumlarının birinden diploma almış olmak ve kurumların özel kanun ve diğer mevzuatında aranan şartları taşımak gerektiği hükme bağlanmıştır. Öte yandan Kamu
Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmeliğin 3 üncü maddesine dayanılarak çıkarılan Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve
Kuvvet Komutanlıklarında İlk Defa Devlet Memurluğuna Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar
Hakkında Yönetmelik ile de, devlet memurluğuna atanacaklarla ilgili olarak aranacak şartlar ve yapılacak sınavlarla ilgili usul ve esaslar ayrıntılı bir şekilde belirlenmiştir.
(13) Somut olay açısından meseleye yaklaştığımızda, Milli Savunma Bakanlığı tarafından ilk defa devlet memur olarak atanacaklar için aranacak şartların yukarıda anılan Kanun ve
Yönetmelik hükümlerinde belirlenenlerin dışında Kararın (8) numaralı paragrafında yer verilen
2018 Yılı Başvuru Kılavuzu ile herhangi bir kamu kurum ve kuruluşunda 657 Sayılı Devlet
Memurları Kanununa tabi görevlerde çalışıyor olmamak şartı getirildiği tespit edilmiştir.
(14) Ancak Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarında
İlk Defa Devlet Memurluğuna Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Yönetmelik hükümlerinde devlet memurluğuna atanacaklarda aranacak şartlarla ilgili usul ve esasların ayrıca Milli Savunma Bakanlığı tarafından yayınlanacak başvuru kılavuzu ile de belirlenebileceğine ilişkin herhangi bir düzenlemenin yer almadığı tespit edilmiştir.
(15) Buradan hareketle, Anayasal bir hak olan kamu hizmetine girme hakkını kullanmak için
Kanun ve Yönetmelik hükümlerinde yer almayan herhangi bir kamu kurum ve kuruluşunda 657
Sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi görevlerde çalışıyor olmamak şartının başvuru kılavuzu ile getirilmesinde kanuna ve mevzuata uyarlık görülmemiştir.
(16) Başvurunun içeriği, idareden gelen bilgi ve belgeler ile tüm dosya içeriği birlikte incelenerek Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Milli Savunma Bakanlığı tarafından başvuru kılavuzu ile getirilen ilk defa devlet memurluğuna atanmada herhangi bir kamu kurum ve kuruluşunda 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi görevlerde çalışıyor olmamak şartının anılan Kanun ve Yönetmelik hükümlerinde yer almadığından ve ayrıca başvuru kılavuzu ile aranacak şartları belirleme yetkisi olmadığından söz konusu başvuru şartının kaldırılması gerektiği sunucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetişim İlkeleri Yönünden Değerlendirme (17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması”, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
(18) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULUNE;
Devlet memuru alımında herhangi bir kamu kurum ve kuruluşunda 657 Sayılı Devlet
Memurları Kanununa tabi görevlerde çalışıyor olmamak şartının kaldırılması hususunda
MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli Savunma
Bakanlığı’nca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi