TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2514-2514 |sayi|94019529-101.07.05.99-E.94019529-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/11667 2018/ 11667
KARAR TARİHİ : 05/02/2019 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : 1135 sayılı Kanun kapsamında tazminattan yararlandırılma istemine ilişkindir .
BAŞVURU TARİHİ : 25/09/2018 25.9.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran vekili özetle, Türk vatandaşlarına ait olup, eski
Yugoslavya Federatif Halk Cumhuriyeti tarafından devletleştirilerek bedelleri Türkiye
Cumhuriyetine gönderilen mal, hak ve menfaatlerden; başvuranın miras bırakanlarına ( ait olanların tazminat bedellerinin ilgili makamlar aracılığıyla tespit edilerek ödenebilmesi için, Takdir Tevzi Komisyonunca hak sahiplerinden Millileştirme belgelerini ibraz etmelerinin istenmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu; başvuruya konu taşınmazlara ilişkin millileştirme belgesinin Dışişleri Bakanlığı aracılığı ile getirtilmesinin Takdir Tevzi Komisyonunun
Mart 1967 tarih ve Dosya No: sayılı kararıyla uygun görüldüğünü ve hâlihazırda bu belgelerin Maliye Bakanlığı’nın ilgili biriminde mevcut olduğunu; 1920 yıllarında kaçan Türklerin
1948 yılında millileştirme kararını bugün ortada olmayan Yugoslavya devletinden getirmesinin,
irtibatı 1920 yıllarında kesilen taşınmazların akıbetini gösterir belgeleri Maliye Bakanlığı’na vermesinin akla ve mantığa aykırı olduğunu; 1135 sayılı yasa hükümlerinden başvuran ve akrabalarının yararlanabilmesi için Dışişleri Bakanlığı merkez teşkilatında veya Belgrad
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
1 / 9Büyükelçiliğinin arşivlerinde örneklerinin bulunduğu düşünülen millileştirme belgelerinden
ile ilgili olanların örneklerinin T .C. Devleti aracılığı ile getirtilmesi gerektiği iddia ve ifade edilerek, müvekkilinin hak sahipliğinin değerlendirilmesini ve Makedonya’da kalan taşınmazlarına ilişkin tazminat bedelinin Yugoslavya hükümeti tarafından ödemenin yapıldığı tarihten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesi hususunda gereğini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü’nün 23/ 11/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve ekinde yer alan belgelerde özetle, 2.1. İdarelerinden istenilen bilgi ve belge temini konusundaki yazımız üzerine Takdir ve Tevzi
Komisyonunda mevcut kök muris ve ya ait numaralı dosyanın incelendiği; 2.2. Bu kapsamda, Ankara 11. İdare Mahkemesinin 12/ 01/ 2018 tarihli ve 2017/ 1396 Esas ve
Karar sayılı kararı gereği, Türk Vatandaşlarına Ait Olup Yugoslav Federatif Halk
Cumhuriyetince Millileştirilmiş Bulunan Mal, Hak ve Menfaatlerin Tasfiyesi Hakkındaki 17.03.1969 tarihli ve 1135 sayılı Kanuna 5228 sayılı Kanunun 58 inci maddesi ile eklenen geçici 4 üncü maddesinde “Takdir ve Tevzi Komisyonunca hak sahibi olduklarını iddia eden şahıslara bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren mallarını araştırmaya yönelik bir yıl süre verilir .
Verilen süre içerisinde millileştirme belgelerini komisyona ibraz etmeyenler tazminattan faydalandırılmaz” hükmü gereğince kök muris ve mallarına ilişkin anılan Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen millileştirme belgesinin komisyonca alınan 01/ 03/ 2018 tarihli ve sayılı kararı ile tebliğ tarihinden itibaren 1 (bir) yıl içerisinde ibraz edilmesinin istenildiği ve söz konusu kararın vekili 22/ 05/ 2018 tarihinde elden tebliğ edilerek belge tamamlama süresinin beklenildiği; 2.3. Başvuranın dilekçesinde atıfta bulunduğu 1135 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının 16/ 07/ 2004 tarihli ve 5228 sayılı Kanunun 60 ncı maddesi ile yürürlükten kaldırıldığı; Açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının 3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir .
“; 3.2. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde, “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir .
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir . Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz .”;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
2 / 93.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”; 4. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”; 5. 17/ 3/ 1969 tarihli ve 1135 sayılı Türk Vatandaşlarına Ait Olup Yugoslav Federatif Halk
Cumhuriyetince Millileştirilmiş Bulunan Mal, Hak ve Menfaatlerin Tasfiyesi Hakkında
Kanun’un, 5.1. “Genel hükümler : ” başlıklı 1 inci maddesinde, “Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti tarafından mal, hak ve menfaatleri devletleştirilen ve diğer tahdidi tedbirlere tabi tutulan Türk vatandaşlarının alacaklarına karşılık alınan tazminat; bu kanunda yazılı esaslar dahilinde tespit ve takdir olunarak hak sahiplerine ödenir .”; 5.2. “Tazminattan istifade edecek olanlar : ” başlıklı 2 nci maddesinde, “Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti tarafından 5/ 12/ 1946 ve 28/ 4/ 1948 tarihlerinde yapılan millileştirme ve sair tedbirler dolayısiyle mal, hak ve menfaatlerine el konulan Türk vatandaşları tazminattan istifade ederler .
(Değişik : 5/ 5/ 1976 – 1988/ 1 md .) Tazminattan yararlanabilmek için, Anlaşmanın imza edildiği 13
Temmuz 1956 tarihinde Türk Vatandaşı olmak şarttır . Ancak, İskan Kanunu hükümlerine göre göçmen olarak kabul edilenler, 13 Temmuz 1956 tarihinde Türkiye’ye gelmiş ve bu Kanunun yürürlüğü tarihine değin Türk Vatandaşlığına alınmış olmak şartıyle tazminattan yararlanabilirler .”; 5.3. “Tazminattan istifade edemiyecek olanlar : ” başlıklı 3 üncü maddesinde, “Durumları aşağıdaki fıkralara uyanlar 5597 ve 7050 sayılı kanunlarla tasdik olunan tazminat anlaşmalarından istifade edemezler .
…e) (Ek : 5/ 5/ 1976 – 1988/ 3 md .) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi izleyen aybaşından başlayarak 6 ay içinde tazminat için başvurmayanlar .”; 5.4. “Hak sahiplerinin vermekle yükümlü oldukları belgeler : ” başlıklı 4 üncü maddesinde (Değişik 5/ 5/ 1976 – 1988/ 4 md.)
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
3 / 9“Tazminattan yararlandırılmasını isteyenler haklarını aşağıdaki yazılı belgelerle kanıtlama
zorunluluğundadırlar .
a) Kayıtlı bulundukları nüfus veya iskan idarelerinden alacakları Türkiye’ye geliş tarihiyle vatandaşlığımıza alındıkları tarihi gösterir belge veya nüfus hüviyet cüzdanı veya onaylı örneği b) Mal, hak ve yararlarının millileştirildiğini veya diğer sınırlayıcı tedbirlere bağlandığını, nitelik, tutar ve türünü gösterir Yugoslavya resmi makamlarınca verilmiş ve usulüne göre onanmış belge ve kararların asıl veya örnekleri, Bu belge ve kararların asıl veya örneklerinin bulunmaması durumunda 9 uncu madde gereğince işlem yapılmak üzere;
1) Taşınmaz mallar için tapu senetleri veya onun yerine geçen belgelerin asıl veya örneklerini, tapu
senetleri veya onun yerine geçen belgeler yoksa taşınmaz malların kimlerin olduğunu belirten ve bunların saptanmasına yarayan mahkeme kararları, kira sözleşmeleri, vergi kayıtları ve makbuzları gibi diğer belgelerden birini, Taşınmaz mallar dışındaki mal, hak ve yararlar için bunların saptanmasına yarar ve kimlerin olduğunu, nitelik, tutar ve türünü gösterir her çeşit belge, asıl veya örneklerini,
2) Veya mal, hak ve yararların niteliğini, kimlerin olduğunu, tutar ve türünü bunların saptanmasına
yarar diğer bilgileri kapsayan beyannameyi, c) Verilen veya idarece sağlanan ve mal, hak ve yararların millileştirildiğini veya diğer sınırlayıcı tedbirlere bağlandığını gösterir belge ve yazılarda malik olarak gösterilen kişi hayatta değilse, mirasçılarını gösterir Yugoslav veya Türk mahkemelerinden verilen kesinleşmiş veraset belgesi .”; 5.5. “Takdir ve Tevzi Komisyonu : ” başlıklı 5 inci maddesinde (Değişik : 5/ 5/ 1976 – 1988/ 5 md.), “Başvuranların bu Kanunla ilgili hukuki durumu Takdir ve Dağıtım Komisyonunca incelenir . ….” 5.6. “Hakkı düşüren sebepler : ” başlıklı 7 nci maddesinde, “Evvelce Dışişleri Bakanlığına veya Takdir ve Tevzi Komisyonu Başkanlığına başvuranlardan halen gösterdikleri adreslerde bulunmadıklarından kendilerine Komisyonca yapılan tebliğatlar PTT
İdaresince iade olunanlara ve ilan ve tebligata rağmen hiç belge ibraz etmiyen veya belgelerini noksan verenlere Tebliğat Kanunu gereğince tebliğ suretiyle bir aydan az, altı aydan çok olmamak üzere Komisyonca yeniden mehil verilir .
(Değişik fıkralar : 5/ 5/ 1976 – 1988/ 6 md.) ( 1)
Süre belgenin niteliğine göre Komisyonca saptanır .
Verilen süreye rağmen, istenilen belgelerle beyannameyi bu süre içinde vermeyenlerin hakkı düşer .
…”
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
4 / 95.7. Madde 9 – (Değişik : 5/ 5/ 1976 – 1988/ 8 md.)
(Mülga üçüncü fıkra :16 / 7/ 2004- 5228/ 60 md.: 4 üncü maddenin (b) fıkrasında yazılı belge ve karaların asıl veya örneklerini veremeyenler için mal, hak ve yararların millileştirilmiş veya sınırlayıcı tedbirlere bağlanmış olup olmadığı, 7 nci maddeye göre verilen süre içinde verecekleri tapu ve onun yerine geçen belgelerle, karalar veya kira sözleşmesi, vergi kayıtları ve ödeme makbuzları veya beyannamelere göre Dışişleri Bakanlığı aracılığıyle veya bulunduğu yere heyet gönderilmek yoluyle incelenir ve araştırılır .” 5.8. Geçici 4 üncü maddesinde (Ek : 16/ 7/ 2004- 5228/ 58 md.), “Takdir ve Tevzi Komisyonunca, hak sahibi olduklarını iddia eden şahıslara bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren mallarını araştırmaya yönelik bir yıl süre verilir . Verilen süre içerisinde millileştirme belgelerini komisyona ibraz edemeyenler tazminattan faydalandırılmaz .” 6. Türk Vatandaşlarına Ait Olup Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyetince Millileştirilmiş
Bulunan Mal, Hak Ve Menfaatlerin Tasfiyesi Hakkındaki 1135 Sayılı Kanunun 1988 Sayılı
Kanunla Değişik 5 İnci Ve Aynı Kanunun 6 Ve 10 Uncu Maddelerinin Uygulanması İle İlgili
Yönetmeliğin “Takdir ve Dağıtım Komisyonunun Görev ve Yetkileri : ” başlıklı 2 nci maddesinde, “Maliye Bakanlığı bünyesinde kurulmuş olan Takdir ve Dağıtım Komisyonunun, hak sahipleri ve
alacaklarının tespiti ile tazminatın ödenmesi yönünden, görev ve yetkileri şunlardır :
a) Hak sahibi olduklarından bahisle müracaat edenlerin tevdi ettikleri belgeleri tetkik ve hak sahibi olup olmadıklarını tayin eder .
b) Hak sahibi olduklarını iddia edenlerin ibraz ile mükellef oldukları belgelerin Komisyona tevdii için (Kanunda gösterilen azami ve asgari hadler dahilinde) süre tayin eder .
c) Hak sahibi olduklarına karar verilenlerin mal, hak ve menfaatlerinin kıymetlerini tespit ve takdir eder .
d) Takdir ve tespit olunan kıymetlerden ödemeye esas olacak miktarı tayin eder .
e) Hak sahibi olduklarına karar verilenlerden millileştirme belgesi ibraz edemeyenlerin veya ibraz ettikleri millileştirme belgesinde kıymet yazılı olmadığı gibi diğer belgelerinde de kıymete dair bilgi bulunmayanların mal, hak ve menfaatlerine, emsallerine kıyasen Komisyonca kıymet takdir olunamadığı takdirde keyfiyet, Yugoslav Makamlarından sorulmak üzere 1135 sayılı Kanunun 1988 sayılı Kanunla değişik 9. maddesi gereğince Dışişleri Bakanlığı aracılığı ile ve bulunduğu yere heyet gönderilmek yolu ile inceletir ve araştırır . …”
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde, Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
5 / 9tarafından 5/ 12/ 1946 ve 28/ 4/ 1948 tarihlerinde yapılan millileştirme ve sair tedbirler dolayısıyla mal,
hak ve menfaatlerine el konulan Türk vatandaşlarının tazminattan istifade edebilmelerine yönelik koşulların 1135 sayılı “Türk Vatandaşlarına Ait Olup Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyetince
Millileştirilmiş Bulunan Mal, Hak ve Menfaatlerin Tasfiyesi Hakkında Kanun” ile kural altına alındığını; tazminattan yararlandırılmak isteyenlerin, hak sahipliklerini kanıtlamaya yönelik olarak mal, hak ve yararlarının millileştirildiğini veya diğer sınırlayıcı tedbirlere bağlandığını, nitelik, tutar ve türünü gösterir Yugoslavya resmi makamlarınca verilmiş ve usulüne göre onanmış belge ve kararların asıl veya örneklerini idareye vermekle yükümlü olduklarını; başvuranın millileştirme belgesinin temininin idarenin görevi dâhilinde olduğu iddiasının dayanağı 1135 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasının, 1135 sayılı Kanuna 5228 sayılı Kanunla eklenen Geçici 4.
maddesi ile hak sahipliği iddiasında bulunanlara “yeniden belge sunma hakkının tanınması” ile
31.07.2004 tarihinde yürürlükten kaldırıldığını, bu doğrultuda iddianın hukuki dayanaktan yoksun
olduğunu değerlendirmekle, şikâyetin reddi gerektiği kanaati ve sonucuna varmıştır .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran vekili özetle, Türk vatandaşlarına ait olup, eski Yugoslavya Federatif Halk Cumhuriyeti tarafından devletleştirilerek bedelleri Türkiye Cumhuriyetine gönderilen mal, hak ve menfaatlerden; başvuranın miras bırakanlarına ait olanların tazminat bedellerinin ilgili makamlar aracılığıyla tespit edilerek ödenebilmesi için, Takdir Tevzi Komisyonunca hak sahiplerinden Millileştirme belgelerini ibraz etmelerinin istenmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu, bu hususun idarenin görevi dâhilinde olduğunu iddia ve şikayet etmekle, bahse konu millileştirme belgelerinden başvuranın mirasçılarına ait olanların T .C. Devleti aracılığı ile getirtilmesi, başvuranın hak sahipliğinin değerlendirilerek tazminat bedelinin Yugoslavya hükümeti tarafından ödemenin yapıldığı tarihten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesi hususunda gereğini talep etmektedir .
9. Dosyası kapsamında yapılan inceleme ve araştırma kapsamında, başvuranın Türk vatandaşlarına ait olup, eski Yugoslavya Federatif Halk Cumhuriyeti tarafından devletleştirilerek bedelleri Türkiye
Cumhuriyetine gönderilen mal, hak ve menfaatlerden; başvuranın miras bırakanlarına ait olanların, tazminat bedellerinin ilgili makamlar aracılığıyla tespit edilerek ödenebilmesi için, 1135 sayılı
Kanuna 5228 sayılı Kanunla eklenen Geçici 4. maddede belirtilen hükümler gereğince yeniden belge sunma hakkının tanınması ve buna bağlı olarak ödeme yapılması istemiyle yaptığı başvurunun reddi üzerine işlemin iptali istemiyle Ankara 11. İdare Mahkemesi nezdinde dava açtığı; yargılama sonucunda, Mahkemenin 12/ 01/ 2018 tarihli ve 2017/ 1396 Esas ve 2018/ 46 Karar sayılı kararında
“… Bu nedenle, davalı idarece, 1 yıllık süreden ( 31.07.2005 tarihinden) sonra 2010 yılında başvuran davacıların hak sahibi olup olmadığının mevcut belgelerle incelenmesi ve ihtiyaç halinde ek belge istenilmesi gerekirken, başvurunun incelenmeden reddedilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı” gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verdiği tespit edilmiştir . Bahse konu Mahkeme kararı gereği davalı idarece dava konusu numaralı dosyanın mevcut belgelere göre incelenmesinin ve başvurana 1135 sayılı Kanunun 31/ 07/ 2004 tarihinde yürürlüğe giren geçici 4 üncü maddesi hükmüne göre tebliğ tarihinden itibaren ( 22/ 05/ 2018) 1 yıllık belge tamamlama süresi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
6 / 9verilmesinin kararlaştırıldığı hususları anlaşılmıştır .
10. Başvuru konusu 6.12.1946 tarihinde Yugoslavya’da başlayan millileştirmeden zarar görenlerin
5.1.1950 tarihli protokol gereğince; zararlarının karşılığı olarak Yugoslavya’dan alınacak tazminatın
hak sahiplerine dağıtımına ilişkindir . Konuya ilişkin tarihi ve hukuksal gelişmelere bakıldığında, ’
İkinci Dünya Savaşından sonra Yugoslavya da meydana gelen rejim değişikliği nedeniyle yerli ve yabancı varlıklı kişilerin menkul ve gayrimenkul malvarlığına el konulmaya başlanılmış; bu kapsamda 5.12.1946 ve 28.4.1948 tarihli Millileştirme Kanunları ile Türk uyruklular dâhil gerçek ve tüzel kişilere ait bütün gayrimenkuller ve iktisadi teşebbüsler millileştirilmiştir . Söz konusu yasalar nedeniyle zarara uğrayan Türk vatandaşlarının hak ve menfaatlerinin tazmini amacıyla yürütülen uluslararası görüşmeler sonucunda Türkiye Cumhuriyeti ile Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti arasında protokoller imzalanmıştır . Buna göre, 5.1.1950 tarihinde imzalanan ve 13.3.1950 tarihli,
5597 sayılı Kanunla ( 18.3.1950 tarih ve 7460 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır .) onaylanması
uygun bulunan “Yugoslavyadaki Türk Emlak ve Menfaatlerinin Tazminine Müteallik Protokol”de ödenecek tazminatın tespiti için âkit Devletlerin temsilcilerinden bir komisyon oluşturulması kararlaştırılmış, bu tazminatın millileştirilen mal ve hakların gerçek değerine göre belirleneceği öngörülmüş, tespit olunacak tazminatın da Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti tarafından ödeneceği belirtilmiştir . Millileştirilen malların, sahiplerinin ve gerçek değerlerinin tespiti sırasında uygulamada doğan güçlükler nedeniyle iki Devlet arasında ikinci bir anlaşma yapma ihtiyacı belirmesi üzerine, 13.7.1956 tarihinde “Yugoslavya’da Devletleştirilen Türk Mal, Hak ve
Menfaatlerinin Tazminine Müteallik Anlaşma” imzalanmış ve Anlaşma 10.9.1957 tarihli, 7050 sayılı
Yasayla ( 13.9.1957 tarih ve 17848 sayılı Resmi Gazetene yayımlanmıştır .) onaylanmıştır .
Anlaşmayla, tazminatın toptan ve götürü usulde 3.750.000 ABD Doları olarak ödenmesi kararlaştırılmış; söz konusu tazminattan yalnızca anlaşmanın imzalandığı tarih itibarıyla Türk vatandaşı olanların yararlanabileceği, bu tazminatın ödenmesiyle Yugoslav Federatif Halk
Cumhuriyetinin ibra edilmiş olacağı, Türk vatandaşlarının millileştirmeden doğan bütün taleplerinin tasfiye edilmiş addolunacağı, tazminatın dağıtımının ise Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin
yetkisinde bulunduğu kabul edilmiştir (Ankara 11. İdare Mahkemesinin 12/ 01/ 2018 tarihli ve E :
2017/ 1396 ve K: 2018/ 46 sayılı kararı)
11. Bahse konu Protokol ve Anlaşma hükümleri gereğince Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyetince ödenecek tazminatın dağıtımına ilişkin esas ve usullerin belirlenmesi amacıyla 17.3.1969 tarihinde
1135 sayılı “Türk Vatandaşlarına Ait Olup Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyetince Millileştirilmiş
Bulunan Mal, Hak ve Menfaatlerin Tasfiyesi Hakkında Kanun” kabul edilmiştir .
12. Bahse konu Kanun hükümleri incelendiğinde, 2 nci maddesinde, Yugoslav Federatif Halk
Cumhuriyeti tarafından 5/ 12/ 1946 ve 28/ 4/ 1948 tarihlerinde yapılan millileştirme ve sair tedbirler dolayısıyla mal, hak ve menfaatlerine el konulan Türk vatandaşlarının tazminattan istifade edecekleri; tazminattan yararlanabilmek için, Anlaşmanın imza edildiği 13 Temmuz 1956 tarihinde
Türk Vatandaşı olmanın gerektiği ancak, İskân Kanunu hükümlerine göre göçmen olarak kabul edilenlerden, 13 Temmuz 1956 tarihinde Türkiye’ye gelmiş ve bu Kanunun yürürlüğü girdiği tarihe kadar Türk Vatandaşlığına alınanların da tazminattan yararlanabilecekleri belirtilmiş; tazminattan yaralanamayacaklara ise Kanunun 3 üncü maddesinde tek tek sayılmak suretiyle yer verilmiştir, buna
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
7 / 9göre Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi izleyen aybaşından başlayarak 6 ay içinde tazminat için
başvurmayanların tazminattan yararlanamayacakları kurala bağlanmıştır . Tazminattan yararlandırılmak isteyenlerin, hak sahipliklerini kanıtlamaya yönelik olarak idareye vermekle yükümlü oldukları belgelere 4 üncü maddede yer verilmiş olup, bu belgeler arasında “mal, hak ve yararlarının millileştirildiğini veya diğer sınırlayıcı tedbirlere bağlandığını, nitelik, tutar ve türünü gösterir Yugoslavya resmi makamlarınca verilmiş ve usulüne göre onanmış belge ve kararların asıl veya örnekleri” sayılmış, bu belge ve kararların asıl veya örneklerinin bulunmaması durumunda 9 uncu madde gereğince işlem yapılmak üzere kabul edilen diğer belgelere yer verilmiştir .
13. 1135 sayılı Kanun kapsamında hak sahibi olduklarından bahisle başvuranların tevdi ettikleri belgeleri tetkik ve hak sahibi olup olmadıklarını tayin etme görev ve yetkisi Takdir ve Dağıtım
Komisyonuna ait olup, Kanunun 7 nci maddesine göre, temini zorunlu belgeler için kişilere ne kadar süre tanınacağının belgenin niteliğine göre Komisyonca saptanacağı, verilen süreye rağmen, istenilen belgelerle beyannameyi bu süre içinde vermeyenlerin hakkının düşeceği kural altına alınmıştır .
16/ 7/ 2004 tarihli ve 5228 sayılı Kanunun 58 nci maddesi ile Kanuna eklenen Geçici 4 üncü madde ile Takdir ve Tevzi Komisyonunca, hak sahibi olduklarını iddia eden şahıslara bu maddenin yürürlüğe girdiği ( 31/ 07/ 2004) tarihten itibaren mallarını araştırmaya yönelik bir yıl süre verileceği, verilen süre içerisinde millileştirme belgelerini komisyona ibraz edemeyenlerin tazminattan faydalandırılmayacağı hüküm altına alınmış, 5228 sayılı Kanunun 60 ncı maddesi ile de bu düzenlemeye paralel olarak Kanunun 9ncu maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır . 9 uncu maddenin mülga üçüncü fıkrası, 4 üncü maddenin (b) fıkrasında yazılı belge ve kararların asıl veya örneklerini veremeyenler için mal, hak ve yararların millileştirilmiş veya sınırlayıcı tedbirlere bağlanmış olup olmadığı, 7 nci maddeye göre verilen süre içinde verecekleri tapu ve onun yerine geçen belgelerle, kararlar veya kira sözleşmesi, vergi kayıtları ve ödeme makbuzları veya beyannamelere göre Dışişleri Bakanlığı aracılığıyle veya bulunduğu yere heyet gönderilmek yoluyle incelenmesi ve araştırılması” nı düzenlemekte olup, 5228 sayılı Kanunun ilgili madde hükmü bakımından yürürlük tarihi olan 31.07.2004 tarihi itibarıyla hukuken uygulanma olanağı bulunmamaktadır .
14. Yukarıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuat hükümleri ve dosyasında mevcut bilgi ve belgeler birlikte ele alınıp değerlendirildiğinde, Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti tarafından 5/ 12/ 1946 ve 28/ 4/ 1948 tarihlerinde yapılan millileştirme ve sair tedbirler dolayısıyla mal, hak ve menfaatlerine el konulan Türk vatandaşlarının tazminattan istifade edebilmelerine yönelik koşulların
1135 sayılı “Türk Vatandaşlarına Ait Olup Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyetince Millileştirilmiş
Bulunan Mal, Hak ve Menfaatlerin Tasfiyesi Hakkında Kanun” ile kural altına alındığı; tazminattan yararlandırılmak isteyenlerin, hak sahipliklerini kanıtlamaya yönelik olarak mal, hak ve yararlarının millileştirildiğini veya diğer sınırlayıcı tedbirlere bağlandığını, nitelik, tutar ve türünü gösterir
Yugoslavya resmi makamlarınca verilmiş ve usulüne göre onanmış belge ve kararların asıl veya örneklerini idareye vermekle yükümlü oldukları; başvuranın millileştirme belgesinin temininin idarenin görevi dâhilinde olduğu iddiasının dayanağı 1135 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasının, 1135 sayılı Kanuna 5228 sayılı Kanunla eklenen Geçici 4. madde ile hak sahipliği iddiasında bulunanlara “yeniden belge sunma hakkının tanınması” ile yürürlükten kaldırıldığı, bu doğrultuda hukuki dayanaktan yoksun olduğu değerlendirilmekle, şikâyetin reddi gerektiği kanaati
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
8 / 9ve sonucuna varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “bilgi edinme hakkı”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği, idarenin başvuranın talebinin reddine ilişkin işleminin de “kanunilik” ilkesine uygun olduğu tespit edilmiştir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın , BAŞVURANA VE ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI’NA tebliğine , Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi