|
ÖZET: Başvurucu, KYK yurtlarında %40 ve üzeri engelli asil kayıtlı öğrencilerden yurt ücreti alınmadığını, ancak misafir kayıtlı engelli öğrencilerden ücret alındığını belirterek bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğunu iddia etmiştir. İdare, misafir öğrencilere geçici barınma imkanı sunulmasının, engel durumlarının ve aile gelirlerinin tespitinin zorluğu nedeniyle ücretsiz barınma imkanı sağlanamayacağını savunmuştur.
Ancak, Anayasa ve uluslararası sözleşmeler, engellilerin toplum hayatına katılımını teşvik eden düzenlemeler içermektedir. Bu bağlamda, engelli bireylerin özel durumlarının dikkate alınarak, eşitlik temelinde hizmetlerden yararlanmaları gerektiği vurgulanmıştır. Dolayısıyla, misafir engelli öğrencilere de benzer barınma yardımlarının sağlanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, yükseköğrenim yurtlarında kalan misafir engelli öğrencilere, yurtta kayıtlı engelli öğrenciler için sağlanan barınma yardımına benzer özel tedbirlerin alınması için Gençlik ve Spor Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. Bu düzenlemelerin, engelli bireylerin eşit haklardan yararlanmasını sağlamak amacıyla yapılması gerektiği ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/9827-S.23.15837
BAŞVURU NO : 2023/2272
KARAR TARİHİ : 04/08/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvurucu, KYK yurtlarında kalan misafir engelli öğrencilerden ücret alınmaması talebinde bulunmaktadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Kurumumuza yapılan başvuruda başvurucu, daha önce Kredi Yurtlar Kurumu (KYK) Devlet yurdunda asil öğrenci olarak kayıtlı %40 ve üzeri engelli öğrenci olanlardan, yurt ücreti alınmaması talebiyle, Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurduğunu; bunun üzerine başvurusu hakkında Tavsiye Kararı verildiğini ve idare tarafından söz konusu karara uyulduğunu; ancak, KYK Devlet yurdunda, üniversite eğitim süresi uzayan, yurt çıkmayan, yedek olarak yurt çıkan, yurt başvurusunu kaçıran ve %40 ve üzeri engelli olan bireylerin misafir öğrenci statüsünde kapsam dışı bırakıldığını ve asil kayıtlı engelli öğrencilerden yurt ücreti alınmayarak, misafir kayıtlı engelli öğrencilerden yurt ücreti alındığını; bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğunu belirterek misafir engelli öğrenci statüsünde kalanlardan yurt ücreti alınmaması talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu talep hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden Gençlik ve Spor
Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen E- – [ sayılı cevabi yazıda özetle; 2.1. isimli öğrencinin, Çanakkale ili Öğrenci Yurdunda geçici misafir öğrenci olarak barındığı, 2.2. Bakanlığa bağlı yurtlarda asil kayıtlı olarak barınan öğrencilerden Sağlık Kurulu Raporu ile %40 ve üzerinde engelli oldukları tespit edilen ve sadece ebeveynlerinin toplam aylık gelirinin brüt asgari ücret
tutarı ve altında olduğu tespit edilenlerden yurt ücreti alınmadığı, ancak geçici olarak yurtlarda misafir olarak barınan öğrencilerden barındıkları yurdun günlük yurt yatak ücretinin alındığı, 2.3. Ayrıca geçici olarak yurtlarda misafir olarak barınacak öğrenciler kısa süreli kaldıkları, geçerli sağlık kurulu raporlarının temini ve geçerliliği, aile gelir bilgilerinin misafir kaydı sırasında tespit edilemeyeceği vb. sebepler göz önüne alındığı için mevzuat değişikliği konusunda bir düzenleme yapılamadığı, 2.4. İnsan Hakları Eylem Planının (2021-2023), 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasının (g) bendinde
“Engellilik derecesi belli düzeydeki öğrenciler Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı yurtlarda ücretsiz barındırılacaktır” hükmü gereğince; Bakanlık tarafından işletilen yurtlarda sağlık kurulu raporu ile % 40 ve üzeri engelli olarak barınan ve aile toplam aylık geliri brüt asgari ücret ya da altında olanların ücretsiz konaklamalarının 19.12.2021 tarih ve – – sayılı Bakanlık Oluru ile uygun görüldüğü, 2.5. Bununla birlikte, Yurt Hizmetleri Yönetmeliğine göre öğrencinin yurtlarda barınması için aranan şartlarda; öğrencinin öğrenim gördüğü yükseköğretim kurumu veya programının, ailesinin ikamet ettiği il veya ilçe sınırları dışında bulunması şartı, sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzerinde engelli olduğu tespit edilen öğrenciler için istisna tutulduğu, 2.6. Geçici olarak yurtlarda misafir olarak barınan öğrencilere barınma imkanının sunulduğu, sınırlı süre ile misafir kalan öğrencilerin engel durumlarının ve aile gelirlerinin tespit edilmesinin, olabilecek değişikliklerin takip edilmesinin mümkün olamayacağı sebebiyle, misafir öğrencilere asil öğrencilere uygulanan ücretsiz barınma imkanının sağlanamayacağı, Açıklamaları yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3.Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1.“Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrası “Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.” 3.2.“Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinin ikinci fıkrası “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.” 3.3.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”
̈ 3.4. “Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90’ıncı maddesinde “Turkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Tü rkiye
Bü yü k Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.[…]Tü rk kanunlarına değişiklik
/
getiren her tü rlü andlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hü kmü uygulanır. […]Usulü ne göre yü rü rlü ğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hü kmü ndedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile
Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cü mle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulü ne göre yü rü rlü ğe konulmuş
̈ ̈ ̈ ̈ temel hak ve özgurluklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hukumler
̈ ̈ içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hukumleri esas alınır.” 4.Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin, 4.1.“Genel İlkeler” başlıklı 3’ü ncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde “Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması Sözleşme’nin dayandığı ilkeler arasında sayılmıştır.
4.2.“Genel Yü kü mlü lü kler” başlıklı 4’ü ncü maddesinin birinci fıkrasında “Taraf Devletler engelliliğe
̈ ̈ ̈ dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tum engellilerin insan hak ve temel özgurluklerinin
̈ ̈ ̈ eksiksiz olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgurluklerini guçlendirmekle yü kü mlü dü r. Bu amaç doğrultusunda Taraf Devletler; (a) Bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tü m yasal, idari ve diğer tedbirleri almayı; (b) Yü rü rlü kte mevcut, engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yasalar, dü zenlemeler, gelenekler ve
̈ uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dâhil uygun tum tedbirleri almayı; (c) Tü m politika ve programlarda engellilerin insan haklarının korunmasını ve gü çlendirilmesini dikkate almayı; (d) Bu Sözleşme’ yle bağdaşmayan eylemler veya uygulamalardan kaçınmayı ve kamu kurum ve kuruluşlarının bu Sözleşme’ye uygun davranmalarını sağlamayı; ̈ ̈ (e) Kişiler, örgutler veya özel teşebbuslerin engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarını engellemek için
̈ ̈ gerekli tum uygun tedbirleri almayı; [… ]taahhut eder.” 4.3. “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5’inci maddesinde, “[…] 2. Taraf Devletler engelliliğe dayalı her tü rlü ayrımcılığı yasaklar ve engellilerin herhangi bir nedene dayalı ayrımcılığa karşı eşit ve etkin bir şekilde korunmasını gü vence altına alır.3. Taraf Devletler eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak ü zere engellilere yönelik makul dü zenlemelerin yapılması için gerekli tü m adımları atar.
4. Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.” 4.4. 7.8.“Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19’uncu maddesinde; “İşbu
Sözleşmeye Taraf Devletler tü m engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara
dikkat edilmelidir:
(a) Engelliler diğer bireylerle eşit koşullar altında ikametgâhlarını ve nerede ve kiminle yaşayacaklarını seçme hakkına sahiptirler ve özel bir yaşama dü zenine zorlanamazlar; /
(b) Engellilerin kişisel destek dâhil olmak ü zere toplum içinde yaşamak ve topluma dâhil olmak için ihtiyaç duydukları konut içi, kurum içi ve diğer toplumsal destek hizmetlerine erişimleri sağlanmalı ve engellilerin toplumdan tecridi ve ayrı tutulması önlenmelidir; (c) Kamusal hizmet ve tesisler engellilere diğer bireylerle eşit şekilde açık olmalı ve onların ihtiyaçlarına yanıt verebilmelidir”, 4.5.“Yeterli Yaşam Standardı ve Sosyal Korunma” başlıklı 28’inci maddesinin birinci fıkrasında
“1.Taraf Devletler, engellilerin yiyecek, giysi ve barınma dahil kendileri ve aileleri için yeterli yaşam standardı hakkını ve yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi hakkını tanır. 2. Taraf Devletler engellilerin sosyal korunma ve engelliliğ e dayalı ayrımcılığ a uğ ramadan bu haktan yararlanma hakkını tanır
̆ ve aş agıda belirtilen tedbirler dahil olmak üzere bahsekonu hakkın tanınmasını temin etmek ve geliş tirmek
̆ için gerekli adımları atar: […] (c) Yoksulluk koş ullarında yaş ayan engellilerin ve ailelerinin uygun egitim, ̆ danış manlık, mali yardım ve süreli bakım dahil engellilige iliş kin harcamalarında devlet yardımına eriş imini sağ lamak;[…].”
5.5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun,
̈ ̈ 5.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgurluklerden
̈ faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı guçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli dü zenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.” 5.2.” Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanun engellileri, ailelerini, engellilere yönelik hizmet veren kurum ve kuruluşlar ile diğer ilgilileri kapsar.”
̈ ̈ ̈ 5.3.“Genel Esaslar” başlıklı 4’uncu maddesinin (c) fıkrasında; “Engellilerin tum hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır.” 5.4.“Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinde “[…] Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.” 5.2. “Eğitim ve öğretim” başlıklı 15’inci maddesinde, “hiçbir gerekçeyle engellilerin eğitim almasının engellenemeyeceği, engellilerin, özel durumlarının ve farklılıklarının dikkate alınarak, yaşadıkları çevrede bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, hayat boyu eğitim imkânından ayrımcılık yapılmaksızın yararlandırılır. […].”
6.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
7.09.04.2021 tarihli ve 31449 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan “Yurt Hizmetleri Yönetmeliğinin”
7.1. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde Misafir: Yurt ve barınma amacıyla kullanılan hizmet binalarında geçici olarak barınanları, ifade eder,
7.2. Başvuru, belge ve durum araştırması başlıklı 7’nci maddesinde, “(1) Yurtlarda barınmak isteyen öğrenci, Bakanlık tarafından belirlenen usul ve esaslara göre başvuruda bulunur. (2) Başvuruda, öğrencinin beyanı esastır. Bakanlık, öğrencinin yurtta barındırılmasına esas teşkil eden bilgi ve belgelerin doğruluğunu tespit etmek amacıyla araştırma yapabilir. Araştırma sonucunda, beyan ile tespitler arasında fark bulunması halinde, kamu kurum ve kuruluşlarından temin edilen bilgi ve belgelere göre işlem yapılır. (3) Başvuru işlemleri ile ilgili diğer hususlar Bakanlık tarafından belirlenir.” 7.3. “Değerlendirme” başlıklı 9’uncu maddesinde, […] (2) Kamu kurum ve kuruluşlarından temin edilmiş olan belgelerle durumunu belgelendiren öğrenci, aşağıdaki şartlardan herhangi birini taşıması halinde öncelikli olarak yurtlarda barındırılır: a) Şehit eşi ve çocukları, şehidin çocuğu yoksa bekar kardeşleri. b) Gazi ve gazi çocukları. c) %40 ve üzerinde engel durumu olanlar. […] (3) Bakanlık, ikinci fıkrada sayılan öğrencilere ilave olarak, kalkınma planı, yıllık programlar, Cumhurbaşkanlığı programı, eylem planları, Bakanlığın hedef ve politikaları ile stratejik planı çerçevesinde yurtta barındırılmaları
Bakanlık tarafından uygun görülenler ile ihtiyaç duyulması veya mücbir sebeplerin ortaya çıkması halinde öncelikli olarak yurtlarda barındırılacak diğer öğrencileri belirleyebilir. […].” 7.4. “Yurt ücreti ve güvence bedeli alınmayacak öğrenciler” başlıklı 14’üncü maddesinde, “(1) Yurt
ücreti ve güvence bedeli alınmayacak öğrenciler aşağıda belirtilmiştir:
a) Şehit eşi ve çocukları, şehidin çocuğu yoksa bekar kardeşleri.
b) Gazi ve gazi çocukları.
c) Anne ve babası vefat etmiş olan yirmi beş yaşını geçmemiş öğrenciler.
ç) Lise ve dengi öğrenimlerini Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde barınarak tamamlayanlar.
d) Devlet koruması altında olanlar.
(2) Birinci fıkrada yer alan ücretsiz barınma şartlarını taşıyan öğrencilerin geçici olarak yurt ve barınma amacıyla kullanılan hizmet binalarında barınmaları halinde yurt ücreti ve güvence bedeli alınmaz.
(3) Yurtlarda barınan öğrencilerden maddi zaruret içerisinde bulunanlar veya zorunlu nedenlerle ödeme güçlüğüne düşenler ile deprem, sel, savaş, terör, kamu güvenliği, genel ahlak suçu mağduriyeti ve benzeri nedenler ile yurtlarda barındırılanlardan ve Bakanlık tarafından düzenlenen eğitim, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlere katılanlardan yurt ücreti alınmamasına Bakan tarafından karar verilebilir.
8.30/04/2021 tarihli 31470 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 2021/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Genelgesi ile uygulamaya konulan İnsan Hakları Eylem Planının (2021-2023), Engelli ve Yaslıların
̧
Kamu Hizmetlerine Eriş imlerinin Kolaylaş tırılması başlıklı 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasının (g) bendinde; “Engellilik derecesi belli düzeydeki öğrenciler Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı yurtlarda ücretsiz barındırılacaktır”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvurucunun iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvurucu özetle, KYK Devlet yurdunda, %40 ve üzeri engelli asil kayıtlı öğrencilerden yurt ücreti alınmazken, misafir kayıtlı engelli öğrencilerden yurt ücreti alındığını; bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğunu belirterek misafir engelli öğrenci statüsünde kalanlardan yurt ücreti alınmaması talebinde bulunmaktadır.
11. İdare tarafından yapılan açıklamadan, misafir öğrencilere geçici olarak barınma imkanının sunulduğu, sınırlı süre ile misafir kalan öğrencilerin engel durumlarının ve aile gelirlerinin tespit edilmesinin, olabilecek değişikliklerin takip edilmesinin mümkün olmaması nedeniyle, misafir öğrencilere asil öğrencilere uygulanan ücretsiz barınma imkanının sağlanamayacağı gerekçesinin sunulduğu anlaşılmaktadır.
12.İlgili mevzuat kısmında yer verildiği üzere, başta Anayasa ve ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ile ulusal mevzuatta, engellilerin toplum hayatına katılması, bu doğrultuda engelli bireylerin, mesleki teknik eğitim, yükseköğrenim ve yaygın eğitimin tüm aşamalarında sunulan hizmetlerden yararlanmaları; diğer bir ifadeyle, özel durumlarının ve farklılıklarının dikkate alınarak, yaşadıkları çevrede bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, bu hizmetlerden yararlanırken ihtiyaç duyulan desteklerden yararlanabilmelerine ve istihdam edilmelerine yönelik özel tedbirler alınmasının ayrımcılık olarak nitelendirilemeyeceği düzenlenmiştir.
13. Bununla birlikte, engelli bireylerin eğitim hakkına erişim sorunları istihdam imkânından yararlanamamaları ya da yetersiz yararlanmaları sonucunu doğurmakta; bu sebeple, günlük hayatta ekonomik yoksunluk yaşayabildikleri de bilinmektedir. Dolayısıyla, engelli bireylerin toplumsal yaş ama katılabilmeleri, diğ er bireylerden farklı bazı destekleri ve düzenlemeleri de gerektirmektedir. Nitekim, kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve yetki alanlarındaki politika ve hizmetlerin engellilik kapsayıcı bir anlayışla sunulmasında üst düzey bir politika belgesi olarak oluşturulan ‘2030 Engelsiz Vizyon Belgesi’nin temel amacının bu doğrultuda, engelli bireylerin eşit vatandaşlar olarak potansiyellerini gerçekleştirebildikleri içermeci bir toplum inşa etmek olarak belirtildiği ve engellilerin istediği hizmete ulaşabilmesi için tüm hizmetlerde gerekli tedbirlerin alınması olduğu anlaşılmaktadır.
14.Nitekim, Anayasanın 61 inci maddesi ile Devletin, engellilerin korunmaları ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirler alacağı ve bu amaçlarla gerekli teşkilatı ve tesisleri kuracağı veya kurulmasını sağlayacağı; Tarafı olduğumuz Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi ve ilgili diğer ulusal mevzuat uyarınca da engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirlerin ayrımcılık olarak değerlendirilemeyeceği hüküm altına alınmış ve engelli bireylerin “yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi” ilkesi benimsenmiştir.
/
15. Bu kapsamda, konuya ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde, yüksek öğrenim mevzuatında engelli öğrencilere yönelik özel düzenlemelere yer verildiği görülmektedir. Buna göre, KYK yurtlarında kalmak amacıyla başvuran %40 ve üzerinde engel durumu olan öğrencilere öncelik tanındığı; öğrencinin öğrenim gördüğü yükseköğretim kurumu veya programının, ailesinin ikamet ettiği il veya ilçe sınırları dışında bulunması şartının, sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzerinde engelli olduğu tespit edilen öğrenciler için istisna tutulduğu, anlaşılmaktadır.
16. Bununla birlikte, Kurumumuz 06/08/2019 tarih ve S.10486 sayılı Tavsiye Kararı ile 351 sayılı Kanun kapsamındaki yurtlarda kalan ve muhtaçlık hali tespit edilen engelli öğrencilere barınma yardımı yapılması amacıyla usul ve esasların müştereken belirlenmesi ve bu çerçevede ikincil mevzuatta gerekli düzenlemelerin yapılması önerisi ile uyumlu olarak İnsan Hakları Eylem Planında (2021-2023) benzer bir planlama yapıldığı; bu doğrultuda, 19.12.2021 tarih ve – – sayılı Bakanlık Oluru ile
Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından işletilen yurtlarda sağlık kurulu raporu ile % 40 ve üzeri engelli olarak barınan ve aile toplam aylık geliri brüt asgari ücret ya da altında olanların ücretsiz konaklamalarına ilişkin karar alındığı görülmektedir.
17. Ancak, ilgi yazı gereği, Bakanlığa bağlı olarak işletilen yurtlarda kayıtlı olarak barınan ve %40 üzeri engeli olduğunu, gerekli diğer kriterleri sağladığını belgeleyen öğrencilerden yurt ücreti alınmazken, %40 ve üzeri engelli olduğu tespit edilen ve misafir olarak barınan öğrencilerden barındıkları yurdun günlük yurt yatak ücretinin alındığı anlaşılmaktadır.
18. Bu bağlamda, ilgili mevzuatta misafir tanımı incelendiğinde, yurt ve barınma amacıyla kullanılan hizmet binalarında geçici olarak barınanları ifade ettiği; KYK yurtları bünyesinde misafir öğrenci olarak kalmak için yükseköğrenim öğrencisi olmak gerektiği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, KYK yurtlarına yerleştirilmesi yapılamayan öğrencilerin de KYK yurtlarında konaklayabildikleri; hatta bu kapsamdaki yedek öğrencilere misafir öğrenci başvurularında öncelik verildiği görülmektedir. Bu sebeple, misafir öğrenci, her ne kadar geçici olarak barınma şeklinde tanımlansa da, yurtta misafir olarak barınabilecek öğrenciler arasında, öğrencinin yedek sırası, yüksek öğrenim kurumlarınca zorunlu tutulan kurs, staj vb.
eğitim çalışmalarının süresi, öğrenim görülen okulun sınav süresi, kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen ulusal veya uluslararası inceleme, araştırma, proje, sosyal, kültürel, sportif faaliyetlerin süresine göre konaklama süresinin gün, hafta veya aylar şeklinde değişkenlik gösterebildiği, anlaşılmaktadır.
19. Dolayısıyla, eğitim hakkına erişim sorunları istihdam imkânından yararlanamamaları ya da yetersiz yararlanmaları sonucunda, günlük hayatta ekonomik yoksunluk yaşayabildikleri bilinen engelli bireylerin, engelli olmalarıyla bağlantılı özel ihtiyaçlarını karşılarken daha fazla mali külfet içine girdiği, bu sebeple, engellerinden kaynaklanan dezavantaj ve ek külfetleri ortadan kaldıracak özel tedbirler alınmasının içermeci bir toplum inşa edilmesi sürecinde çok önemli olduğu, benzer yaklaşımın eğitim ve barınma hakkına erişim sürecinde de dikkate alınması gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, 351 sayılı Kanun kapsamındaki yükseköğrenim yurtlarında kalan ve muhtaçlık hali tespit edilen misafir engelli öğrencilere de yurtta kayıtlı bir şekilde barınan ve gerekli şartları sağlayan engelli öğrencilere sağlanan barınma yardımına benzer özel tedbirlerin eşitlik ilkesi temelinde sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
20. Diğer taraftan, idare her ne kadar, sınırlı süre ile misafir kalan öğrencilerin engel durumlarının ve aile gelirlerinin tespit edilmesinin, olabilecek değişikliklerin takip edilmesinin mümkün olmaması nedeniyle, misafir öğrencilere asil öğrencilere uygulanan ücretsiz barınma imkanının sağlanamayacağı gerekçesini
/
sunmuş olsa da, ilgi Yönetmeliğin 14’üncü maddesinin birinci fıkrasındaki ücretsiz barınma şartlarını taşıyan öğrencilerin (Bknz: parag.7&4) geçici olarak yurt ve barınma amacıyla kullanılan hizmet binalarında barınmaları halinde yurt ücreti ve güvence bedeli alınmayacağı düzenlendiğinden, yükseköğrenim öğrencisi engelli bireylerin de bu kapsamda değerlendirilmesinin idare açısından alternatif bir çözüm olabileceği, kaldı ki, 2021/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile uygulamaya konulan İnsan
Hakları Eylem Planının (2021-2023) ilgili kısmı incelendiğinde, herhangi bir muhtaçlık kriteri belirtmeden, engellilik derecesi belli düzeydeki tüm öğrencilerin Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı yurtlarda ücretsiz barındırılacağının planlandığı değerlendirilmektedir.
21.Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar ve ilgili mevzuat çerçevesinde sonuç olarak; eğitim hakkına erişim sorunları nedeniyle, istihdam imkânından yararlanamamaları ya da yetersiz yararlanmaları sonucunda, günlük hayatta ekonomik yoksunluk yaşayabildikleri bilinen engelli bireylerin, üst politika
̆ belgelerinde de vurgulandığı üzere; diger bireylerden farklı bazı düzenlemelerle desteklenmeleri, içermeci bir toplum inşa edilmesi sürecinde oldukça önemlidir. Bu bağlamda, engellilerin istediği hizmete ulaşabilmesi için tüm hizmetlerde gerekli tedbirlerin engelli bireyler arasında, kapsayıcı ve eşitliği sağlayıcı bir şekilde alınması gerektiği değerlendirildiğinden, yükseköğrenim yurtlarında kalan misafir engelli öğrencilere, yurtta kayıtlı bir şekilde barınan ve gerekli şartları sağlayan engelli öğrenciler için sağlanan barınma yardımına benzer özel tedbirlerin alınması amacıyla, Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından, 2021/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile uygulamaya konulan İnsan Hakları Eylem Planı ile uyumlu olacak şekilde ikincil mevzuatta gerekli düzenlemelerin yapılmasının yerinde olacağı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ancak; idarenin, başvurucuya verdiği cevapta “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere uymasının iyi yönetim anlayışının bir gereği olduğu değerlendirilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23.6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Engellilerin istediği hizmete ulaşabilmesi için tüm hizmetlerde gerekli tedbirlerin, kapsayıcı ve eşitliği sağlayıcı bir şekilde alınması gerektiği değerlendirildiğinden, yükseköğrenim yurtlarında kalan misafir engelli öğrencilere, yurtta kayıtlı bir şekilde barınan ve gerekli şartları sağlayan engelli öğrenciler için
sağlanan barınma yardımına benzer özel tedbirlerin alınması amacıyla, 2021/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Genelgesi ile uygulamaya konulan İnsan Hakları Eylem Planı (2021-2023) ile uyumlu olarak ikincil mevzuatta gerekli düzenlemelerin yapılması hususunda, GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURUCU ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun idareye hatırlatılmasına, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi