|
ÖZET: Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın işyerinde amiri tarafından mobbing uygulandığı iddiasını incelemiştir. Mobbing, işyerlerinde bir veya birden fazla kişi tarafından diğer kişilere yönelik, belirli bir süre sistematik biçimde devam eden ve kişilik değerlerine zarar veren olumsuz tutum ve davranışlar bütünü olarak tanımlanmaktadır. Bu tanıma göre, mobbingin unsurları arasında sistematik eylemler, süreklilik, kasıtlı davranışlar ve mağdurun sağlığına zarar verme gibi kriterler bulunmaktadır.
Yapılan inceleme sonucunda, başvuranın şikayeti üzerine başlatılan soruşturmada mobbing olarak nitelendirilebilecek bir psikolojik taciz eyleminin tespit edilmediği, taraflar arasında devam eden yargılamaların olduğu ve idarenin bu iddiaları ciddiyetle araştırdığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, başvuranın iddialarının geçerliliği kanıtlanamamış ve idarenin eylemleri mobbing olarak değerlendirilemeyecek seviyede bulunmuştur. Bu nedenle başvurunun reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/2692-S.20.4388
BAŞVURU NO : 2019/22764
KARAR TARİHİ : 20/02/2020
RET KARARI
ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Mobbing iddiasının araştırılması hakkında
BAŞVURU TARİHİ : 24/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; Karabük Adliyesinde elektrik teknisyeni olarak çalıştığını, yaklaşık 9 yıldır
amiri olan … tarafından psikolojik taciz ve baskılara maruz kaldığını, mobbing yapan ve görevini kötüye kullanan, şahsına sürekli eziyet etmeye çalışan …’den şikâyetçi olduğunu belirterek, bu kişi hakkında her türlü yasal işlemin yapılmasını, araştırılıp soruşturmanın başlatılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumuzun bilgi, belge ve görüş talepli yazısına istinaden Adalet Bakanlığı Personel Genel
Müdürlüğünün 20/01/2020 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde verilen cevapta özetle;
2.1) Başvuran ….nin Karabük Cumhuriyet Başsavcılığı İdari İşler Müdürlüğünde … unvanında ve
görev yerinin Karabük Adliyesi olduğu,
2.2) Başvuranın daha önce vermiş olduğu benzer konuya ilişkin dilekçe hakkında, Karabük
Cumhuriyet Başsavcılığı Disiplin Amirliğinin 21/04/2015 tarih ve … disiplin numaralı karar ile disiplin cezası verilmesine yer olmadığına karar verildiği,
2.3)Yine başvuru sahibinin Karabük Valiliği İl İnsan Hakları Kurulu Başkanlığına yapmış olduğu başvurusuna ilişkin Cumhuriyet Başsavcılığınca … sayılı evrak üzerinden … hakkında disiplin soruşturması başlatıldığı, tanıklar … ve …’nın ifadelerinin alındığı ve (şikâyet edilen) …’nin savunmasını sunması için tebligat yapıldığı dosyanın derdest olduğu,
2.4) Başvuruya konu iddia ile ilgili olarak …’nin şikâyeti üzerine; Cumhuriyet Başsavcılığının …
nolu soruşturmasında …. hakkında görevi kötüye kullanma suçundan kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği,
2.5) Başvuranın, … hakkında (mobbing, psikolojik taciz ve psikolojik saldırı eyleminde bulunduğu
iddiası ile) Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunduğu ve konuya ilişkin Cumhuriyet
Başsavcılığınca … sayılı dosya üzerinden soruşturmaya başlanıldığı, müşteki …nin ve …’nin, tanıklar … ve …’nın ifadelerinin alındığı ve dosyanın halen derdest olduğu,
2.6) (Karabük) Cumhuriyet Başsavcılığının … sırasına kayıtlı soruşturma üzerinden başvuru sahibi
….nin şikâyeti üzerine görevi kötüye kullanma suçundan … hakkında soruşturmaya başlanıldığı, 10/07/2014 tarih ve … soruşturma … sayılı iddianame ile Karabük Asliye Ceza Mahkemesine kamu davası açıldığı, Karabük 2. Asliye Ceza Mahkemesi tarafından şüpheli hakkında yapılan kovuşturma sonucunda 10/04/2015 tarih ve … sayılı karar ile beraat kararı verildiği, dosyanın 24/06/2015 tarihinde Yargıtay ilgili Ceza Dairesine gönderildiği, .nin ile … arasında meydana gelen olay nedeniyle Cumhuriyet Başsavcılığının … sayılı soruşturma üzerinden hakaret suçundan soruşturma başlatıldığı, … soruşturma … iddianame ile … hakkında hakaret suçundan kamu davası açıldığı Karabük 2. Sulh Ceza Mahkemesinin 11/09/2013 tarih ve … esas sayılı kararı ile beraat kararı verildiği dosyanın 30/10/2013 tarihinde kesinleştiği,
2.7) Ayrıca, …’nin müracaatına ilişkin Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün 25/12/2019
tarih ve … sayılı yazısına istinaden idari yönden gereği yapılmak üzere Cumhuriyet Başsavcılığının 31/12/2019 tarih ve … sayılı yazısı ile Karabük Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet
Komisyonu Başkanlığına gönderildiği,
2.8) Karabük Adliyesinde çalışan başka personellerin mobbing, adaletsiz ve haksız uygulamalara
ilişkin şikâyet ve başvurularının bulunmadığı,
2.9) Mevcut idareci veya idareciler ile ilgili başka mobbing veya haksız uygulamalara ilişkin iddia
ve yapılan işlem olmadığı,
2.10) Kurumda şikâyet eden de dâhil olmak üzere hiç bir çalışana mobbing uygulanmadığı, şikâyet
eden ile şikâyet edilenin Karabük Adliyesinde çalıştıkları ve amir çalışan ilişkisinin bulunduğu…” şeklinde görüş bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ilgili maddeleri:
5.1) “Davranış ve işbirliği” başlıklı 8 inci maddesinde; “Devlet memurları, resmi sıfatlarının
gerektirdiği itibar ve güvene layık olduklarını hizmet içindeki ve dışındaki davranışlarıyla göstermek zorundadırlar.”
5.2)“Amir durumda olan devlet memurlarının görev ve sorumlulukları” başlıklı 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasında; “Amir, maiyetindeki memurlara hakkaniyet ve eşitlik içinde davranır. Amirlik yetkisini kanun, tüzük ve yönetmeliklerde belirtilen esaslar içinde kullanır.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ:
Kamu Denetçisi Sadettin Kalkan tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddedilmesi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka Uygunluk Yönünden Değerlendirme
6) Başvuran, çalıştığı işyerinde amiri konumunda olan kişi tarafından kendisine mobbing
uygulandığı iddiasıyla Kurumumuza başvurmuştur. Kurumumuzca ilgili idareye yazı yazılarak başvuranın iddiaları hakkında gerekli soruşturma ve incelemenin yapılıp yapılmadığı ve mobbing iddiaları sorulmuş, idareden gelen ve yukarıda 2 nolu paragrafta özetlenen yazıda mobbing iddiasına ilişkin açıklamalar, yapılan soruşturma ve taraflar arasında sonuçlanan ve devam eden yargılamalara ilişkin bilgi ve görüşler bildirilmiştir.
7) Başvuruya konu uyuşmazlığın idareyle başvuran arasında vuku bulan birtakım işlem, eylem,
tutum ve davranışlardan kaynaklandığı anlaşılmakta olup söz konusu uyuşmazlığın adilane bir çözüme kavuşturulabilmesi için öncelikle söz konusu işlem, eylem, tutum ve davranışların psikolojik taciz (mobbing) olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceğinin ortaya konulması gerekmektedir.
8) Mobbing “işyerlerinde bir veya birden fazla kişi tarafından diğer kişi ya da kişilere yönelik
gerçekleştirilen, belirli bir süre sistematik biçimde devam eden, yıldırma, pasifize etme veya işten uzaklaştırmayı amaçlayan; mağdur ya da mağdurların kişilik değerlerine, mesleki durumlarına, sosyal ilişkilerine veya sağlıklarına zarar veren; kötü niyetli, kasıtlı, olumsuz tutum ve davranışlar bütünü” olarak tanımlanmış, mobbingin unsurları olarak; işyerinde gerçekleşmesi, sistemli bir şekilde yapılması, süreklilik kazanmış bir sıklıkla tekrarlanması, kasıtlı yapılması, yıldırma, pasifize etme ve işten uzaklaştırma amacında olması, mağdurun kişiliğinde, mesleki durumunda veya sağlığında zarar ortaya çıkması hususları sayılmıştır. [Bkz, İşyerlerinde Psikolojik Taciz (Mobbing) Bilgilendirme Rehberi, Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı (Mayıs 2014)]
9) Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 24.01.2018 tarihli ve E.2017/7(22)-3017, K.2018/99 sayılı
kararında, bir eylemin psikolojik taciz olarak kabul edilebilmesi için, bir işçinin hedef alınarak gerçekleştirilmesi, belli bir süreye yayılması ve bu durumun sistematik bir hâl alması gerektiği, belirtilen şartların gerçekleşip gerçekleşmediğinin her somut olayda ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği, psikolojik tacizin nedenlerinin farklılık gösterdiği, ancak amacının çoğu kez işçinin işyerinden ayrılmasını sağlamak olduğu vurgulanmakta, psikolojik tacizin ispatıyla ilgili olarak ise psikolojik tacize uğradığını iddia eden mağdurun, bu iddiasını ispatlamakla yükümlü olduğu, bununla birlikte psikolojik tacizin genellikle tacizi uygulayan ile tacize maruz kalan arasında gerçekleşen bir olgu olması karşısında olayların tipik akışı, tecrübe kuralları göz önüne alınarak sonuca gidilmesinde yarar bulunduğu, yaklaşık ispat olarak adlandırılan bu yaklaşım tarzının işin doğasına da uygun olduğu belirtilmektedir.
10) Somut olay incelendiğinde; idarece başvuranın şikâyeti üzerine başlatılan inceleme/soruşturma
kapsamında alınan ifadelerde mobbing olarak nitelendirilebilecek seviyede bir psikolojik taciz eyleminin tespit edilemediği, başvuran ile mobbing uyguladığı iddia edilen amiri arasında biten ve devam eden yargılamaya konu şikâyetlerin olduğu, idarenin cevabında belirtilen soruşturma ve yargılamaların yanı sıra başvuran tarafından Kastamonu İdare Mahkemesinde (… esas) açılan dava dilekçesinde de Kurumumuza yapılan başvuru içeriği ile benzer iddialara yer verildiği ve halen yargılamasının devam ettiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, idarenin gerek geçmişte gerekse şuanda da, iddiaların ciddiyetle ve özenle araştırılması yönünde yeterli ölçüde özen gösterdiği değerlendirilmektedir.
11) Yukarıda yer verilen bilgi, belge ve açıklamalar çerçevesinde idarece gerçekleştirilen söz
konusu eylemlerin psikolojik taciz olarak nitelendirilebilecek seviyede olmadığı, taraflar arasında devam eden husumetten kaynaklanan ve yargılamaya da konu edilen eylemlerin olduğu, bu eylemlerin sistematik bir hal almadığı ve başvuranı işyerinden ayrılmak zorunda bırakma amacına yönelik olarak gerçekleştirildiğinin ortaya konulamadığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme:
12) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderilmesi konusunda özenli davranmadığı, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlemlerine karşı (Kastamonu) İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Başvurunun REDDİNE, Kararın, Başvurana, Adalet Bakanlığına ve bilgi için Karabük Cumhuriyet Başsavcılığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi