|
ÖZET: Başvuran, motorlu araçlar için zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırılmadığı her ay için uygulanan %5 oranındaki cezanın hukuka aykırı olduğunu iddia ederek, Hazine Müsteşarlığı’na şikayette bulunmuştur. Başvurusunda, benzer bir durumun Karayolları Trafik Kanunu’nun 34. maddesi çerçevesinde muayene işlemlerinde de yaşandığını belirterek, bu konuların adalet ve hukukun gereklilikleri doğrultusunda değerlendirilmesini talep etmiştir.
Hazine Müsteşarlığı, trafik sigortasının zorunlu olduğunu ve bu sigorta aracılığıyla üçüncü şahıslara verilen zararların karşılandığını ifade etmiştir. Ayrıca, sigortasız araçların muayeneye alınmaması gibi düzenlemelerin, trafik güvenliğini artırmayı amaçladığını belirtmiştir. İlgili mevzuat, sigorta yaptırmamanın sonuçlarını açıkça ortaya koymakta ve bu durumun hem sigorta yaptıranlar hem de üçüncü şahıslar açısından zarar verici olabileceği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesine karar vermiştir. Bu karar, başvuranın iddialarının hukuka aykırı olmadığı ve mevcut düzenlemelerin kamu yararını gözettiği gerekçesiyle alınmıştır. Başvuranın, ret kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 16831-16831 |sayi|36311982-101.07.05-E.36311982-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/13077 2017/ 13077
KARAR TARİHİ : 29/12/2017 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Hazine Müsteşarlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk sigortasından kaynaklı şikâyete ilişkindir .
BAŞVURU TARİHİ : 31/10/2017 31.10.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi, motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırılmayan her ay için %5 oranında ceza uygulandığını; bunun hukuken haksızlık olduğunu; çeşitli mercilere başvurmasına rağmen bir sonuç alamadığını; benzer bir durumun Karayolları Trafik Kanununun 34 üncü maddesi bağlamında, mali sorumluluk sigortası olmayan araçların muayeneye alınmamasında da söz konusu olduğunu iddia ederek, mağduriyete sebep olan bu hususların hukuk ve hakkaniyet çerçevesinde değerlendirilmesini talep etmiştir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. 17/ 07/ 2017 tarihli ve numaralı başvuru hakkında verilen 15/ 08/ 2017 tarihli
Gönderme Kararı sonrasında, Hazine Müsteşarlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğü tarafından 06/ 09/ 2017 tarihli ve E sayılı yazı Kurumumuza iletilmiştir .
3. Hazine Müsteşarlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğünün anılan yazısında özetle, 3.1. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 91 inci maddesi gereğince, trafik sigortası yaptırmanın zorunlu olduğu;
1 / 53.2. Trafik sigortası marifetiyle, motorlu araç işletenlerinin üçüncü şahıslara vermiş olduğu maddi ve
bedeni zararların karşılandığı; ayrıca trafik sigortasının olmaması halinde, meydana gelen zararların güvence hesabından karşılandığı ve sonrasında sigortasız araç işletenine rücu edildiği; bu sebeple hem üçüncü şahısların hem de sigorta yaptırmayanların zarar gördüğü; 3.3. Şikâyetçinin talebiyle ilişkili olan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk
Sigortasında Tarife Uygulama Esasları Hakkında Yönetmeliğin ise, 4059 sayılı Hazine
Müsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu bağlamında yürürlüğe konduğu; söz konusu Yönetmeliğin, ilgili maddelerinin trafik sigortasının ihdas amacıyla uyumlu olduğu hususlarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler ” hükmü yer almaktadır .
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi ” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir ” hükmü yer almaktadır .
6. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 34 üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “B u
Kanuna göre, yaptırılması zorunlu olan mali sorumluluk sigortası geçerli teminat tutarları üzerinden yaptırılmamış araçlar, muayeneye alınmazlar ” hükmü bulunmaktadır .
6.1. 2918 sayılı Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrası; “ İşletenlerin, bu Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur
…
Bu madde hükmüne uymayanlar 1 800 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar ” hükmünü haizdir .
7. Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Tarife Uygulama
Esasları Hakkında Yönetmeliğin 7 nci maddesinde, “ Araç işletenleri sigorta sözleşmesini bitim tarihi itibariyle yenilemekle yükümlüdür . Araç işleteninin sigorta sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren yenileme işlemini gerçekleştirmediği her 30 gün için müteakip sigorta sözleşmesinde prim, %50 ile sınırlı olmak üzere % 5 ilave edilerek hesaplanır ” ifadelerine yer verilmiştir .
7.1. Anılan Yönetmeliğin 9 uncu maddesi ise, “ Araç işleteni sıfatını kazananlar bu sıfatı kazandıkları tarih itibariyle trafik sigortası yaptırmak zorundadır . Söz konusu tarihten itibaren sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğünün yerine getirilmediği her otuz gün için müteakip sigorta
2 / 5sözleşmesinde prim, primin %50’si ile sınırlı olmak üzere % 5 ilave edilerek hesaplanır ” şeklinde
düzenlenmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “ Ret Karar Önerisi ” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 91 ve devamı maddeleri, motorlu araç işletenin sebep olduğu zararlar bağlamında gündeme gelen sigorta türünü, trafik sigortasını düzenlemektedir . Bu sigorta, motorlu aracın karayolunda işletilmesi sırasında, bir kişinin veya şeyin zarara uğraması üzerine, araç işletenin üçüncü kişilere olan sorumluluğunu belli çerçevede karşılamayı amaçlamaktadır . Hem sigorta yaptıran hem de üçüncü kişilerin lehine sonuçları olan söz konusu sigortanın yaptırılması ise, kişilerin inisiyatifine bırakılmamıştır . Zira karayolu ulaşımının geldiği nokta ve trafik kazalarının boyutu dikkate alındığında, trafik sigortasının yaptırılmasının ihtiyari olarak öngörülmesi, kimi olumsuzluklara sebebiyet verebilecektir . Dolayısıyla söz konusu sigortanın yapılmasının, kanun düzeyinde zorunlu tutulması gerekmiştir .
10. Ancak yasal olarak zorunlu tutulması, muhataplarını fiilen trafik sigortası yaptırmaya yönlendirmek için yeterli değildir . Bu durumu göz önünde tutan Kanun koyucu, 2918 sayılı Kanunda çeşitli hükümler ihdas ederek, sigorta zorunluluğunu tam olarak tatbik etmeyi hedeflemiştir . Bu kapsamda, ilk olarak, anılan Kanun maddesinin yedinci fıkrasında, trafik sigortası yaptırmayanlara idari para cezası uygulanacağı hüküm altına alınmıştır . Ayrıca idari tedbirle yetinmeyen yasama organı, Kanunun 34 üncü maddesinin ikinci fıkrasına da, “ … yaptırılması zorunlu olan mali sorumluluk sigortası geçerli teminat tutarları üzerinden yaptırılmamış araçlar, muayeneye alınmazlar ” hükmünü dercetmiştir . Özellikle bu düzenleme, trafik sigortası yaptırmayanların araçlarının muayene edilmeyeceğini belirtmek suretiyle, trafiğe çıkmalarını engelleyici bir müeyyide konumundadır . Hatta söz konusu fıkraya ilişkin TBMM İçişleri Komisyonunun raporunda yer alan, “… Karayolları Trafik Kanununa göre yaptırılması zorunlu olan mali sorumluluk sigortasının yaptırılmaması halinde, araçların muayeneye alınmaması önerilerek, sigorta yaptırılmaması hali, yaptırıma bağlanmaya çalışılmıştır ” ifadesi, Kanun koyucunun bu bağlamdaki iradesini açık bir şekilde ortaya koymaktadır .
11. Yasama organının yaklaşımına ek olarak, idare de, benzer mahiyette düzenleyici işlemler yürürlüğe koyma eğilimindedir . Bunlar arasındaki en dikkate değeri, başvuruya da konu olan
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Tarife Uygulama Esasları
Hakkında Yönetmeliğidir . Anılan Yönetmeliğin 7 inci maddesi, araç işletenlere, sigorta sözleşmesini yenileme yükümlülüğünü öngörüp buna uymayanların %5 oranda ilave primle trafik sigortası
3 / 5yaptırabileceğini hükme bağlarken, 9 uncu madde, sigorta sözleşmesini ilk kez yaptırması
gerekenlerin bu yükümlülüğe uymaması halinde, aynı sonuçla karşılaşacağını belirtmektedir . Bu düzenlemeler, açık bir şekilde Kanun koyucunun trafik sigortasına ilişkin öngördüğü rejimle uyum içinde, onun mecburi oluşunu tahkim eder mahiyettedir . Nitekim söz konusu Yönetmeliği ve diğer alt düzenleyici işlemleri yapma yetkisini haiz Hazine Müsteşarlığı da, Kurumumuza ilettiği yazıda, “ Trafik sigortası ile motorlu araç işletenlerinin üçüncü şahıslara vermiş oldukları maddi ve bedeni zararlar karşılanmaktadır . Trafik sigortasının bulunmadığı durumlarda meydana gelen zara
Güvence Hesabı’ndan karşılanmakta, daha sonra sigortasını yaptırmayan araç işletenine rücu edilmektedir . Dolayısıyla trafik sigortasının yaptırılmadığı durumlarda hem üçüncü şahıslar hem de sigortasını yaptırmayanlar zarar görmektedir .
Bu itibarla, konu düzenlemenin idaremizin görev ve yetki alanında istihsal edildiği, trafik sigortasının ihdas amacı ile uyumlu olduğu değerlendirilmektedir ” ifadelerine yer vererek, bu yaklaşımı teyit etmiştir .
12. Hem 2918 sayılı Kanunun 34 ve 91 inci maddelerinde hem de söz konusu Yönetmeliğin 7 ve 9 uncu maddelerinde yer alan hususlar, trafik sigortası yaptırma zorunluluğunun fiilen yerine getirilmesini sağlayıcı, yasamanın iradesine uygulamada geçerlilik kazandıran düzenlemelerdir .
Ayrıca öngörülen mecburiyetin, trafik güvenliğini önceleyen ve trafikteki süjelerin haklarını güvence altına alan mahiyeti de düşünüldüğünde, kamu yararını tesis edici olduğunda şüphe bulunmamaktadır . Dolayısıyla trafik sigortasının yapılmasını sağlayıcı tedbirlerin de, bu kapsamda, kamu yararına dönük olarak hukuk düzenine kazandırıldığı açıktır .
13. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuruya konu edilen Yönetmelikte yer verilen ilave primli trafik sigortası uygulaması başta olmak üzere, söz konusu sigortanın zorunlu olarak yapılmasını sağlayıcı tedbirlerin hukuka aykırı olmadığı tespit edilmiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 14. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri ” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; 14.1. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde, başvuru konusuyla ilgili olarak şikâyetçiye kısa sürede ve gerekçeli olarak cevap verilmediği; bu suretle “makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ” ilkelerine uygun davranılmadığı tespit edilerek, bahse konu ilkelere uygun davranılması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının şikâyetçiye tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan
4 / 5süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Danıştay’da yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Ret Kararının BAŞVURANA ve HAZİNE MÜSTEŞARLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi