|
ÖZET: Başvuru, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın motorlu taşıtlar vergisi ve trafik para cezalarının ödemelerine ilişkin yeni düzenlemeleri üzerine yapılmıştır. Başvuran, 2020 itibarıyla bu ödemelerin yalnızca kredi kartı ile yapılabileceğini, bu durumun kredi kartı olmayan bireyler için zorluk oluşturduğunu belirtmiştir. Ayrıca, 2019 yılında uygulanan mobil banka uygulaması üzerinden maaş hesabından ödeme yapma imkanının yeniden sağlanmasını talep etmiştir.
Gelir İdaresi Başkanlığı, başvuruya verdiği yanıtta, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 41. maddesi gereğince, 01.01.2020 tarihinden itibaren vergi tahsilat protokollerinde değişiklik yapıldığını açıklamıştır. Ödemelerin, anlaşmalı bankaların internet ve mobil uygulamaları aracılığıyla da yapılabileceği belirtilmiştir. Ayrıca, başvuruda belirtilen sorunların çözümü için gerekli yasal düzenlemelerin yapılabileceği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirerek, başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili mevzuat ve idarenin açıklamaları ışığında, başvuranın 2019 yılındaki uygulamaya devam edilmesi talebinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Başvuran, bu ret kararına karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/63303-S.20.68487
BAŞVURU NO : 2020/1037
KARAR TARİHİ : 30/06/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
Motorlu Taşıtlar Vergisi ile trafik para cezalarına yönelik
BAŞVURUNUN KONUSU :
ödemelerin banka hesabından yapılmadığı iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi, Gelir İdaresi Başkanlığı düzenlemesi gereğince 2020 yılından itibaren vergi ve
trafik cezası ödemelerinin banka hesabından yapılamayacağı ve söz konusu işlemlerin kredi kartı ile yapılması hususunda bir değişiklik yapıldığını, söz konusu ödemelerde kredi kartı zorunluluğu olmasının kendisi gibi kredi kartı olmayan vatandaşlara zorluk getirdiğini ve çalıştığı için söz konusu ödemeleri yapmak üzere izin alarak banka şubesine gitmek zorunda kaldığını, bu kapsamda maaş hesabından bankanın mobil uygulaması aracılığı ile ödeme yapılmasına tekrar imkan verilmesini ve 2019 yılı uygulamasına devam edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuruya konu iddialar hakkında Gelir İdaresi Başkanlığından bilgi ve belge talep
edilmiş olup adı geçen idarenin 28/02/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 41 inci maddesi ile
Bakanlığımıza verilen yetkiye dayanılarak bankalarla imzalanan vergi tahsilat protokollerinde, 01.01.2020 tarihinden geçerli olmak üzere değişiklikler yapılmış olup, konu ile ilgili duyuru 15.12.2019 tarihinde Başkanlığa ait www.gib.gov.tr internet adresinde yayımlandığını,
2.2) Başvuruda belirtilen motorlu taşıtlar vergisi ve trafik idari para cezası borçlara ait
ödemelerin Başkanlığımıza ait www.gib.gov.tr adresi üzerinde bulunan “e-işlemler”, “İnteraktif
Vergi Dairesi”, “MTV ve Trafik Para Cezası Ödeme” bölümünden veya GİBMOBİL uygulaması ile mobil telefonlar aracılığıyla, anlaşmalı bankaların banka/kredi kartlarıyla ödenmesinin mümkün bulunduğu,
2.3) Ayrıca söz konusu borçların vergi dairesi müdürlükleri veznelerinden, anlaşmalı
bankaların şubelerinden, anlaşmalı bankaların alternatif ödeme kanallarından (İnternet
Bankacılığı, Telefon Bankacılığı, Mobil Bankacılık vb.) ve PTT işyerlerinden de ödenmesinin mümkün olduğu,
2.4) Vergi tahsil anlaşması bulunan bankaların güncel listesi ve ödeme şekillerinin
https://www.gib.gov.tr/yardim-ve-kaynaklar/yararli-bilgiler/anlasmali-bankalar-vergitahsilyetkisi-verilen-bankalar adresinde yer aldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Vergi ödevi” başlıklı 73 üncü
maddesinde; “Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı maliye politikasının sosyal amacıdır.
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir.”
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 21/07/1953 tarihli ve 6183 sayılı “Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında
Kanunun” “Hususi ödeme şekilleri” başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Maliye Vekaletinin tayin edeceği yerlerde, nevileri mezkur Vekaletçe tesbit edilecek amme alacakları, bu Vekaletçe isimleri belirtilecek bankalar delaletiyle veya postaneler vasıta kılınmak suretiyle ödenebilir.”, ikinci fıkrasında; “Maliye Vekaleti bu madde gereğince
ödeme yapılmasını ihtiyar ettiği takdir, ödemenin:
1. Çizgili çek kullanılmak suretiyle, 2. Mükellef hesabından aynı bankadaki ilgili vergi dairesi veya Merkez Bankası hesabına münakale suretiyle, 3. Vergi dairelerinin veya Merkez Bankasının hesabı bulunan bankalara bu daireler hesabına ödeme suretiyle, 4. Postaneler vasıta kılınmak suretiyle, yapılmasını düzenlemeye selahiyetlidir.
5. Banka kartı, kredi kartı ve benzeri kartlar kullanılmak suretiyle,”, üçüncü fıkrasında; “Bankalarca tahsil edilen veya banka kartı, kredi kartı ve benzeri kartlar kullanımı karşılığı olarak ödenmesi gereken paraların T.C. Merkez Bankasına aktarılması süresi, tahsil edildikleri tarihten itibaren azami 7, kredi kartı ile yapılan ödemelerde, işlem tarihini takip eden günden itibaren azami 20, postaneler vasıta kılınmak suretiyle yapılan ödemelerde, yapılan ödemelerin ilgili vergi dairelerine intikal ettirilme süresi, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren azami 10 gündür.”, dördüncü fıkrasında; “Maliye Bakanlığı bu süreyi aşmamak üzere alacak türleri ve/veya bankalar itibarıyla farklı süreler tayin etmeye yetkilidir.”, beşinci fıkrasında; “Bankalarca tahsil edilen veya banka kartı, kredi kartı ve benzeri kartlar kullanımı karşılığı olarak ödenmesi gereken paralar süresinde T.C. Merkez Bankasına aktarılmadığı, postaneler vasıtasıyla yapılan ödemeler süresinde vergi dairelerine intikal ettirilmediği takdirde, sözkonusu amme alacağı, tahsilatı yapan bu kuruluşlardan gecikme zammı tatbik edilmek suretiyle tahsil edilir.”, altıncı fıkrasında; “Tahsilatı yapan veya banka kartı, kredi kartı ve benzeri kartlar kullanımından dolayı ödeme yapması gereken banka şube müdürleri, tahsil edilen paraların belirlenen sürelerde T.C. Merkez Bankasına aktarılmasından, postane veya posta çek merkezi müdürleri ise postane vasıta kılınarak yapılan ödemelerin belirlenen sürelerde ilgili vergi dairelerine intikal ettirilmesinden sorumludurlar.”, sekizinci fıkrasında; “Bankalar amme alacaklarının kredi kartı, banka kartı ve benzeri kartlar ile ödenmesi sırasında amme borçlusundan komisyon alabilirler. Maliye Bakanlığı, kredi kartı, banka kartı ve benzeri kartlar kullanılmak suretiyle yapılacak ödemelerde komisyon ödenmemesi için amme alacağının vade tarihinden (bu tarih dahil) azami 20 gün öncesine kadar belirlenecek bir sürede ödeme yapılması şartını getirmeye, ödemelerin; komisyonsuz veya komisyon karşılığı yapılma şekillerinden birini veya her ikisini birlikte kullandırmaya yetkilidir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
6) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Motorlu Taşıtlar Vergisi ile trafik
para cezalarına yönelik ödemelerini 2019 yılında olduğu gibi bankanın (özel banka) mobil uygulaması aracılığı ile maaş hesabından yapılabilmesini talep etmektedir.
8) Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen belgelerde ise; 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 41 inci maddesi ile Bakanlığa verilen yetkiye dayanılarak bankalarla imzalanan vergi tahsilat protokollerinde, 01/01/2020 tarihinden geçerli olmak üzere değişiklik yapıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
9) 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 41 inci maddesinde;
mükelleflerin vergi borçlarını daha kolay ödemelerini sağlamak amacıyla özel ödeme şekilleri öngörülmüş ve Maliye Bakanlığının tayin edeceği yerlerde, nev’ilerini belirleyeceği amme alacaklarının bankalar ve postaneler aracılığı ile nakden, kredi kartı ve çekle ödenebileceği hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda kamu alacağını tahsile yetkili kılınan Bankaların, tahsil ettikleri kamu alacağını, belirtilen süre içinde alacaklı vergi dairesi veya Merkez Bankası hesabına intikal ettirilmekle yükümlü bulunduğu, Maliye Bakanlığının ise Kanunda belirtilen süreyi aşmamak üzere alacak türleri ve/veya bankalar itibarıyla farklı süreler tayin etmeye yetkili olduğu anlaşılmaktadır.
10) Kurumumuza yapılan bir başvuruda; kamu hizmetine ilişkin pek çok ödemenin internet
üzerinden yahut kredi kartı/banka kartı ile yapılabilmesine rağmen noterlik işlemlerinin sadece nakit ödeme ile yapılabildiği belirterek vatandaşa ödeme kolaylığı sağlamak için noter işlemlerinde kredi kartı/banka kartı ve internet ortamında ödeme yapılabilmesi amacıyla gerekli düzenlemelerin yapılması talebi hakkında; noterlik işlemlerinde masrafların kredi kartı/banka kartı ve internet ortamı ile ödeme imkanı tanınmamasının içerisinde bulunduğumuz teknoloji çağında kabul edilebilir olmadığı, gerekli yasal alt yapı oluşturulduğu takdirde hem vatandaş için hem de noterlik veznesinde görevli personel için kolaylık sağlayacağı, daha da önemlisi sahte para alımı gibi hususların önüne geçilebileceği dikkate alınarak bu kapsamda noterlik işlemleri masraflarının kredi kartı/banka kartı ve internet ortamı ile ödenebilmesi, açılacak yeni noterliklerde POS cihazı kurulumunu teşvik edici önlemler alınması hususunda çalışmalar yapılması, gerekirse komisyon ücretinin kullananlar üzerine bırakılması gibi yöntemlerle bu imkanların sağlanabileceği değerlendirmesi yapılarak noterlik işlemlerinin nakit olarak ödenmesinin yanı sıra kredi kartı/banka kartı ve internet aracılığı ile de ödenebilmesine ilişkin mevzuat da dahil olmak üzere gerekli çalışmaların yapılması hususunda Türkiye Noterler
Birliğine tavsiyede bulunulmuştur. (Kurumumuzun 01/03/2019 tarihli ve 2018/11018 başvuru numaralı Tavsiye Kararı)
11) Somut uyuşmazlıkta da başvuran 2019 yılında bankanın mobil uygulaması aracılığı ile
hesabından MTV ve trafik idari para cezalarına yönelik ödemelerini yapabildiğini ancak 2020 yılı itibariyle ya kredi kartı ile ya da banka şubesine giderek ödeme yapılabildiğini belirterek
2019 yılında yapılan uygulamaya devam edilmesini talep etmiştir. Yapılan incelemede ve idare
tarafından gönderilen cevabi yazının incelenmesinde; 6183 sayılı Kanunun 41 inci maddesi ile
Bakanlığa verilen yetkiye dayanılarak bankalarla imzalanan vergi tahsilat protokollerinde, 01/01/2020 tarihinden geçerli olmak üzere değişiklik yapıldığı, konu ile ilgili duyurunun www.gib.gov.tr internet adresinde yayımlandığı ve vergi tahsil anlaşması bulunan bankaların güncel listesi ve ödeme şekillerinin Gelir İdaresi Başkanlığının sayfasında yer aldığı anlaşılmaktadır.
12) Bu kapsamda; vergi tahsil yetkisi verilen toplam 23 banka olduğu; banka şubesi
nakit/hesap yetkisi verilen 7 banka, www.gib.gov.tr üzerinden banka kartı (debit) yetkisi verilen 3, kredi kartı yetkisi verilen 19, hesaptan tahsil yetkisi verilen 1 banka olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla yukarıda yer verilen Tavsiye Kararına esas teşkil eden olayda olduğu gibi sadece nakit ödeme zorunluğu olmadığı, banka şubesi, kredi kartı, banka kartı aracılığı ile de ödeme imkanı olduğu, her ne kadar başvuran tarafından kredi kartı zorunluluğu olduğu belirtilse de listede ismi yer alan 7 bankada hesabın bulunması durumunda şube/internet şube/mobil şube ile de ödeme imkanının olduğu anlaşılmaktadır.
13) Yukarıda da yer verildiği üzere; 6183 sayılı Kanunda kredi kartıyla yapılan ödemelerde
paranın Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasına aktarılma süresi işlem tarihini takip eden günden itibaren azami 20 gün, banka kartıyla yapılan ödemelerde ise azami 7 gün olarak belirlenmiş olup; Maliye Bakanlığına alacak türleri ve/veya bankalar itibariyle farklı süreler vermeye, kredi kartı/ banka kartı ya da benzeri kartlar ile yapılacak ödemelerde komisyonsuz veya komisyon karşılığı ödeme yapılması şekillerinden birini veya her ikisini kullandırmaya, komisyon bedeli alınmaksızın yapılan ödemelerde mevzuatta belirlenen azami süre öncesine kadar süre belirlemeye yetkili kılınmıştır. Bu kapsamda hangi bankanın ne şekilde tahsil yapabileceği hususu Maliye Bakanlığı ile anlaşmalı bankalar arasında yapılacak protokol kapsamında belirlenmektedir. Dolayısıyla 23 bankadan 7’si için şube/internet şube/mobil uygulama aracılığı ile ödeme imkanının bulunduğu; vergi tahsilatı işlemlerini her bankanın internet şubesi/mobil uygulaması aracılığı ile tahsilat yapılmasının beklenemeyeceği, idare ile anlaşmalı bankalar arasında yapılan protokol kapsamında değişiklik yapılabileceği değerlendirilmiştir.
14) Anayasa Mahkemesi, haklı (meşru) beklenti kavramını “makul bir şekilde ortaya konmuş
icra edilebilir bir iddianın doğurduğu, ulusal mevzuatta belirli bir kanun hükmüne veya başarılı olma şansının yüksek olduğunu gösteren yerleşik ve istikrarlı bir yargı içtihadına dayanan, yeterli somutluğa sahip nitelikteki bir beklenti” olarak tanımlamakta; temelsiz bir hak kazanma beklentisinin meşru beklentinin kabulü için yeterli olmayacağını vurgulamaktadır. (AYM, 01/07/2015, E.2012/636) Bu kapsamda 2019 yılında vergi tahsilatının mobil uygulama aracılığı ile … Bankasından yapılmasının, aynı uygulamaya 2020 yılında da devam edileceğini yönünde bir beklenti oluşturmayacağı, idare ile banka arasındaki protokol kapsamında nakit ya da kredi kart ödemesi yönünde anlaşma yapılabileceği değerlendirilmektedir.
15) Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin
incelenmesi ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönünde işlem tesis edilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın Başvurana ve Gelir İdaresi Başkanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden e853-bed2-055e kodu ile yapılabilir.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi