|
ÖZET: Başvuran, Akçaabat İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’nde sözleşmeli personel olarak çalışırken, 31/03/2019 tarihinde muhtar olarak seçilmesi nedeniyle istifa ederek iş sonu tazminatı talep etmiştir. İdare, başvuranın sözleşmesinin feshedilmesi için gerekli olan bir ay öncesinden bildirimde bulunmadığını gerekçe göstererek talebi reddetmiştir. Ancak, başvuranın muhtar olarak seçilip seçilmeyeceğini önceden bilememesi nedeniyle bu kuralı yerine getiremeyeceği değerlendirilmiştir.
Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar gereğince, sözleşmenin feshedilmesi halinde iş sonu tazminatının ödenmeyeceği belirtilse de, başvuranın durumu özel bir durum olarak değerlendirilmiştir. İlgili mevzuat ve emsal yargı kararları ışığında, başvuranın iş sonu tazminatının ödenmemesi yönündeki idare işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, başvuranın iş sonu tazminatı talebinin kabul edilmesi ve gerekli ödemenin yapılması yönünde Milli Eğitim Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/55182-S.20.60198
BAŞVURU NO : 2019/22668
KARAR TARİHİ : 22/06/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın iş sonu tazminatı talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; Akçaabat İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünde 657
Sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası kapsamında sözleşmeli personel olarak çalışmakta iken 31/03/2019 tarihli yerel seçimde Akçaabat Kaleönü Mahalle muhtarlığına seçildiğini, muhtar olarak seçilmiş olması nedeniyle 31/03/2019 tarihi itibariyle tüm hakları saklı kalmak şartıyla haklı fesih hakkını kullanarak istifa ettiğini belirterek iş sonu tazminatını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun bilgi ve belge talep yazısına Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından
– – sayılı 20/02/2020 tarihli cevabi yazıda;
2.1) Başvuranın 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası
kapsamında sözleşmeli olarak çalışırken muhtar olarak seçilmiş olması nedeniyle istifa ettiği ve bu kapsamda Kurumundan iş sonu tazminatı istediği belirtilmekte olup, iş sonu tazminatı ödenip ödenmeyeceği hususunda Bakanlıkları hukuki görüş ve açıklamasının talep edildiğinin anlaşıldığı,
2.2) Milli Eğitim Bakanlığının 08.05.2019 tarihli ve 9106500 sayılı yazısı Genel Kadro ve
Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 8 inci maddesi ikinci fıkrasında yer alan; “Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamına giren kuruluşların, Sözleşmeli personel pozisyonları; sayı, unvan, nitelik, sözleşme ücreti ve sürelerinin belirlenmesi suretiyle merkezde toplam sayı olarak, taşrada ise bölge veya il bazında Cumhurbaşkanınca ihdas edilebilir.
Sözleşmeli personel pozisyonları Devlet Personel Başkanlığınca başka unvanlı sözleşmeli personel pozisyonları ile değiştirilebilir, birimler arası aktarmalarda da aynı usule uyulur.
Bu işlemlere ilişkin bilgiler Devlet Personel Başkanlığınca bir ay içerisinde Strateji ve Bütçe
Başkanlığına bildirilir.
Sözleşmeli personel pozisyonlarından boş olanların açıktan alım amacıyla kullanılması, Devlet Personel Başkanlığının görüşü üzerine Strateji ve Bütçe Başkanlığının iznine tâbidir.
Yükseköğretim kurumlarının araştırma-geliştirme proje hizmetlerine ilişkin pozisyonlarda çalıştırılacaklar için açıktan alım izni aranmaz.” hükmü uyarınca 31.05.2019 tarihli ve
139945 sayılı yazımız ile Strateji ve Bütçe Başkanlığına gönderildiği,
3) Kurumumuzun bilgi ve belge talep yazısına Trabzon Valiliği İl Milli Eğitim
Müdürlüğü tarafından – – sayılı 04/06/2020 tarihli cevabi yazıda;
3.1) Şikâyet konusu uyuşmazlığa ilişkin olarak Milli Eğitim Bakanlığı Strateji Geliştirme
Başkanlığına görüş sorulduğu,
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” ,
5) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) 06/06/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların
6.1) 7 nci maddesinde, “Kamu kurum ve kuruluşlarının yurt dışı teşkilatlarında sözleşmeli
olarak çalıştırılan yabancı uyruklu personel ile haftalık çalışma saati süresi 40 (kırk) saatin altında bulunan personel hariç olmak üzere, fiilen, askerlik ve doğum dışında kesintisiz en az 2 hizmet yılını tamamlayanlardan; a)5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereğince sürekli tam iş göremezlik geliri, malullük veya yaşlılık aylığı bağlanması veya toptan ödeme yapılması, b)Hizmetlerine gerek kalmadığı için sözleşmesinin feshedilmesi veya yenilenmemesi, c)İlgilinin ek 6 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca sözleşmeyi feshetmesi, ç)İlgilinin işe alınma açısından gerekli olan niteliklerden herhangi birini sonradan kaybetmesi d)İlgilinin ölümü, hallerinden birinin vuku bulmasından dolayı hizmet sözleşmesi sona erenlere, görev yapmakta olduğu pozisyon unvanı itibariyle, Devlet Memurları Kanununa göre girebilecekleri hizmet sınıfındaki aynı veya benzeri kadro unvanı esas alınarak hizmet yılı ve öğrenim durumu aynı olan emsali personele 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesi tutarını geçmemek üzere, kurumunda çalışılan her tam hizmet yılı için ayrılış tarihindeki hizmet sözleşmesinde yazılı aylık brüt ücret tutarında iş sonu tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de, tam yıl için hesaplanan miktardan o süreye isabet eden tutar kadar ödeme yapılır…”,
6.2) Ek 1 inci maddesinin dördüncü fıkrasında, “Sözleşmeli personelin, hizmet sözleşmesi
esaslarına aykırı hareket etmesi nedeniyle kurumlarınca sözleşmesinin feshedilmesi veya sözleşme dönemi içinde sözleşmeyi tek taraflı feshetmesi halinde, fesih tarihinden itibaren bir yıl geçmedikçe kamu kurum ve kuruluşlarının sözleşmeli personel pozisyonlarında yeniden istihdam edilemez. Sözleşmesini; a) Kısmi zamanlı veya proje süresi ile sınırlı çalışanlardan, b)Ek 4 üncü madde çerçevesinde unvan değişikliği yapanlardan, c)Eş veya sağlık durumu nedeniyle yer değişikliği talebinde bulunmakla beraber; geçiş yapacağı hizmet birimi bulunmaması, birim bulunmakla beraber o birimde aynı unvan veya niteliği haiz boş pozisyon bulunmaması veya en az bir yıllık fiili çalışma şartını karşılayamaması nedenlerinden herhangi lirine bağlı olarak, ek 3 üncü maddenin (b) veya (c) bendi hükmü kendilerine uygulanamayanlardan, tek taraflı feshedenler, bir yıllık süre şartına tabi tutulmadan yeniden, istihdam edilebilirler…”,
6.3)Ek 6 ncı maddesinde, “Personelin; İşe alınma açısından gerekli olan niteliklerden herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması, İşe alınma açısından gerekli olan niteliklerden herhangi birini sonradan kaybetmesi, Sözleşme dönemi içerisinde mazeretsiz ve kesintisiz üç gün veya toplam on gün süreyle görevine gelmemesi, Hizmetinin gerektirdiği pozisyona ihtiyaç kalmaması, Bir proje kapsamında işe alınması durumunda istihdam edildiği projenin tamamının veya proje bölümlerinin sözleşmede öngörülen süreden önce tamamlanması, f)Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olması, bu örgütlere yardım etmesi, kamu imkan ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanması ya da kullandırması, bu örgütlerin propagandasını yapması, hallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi halinde, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca sözleşmesi tek taraflı feshedilir.
Personel; kendi isteği ile bir ay önceden haber vermek koşuluyla veya Ek 1 inci maddenin dördüncü fıkrasının (b) ve (c) bendi uyarınca sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir,”, düzenlemelerine yer verilmiştir.
7) 18/01/1984 tarihli ve 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları Ve
İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunun ‘Adaylık ve seçilme yeterliliği’ başlıklı 31 nci maddesinde; “Köy muhtarlığı ve köy ihtiyar meclisi üyeliği, mahalle muhtarlığı ve mahalle ihtiyar heyeti üyeliği seçimlerinde adaylık usulü yoktur.”,
8) 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri Ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun ek
7 nci maddesinde; “Yüksek mahkeme üyeleri, hâkimler, savcılar ve bu meslekten sayılanlar
ile Subay ve Astsubaylar hariç olmak üzere; milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve dönebilirler.”,
9) 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 7 nci maddesinin
birinci ve ikinci fıkrasında, “190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin 2 nci maddesinde belirtilen kamu idare, kurum ve kuruluşlarında ilgili mevzuatı uyarınca kadro karşılıksız, 657 sayılı Kanunun ek geçici 16 nci maddesi ile yükseköğrenim mevzuatı uyarınca sözleşme ile çalıştırılacak personelin belirlenmesine ilişkin herhangi kir işlem yapılmadan önce Maliye Bakanlığından izin alınması şarttır…
Özel kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla birinci fıkra kapsamında sözleşmeyle çalıştırılan personel hakkında 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uygulanır.”,
10) Başvuran tarafından imzalanan Hizmet Sözleşmesinde,
“MADDE 6- İlgili, dışarda kazanç getirici başka bir iş yapamaz.
MADDE 8- İlgilinin söleşmesi 7/15754 sayılı Kararnamenin ek 6 ncı maddesinde belirtilen hallerden herhangi birinin gerçekleşmesi halinde sona erer. Bu durum Kurumca ilgiliye yazılı olarak tebliğ edilir. Tebligatta belirtilecek günden geçerli olmak üzere sözleşmesi sona erer.”
ifadeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; talebinin reddi
işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden başvuranın talebinin reddedilmesi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; Akçaabat İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünde 657
Sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası kapsamında sözleşmeli personel olarak çalışmakta iken 31/03/2019 tarihli yerel seçimde Akçaabat Kaleönü Mahalle muhtarlığına seçildiğini, muhtar olarak seçilmiş olması nedeniyle 31/03/2019 tarihi itibariyle tüm hakları saklı kalmak şartıyla haklı fesih hakkını kullanarak istifa ettiğini belirterek iş sonu tazminatını talep etmektedir.
13) İdareden talep edilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden; başvuranın 31/03/2019 Mahalli
İdareler Genel Seçiminde halk tarafından Kaleönü muhtarı seçildiğini ve bu sebeple 31/03/2019 tarihi itibariyle bütün yasal hakları saklı kalarak ve sözleşmenin 6 ncı maddesi gereği hizmet sözleşmesinin fesih edilmesi talebiyle 09/04/2019 tarihinde idareye başvurduğu, İlçe Milli
Eğitim Müdürlüğünün başvuranın dilekçesine istinaden görevlendirmesinin ve sözleşmesinin 31/03/2019 tarihi itibariyle tek taraflı olarak feshedilmesinin uygun görüldüğü anlaşılmaktadır.
14) Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların 7 nci maddesinde, sözleşmeli
personel olarak istihdam edilenlere hangi hallerde iş sonu tazminatının verileceğinin düzenlendiği, yine aynı maddede, sözleşme esasları dışında herhangi bir nedenle çalışanlar tarafından sözleşmenin feshedilmesi halinde iş sonu tazminatı ödenmeyeceğinin kurala bağlandığı, Ek 6 ncı maddede ise, personelin kendi isteği ile bir ay önceden haber vermek koşuluyla sözleşmeyi tek taraflı fesih halinin düzenlendiği görülmektedir.
15) Başvuranın yerel seçimlerde başarılı olup olamayacağını öngöremediğinden, istifa
dilekçesini yerel seçim sonuçlarının açıklanmasını takiben 09/04/2019 tarihinde, 31/03/2019 tarihinden geçerli olmak üzere verdiği görülmektedir. Başvuranın istifa dilekçesinin verildiği tarih, muhtar olarak seçilen tarih dikkate alındığında mevzuatta belirtilen feshin bir ay önceden haber verilmesi kuralına (Ek madde 6/2) uygun yapılmadığı anlaşılmaktadır.
16) Şikâyet konusu uyuşmazlık ile benzer konuda iş sonu tazminatının ödenmesine ilişkin
olarak Kurumumuza yapılan 2018/404 numaralı ve 2018/11445 numaralı başvurularda mevzuatta belirtilen feshin bir ay önceden haber verilmesi kuralına başvuranların kusurunun bulunmadığı ve taleplerinin haklı bir nedene dayandığı, bu sebeple de iş sonu tazminatlarının ödenmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığından bahisle iş sonu tazminatının ödenmesi yönünde Tavsiye Kararı verildiği, yine Danıştay İkinci
Dairesinin 23/01/2014 tarihli, E: 2010/488 ve K: 2014/277 sayılı kararında ve Danıştay On
Birinci Dairesinin 15/02/2016 tarihli, E: 2015/1467 ve K: 2016/481 sayılı kararında haklı bir nedenin varlığı halinde, tarafların sözleşmenin feshine ilişkin olarak bir ay önceden ihbar yükümlülüğünün bulunduğundan söz etmenin mümkün olmadığı değerlendirmelerine yer verildiği anlaşılmaktadır.
17) Bu çerçevede başvuranın Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslarda öngörülen
bir ay öncesinde bildirimde bulunması kuralına kendi elinde olmayan sebepler dolayısıyla uyamadığı, muhtarlık seçimlerinde başarılı olup olamayacağını bilemediğini ve öngöremediğini, bu sebeple hakkaniyet gereği, iş sonu tazminatının ödenmesinin gerektiği değerlendirilmektedir.
18) Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat, emsal yargı kararları ve Kurumumuz emsal kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; sözleşmeli personel olarak görev yapmakta iken muhtar olarak seçilen başvuranın, iş sonu tazminatı ödenmesi talebinin reddedilmesi yönünde tesis edilen işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ise “kanunlara uygunluk”, “kararların gerekçeli olması”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, ilkelerine uygun davranıldığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi”, “makul sürede karar verme” ve
“kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Trabzon İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VIII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın iş sonu tazminatı talebinin kabulü ile gerekli ödemenin gerçekleştirilmesi yönünde MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Bu kararın Başvurana ve Milli Eğitim Bakanlığına tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca; Milli Eğitim Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi