KDV bakımından mükellef, vergiyi doğuran işlemi yapan kişidir; vergi sorumlusu ise vergi alacağının güvence altına alınması amacıyla Kanun gereği başkasına ait verginin beyan ve ödenmesinden sorumlu tutulan kişidir. Bu iki kavram birbirine yakın görünse de hukuki sonuçları farklıdır.
KDV mükellefi kimdir?
Mal teslimi veya hizmet ifası yapanlar, ithalat yapanlar ve KDV Kanununda özel olarak sayılan işlemleri gerçekleştirenler kural olarak KDV mükellefidir. Ticari, sınai, zirai veya serbest meslek faaliyeti çerçevesindeki teslim ve hizmetlerde mükellef, faaliyeti yürüten kişidir.
İthalatta mükellef
Mal ithalatında KDV mükellefi, ithalatı gerçekleştiren kişidir. İthalatçının gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olup olmaması bu sonucu değiştirmez.
Vergi sorumlusu
KDV Kanununun 9 uncu maddesi, mükellefin Türkiye’de bulunmaması veya vergi alacağının güvence altına alınmasının gerekli görüldüğü diğer hallerde işleme taraf olanların verginin ödenmesinden sorumlu tutulmasına imkan verir. Yurt dışından alınan hizmetler ve kısmi/tam tevkifat uygulamaları bu mekanizmanın en bilinen örnekleridir.
Mükellef ile sorumlu arasındaki fark
Mükellef vergiyi doğuran olayın asli tarafıdır. Sorumlu ise kendi işlemi nedeniyle değil, Kanunun yüklediği tahsil görevi nedeniyle verginin beyan ve ödenmesinden sorumludur. Bu nedenle sorumlu sıfatıyla ödenen KDV ile mükellef sıfatıyla hesaplanan KDV aynı hukuki pozisyon değildir.
Kanuni temsilci sorumluluğu
Şirketin KDV mükellefiyeti şirket tüzel kişiliğine aittir. Ancak ödenmeyen verginin tahsilinde kanuni temsilcilerin VUK ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki sorumluluğu ayrıca gündeme gelebilir. Bu, KDV mükellefiyetinin temsilciye geçtiği anlamına gelmez.
Adi ortaklıklar
Adi ortaklıklar KDV uygulamasında bağımsız mükellefiyet tesis ettirebilir. Ortakların gelir/kurumlar vergisi yönünden durumu ile adi ortaklığın KDV yükümlülüğü ayrı değerlendirilir.
Yurt dışı dijital hizmet sağlayıcıları
Türkiye’de KDV mükellefi olmayan gerçek kişilere elektronik hizmet sunan yurt dışı sağlayıcılar için özel KDV mükellefiyeti öngörülmüştür. Buna karşılık Türkiye’deki KDV mükellefi işletmelere verilen hizmetlerde sorumlu sıfatıyla KDV mekanizması gündeme gelebilir.
Tevkifatta sorumluluk
Kısmi tevkifatta satıcı KDV’nin bir kısmının mükellefi olmaya devam ederken, belirlenen oran kadarlık vergi alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilir. Tam tevkifatta ise hesaplanan verginin tamamı sorumlu tarafından beyan edilir.
En sık hata
- Vergi sorumlusunu işlemin asli mükellefi sanmak.
- Kanuni temsilci sorumluluğunu KDV mükellefiyetiyle karıştırmak.
- Yurt dışı hizmette alıcının statüsünü kontrol etmemek.
- Adi ortaklık ve ortakların yükümlülüklerini aynılaştırmak.