|
ÖZET: Başvuran, vekil olduğu İthalat Pazarlama Turizm ve Ticaret Limited Şirketi aracılığıyla, arızalanan bir malın tamir amacıyla yurtdışına ihraç edildiğini, tamir gerçekleşmeyince değişim kapsamında yeniden ithalat yapıldığını ve bu süreçte iki kez KDV ödendiğini belirtmiştir. Mükerrer ödenen KDV’nin iadesi talebi, Esenboğa Gümrük Müdürlüğü tarafından, başvurunun bir yıllık süre içinde yapılmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. İtirazın da süresi içinde yapılmadığı iddiasıyla Orta Anadolu Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü tarafından reddedilmiştir.
Başvuran, iade talebinin hukuka aykırı olduğunu savunarak Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurmuştur. İlgili idareler, başvurunun süresinin dolduğunu ve geri verme talebinin Gümrük Kanunu’nun 214. maddesi kapsamında değerlendirildiğini belirtmişlerdir. Ancak, başvuranın iddiaları ve ilgili mevzuat çerçevesinde yapılan değerlendirmelerde, Gümrük Kanunu’nun 214. maddesinin uygulanabilirliği konusunda yeterli gerekçelendirme yapılmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Esenboğa Gümrük Müdürlüğü’ne, başvuranın geri verme talebi hakkında yeniden bir değerlendirme yapılması ve kararın hukuki gerekçelerle desteklenmesi yönünde tavsiyede bulunmuştur. Bu karar, ilgili idarelerin süreçleri hakkında daha dikkatli ve hukuka uygun hareket etmeleri gerektiğini vurgulamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 13291-13291 |sayi|36311982-101.07.04-E.36311982-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/594 2018/ 594
KARAR TARİHİ : 27/07/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : 1-Orta Anadolu Gümrük ve Ticaret
Bölge Müdürlüğü 2-Esenboğa Gümrük Müdürlüğü (Resen)
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, vekili olduğu şirket tarafından ithal edilen malın arızalanması nedeniyle tamir amaçlı yurtdışına ihraç edildiğini, tamir gerçekleşmeyince değişim kapsamında yeniden ithalat yapıldığını, aynı malın iki defa ithal edildiği ve iki defa KDV ödenmesi nedeniyle mükerrer ödenen
KDV’nin iadesini talep etmektedir .
BAŞVURU TARİHİ : 17/01/2018 17.1.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi İthalat Pazarlama Turizm ve Ticaret Limited
Şirketi vekili başvuru dilekçesinde özetle; adı geçen şirketin ithal ettiği mal arızalanınca tamir amaçlı yurtdışına ihraç edildiğini, tamir gerçekleşmeyince değişim kapsamında yeniden ithalat yapıldığını, aynı malın iki defa ithal edildiği ve iki defa KDV ödenmesi nedeniyle mükerrer ödenen KDV’nin iadesi için Gümrük Kanunu madde 502 vd . hükümleri uyarınca iade başvurusu yapıldığını, Esenboğa Gümrük Müdürlüğünün, iade başvurusunun 1 yıllık sürede
1 / 10yapılmadığından bahisle iade başvurusunu reddettiğini, anılan karara, Gümrük Kanunu madde 242
vd . hükümleri uyarınca itiraz edildiğini, itiraz merci olan Orta Anadolu Gümrük ve Ticaret Bölge
Müdürlüğü’nün ise itirazın 15 günlük yasal sürede yapılmadığı, ayrıca 1 yıllık sürede iade başvurusunda bulunulmadığı gerekçesi ile yapılan itirazı reddettiğini, 1.1. Şikayet konusu işlemlere esas teşkil eden ithalat ve ihracat işlemlerine ilişkin bilgiler ile birlikte ilgili idarelere başvuru tarihleri ve idarelerin cevaplarına ilişkin bilgilerin aşağıdaki gibi olduğunu;
İLK İTHALAT BEYANNAMESİ :25.11.2016 –
TAMİR AMAÇLI İHRACAT BEYANNAMESİ :18.01.2017 –
İKİNCİ İTHALAT BEYANNAMESİ :02.02.2017 –
KDV İADE-GERİ VERME TALEBİ BİLGİLERİ :24.02.2017 tarihli dilekçe
KDV MİKTARI :16.238 ,73 TL
ESENBOĞA GÜMRÜK RET KARARI BİLGİLERİ : 20.10.2017-
ORTA ANADOLU RET KARARI BİLGİLERİ :22.12.2017 –
1.2. Esenboğa ve Orta Anadolu Gümrük Müdürlüklerinin, geri verme başvurusu için öngörülen 1 yıllık süreyi, ilk ithalat tarihinden başlattıklarını düşündüklerini, geri verilmesi istenen KDV’nin ikinci ödenen KDV olduğunu, 1 yıllık sürenin ikinci ithalat beyannamesi tarihinden başlatılması gerektiğini, ithal edilen malın 2 yıl garantili bir mal olması ve iadeye konu arızanın ikinci yılda gerçekleşmesi halinde hiçbir yükümlünün geri verme başvurusu yapamayacağını, çünkü ilk ithalatın üzerinden her durumda 1 yıl geçmiş olacağını, kaldı ki Gümrük Yönetmeliği 502/ 5 maddesi uyarınca geri verme süresinin 1 yıl değil 3 yıl olduğunu, Gümrük Kanununun 211 inci maddesi uyarınca yapılacak geri verme veya kaldırma işlemlerinde, başvuru süresinin üç yıl olduğunu, Orta Anadolu
Gümrük Müdürlüğü’nün ikinci ret gerekçesinin ise itirazın 15 günlük yasal sürede yapılmaması olduğunu fakat Esenboğa Gümrük Müdürlüğü’nün ret kararının Tebligat Kanunu’na uygun bir şekilde tebliğ edilmediğini, kararlara muttali olunur olunmaz itirazın yapıldığını, hem Danıştay hem de Yargıtay kararlarına göre usulsüz tebligatta itiraz süresi, ıttıla tarihinden başlayacağının belirtildiğini, bu gerekçelerle Orta Anadolu Gümrük Müdürlüğü’nün kararının hukuka aykırı olduğunu iddia ederek Kurumumuza başvuruda bulunmuştur .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 12/ 02/ 2018 tarih sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Orta
Anadolu Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü’nün 28/ 02/ 2018 tarih ve sayılı üst yazısı ekinde şikayet konusu edilen işlemlere ilişkin olarak alınan, Esenboğa Gümrük
Müdürlüğü’nün 26.02.2018 tarihli ve sayılı yazısında özetle ; “…Şikâyetçinin vekili olduğu İthalat Pazarlama Turizm ve Ticaret Limited
Şirketi adına yapılan geri verme başvurusu reddine ilişkin karar . 4. Madde de [ 2.3. no.lu paragraf] daha detaylı belirtildiği üzere, firmanın dolaylı temsilcisine 13.11.2017 tarihinde tebliğ edilmiştir .
İlgili firma 4458 sayılı Gümrük Kanununun 242/ 1 inci maddesine istinaden firmanın 15 günlük itiraz süresi içinde Bölge Müdürlüğümüze itiraz etmesi gerekirken, 15 günlük hak düşürücü süreyi kaçırarak . 01.12.2017 tarihlinde kayıt sayılı dilekçeleri ile geri vermeye ilişkin red kararına itiraz etmişlerdir . Hak düşürücü itiraz süresinin firmaca kaçırılması sebebiyle, itirazın usul hukukuna ilişkin süre yönünden reddinde, herhangi bir hukuki aykırılık bulunmamaktadır .
2.1. Diğer bir husus ise İthalat Pazarlama Turizm ve
Ticaret Limited Şirketinin yaptığı geri verme başvurusunun gerekçesi Gümrük Kanununu madde 211 olmayıp, söz konusu başvuru Gümrük Kanunu madde 214 kapsamındadır . Geri vermeye ilişkin
2 / 10yapılan başvuruların hangi kapsamda değerlendirileceği Gümrük Kanunu madde 211 – 212 – 213 ve
214. Maddelerinde tahdidi olarak sayılmıştır . İthalat
Pazarlama Turizm ve Ticaret Limited Şirketinin geri vermeye ilişkin başvurusu Gümrük Kanunu madde 214 kapsamındadır . Geri verme red kararıda, müdürlüğümüzce Gümrük Kanunu madde 214 kapsamında karara bağlanmıştır . Geri vermeye ilişkin başvuru kapsamının Gümrük Kanunu madde
211 girmemesi sebebiyle bu kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir . Gümrük
Yönetmeliğinin 502/ 5. Maddesi, “ Gümrük Kanununun 211 inci maddesi uyarınca yapılacak geri verme veya kaldırma işlemlerinde, başvuru süresi üç yıldır . Söz konusu süre, gümrük vergilerinin yükümlüye tebliğ edildiği tarihte başlar .” Gümrük Kanunu madde 211 kapsamında yapılan başvuru süresini düzenlenmiş olup geri verme başvurusunun Gümrük Kanunu Madde 211 kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir .
2.2. Gümrük vergilerinin geri verilmesiyle ilgili olarak Gümrük mevzuatında yer alan 1 Seri No’lu
Tebliğ (Hariçte İşleme – Geçici İhracat) kapsamında geri gelen eşya için serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile gümrük vergileri tahsil edileceği açıkça hükme bağlanmıştır Ayrıca firmanın ilk ithalatı gerçekleştirdiği 28.05.2016 tarihli ve sayılı beyanname ile vergilerin geri verileceği ve kaldırılacağı durumlar 15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi’nin 118. maddesinin (c) bendi uyarınca “Türkiye Gümrük Bölgesinde serbest dolaşıma girmiş bulunan eşyanın teslimi esnasında veya sonrasında ortaya çıkan kusurlarının giderilmesi ya da ithallerine esas teşkil eden sözleşme hükümlerinin verine getirilmesi amacıyla hariçte işleme rejimi kapsamında bedelsiz olarak yabancı ülkedeki satıcısına geri gönderildiği durumlarda, satıcı tarafından, eşyanın kusurlarının giderilmemesi ya da bu şekildeki işlemin ekonomik olmaması nedeniyle daimi olarak kendisinde kalmasına karar verilmesi” yönüyle açıkça işlem yapılacağı belirtilmiştir . Özetle; ilgili mevzuat, sözleşme hükümleri ile ilk gelen eşyanın tamir edilemeyerek yurtdışı firmada kalması ile yeni gelen eşyanın vergilerinin tahsili ile ilk gelen eşyanın vergilerinin iadesini öngörmektedir . Dolayısıyla geri vermeye konu olan ilk serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihi olan 28.05.2015 tarihinin esas alınması gerekliğinden, süre yönüyle geri verme talebi uygun bulunmamıştır .
2.3. Müdürlüğümüzce geri vermeye ilişkin başvuru, gönderilen işlem dosyasından da anlaşılacağı üzere İthalat Pazarlama Turizm ve Ticaret Limited Şirketi adına dolaylı temsilcisi Gümrük Müşavirliği tarafından yapılmıştır . Müdürlüğümüzce geri verme başvurusuna ilişkin ret kararı 20.10.2017 tarih ve sayılı yazımız ile tebligatı almaya yetkili olan Gümrük Müşavirliğine, ekte yer alan tebliğ mazbatasından görüleceği üzere 13.11.2017 tarihinde tebliğ edilmiştir . Müdürlüğümüzce ret kararına ilişkin düzenlenen tebligat . 7201 sayılı Tebligat Kanunu uygun tebliğ edilmiş olup, ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir .” açıklamalarına yer verilmiştir .
3. Kurumumuzun 24/ 05/ 2018 tarih sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Orta
Anadolu Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü’nden alınan 25/ 06/ 2018 tarih ve sayılı yazıda özetle; “… İthalat Paz . Tur. ve Tic . Ltd . Şti’nin 24.02.2017/ tarih/sayılı geri verme talebine ilişkin olarak 20.10.2017 tarih ve sayılı geri verme ret kararı (Eki) alınarak, adı geçen şirketin dolaylı temsilcisi sıfatıyla geri verme başvuru formunda imzası bulunan Gümrük Müşavirliği Ltd . Şti’ye 13.11.2017 tarihinde tebliğ edildiği, …
3.1. Gümrük Müşavirliği Ltd . Şti’nin İthalat Paz . Tur. ve
Tic . Ltd . Şti’yi 17.12.2015- 31.12.2020 tarihleri arasında dolaylı temsile yetkili olduğuna dair
Vekaletname örneği ilişikte gönderilmektedir . Bu itibarla şikayet konusu tebligat işlemlerinin 7201 sayılı Tebligat Kanununa uygun bulunduğu anlaşılmış olup, Kurumumuz adına başvuruya konu talep
3 / 10hakkında, yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi
bir uyuşmazlık bulunmamaktadır .” açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler .” , 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “ Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” , 6. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun; “Vergilerin Geri Verilmesi veya Kaldırılması” başlıklı bölümün; 6.1. 210 uncu maddesinde; “Bu Kanunda geçen; a) “Geri verme” deyimi, ödenmiş olan gümrük vergilerinin tamamen veya kısmen geri ödenmesi, b) “Kaldırma” deyimi, henüz ödenmemiş olan gümrük vergilerinin tamamen veya kısmen alınmamasına karar verilmesi, Anlamına gelir .” 6.2. 211 inci maddesinde “ 1. Kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergileri geri verilir . Kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergileri kaldırılır .
Ancak, kanunen ödenmemesi veya tahakkuk ettirilmemesi gereken gümrük vergileri ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmişse, bu vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin talepler kabul edilmez .
2. Kanunen ödenmemeleri gereken gümrük vergileri, söz konusu vergilerin yükümlüye tebliğ edilmesi ve ilgilinin üç yıl içinde gümrük idaresine müracaatı üzerine geri verilir veya kaldırılır .
Kontrol ve denetleme sonucunda, geri verme veya kaldırma hallerinden birinin tespiti durumunda, aynı süre içinde geri verme veya kaldırma işlemi doğrudan yapılır .
Bu süre mücbir sebep veya beklenmeyen hallerde uzatılabilir .
6.3. 212 nci maddesinde “ Bir gümrük beyannamesine dayanılarak ödenmiş olan gümrük vergileri bu beyannamenin iptal edilmesi üzerine ilgilinin talebiyle geri verilir . Bu istemin, gümrük beyanname-sinin iptal edilmesi amacıyla müracaatta bulunulması için öngörülen süreler içerisinde yapılması gerekir .” 6.4. 213 üncü maddesinde “1. Beyannamenin tescili tarihi itibariyle, kusurlu veya ithallerine esas teşkil eden sözleşme hükümlerine aykırı olduklarından bahisle, ithalatçı tarafından kabul edilmeyen eşyaya ilişkin ithalat vergileri geri verilir veya kaldırılır . Kusurlu eşyaya, teslimden önce hasar gören eşya da dahildir .
2. Bu tür eşyaya ilişkin ithalat vergilerinin geri verilmesi veya kaldırılması, kusurlu veya sözleşme hükümlerine aykırı olduklarının tespiti için gerekli olan ilk kullanım dışında eşyanın kullanılmamış olması ve eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi dışına ihraç edilmesi koşullarına bağlıdır .
Gümrük idareleri, ilgilinin talebi üzerine, eşyanın ihracı yerine; imhasına, yeniden ihraç amacıyla transit veya gümrük antrepo rejimine tabi tutulmasına veya serbest bölgeye konulmasına
4 / 10izin verirler . Söz konusu işlem veya kullanımlardan birine tabi tutulan eşya, serbest dolaşımda
olmayan eşya olarak değerlendirilir .
3. Gümrük beyanından önce denenmek üzere geçici olarak teslim edilen eşyanın vergileri, eşyanın kusurlu veya sözleşme hükümlerine aykırı olduğu hususlarının deneme sırasında anlaşılamadığı kanıtlanmadıkça geri verilmez veya kaldırılmaz .
4. Bu madde uyarınca geri verilecek veya kaldırılacak gümrük vergileri için vergilerin yükümlüye tebliği tarihinden itibaren bir yıl içerisinde gümrük idaresine müracaat edilmesi gerekir .
Mücbir sebebin tespiti halinde bu süre Müsteşarlıkça uzatılır .
6.5. 214 üncü maddesinde “ Gümrük vergileri 211, 212 ve 213 üncü maddelerde belirtilen haller dışında, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşma hükümleri çerçevesinde Bakanlar Kurulu tarafından belirlenecek hallerde geri verilir veya kaldırılır .
Bu maddede belirlenen geri verme ve kaldırma işlemleri, gümrük vergilerinin yükümlüye tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde ilgili gümrük idaresine başvurulması üzerine yapılır .
Ancak, mücbir sebebin tespiti halinde, bu sürenin aşılmasına Müsteşarlıkça izin verilir .” 6.6. 242 nci maddesinde “ 1. Yükümlüler kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilir . 2. İdareye intikal eden itirazlar otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edilir . 3. İtiraz dilekçelerinin süresi içinde yanlış makama verilmesi halinde, itiraz süresinde yapılmış sayılır ve idarece yetkili makama ulaştırılır . 4. İtirazın reddi kararlarına karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabilir .” 7. Gümrük Yönetmeliği’nin “Geri verme veya kaldırma başvurusu” başlıklı 502 nci maddesinde; “ …( 5) (Ek : RG- 12/ 6/ 2012- 28321) Gümrük Kanununun 211 inci maddesi uyarınca
yapılacak geri verme veya kaldırma işlemlerinde, başvuru süresi üç yıldır . (Değişik son cümle :
RG- 15/ 5/ 2013- 28648) Söz konusu süre, gümrük vergilerinin yükümlüye tebliğ edildiği tarihte başlar .” 8. 15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi’nin “Vergilerin geri verileceği veya kaldırılacağı durumlar” başlıklı 118 nci maddesinde; “ 1) Gümrük vergileri; … c) Türkiye Gümrük Bölgesinde serbest dolaşıma girmiş bulunan eşyanın teslimi esnasında veya sonrasında ortaya çıkan kusurlarının giderilmesi ya da ithallerine esas teşkil eden sözleşme hükümlerinin yerine getirilmesi amacıyla hariçte işleme rejimi kapsamında bedelsiz olarak yabancı ülkedeki satıcısına geri gönderildiği durumlarda, satıcı tarafından, eşyanın kusurlarının giderilmemesi ya da bu şekildeki işlemin ekonomik olmaması nedeniyle daimi olarak kendisinde kalmasına karar verilmesi,”
Tebliğinin (Hariçte İşleme-Geçici İhracat) (Seri No: 1) “Tamir amaçlı hariçte 9. Gümrük Genel işleme” başlıklı 3 üncü maddesinin 5 nci fıkrasında; “ Tamir için gönderilen eşyanın tamirinin mümkün olmaması nedeniyle tamir için gönderilen eşya ile aynı teknik özelliklere sahip yeni bir eşyanın gönderilmesi durumunda, bahse konu eşya için garanti kapsamında olsun olmasın serbest dolaşıma giriş rejimi hükümleri uygulanır . Ancak 2009/ 15481 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı eki Kararın 118 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca, Türkiye Gümrük
Bölgesinde serbest dolaşıma girmiş bulunan eşyanın teslimi esnasında veya kullanımı sonrasında ortaya çıkan kusurların giderilmesi ya da ithaline esas teşkil eden sözleşme hükümlerinin yerine getirilmesi amacıyla hariçte işleme rejimi kapsamında eşyanın bedelsiz olarak yabancı ülkedeki satıcısına geri gönderilmesi durumunda, satıcı tarafından, eşyanın kusurlarının giderilememesi ya da tamir edilmesinin ekonomik olmaması nedeniyle eşyanın yabancı ülkedeki satıcısında kalması durumunda gümrük vergileri geri verilir veya kaldırılır .”
5 / 1010. 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun “Vekile ve kanuni mümessile tebligat” başlıklı 11 inci
maddesinde; “ Vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır . Vekil birden çok ise bunlardan birine tebligat yapılması yeterlidir . Eğer tebligat birden fazla vekile yapılmış ise, bunlardan ilkine yapılan tebliğ tarihi asıl tebliğ tarihi sayılır .” hüküm ve açıklamalara yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi neticesinde hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Uyuşmazlık konusu özetle, İthalat Paz . Tur . ve Tic . Ltd . Şti .
tarafından ithal edilen malın, arızalanması nedeniyle tamir amaçlı yurtdışına ihraç edilmesi, akabinde tamir gerçekleşmeyince değişim kapsamında yeniden ithal edilmesinin sonucu olarak aynı malın iki defa ithal edilmesi ve iki defa KDV ödenmesi nedeniyle mükerrer ödenen KDV’nin iadesi talebi hakkında Esenboğa Gümrük Müdürlüğüne yapılan başvurunun reddi üzerine Orta Anadolu Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü’ne yapılan itiraz başvurunun süre yönünden reddedilmesi işleminin hukuka aykırı olduğunu iddiası hakkındadır .
13. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun “Vergilerin Geri Verilmesi veya Kaldırılması” başlıklı beşinci bölümünde, dört ayrı geri verme sebebi sayılmıştır : 211 inci maddesinde , kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergilerinin geri verileceği, kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı, kanunen ödenmemeleri gereken gümrük vergilerinin, söz konusu vergilerin yükümlüye tebliğ edilmesi ve ilgilinin üç yıl içinde gümrük idaresine müracaatı üzerine geri verileceği veya kaldırılacağı; 212 nci maddesinde, bir gümrük beyannamesine dayanılarak ödenmiş olan gümrük vergilerinin bu beyannamenin iptal edilmesi üzerine ilgilinin talebiyle geri verileceği, bu istemin, gümrük beyannamesinin iptal edilmesi amacıyla müracaatta bulunulması için öngörülen süreler içerisinde yapılması gerektiği; 213 üncü maddesinde, beyannamenin tescili tarihi itibariyle, kusurlu veya ithallerine esas teşkil eden sözleşme hükümlerine aykırı olduklarından bahisle, ithalatçı tarafından kabul edilmeyen eşyaya ilişkin ithalat vergilerinin geri verileceği veya kaldırılacağı, bu madde uyarınca geri verilecek veya kaldırılacak gümrük vergileri için vergilerin yükümlüye tebliği tarihinden itibaren bir yıl içerisinde gümrük idaresine müracaat edilmesi gerektiği; 214 üncü maddesinde, gümrük vergilerinin 211, 212 ve 213 üncü maddelerde belirtilen haller dışında, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşma hükümleri çerçevesinde Bakanlar
Kurulu tarafından belirlenecek hallerde geri verileceği veya kaldırılacağı, bu maddede belirlenen geri verme ve kaldırma işlemlerinin, gümrük vergilerinin yükümlüye tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde ilgili gümrük idaresine başvurulması üzerine yapılacağı , hüküm altına alınmıştır 14. Gümrük Yönetmeliğinin, “Geri verme veya kaldırma başvurusu” başlıklı 502’nci maddesinde; gümrük vergilerinin ve para cezalarının geri verilmesi veya kaldırılması başvurusunun,
6 / 10bu vergileri ve cezaları ödeyen veya ödemekle yükümlü olan kişi veya bunların temsilcileri veya hak
ve yükümlülükleri devralan kişi tarafından ek- 78’de yer alan Geri Verme veya Kaldırma Başvurusu
Formuyla ilgili gümrük idarelerine yapılacağı, söz konusu formun fotokopiyle çoğaltılmak suretiyle kullanılmasının mümkün olduğu; kontrol ve denetleme sonucunda, geri verme veya kaldırma hallerinden birinin tespiti durumunda, geri verme veya kaldırma işleminin doğrudan yapılmasında da birinci fıkra hükmünün uygulanacağı, gümrük idaresince hak sahibine bu yönde gerekli bildirimde bulunulacağı; geri verme veya kaldırma başvuru formunun her beyanname, ek tahakkuk ve ceza kararı için düzenleneceği ancak, bir beyanname ve bu beyannameye bağlı ceza kararı ile bir ek tahakkuk ve buna bağlı ceza kararı için tek bir başvuru formu düzenleneceği; bu formun üzerinde gösterilen bilginin tamamını içermeyen bir başvurunun kabul edilebileceği, ancak, formun 1, 2 ve 3 no.lu kutularının doldurulmasının zorunlu olduğu, bu durumda ilgili gümrük idaresinin, eksik bilgi ve/veya belgelerin tamamlanması için bir süre belirleyebileceği, bu süreye uyulmaması halinde başvurunun geri çekilmiş sayılarak başvuru sahibinin derhal bu durumdan haberdar edileceği, mücbir sebep ve beklenmeyen hallerde süresi içerisinde bu durumu kanıtlayan belgeyle müracaat edilmesi üzerine gümrük idaresince ek süre verilebileceği, Gümrük Kanununun 211 inci maddesi uyarınca yapılacak geri verme veya kaldırma işlemlerinde, başvuru süresinin üç yıl olduğu, söz konusu sürenin gümrük vergilerinin yükümlüye tebliğ edildiği tarihte başlayacağı, kurala bağlanmıştır .
15. 4458 sayılı Gümrük Kanununun 242 nci maddesinin birinci fıkrasında, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçeyle itiraz edebilecekleri; ikinci fıkrasında, idareye intikal eden itirazların otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edileceği hükme bağlanmıştır .
16. Şikayet konusu hakkında yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalar ile ilgili idareden gelen bilgi ve belgeler kapsamında somut olay değerlendirildiğinde; 17. İth . Paz . Tur . ve Tic . Ltd . Şti . adına tescilli, 25.11.2016 tarihli ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı tamir amaçlı olarak yurtdışı edilen eşyanın yerine gönderilen ve 02.02.2017 tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile ithal edilen yeni ürün için de KDV ödenmesi nedeniyle, 25.11.2016 tarihli ve beyannamesi ( ilk olarak ithal edilen 25.11.2016 tarih/sayılı ithalat beyannamesi) muhteviyatı eşyadan dolayı ödenmiş olan KDV tutarının geri verilmesinin talep edildiği, mezkur talebin adı geçen şirket adına
Ltd .Şti tarafından gerçekleştirildiği ve bu talebe ilişkin düzenlenen ‘Geri Verme Veya Kaldırma
Formu’nda “Başvuru Sahibi veya Kanuni Temsilcisi” başlıklı 1 numaralı kutuda
İth . Paz . Tur . ve Tic . Ltd . Şti . firmasının isminin, “Başvuru Sahibi” başlıklı 16 numaralı kutuda ise Gümrük Müşavirliği Ltd . Şti firmasının kaşesi ve yetkili ismin imzasının yer aldığı, görülmüştür .
18. Söz konusu geri verme talebi hakkında Esenboğa Gümrük Müdürlüğü tarafından verilen
20.10.2017 tarihli ve sayılı red kararında, “ Sonuç olarak; a) İbraz edilen
belgeleri, 09.05.2017 tarihli, sayılı yazımız süre sonu olan tarihinden sonra 04.07.2017 tarihinde evrak kayıt nolu dilekçe ekinde süresi dışında ibraz edilmesi, b) Geri verme konusu eşyanın bir sözleşme hükmüne göre (Garanti Kapsamında) tamir edilememesi nedeniyle yenisi ile değiştirilmesi gerektiği, yukarıda belirtildiği gibi “arıza raporu” ve “Perten Instruments
Warranty Policy” belgelerinin konsolosluk onaylı olmaması nedeniyle bahse konu eşyanın bir sözleşme kapsamında yenisi ile değiştirilmiş olduğu tevsik edilmemesi, nedenlerinden dolayı geri
7 / 10verme başvurusunun reddolunması gerektiği mütalaa edilmektedir .” gerekçelerine yer verildiği
tespit edilmiştir .
19. Bununla birlikte, ‘Geri Vermeye Esas Kanun Maddesi : 214’ olarak belirtilen söz konusu red kararının gerekçelerinin tetkikinden; 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 214 üncü maddesinde aranan, ‘ Gümrük vergilerinin Gümrük Kanunu’nun 211, 212 ve 213’üncü maddelerinde belirtilen haller dışında, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşma hükümleri çerçevesinde Bakanlar Kurulu tarafından belirlenecek hallerde geri verileceği veya kaldırılacağına ’ ilişkin şartların gerçekleşip gerçekleşmediği yönünden bir değerlendirilmenin yapılmadığı, bu nedenle bahse konu red işleminde 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 214 üncü maddesinin esas alınmasının yerinde olmadığı değerlendirilmiştir .
20. Esenboğa Gümrük Müdürlüğünce verilen mezkur red kararının adı geçen şirketin dolaylı temsilcisi sıfatıyla geri verme başvuru formunda imzası bulunan Müşavirliği Ltd .
Şti’ye 13.11.2017 tarihinde tebliğ edildiği, Müşavirliği Ltd . Şti’nin
İthalat Paz . Tur . ve Tic . Ltd . Şti’yi 17.12.2015- 31.12.2020 tarihleri arasında dolaylı temsile yetkili olduğuna dair vekaletnamenin bulunduğu, söz konusu vekaletnamede , “ 4458 sayılı
Gümrük Kanunu ile Gümrük Yönetmeliğinde belirtilen yasal haklar çerçevesinde firmamız adına
Dolaylı Temsil Sıfatı ile Türkiye Gümrük Bölgesi İçinde eşyalarımızın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin her türlü gümrük işlemini takip edip sonuçlandırmak ve gümrük idarelerinde idari itiraz haklarımızı kullanmak üzere, Vergi Dairesine sicil numarası ile kayıtlı Çankaya-Ankara adresinde mukim Müşavirliği Ltd . Şti .’ni ve Gümrük Müşavirleri …
, … ’i dolaylı temsil yolu ile … yukarıda sayılan işleri ve ayrıca gümrük müşavirliği faaliyetleri dışında kalan ve tahmil, tahliye, elleçleme nakliye, hamaliye işlemlerini resmi daire ve kurumların ve özel sektörün her bölüm ve derecesinde bütün işlemleri izlemeye, tamamlamaya ve bitirmeye yetkili olmak üzere münferiden veya müştereken temsil etmeye gerektiğinde bu yetkilerin tamamını veya bir kısmını adımıza yapmak veya yaptırmak üzere kendi personelini yetkilendirmeye veya başkalarını vekil tayin etmeye ayrı ayrı ‘e mezun olmak üzere 31/ 12/ 2020 tarihine kadar geçerli olmak üzere vekil tayin ettik ” açıklamalarına ve yetkilendirmelere yer verildiği tespit edilmiştir .
21. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 5 inci maddesinde ‘Bütün kişiler, gümrük mevzuatı ile öngörülen tasarrufları ve işlemleri gerçekleştirmek üzere gümrük idarelerindeki işleri için bir temsilci tayin edebilirler .’ aynı Kanunun 225 inci maddede ise ‘Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyetlerin, 5 inci madde hükümleri çerçevesinde, sahipleri ile bunların adına hareket edenler tarafından doğrudan temsil yoluyla veya gümrük müşavirleri tarafından dolaylı temsil yoluyla takip edilir ve sonuçlandırılır .’ hükümleri ile birlikte söz konusu ‘ geri verme ’ işlemi hakkında ilgili idareyle adı geçen gümrük müşavirliği firması arasında yapılan yazışmaların mevcudiyeti dikkate alındığında, 7201 sayılı Tebligat Kanununun 11 nci maddesi yer verilen hüküm kapsamında, şikayet konusu tebligat işleminin usulsüz olduğu yönündeki şikayetçi iddiasının yerinde olmadığı değerlendirilmiştir .
22. Şikayet konusu somut olay kapsamında, şikayetçinin “Geri verilmesi istenen KDV’nin ikinci ödenen KDV olduğu ve geri verme başvurusu için öngörülen 1 yıllık sürenin ikinci ithalat beyannamesi tarihinden başlatılması gerektiği ” yönündeki iddiası 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun
Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında 2009/ 15481 sayılı Kararın 118/ 1-c maddesinde yer alan
“Türkiye Gümrük Bölgesinde serbest dolaşıma girmiş bulunan eşyanın teslimi esnasında veya sonrasında ortaya çıkan kusurlarının giderilmesi …” hükmü kapsamında değerlendirildiğinde, geri
8 / 10verme talebinin ilk ithalat beyannamesi muhteviyatı eşyaya isabet ederek ödenmiş olan vergiye
yönelik olarak yapılması gerektiği bu nedenle de adı geçen şirket tarafından yapılan ‘Geri verme’ başvurusu hakkında, Esenboğa Gümrük Müdürlüğü’nce ilk beyanname esas alınarak tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır .
23. Diğer taraftan, adı geçen şirketin ‘Geri verme’ talebi hakkında Esenboğa Gümrük
Müdürlüğü’nce verilen red kararının ilgilisine tebliğ edildiği 13.11.2017 tarihinden 18 gün sonra 01/ 12/ 2017 tarihinde yapılan itiraz başvurusu hakkında, Orta Anadolu Gümrük ve Ticaret Bölge
Müdürlüğü’nün 22.12.2017 tarihli ve sayılı Karar ile Gümrük Kanunu 242/ 1 maddesi kapsamında 15 günlük hak düşürücü süre içinde başvuru yapılmaması gerekçesiyle süre yönünden reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık bulunmamaktadır .
24. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; şikayet konusu hakkında Orta Anadolu Gümrük ve
Ticaret Bölge Müdürlüğü’nce tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, diğer taraftan adı geçen şirketin ‘Geri verme’ talebi hakkında Esenboğa Gümrük Müdürlüğü tarafından verilen red kararında Gümrük Kanunu’nun 214 üncü maddesinin esas alındığı ancak anılan kanun maddesinde yer verilen şartların gerçekleşip gerçekleşmediği yönünde somut bir gerekçelendirmeye yer verilmediği, bu nedenle 20.10.2017 tarihli ve sayılı red kararında Gümrük Kanunu’nun 214 üncü maddesinin esas alınmasının yerinde olmadığı tespit edilmiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 25. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Orta Anadolu Gümrük ve
Ticaret Bölge Müdürlüğü’nden istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, Orta Anadolu Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü tarafından başvuranla ilgili işlemlerde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği tespit edilmiştir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
A. Dava Açma Süresinin Yeniden Başlaması 26. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiş; Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 38 inci maddesinin dördüncü fıkrasında da Kurumun inceleme ve araştırmasını, şikâyet başvuru tarihinden itibaren, altı ay içinde sonuçlandıramaması halinde durumun gerekçesiyle birlikte şikâyetçiye tebliğ edileceği ve durmuş olan dava açma süresinin tebliğden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir .
27. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve ‘ 17/ 01/ 2018 tarihinden itibaren başlayan altı aylık inceleme ve araştırma süresinin 17/ 07/ 2018 tarihinde sona ereceği ve durmuş olan dava açma süresinin 17/ 07/ 2018 itibariyle varsa yeniden işlemeye başlayacağı’ hususu 28/ 06/ 2018 tarih ve sayılı yazıyla 04/ 07/ 2018 tarihinde şikâyetçiye bildirilmiştir .
B. Yargı Yolu
9 / 1028. 2709 sayılı 1982 Anayasasının “Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması” başlıklı 40 ıncı
maddesinin ikinci fıkrasında, “Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır .” hükmü yer almakta olup, 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarenin işlemine karşı işlemeye başlamış olan dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre içinde Ankara Vergi Mahkemesi’ne yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, ŞİKAYETİN KABULÜNE;
Esenboğa Gümrük Müdürlüğü tarafından adı geçen şirketin ‘Geri verme’ talebi hakkında verilen ve ‘Geri Vermeye Esas Kanun Maddesinin : 214’ olduğu belirtilen 20.10.2017 tarihli ve sayılı red kararında, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 214 üncü maddesinde aranan şartların gerçekleşip gerçekleşmediği yönünden yeniden bir değerlendirilme yapılması ve verilen red kararının anılan madde kapsamında somut hukuki gerekçelere dayandırılması için ESENBOĞA GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜ’NE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA
Kararın BAŞVURANA, ORTA ANADOLU GÜMRÜK ve TİCARET BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ ile ESENBOĞA GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Esenboğa Gümrük
Müdürlüğü’nce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi