T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/12955-S.23.20486
BAŞVURU NO : 2023/5352
KARAR TARİHİ : 13/10/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
MİLLİ EMLAK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, icraen satın aldığı bir kısım taşınmazların üst hakkı süre uzatım yararlanma bedeli olan 31.055.432,13 TL tutarındaki bedelin mükerrer tahsilatı nedeniyle iadesi talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 14/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihinde Bankası Anonim Şirketi (Tüzel Kişi No:
) tarafından yapılan ekli şikâyet başvurusunda başvuran vekili özetle; bankası takip borçlularından biri adına kayıtlı olan Dinlenme Tesislerinin bulunduğu Antalya İli Kemer
İlçesi Çamyuva Mahallesi ada parsel ve ada parsel sayılı taşınmazların üst haklarının bankalarından olan kredi alacaklarının mahsup edilmek üzere 29/09/2021 tarihinde ve ada parsel sayılı taşınmazın üst hakkının 24/05/2021 tarihinde icraen satın alındığını, söz konusu üst haklarının tapuda banka adına tescil edildiğini, Antalya İli Kemer İlçesi Çamyuva Mahallesi ada parselin kesin tahsisinin
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın, ada parsel ve ada parselin 7.362 m2’lik kısmının kesin tahsisinin
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın, ada parselin 2.401 m2’lik kısmının kesin tahsisinin Milli Emlak Genel
Müdürlüğü’nün yetki alanında olduğunu,
– Banka tarafından 27/05/2021 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı’na yapılan başvuru ile Kamu
Taşınmazlarının Turizm Yatırımlarına Tahsisi Hakkında Yönetmeliğin ek 4 ve geçici 7 nci maddesi hükümleri uyarınca ada parsel sayılı taşınmazın üst hakkı ve kesin tahsisinin 49 yıla uzatılmasının talep edildiğini, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 27/07/2021 tarihli yazısıyla parselin geçmiş dönem kamu borçlarının ödenmesi ve diğer yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde üst hakkı ve kesin tahsisin banka adına ihya edileceğinin bildirildiğini, ardından 10/01/2022 tarihli yazıyla ise süre uzatım yararlanma bedelinin Hazineye (ilgili muhasebe birimine) ödendiğine ilişkin dekontun iletilmesi halinde kesin tahsis süresinin 10/01/2071 yılında sona erecek şekilde 49 yıla uzatılmasının uygun olduğunun bildirildiğini, söz konusu yazı üzerine 24/01/2022’de anılan taşınmazın süre uzatım yararlanma bedelinin Kemer Mal Müdürlüğü hesabına ödendiğini,
– Banka tarafından 05/11/2021 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı’na yapılan başvuru ile Kamu
Taşınmazlarının Turizm Yatırımlarına Tahsisi Hakkında Yönetmeliğin ek 4 ve geçici 7 nci maddesi hükümleri uyarınca ada parsel ve ada parsel sayılı taşınmazların üst hakkı ve kesin tahsisinin 49 yıla uzatılmasının talep edildiğini, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 12/05/2022 tarihli yazısıyla parselin geçmiş dönem kamu borçlarının ödenmesi ve diğer yükümlülüklerin yerine getirilmesi, ayrıca 31.055.432,13 TL tutarındaki süre uzatım yararlanma bedelinin Bakanlığın
Beydağları Sahil Milli Parkı Döner Sermaye İşletmesi hesabına ödendiğine ilişkin dekontun iletilmesi halinde kesin tahsis süresinin 49 yıla uzatılmasının uygun olduğunun bankaya ve ilgili diğer kurumlara bildirildiğini, söz konusu yazı üzerine Kemer Milli Emlak Müdürlüğü’nün 07/06/2022 tarihli yazısı ile süre uzatım yararlanma bedelinin Kemer Milli Emlak Müdürlüğü’ne ödenmesi gerektiğinin bildirildiğini, ödemenin kime yapılacağında tereddüt olması sebebiyle banka tarafından 22/06/2022 tarihinde her iki idareye de başvuru yapılarak bu çelişkinin giderilmesinin talep edildiğini,
– Bunun üzerine Milli Emlak Genel Müdürlüğü’nün 24/06/2022 tarihli yazısıyla ödemenin ilgili
Hazine hesaplarına yapılması gerektiğinin, nitekim bugüne kadar Tarım ve Orman Bakanlığınca süre uzatımı uygun görülen hallerde de ödemenin bu şekilde yapıldığının bildirildiğini, Tarım ve
Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün 28/06/2022 tarihli yazısıyla ise ödemenin Bakanlık döner sermaye hesaplarına yapılması gerektiğinin bildirildiğini, süre uzatımın iptal edilme riskinin önüne geçilmesi amacıyla 29/06/2022’de anılan taşınmazın süre uzatım yararlanma bedelinin Beydağları Sahil Milli Parkı Döner Sermaye İşletmesi hesabına ödendiğini,
– 05/07/2022 tarihinde Milli Emlak Genel Müdürlüğü’ne yapılan başvuru ile süre uzatımına ilişkin sözleşme, resmi senet ve taahhütlerin imzalanmasının talep edildiğini, ancak Milli Emlak Genel
Müdürlüğü tarafından süre uzatım bedeli kendilerine ödenen taşınmaz için gerekli işlemlerin yapılmakla birlikte süre uzatım bedeli Beydağları Sahil Milli Parkı Döner Sermaye İşletmesi hesabına ödenen taşınmazlara ilişkin gerekli işlemlerin yapılmadığını, yapılan itiraz üzerine Milli
Emlak Genel Müdürlüğü tarafından Tarım ve Orman Bakanlığı’na gönderilen 04/11/2022 tarihli yazı ile Beydağları Sahil Milli Parkı Döner Sermaye İşletmesi hesabına ödenen 31.055.432,13 TL tutarındaki süre uzatım yararlanma bedelinin ilgili Hazine hesaplarına aktarılmasının talep
edildiğini, ancak aktarım yapılmadığını, bu sebeple bankanın hak kaybına uğramaması adına 31.055.432,13 TL tutarındaki süre uzatım yararlanma bedelinin Milli Emlak Genel Müdürlüğünce bildirilen hesaba 30/12/2022 tarihinde mükerrer olarak ödendiğini ve sözleşmelerin imzalandığını,
– Ardından 04/04/2023 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı’na yapılan başvuru ile mükerrer ödenen 31.055.432,13 TL tutarındaki süre uzatım yararlanma bedelinin iadesinin talep edildiğini, Tarım ve
Orman Bakanlığı’nın 11/04/2023 tarihli yazısıyla talebin reddedildiğini
ifade etmekte; 31.055.432,13 TL tutarındaki süre uzatım yararlanma bedelinin kime ödeneceğinin tespiti ile haksız olarak tahsilat yapan idarenin mükerrer ödemeyi iade etmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 11/05/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge talep yazısına cevaben Milli
Emlak Genel Müdürlüğü’nün 02/06/2023 tarihli ve – – sayılı yazısında yapılan açıklamada;
2.1) Vasfı orman olanlar dâhil Hazine taşınmazları üzerinde turizm yatırımı gerçekleştirilmek amacıyla
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ve Kamu Taşınmazlarının Turizm Yatırımlarına Tahsisi Hakkında
Yönetmelik hükümleri uyarınca Kültür ve Turizm Bakanlığınca (Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü)
adına kesin tahsis yapılan veya 6831 sayılı Orman Kanunu ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu ile Orman
Kanununun 17 nci Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca
Tarım ve Orman Bakanlığınca (Orman Genel Müdürlüğü – Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel
Müdürlüğü) adına kesin izin verilen yatırımcılar lehine talep edilmesi halinde Bakanlıkça da söz konusu kesin tahsis ve kesin izin koşullar ile sözleşme hukukundan doğan diğer koşul ve şartlar dikkate alınmak suretiyle hazırlanan sözleşmeler (resmi senet) çerçevesinde üst hakkı tesis edilerek bu hakların tapuya tescil edildiği,
2.2) Ayrıca, söz konusu üst hakkı sözleşmelerinden (resmi senet) doğan bedeller ile adına kesin tahsis
yapılmasına veya kesin izin verilmesine karşın çeşitli gerekçelerden dolayı lehlerine henüz üst hakkı tesis edilmeyen ya da edilemeyen ancak Hazine taşınmazlarını bu kesin izin veya kesin tahsise istinaden kullanan yatırımcılardan alınacak bedellerin, sözleşmesi (resmi senet) ile söz konusu kesin izin ve kesin tahsis koşullarında belirtilen oran ve yöntemler üzerinden Bakanlıkça hesaplanarak tahsil edildiği ve hak lehtarları/yatırımcıların bu bedelleri genel bütçenin (Hazine) ilgili hesaplarına yatırdığı,
2.3) Ancak, süreç içerisinde söz konusu taşınmazlardan, 6831 sayılı Orman Kanunu ve 2873 sayılı Milli
Parklar Kanunu ile ilgili diğer mevzuatı uyarınca orman vasıflı taşınmazların üzerinde turizm yatırımı yapılmak amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığınca verilen kesin izinlere ilişkin bedellerin genel bütçe (Hazine) hesaplarına mı yoksa Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili Döner Sermaye İşletmesi hesaplarına mı yatırılacağı hususunda tereddüt yaşandığı,
2.4) Nitekim bu bedellerin nereye ödenmesi gerektiğine dair benzer bir konuda, Muğla İli, Fethiye İlçesi,
Kaya Köyünde bulunan orman vasıflı taşınmazın üzerinde turizm yatırımı gerçekleştirilmek amacıyla
Tarım ve Orman Bakanlığınca (Orman Genel Müdürlüğü) verilen kesin izne konu bedellerin Orman Genel
Müdürlüğünce tahsil edilmesi gerektiğine ilişkin olarak Orman Genel Müdürlüğü tarafından Fethiye İkinci
Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davada verilen 18/5/1995 tarihli ve Esas No: / , Karar No:
/ sayılı kararla “taşınmazın Bakanlar Kurulu Kararıyla ilan edilen turizm alan ve merkezi olması nedeniyle” davanın reddine karar verildiği,
2.5) Verilen bu mahkeme kararı da göz önünde bulundurulmak suretiyle Bakanlıkları (eski Maliye
Bakanlığı), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğünün üst düzey temsilcilerinin katılımıyla 2001 yılında yapılan toplantı sonucunda varılan mutabakatla, tahsise konu orman vasıflı taşınmazın mülga Bakanlar Kurulu Kararı veya Cumhurbaşkanlığı
Kararıyla ilan edilen turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm merkezinde yer alması halinde bu tahsise ilişkin bedel ve hasılat paylarının tahakkuk ve tahsilatının Bakanlıkça (genel bütçe geliri olarak
Hazine hesaplarına), tahsise konu taşınmazın mülga Bakanlar Kurulu Kararı veya Cumhurbaşkanlığı
Kararıyla ilan edilen turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm merkezinde yer almaması halinde ise söz konusu bedel ve hasılat paylarının tahakkuk ve tahsilatının Tarım ve Orman Bakanlığınca (ilgili döner sermaye hesaplarına) yapılmasına karar verildiği,
2.6) Milli Park içerisinde kalan orman vasıflı taşınmazlar da dahil olmak üzere benzer konularda
Bakanlıklarca bugüne kadar yapılagelen uygulamalarda da bu mutabakat çerçevesinde işlem tesis edildiği,
2.7) Nitekim, varılan bu mutabakat uyarınca 18/10/2012 tarihli ve 28445 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe giren Orman ve Su İşleri Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliğinin
“Gelirler” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “2873 sayılı Milli Parklar Kanununa tâbi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarında kalmasına karşılık, aynı zamanda 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca, Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm alan ya da merkezi içerisinde yer alan ormanlık alanlar üzerinde turizm amaçlı kullanılmak üzere verilen kesin izin (arazi izni) ve tesis edilen üst haklarından dolayı Maliye
Bakanlığınca takip ve tahsil edilmesi gereken, kesin izin (arazi izni)/üst hakkı bedelleri ve gayri safi yıllık gelir payları ile 4916 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca alınması gereken proje maliyet bedelinin % 3’ü oranındaki bedeller İşletmenin gelirleri dışındadır.” düzenlemesine yer verildiği,
2.8) Ayrıca, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununa 28/7/2021 tarihli ve 31551 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren 7334 sayılı Kanunun 18 inci maddesiyle eklenen geçici 12 nci maddesinin birinci fıkrasıyla; “orman sayılan alanlar ve milli parklar üzerinde konaklama amaçlı turizm tesisi yapılmak amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığınca adına kamu arazisi tahsis edilen yatırımcılar tarafından talep edilmesi halinde bu yatırımcıların sözleşmelerinin 2634 sayılı Kanunun 8 inci maddesine uyarlanacağı ve (bedellerin hangi idare tarafından tahsil edileceğine dair bahsi geçen mutabakat da dikkate alınmak suretiyle) bu şekilde uyarlanan sözleşmeler kapsamında tespit edilen yeni bedellerin ilgili idareler tarafından tahsil edilmeye devam edileceği” hususunun hüküm altına alındığı,
2.9) Öte yandan, 4706 sayılı Kanuna 5/12/2017 tarihli ve 30261 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesiyle eklenen geçici 23 üncü madde uyarınca bahsi geçen kesin izin, kesin tahsis ve üst hakkı sürelerinin 49 (kırkdokuz) yıla uzatılabileceğinin hüküm altına alındığı ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin olarak hazırlanan ve 4/5/2018 tarihli ve 30411 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Taşınmazları Üzerindeki Turizm Yatırımlarının Sürelerinin
Uzatılması ile Satışına İlişkin Yönetmelikte yer alan düzenlemeler uyarınca kesin izin süre uzatımı nedeniyle tespit edilen yararlanma bedellerinin tahsilinin de varılan bu mutabakat çerçevesinde, kesin izin konusu orman vasıflı taşınmazın turizm alan veya merkezi sınırları içerisinde kalması halinde Bakanlıkça (genel bütçe), kalmaması halinde ise Tarım ve Orman Bakanlığınca (döner sermaye) yapıldığı,
2.10) 2634 sayılı Kanunun hükümleri uyarınca orman vasıflı olanlar dahil Hazine taşınmazları üzerinde
Kültür ve Turizm Bakanlığınca (Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü) yatırımcılar adına yapılan kesin tahsis süresinin anılan mevzuatı uyarınca uzatılmasından dolayı tespit edilen yararlanma bedellerinin tahsilinin de, bu kesin tahsise ait diğer bedellerde (kullanım/üst hakkı bedeli, hasılat payı vb.) olduğu gibi zaten Bakanlıkça tahsil edildiği ve Hazinenin ilgili hesaplarına yatırıldığı,
2.11) Bu kapsamda, Antalya İli, Kemer İlçesi, Çamyuva Mahallesinde bulunan mülkiyeti Hazineye ait
ada parsel numaralı 11.884,20 m2 yüzölçümlü “orman, tarla ve kumsal” vasıflı taşınmazın 10.222,00 m2’lik kısmı üzerinde 290 yataklı 5 yıldızlı otel yapılmak amacıyla Kültür ve Turizm
Bakanlığınca (Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü) adına kesin tahsis yapılan, ada parsel numaralı 110.622,00 m2 yüzölçümlü orman vasıflı taşınmazın tamamı ile ada parsel numaralı 9.763,00 m2 yüzölçümlü taşınmazın 7.362,00 m2’lik kısmı üzerinde de günübirlik tesis (tesisin son tür, sınıf ve kapasitesi 920 yatak kapasiteli özel konaklama + günübirlik) yapılmak amacıyla Tarım ve Orman
Bakanlığınca (Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü) adına kesin izin verilen Dinlenme
Yerleri A.Ş. lehine Bakanlıkça da üst hakkı tesis edilerek bu hakların tapuya tescil edildiği, ayrıca, üst hakkı tesis edilen diğer taşınmazlarla bütünlük arz etmesi nedeniyle bu taşınmazların birlikte kullanım zorunluluğundan dolayı, ada parsel numaralı taşınmazın geriye kalan 2.401,00 m2’lik kısmının üzerinde de günübirlik tesisler yapılmak amacıyla Bakanlıkça Şirket lehine üst hakkı tesis edildiği,
2.12) Anılan taşınmazların “Güney Antalya Turizm Alanı” sınırları içerisinde kalmasından dolayı, verilen
kesin, yapılan kesin tahsis ve tesis edilen üst haklarına ilişkin üst hakkı bedeli ve hasılat paylarının hesaplama ve tahsilatının yukarıda belirtilen gerekçelerden dolayı Bakanlıkça yapıldığı ve bu bedellerin genel bütçenin (Hazine) ilgili hesaplarına yatırıldığı,
2.13) Daha sonra, adı geçen Şirket tarafından sözleşmesinden doğan yükümlülüklerin yerine
getirilmemesinden dolayı anılan taşınmazların üzerinde Bakanlıkça tesis edilen üst haklarının asıl dayanağını teşkil eden söz konusu kesin izin ve kesin tahsisin adı geçen Bakanlıklarca iptal edilmesi üzerine üst haklarının da iptal ve tapudan terkin edilmesi Bakanlıkça uygun görülmüş ise de, bu süreçte
Dinlenme Yerleri A.Ş. aleyhine Ankara 7. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan iflas davası sonucunda 23/12/2015 tarihli ve Esas No: / , Karar No: / sayılı kararla Şirketin iflasına karar verildiği ve bu üst haklarının yapılan icraen satış ihalesi sonucunda alacaklarına mahsuben Bankası
A.Ş. tarafından satın alındığı,
2.14) Bunun üzerine, konu hakkında Kültür ve Turizm Bakanlığından (Yatırım ve İşletmeler Genel
Müdürlüğü) alınan yazılarda, ada parsel numaralı taşınmazın üzerinde yapılan kesin tahsisin
Bankası A.Ş. adına ihya edilmesinin ve kesin tahsis süresinin 49 (kırkdokuz) yıla uzatılmasının
Bakanlıklarınca uygun görüldüğünün bildirildiği ve bu kapsamda peşin ödeme için hesaplanan 10.099.323,97.-TL tutarındaki yararlanma bedelinin, bu taşınmaza ilişkin üst hakkı bedeli ve hasılat paylarında olduğu gibi genel bütçenin (Hazine) ilgili hesabına yatırıldığı,
2.15) Öte yandan, konu hakkında Bankası A.Ş.’den alınan 22/6/2022 tarihli ve –
sayılı yazıda özetle; ada parsel numaralı taşınmazın tamamı ile ada parsel numaralı taşınmazın 7.362,00 m2’lik kısmı üzerinde verilen kesin iznin Bankaları adına ihya edilmesinin ve Kamu Taşınmazları
Üzerindeki Turizm Yatırımlarının Sürelerinin Uzatılması ile Satışına İlişkin Yönetmelik hükümleri uyarınca kesin izin süresinin 49 (kırkdokuz) yıla uzatılmasının Tarım ve Orman Bakanlığınca (Doğa
Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü) uygun görüldüğü ancak, kesin izin süre uzatımından dolayı peşin ödeme için hesaplanan 31.055.432,13.-TL tutarındaki yararlanma bedelinin Beydağları Sahil Milli
Park Döner Sermaye İşletmesi hesabına yatırılmasının istenildiği, Kemer Kaymakamlığının (Milli Emlak
Müdürlüğü) 7/6/2022 tarihli ve sayılı yazısında da yararlanma bedelinin İdareleri hesaplarına ödenmesi gerektiğinin ifade edildiği, bu kesin izin ve üst hakkına ilişkin geçmiş yıllara ait olanlar dahil tüm bedellerin Kemer Kaymakamlığının (Milli Emlak Müdürlüğü) ilgili hesaplarına ödeniyor olması nedeniyle yararlanma bedelinin hangi idareye ödeneceği hususunda tereddüte düşüldüğü belirtilerek, yararlanma bedelinin hangi idarenin hesabına ödeneceğinin ilgili bakanlıklarca varılacak mutabakat kapsamında bildirilmesinin talep edildiği, mutabakata varılamaması halinde Sulh Hukuk Mahkemesinden tevdi mahalli isteneceğinin bildirildiği,
2.16) Bugüne kadar benzer nitelikteki süre uzatım taleplerinin tamamında ilgili bedellerin ilgili Hazine
hesaplarına ödendiği, hatta bu bedellerin ilgili Döner Sermaye İşletmesi hesabına yatırılmasının Tarım ve
Orman Bakanlığınca (Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü) bugüne kadar herhangi bir yatırımcıdan talep dahi edilmediği, nitekim yararlanma bedellerinin genel bütçenin (Hazine) ilgili hesabına yatırıldığına dair emsal teşkil eden dekont örneklerinden iki adetinin de ilişikte yer aldığı,
2.17) Devam eden süreçte bugüne kadar benzer durumlardaki üst hakkı bedellerinin Hazinenin ilgili
hesaplarına ödendiği ve bundan sonra yapılacak ödemelerin de aynı şekilde yapılması gerektiğinin 24/6/2022 tarihli ve sayılı yazı ile Tarım ve Orman Bakanlığı’na bildirildiği,
2.18) Ancak Tarım ve Orman Bakanlığından (Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü) cevaben
alınan 28/6/2022 tarihli ve sayılı yazıda; Kamu Taşınmazları Üzerindeki Turizm Yatırımlarının
Sürelerinin Uzatılması ile Satışına İlişkin Yönetmelik hükümleri uyarınca söz konusu kesin izin süresinin uzatılmasına ilişkin işlemleri yürütmeye görevli ve yetkili idarenin Bakanlıkları olduğu, nihayetinde iznin ihyası, devri ve süre uzatım işlemlerinin de Bakanlıklarınca yapıldığı ayrıca, konunun üst hakkı süre uzatımı değil izin süresinin uzatımından ibaret olduğu, yaralanma bedelinin ilgili döner sermaye işletmesi hesabına yatırılmaması halinde izin süresinin uzatılmasına yönelik işlemin iptaline yönelik süreç başlatılacağı
belirtilerek, söz konusu yararlanma bedelinin Bakanlıklarının ilgili döner sermaye işletmesi hesabına yatırılması gerektiğinin bildirildiği,
2.19) 26/7/2022 tarihli ve sayılı yazıda ise; kesin izin süre uzatımı nedeniyle peşin ödeme için
hesaplanan 31.055.432,13.-TL tutarındaki yararlanma bedelinin 29/6/2022 tarihinde Beydağları Sahil Milli
Park Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi hesabına ödendiği, Bakanlıklarınca üst hakkı süre uzatımına ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmadığından ve karar alınmadığından dolayı yeni imzalanacak resmi senet süresinin (uzatılan kesin izin süresi dikkate alınmaksızın) eski resmi senet süresi kadar olması gerektiğinin bildirildiği,
2.20) Ardından Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında 1 No.lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca
Bakanlıkların görev alanına giren hususlarda mevzuatta yer alan mali hükümlerin uygulanmasını yönlendirmek, bu konuda ortaya çıkabilecek her türlü meseleyi çözmek ve tereddütleri gidermekle görevli ve yetkili Hazine ve Maliye Bakanlığına (Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel Müdürlüğü) yazılan 10/10/2022 tarihli ve sayılı yazı ile; Tarım ve Orman Bakanlığınca (Doğa Koruma ve Milli Parklar
Genel Müdürlüğü) Bankası A.Ş. adına kesin izin verilen anılan taşınmazların kesin izin süresinin uzatılmasından dolayı tespit edilen yararlanma bedelinin genel bütçe (Hazine) hesaplarına mı yoksa Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili Döner Sermaye İşletmesi hesabına mı ödenmesi gerektiğine ilişkin görüşlerinin bildirilmesinin istenildiği,
2.21) Hazine ve Maliye Bakanlığından (Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel Müdürlüğü) alınan
31/10/2022 tarihli ve sayılı yazıda; söz konusu yararlanma bedelinin ilgili Hazine hesaplarına aktarılarak genel bütçe geliri olarak kaydedilmesi gerektiğinin mütalaa edildiği, diğer taraftan 2021 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanarak Bakanlıkları görüşüne gönderilen Tarım ve
Orman Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliği Taslağının döner sermaye gelirlerinin sayıldığı
5 inci maddesine; “(i) 2873 sayılı Kanuna tabi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma
alanlarında kalmasına karşılık, aynı zamanda 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca, Cumhurbaşkanı Kararı ile ilan edilen kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm alan ya da merkezi sınırları içerisinde kalan hazine taşınmazları üzerinde ilgili bakanlıklarca yatırımcılar adına verilen kesin izin ve yapılan kesin tahsislere, kiralamalara veya bu yatırımcılar lehine Hazine ve Maliye
Bakanlığı’nca tesis edilen üst haklarına ilişkin olarak yatırımcıların ödemesi gereken her türlü bedellerden” bendinin eklenmesinin öngörüldüğü, halihazırda hakkında görüş sorulmakta olan örnek olaya esas itibariyle dayanak teşkil edebilecek olan söz konusu düzenlemesinin, genel bütçe gelirlerine dahil olan gelir unsurlarının, kanuni dayanaktan yoksun olarak döner sermayeli işletmelerin gelirleri arasında sayılması ve söz konusu gelir unsurunun mevcut Orman ve Su İşleri Bakanlığı Döner Sermayeli
İşletmeler Yönetmeliğiyle döner sermaye gelirleri dışında tutulması sebepleriyle Bakanlıklarınca uygun bulunmadığı ve mezkur düzenlemenin Taslak metinden çıkarılması doğrultusunda görüş verildiğinin bildirildiği,
2.22) Anılan görüş yazısının 4/11/2022 tarihli ve sayılı yazı ile Tarım ve Orman Bakanlığına
(Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü) bildirildiği,
2.23) Ancak Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın (Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel Müdürlüğü) görüş
yazısına rağmen Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ödemenin Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel
Müdürlüğü hesaplarına yapılması gerektiğinin bildirildiği,
2.24) Devam eden süreçte Bankası A.Ş. tarafından 31.055.432,13.TL tutarındaki yararlanma
bedelinin 30/12/2022 tarihinde Kemer Mal Müdürlüğü hesabına (Hazineye) ödendiğinin bildirilmesi üzerine talep edilen üst hakkı süre uzatım işlemlerinin yapıldığı ve bu hususun 06/01/2023 tarihinde tapuya tescil edildiği ifade edilmiştir.
3) Kurumumuzun 11/05/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge talep yazısına cevaben Tarım
ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün 04/09/2023 tarihli ve E– – sayılı yazısı ekinde ilgili bilgi-belgeler gönderilmiş olup yapılan açıklamada;
3.1) Beydağları Sahil Milli Parkı sınırları içerisinde, Antalya İli Kemer İlçesi Çamyuva Mahallesinde
bulunan eski numaralı parsel üzerinde 134.000 m’lik ormanlık alanda günübirlik 2 tesis yapılması maksadıyla 15/06/1993 tarihli ve sayılı onay ile 49 yıl süreli Dinlenme Yerleri A.Ş. lehine
Bakanlıkça Günübirlik Turizm tesisi için kesin izin verildiği, mülga Maliye Bakanlığınca da söz konusu izne istinaden 26/04/1994 tarih ve yevmiye numarası ile nolu parsel üzerinden tapuya bağımsız ve sürekli üst hakkı tescil edildiği,
3.2) Daha sonra yapılan tevhid ve ifrazlar sonucu oluşan ada parsel numaralı 110.622 m²
yüzölçümlü taşınmaza 20/11/1995 tarih ve yevmiye numarasıyla ve ada parselin 7.362 m²’lik kısmına ise 05/12/1996 tarih ve yevmiye numarasıyla bağımsız ve sürekli üst hakkı aktarıldığı, ardından Makamın 29/06/2000 tarih ve sayılı Olur ile de kesin izin konaklamalı hale getirildiği,
3.3) Bakanlıkça 2014 yılında şirket aleyhine iflas davası açıldığı ve şirket lehine verilen iznin Bakanlığa
olan bedel borçlarının ödenmemesi sebebiyle 26/01/2016 tarih ve sayılı Bakanlık Makamı Oluru ile iptal edildiği,
3.4) İptal işlemini müteakiben 27/01/2016 tarihli ve sayılı yazı ile şirket lehine kurulmuş olan
bağımsız ve sürekli üst hakkının tapudan terkin edilmesine yönelik iş ve işlemlerin yapılması mülga Maliye
Bakanlığından talep edilmişse de geçen süre zarfında üst hakkının terkin edilmediği,
3.5) Müflis Dinlenme Yerleri A.Ş. nin Bankası A.Ş.’den almış olduğu krediler
karşılığında bağımsız ve sürekli üst hakkı üzerinde Bankası A.Ş. lehine ipotek hakkı tesis edildiği, daha sonraki süreçte Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesince Dinlenme Yerleri A.Ş. nin iflasına karar verildiği ve söz konusu kararın Yargıtay 23. Hukuk Dairesi’nin 14/06/2017 tarih ve
/ esas nolu kararı ile kesinleştiği,
3.6) Bankası A.Ş. tarafından şirket aleyhine ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla icra takibi
yapıldığı ve söz konusu takip kapsamında Kemer İcra Müdürlüğü tarafından yapılan ihale neticesinde söz konusu üst haklarının Bankası A.Ş. tarafından satın alındığı,
3.7) Bankası A.Ş. tarafından 05/11/2021 tarihli ve – sayılı dilekçe ile söz konusu
üst haklarını icra yoluyla satın alma işleminin tamamlandığının belirtildiği, ayrıca müflis Dinleme
Yerleri A.Ş. nin borçlarını ödemiş olmaları nedeniyle söz konusu izinlerin kendi adlarına ihya edilmesi ve müflis Dinlenme Yerleri A.Ş. tarafından 27/11/2018 tarihli dilekçeleri ile 4706 sayılı kanundan yararlanma talebinin olduğunu ve kendilerinin de bu talepten faydalanmasını talep ettiği,
3.8) Konuyla ilgili olarak, Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 10/02/2022 tarihli ve E.4465577
sayılı görüş yazılarında “…geçmiş dönem borçlarının müflis firmadan tahsil imkanının olmaması, üst hakkına konu taşınmazların ekonomik, ticari ve fiili bütünlük teşkil etmesi, işletme ruhsatının tek olması, taşınmazın bir bütün olarak işletilmesinin kamu idareleri açısından kolaylık ve yeknesaklık sağlaması, iznin devamının sağlanamamasının veya ihya edilmemesinin kamu kaynaklarının heba olmasına sebebiyet verecek olması sebepleriyle yerine getirilmesi hususu, icracı birim olarak nihai takdir ve değerlendirme
Genel Müdürlüğünüzde olmak üzere, müflis şirkete verilen izinlerde aranan şartların yerine getirilmesi kaydıyla uygun olduğu Genel Müdürlüğümüzce mütalaa olunmaktadır” denilerek uygun görüş bildirildiği,
3.9) Daha sonra Makamın 12/05/2022 tarihli ve sayılı Oluru ile söz konusu izin ihya edilerek
Bankası A.Ş’ ye devredildiği ve 4706 sayılı Kanunun Geçici 23.maddesi kapsamında kalan izin süresinin 49 yıla uzatıldığı, itiraza konu olan süre uzatımı yararlanma bedelinin de bu kapsamda alındığı,
3.10) Genel Müdürlüğün 17/05/2022 tarihli ve sayılı yazısıyla, Ek-9 da bahse konu Makam
Oluru gereği yapılmak üzere 6.Bölge Müdürlüğüne ve bilgi için de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği
Bakanlığı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) ile Kültür ve Turizm Bakanlığına gönderildiği,
3.11) Akabinde, Bankası A.Ş.’nin 22/06/2022 tarih ve – sayılı yazısında, yararlanma
bedelinin Bakanlıkları hesaplarına mı yoksa Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Milli Emlak
Genel Müdürlüğü) hesaplarına mı yatırılacağı konusunda tereddütte kaldığının belirtildiği,
3.12) Bunun üzerine, Genel Müdürlüğün 28/06/2022 tarihli ve sayılı yazısında gerekçeleri ile
birlikte yararlanma bedelinin Genel Müdürlük hesaplarına yatırılması gerektiği hususunun gereği için
Bankası A.Ş.’ye ve bilgi için de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na (Milli
Emlak Genel Müdürlüğü) bildirildiği,
3.13) 6. Bölge Müdürlüğünün 06/07/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile de 31.055.432,13 TL
yararlanma bedelinin Bakanlıkları hesaplarına yatırıldığının Genel Müdürlüğe iletildiği,
3.14) Ardından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü)’nün
04/11/2022 tarihli ve sayılı yazısında yararlanma bedelinin kendi hesaplarına aktarılması gerektiğinin kendilerine bildirildiği, Genel Müdürlüğün 22/11/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile
ise yararlanma bedelinin neden Genel Müdürlükleri hesaplarına yatırılması gerektiğinin cevaben bildirildiği,
3.15) Akabinde, Bankası A.Ş.’nin talebi üzerine, Bakanlık Makamının 14/12/2022 tarihli
ve sayılı Oluruyla, Bankası A.Ş. adına olan bağımsız ve sürekli nitelikteki üst hakkının izin süresi kadar uzatılmasına uygun görüş verildiği ve Genel Müdürlüğün 15/12/2022 tarihli ve sayılı yazısıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Milli Emlak Genel
Müdürlüğü)’ne gönderildiği,
3.16) 134.000 m’lik alanda turistik tesisler yapılması maksadıyla verilen kesin iznin 15/06/1993 tarih ve
sayılı Makam Oluru ile Bakanlıklarınca verilmiş olması ve 4706 sayılı Kanunun Geçici 23 üncü maddesi hükümleri kapsamında söz konusu taşınmazın izin süresinin 49 yıla uzatılmasına yönelik iş ve işlemlerin Bakanlıklarınca tesis edilmesi hususlarının da göz önünde bulundurulması gerektiği,
3.17) 2873 sayılı Milli Parklar Kanunun 8’inci maddesinde “Turizm bölge, alan ve merkezleri dışında
kalan milli parklar ve tabiat parklarında kamu yararı olmak şartıyla ve plan dahilinde, turistik amaçlı bina ve tesisler yapmak üzere gerçek ve özel hukuk tüzelkişileri lehine Maliye Bakanlığının görüşü alınarak
Orman ve Su İşleri Bakanlığınca izin verilebilir. Bu izin üzerine gerçek ve özel hukuk tüzelkişileri lehine tesis edilecek intifa hakkı süresi kırk dokuz yılı geçemez. Bu süre sonunda bütün tesisler eksiksiz olarak
Hazineye devredilir. Ancak, işletmesinin başarılı olduğu Kültür ve Turizm Bakanlığınca belgelenen hak sahiplerinin intifa hakkı, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca tesisin rayiç değeri üzerinden belirlenecek bedelle doksan dokuz seneye kadar uzatılabilir. Bu durumda Hazineye devir işlemi bu uzatma sonunda yapılır. Milli park ve tabiat parklarının gelişme planları kesinleşmeden bu Kanunda sözü edilen izin verilemez.” hükmüne yer verildiği,
3.18) Ayrıca 2873 sayılı Milli Parklar Kanununun “Döner sermaye gelirleri” başlıklı 17 nci maddesinde
“Bu Kanuna tabi alanlardan elde edilecek gelirler, Orman ve Su İşleri Bakanlığı döner sermayesine gelir kaydedilir.” denildiği, bu gelirlerle ilgili olarak herhangi bir istisnai bir düzenlemeye yer verilmediği,
3.19) 2873 Sayılı Milli Parklar Kanununa tabi alanlardan elde edilecek gelirlerin neler olduğu hususunun
28/06/2014 tarih ve 29044 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Orman ve Su İşleri
Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 3 üncü maddesi ile aynı Yönetmeliğin 7 inci maddesinin birinci fıkrası altına eklenen (ğ), (h) ve (ı) bendi ile düzenlendiği, yapılan bu düzenleme kapsamında (ğ) bendindeki “2873 sayılı Milli Parklar Kanununa tabi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarından elde edilen yararlanma, giriş ücretleri, intifa ve irtifak hakları, yayın ve bu kapsamdaki diğer gelirlerinden” oluştuğunun açıkça düzenlendiği,
3.20) Orman ve Su İşleri Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliğinde hangi gelirlerin kapsam
dışı tutulduğuna yönelik istisnanın Orman ve Su İşleri Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 3 üncü maddesi ile Aynı Yönetmeliğin 7 nci maddesinin ikinci fıkrasındaki “2873 Sayılı Milli Parklar Kanununa tabi alanlarda kalmakla birlikte aynı zamanda 2634 Sayılı Turizm Teşvik Kanunu kapsamında ilan edilen Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim
Bölgesi veya Turizm alan yada merkezi içerisinde yer alan ve turizm amaçlı kullanılmak üzere verilen kesin izin ve tesis edilen üst haklarından dolayı Maliye Bakanlığınca takip ve tahsil edilmesi gereken kesin izin/üst hakkı bedelleri ve gayri safi yıllık gelir payları ile 4916 sayılı Kanunun Geçici 2 nci maddesi uyarınca alınması gereken proje maliyet bedelinin % 3′ ü oranındaki bedeller işletme gelirlerinin dışındadır.” hükmü ile düzenlendiği, bu kapsamda istisnaların sadece kesin izin/üst hakkı bedelleri ile gayri safi yıllık gelir payı ve 4916 sayılı Kanun kapsamındaki proje maliyet bedelinin % 3′ ü oranındaki bedeller ile sınırlandırıldığı,
3.21) Orman ve Su İşleri Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliğinde hangi gelirlerin kapsam
dışı tutulduğuna yönelik istisnai düzenlemenin Orman ve Su İşleri Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 3 üncü maddesi ile aynı Yönetmeliğin 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında 4706 Sayılı Kanunun Geçici 23 nci maddesi ve bu Kanun maddesinin uygulanmasına yönelik 04/05/2018 tarih ve 30411 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
Kamu Taşınmazları Üzerindeki Turizm Yatırımlarının Sürelerinin Uzatılması ile Satışına İlişkin
Yönetmeliğin 11 nci maddesinin 2 nci fıkrasındaki Yararlanma Bedelini kapsamadığı,
3.22) 4706 sayılı Kanunun Geçici 23 ncü maddesinin uygulanmasına yönelik 04/05/2018 tarih ve 30411
sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Taşınmazları Üzerindeki Turizm Yatırımlarının
Sürelerinin Uzatılması ile Satışına İlişkin Yönetmeliğin “Yararlanma bedelinin ödenme şekli ve süresi” başlıklı 11 nci maddesinin 2 nci fıkrasında; “Başvuru yapan turizm yatırımcısı tarafından, kesin izin taahhüt senedi, kamu taşınmazı kesin tahsis belgesi, irtifak hakkı senedi, kullanma izni veya kira sözleşmesi düzenlenmeden önce; peşin ödemede yararlanma bedelinin tamamı, taksitli ödemede ise yararlanma bedelinin yüzde yirmi beşi ilgili idarenin hesaplarına yatırılır.” hükmünün yer aldığı, dolayısıyla bu
Kanun kapsamında belirlenen yararlanma bedelinin ilgili idarenin hesabına yatırılacağı hususunun açıkça düzenlendiği,
3.23) İlgili idarenin kim olduğunun ise Mezkur Yönetmeliğin 4 ncü maddesinin birinci fıkrası altındaki c
bendindeki “İdare: İlgili mevzuatı uyarınca bu Yönetmelik kapsamında kalan iş ve işlemleri yapmakla yetkili ve görevli idareyi,” şeklinde tanımlandığı,
3.24) İş ve işlemleri yapmak üzere ise, yine mezkur yönetmeliğin başvuruları düzenleyen 6.Maddesinin
b bendinde “Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından adlarına kesin izin verilen veya bu kesin izne dayanılarak lehlerine Maliye Bakanlığı tarafından irtifak hakkı tesis edilen veya adlarına kullanma izni verilenlerin Orman ve Su İşleri Bakanlığına,” denilmek suretiyle iş ve işlemleri yapmaya Bakanlığın yetkili olduğunun belirlendiği,
3.25) Kaldı ki bu düzenleme olmasa bile orman ve milli park olan bir alanda Bakanlığın izni olmadan
Milli Emlak Genel Müdürlüğünce bir iş ve işlem yapılmasının söz konusu olamayacağı,
3.26) Mezkur yönetmeliğin bu üç maddesi birlikte değerlendirildiği zaman da söz konusu yararlanma
bedelinin Bakanlıkları hesaplarına yatırılması gerektiğinin açık olduğu, nihayetinde zaten iznin ihyası, devri ve 4706 sayılı kanunun geçici 23.maddesine göre izin süresinin uzatımı iş ve işlemlerinin
Bakanlıklarınca yapıldığı, tahsil edilen yararlanma bedelinin de bu kapsamda yapılan iş ve işlemlere ait olduğu,
3.27) Yine yararlanma bedelinin ödeneceği ilgili idarenin ise, 4706 sayılı Kanunun Geçici 23 ncü
maddesinin uygulanmasına yönelik 04/05/2018 tarih ve 30411 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Taşınmazları Üzerindeki Turizm Yatırımlarının Sürelerinin Uzatılması ile Satışına
İlişkin Yönetmeliğin 4 ncü maddesi birinci fıkrası altındaki c bendindeki “İdare: İlgili mevzuatı uyarınca bu Yönetmelik kapsamında kalan iş ve işlemleri yapmakla yetkili ve görevli idareyi,” ifade ettiğine yönelik hüküm kapsamında söz konusu taşınmazın izin süresinin 4706 sayılı Kanunun Geçici 23 ncü maddesi kapsamında 49 yıla uzatılmasına yönelik iş ve işlemlerinin Bakanlıklarınca yapılmış olması nedeniyle
Bakanlıkları olduğunun açık olduğu,
ifade edilmiştir.
4) Kurumumuzun 08/09/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge talep yazısına cevaben Hazine
ve Maliye Bakanlığı Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel Müdürlüğü’nün 05/10/2023 tarihli ve
– – sayılı yazısı ekinde ilgili bilgi-belgeler gönderilmiş olup yapılan açıklamada;
4.1) 6831 sayılı Orman Kanunu ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu ile ilgili diğer mevzuatı uyarınca
orman vasıflı taşınmazların üzerinde turizm yatırımı yapılmak amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığınca verilen kesin izne ilişkin bedellerin nereye yatırılacağı hususunda geçmiş dönemlerde tereddüt yaşanması üzerine, tahsise konu orman vasıflı taşınmazın Bakanlar Kurulu Kararı veya Cumhurbaşkanı Kararıyla ilan edilen turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm merkezinde yer alması halinde bu tahsise ilişkin bedel ve hasılat paylarının tahakkuk ve tahsilatının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (genel bütçe geliri olarak Hazine hesaplarına), tahsise konu taşınmazın Bakanlar Kurulu Kararı veya Cumhurbaşkanı
Kararıyla ilan edilen turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm merkezinde yer almaması halinde ise söz konusu bedel ve hasılat paylarının tahakkuk ve tahsilatının Tarım ve Orman Bakanlığınca (ilgili döner sermaye hesaplarına) yapılmasına ilgili idarelerin mutabakatı sonucu karar verildiği,
4.2) Milli park içerisinde kalan orman vasıflı taşınmazlar da dahil olmak üzere benzer konularda ilgili
idarelerce bugüne kadar bu mutabakat çerçevesinde işlem tesis edildiği, Orman ve Su İşleri Bakanlığı
Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliğinin “Gelirler” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrası ile 2634 sayılı Kanunun geçici 12 nci maddesinin birinci fıkrasında da söz konusu mutabakatı tasdik eden düzenlemelere yer verildiği ve bahsi geçen gelirin döner sermaye gelirleri arasında yer almadığı,
4.3) Bu çerçevede, başvuru konusu üzerinde Tarım ve Orman Bakanlığınca (Doğa Koruma ve Milli
Parklar Genel Müdürlüğü) Bankası A.Ş. adına verilen kesin izin süresinin, 4706 sayılı
Kanunun geçici 23 üncü maddesi ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin Kamu Taşınmazları Üzerindeki
Turizm Yatırımlarının Sürelerinin Uzatılması ile Satışına İlişkin Yönetmelik uyarınca 12/5/2022 tarihinden itibaren 49 (kırk dokuz) yıla uzatılmasından dolayı tespit edilen ve adı geçen Banka tarafından Beydağları
Sahil Milli Park Döner Sermaye İşletmesi hesabına ödenen 31.055.432,13 TL tutarındaki yararlanma bedelinin ilgili Hazine hesaplarına aktarılarak genel bütçe geliri olarak kaydedilmesi gerektiği,
4.4) Diğer taraftan 2021 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanarak Bakanlıkları
görüşüne gönderilen Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliği Taslağının döner sermaye gelirlerinin sayıldığı 5 inci maddesine; “(i) 2873 sayılı Kanuna tabi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarında kalmasına karşılık, aynı zamanda 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca, Cumhurbaşkanı Kararı ile ilan edilen kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm alan ya da merkezi sınırları içerisinde kalan hazine taşınmazları üzerinde ilgili bakanlıklarca yatırımcılar adına verilen kesin izin ve yapılan kesin tahsislere, kiralamalara veya bu yatırımcılar lehine Hazine ve
Maliye Bakanlığı’nca tesis edilen üst haklarına ilişkin olarak yatırımcıların ödemesi gereken her türlü bedellerden” bendinin eklenmesinin öngörüldüğü, halihazırda hakkında görüş sorulmakta olan örnek olaya esas itibariyle dayanak teşkil edebilecek olan söz konusu düzenlemenin, genel bütçe gelirlerine dahil olan gelir unsurlarının, kanuni dayanaktan yoksun olarak döner sermayeli işletmelerin gelirleri arasında sayılması ve söz konusu gelir unsurunun mevcut Orman ve Su İşleri Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler
Yönetmeliğiyle döner sermaye gelirleri dışında tutulması sebepleriyle Bakanlıklarınca uygun bulunmadığı ve mezkur düzenlemenin Taslak metinden çıkarılması doğrultusunda görüş verildiği,
4.5) Konuyla ilgili olarak daha evvel de kendilerine görüş sorulması üzerine 31/10/2022 tarihli ve
sayılı yazıyla aynı görüşün iletildiği, gelinen aşamada görüşlerinin geçerliliğini koruduğu
ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;
5.1) “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu
haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”;
5.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
7) 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi
Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un geçici 23 üncü maddesinde; “İlgili mevzuatı uyarınca kamu taşınmazları üzerinde kıyı yapıları dâhil turizm yatırımı gerçekleştirilmek amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığınca adına kesin tahsis yapılan, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca adına kesin izin verilen veya Maliye Bakanlığı tarafından lehine irtifak hakkı tesis edilen veya kullanma izni verilen yatırımcı ve işletmecilerin kesin tahsis, kesin izin, irtifak hakkı veya kullanma izni süreleri; söz konusu kesin tahsis, kesin izin, irtifak hakkı veya kullanma iznine ilişkin olarak varsa açılan davalardan tüm yargılama giderleri üstlenilerek kayıtsız ve şartsız olarak feragat edilmesi, ödenmesi gereken herhangi bir borcunun bulunmaması ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde başvurulması halinde yeniden sözleşme düzenlenmek suretiyle sözleşmenin düzenlendiği tarihten itibaren kırk dokuz yıla uzatılabilir. Ayrıca, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca milli park ve tabiat parklarında konaklama amaçlı turizm yatırımı gerçekleştirilmek amacıyla yirmidokuz yıla kadar kiralama yapılan yatırımcı ve işletmecilerin kira sözleşmeleri, bu fıkrada belirtilen şartların sağlanması halinde yirmidokuz yıla veya irtifak hakkına dönüştürülmek suretiyle kırkdokuz yıla uzatılabilir. Kesin tahsis yapılan veya irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlar yatırımcı ve işletmecilerine satılmak suretiyle de değerlendirilebilir. (Ek cümleler:21/12/2019-7201/9 md.) Ancak, kampingler ve günübirlik tesisler (mekanik tesis hatları ve bu hatların günübirlik tesisleri hariç) ile konaklama unsuru içeren mesire yerlerinin uzatılan süreler dâhil toplam süreleri, yeni sözleşmenin düzenlendiği tarihten itibaren yirmi yılı geçemez. Bu hüküm, bu cümleleri ihdas eden maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce süresi içerisinde adı geçen Bakanlıklara başvuran ancak işlemleri henüz sonuçlanmayan sözleşmeler hakkında da uygulanır.
Kesin tahsis, kesin izin, irtifak hakkı veya kullanma iznine ilişkin yeni düzenlenecek sözleşmede önceki sözleşmede yer alan hak ve yükümlülükler ile gerekli izinler ilgili idarelerden alınmak kaydıyla sözleşmeye konu alan üzerinde yapılabilecek yapı ve tesislerin nevi ve miktarına ilişkin hususlar yatırımcının veya işletmecinin talebi üzerine değerlendirmeye konu edilir ve sözleşme bedeli yeniden belirlenir.
Sözleşme bedelinin belirlenmesi, ödeme şekli ve süresi, yatırımcının ve/veya işletmecinin hak ve yükümlülükleri, sözleşmeye konu alan üzerinde yapılabilecek yapı ve tesislerin nevi ve miktarı ile bu maddenin uygulamasıyla ilgili diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar ilgisine göre Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Orman ve Su İşleri Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca müştereken belirlenir.”
8) 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu’nun;
8.1) “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; turizm sektörünü düzenleyecek,
geliştirecek, dinamik bir yapı ve işleyişe kavuşturacak tertip ve tedbirlerin alınmasını sağlamaktır.”
8.2) “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “a) Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığını, b)
(Değişik:18/7/2021-7334/1 md.)
Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri: Turizm hareketleri ve faaliyetleri yönünden önem taşıyan veya doğal, tarihî ve kültürel değerlerin yoğun olarak yer aldığı, korunması ve geliştirilmesinde kamu yararı bulunan yörelerde, koruma kullanma dengesi gözetilerek sektörel kalkınmanın sağlanması ve turizm
sektörünün plânlı ve kontrollü gelişiminin sağlanması amacıyla yeri, mevkii ve sınırları Cumhurbaşkanı kararıyla tespit ve ilân edilen alanları,”
8.3) “Taşınmaz malların turizm amaçlı kullanımı” başlıklı 8 inci maddesinde; “(1)Hazine
mülkiyetinde yeterli alanın bulunmadığı durumlarda, 6831 sayılı Orman Kanununa göre orman sayılan yerlerden;… f) Kıyıların coğrafi ve fiziksel yapısı nedeniyle kumsallardan, doğal manzaradan, çevresel zenginlikten, biyolojik çeşitlilikten yararlanma bakımından alt yapı ve üst yapı tesisi konusunda kolaylık sağlayan… yerler de Tarım ve Orman Bakanlığınca, bu fıkrada belirtilen usulle Bakanlığa tahsis edilir.
…
(4) (Ek:18/7/2021-7334/6 md.) Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezleri ile bu bölge ve merkezlerin dışında olmakla birlikte denize kıyısı olan ilçelerde, 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı
Millî Parklar Kanunu gereğince tespit ve ilân edilen yerlerde, ilgili Bakanlıkça belirlenen ve üzerinde konaklama tesisi bulunan veya konaklama tesisi yapılması uygun görülen alanları yatırımcılara tahsis etmeye sadece Bakanlık yetkilidir. Bu yerlerde lüks çadır, çadır ve karavan alanı yapılması ve işletilmesi amacıyla yapılacak kiralamalar hariç ilgili kurumlarca konaklama içeren tesis yapılması amacıyla kiralama veya tahsis yapılamaz, izin verilemez.”
8.4) Ek 4 üncü maddesinde; “Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezleri
dışında, 6831 sayılı Orman Kanununa göre Devlet ormanı sayılan yerler ile 2873 sayılı Millî Parklar
Kanunu ve 383 sayılı Özel Çevre Koruma Kurumu Kurulmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname gereğince tespit ve ilân edilen yerlerde turizm yatırımı için arazi tahsisi Çevre ve Orman Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra Bakanlıkça yapılır.”
8.5) Geçici 12 nci maddesinde; “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce mevzuatı uyarınca
orman sayılan alanlar ve milli parklar üzerinde, turizm yatırımı gerçekleştirilmek amacıyla, Tarım ve
Orman Bakanlığınca konaklama ve kış turizm merkezlerindeki günübirlik ile mekanik tesis hattı amaçlı yapılan kiralama sözleşmeleri ile ön izin ve kesin izin verilen, bu izne bağlı olarak Çevre ve Şehircilik
Bakanlığınca irtifak hakkı tesis edilen veya kullanma izni verilen yatırımcı ve işletmecilerin sözleşmeleri; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren söz konusu kiralama, ön izin, kesin izin, irtifak hakkı veya kullanma iznine ilişkin olarak varsa açılan davalardan tüm yargılama giderleri üstlenilerek kayıtsız ve şartsız olarak feragat edilmesi, ödenmesi gereken herhangi bir borcunun bulunmaması ve bir yıl içinde başvurulması halinde Bakanlıkça yeniden belirlenecek bedel ve tahsis koşullarının kabul edilerek yeniden sözleşme düzenlenmek suretiyle, bu Kanunun 8 inci maddesine uyarlanır. Bu şekilde uyarlanan sözleşmeler kapsamında tespit edilen yeni bedeller ilgili idareler tarafından tahsil edilmeye devam edilir.
…
8 inci maddenin (A) fıkrasının (4) numaralı bendi kapsamında bulunan yerlerden bu maddenin yürürlüğe
girdiği tarihten önce Tarım ve Orman Bakanlığınca verilen izinler ve yapılan kiralamalar uyarınca Tarım ve Orman Bakanlığı döner sermayesine gelir kaydedilen bedellerin tahsiline döner sermaye tarafından devam edilir. Gelirleri Tarım ve Orman Bakanlığı döner sermayesine kaydedilen bu yerlerin sözleşme süresi sonunda Kültür ve Turizm Bakanlığınca yeniden tahsis edilmesi durumunda da bedeller Tarım ve
Orman Bakanlığı döner sermayesi tarafından tahsil edilir.”
9) 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu’nun;
9.1) “Gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerine verilecek izinler” başlıklı 8 inci maddesinde; “Turizm
bölge, alan ve merkezleri dışında kalan milli parklar ve tabiat parklarında kamu yararı olmak şartıyla ve plan dahilinde, turistik amaçlı bina ve tesisler yapmak üzere gerçek ve özel hukuk tüzelkişileri lehine Maliye
Bakanlığının görüşü alınarak Orman ve Su İşleri Bakanlığınca izin verilebilir. Bu izin üzerine gerçek ve özel hukuk tüzelkişileri lehine tesis edilecek intifa hakkı süresi kırk dokuz yılı geçemez. Bu süre sonunda bütün tesisler eksiksiz olarak Hazineye devredilir. Ancak, işletmesinin başarılı olduğu Kültür ve Turizm
Bakanlığınca belgelenen hak sahiplerinin intifa hakkı, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca tesisin rayiç değeri üzerinden belirlenecek bedelle doksan dokuz seneye kadar uzatılabilir. Bu durumda Hazineye devir işlemi bu uzatma sonunda yapılır. Milli park ve tabiat parklarının gelişme planları kesinleşmeden bu Kanunda sözü edilen izin verilemez.”
9.2) “Hakların devri” başlıklı 9 uncu maddesinde; “Orman ve Su İşleri Bakanlığınca kamu kurum ve
kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzelkişileri lehine tesis olunan intifa hakları ve bu haklara dayanılarak yapılan ve yapılmakta olan tesislerin üçüncü şahıslara devri, Orman ve Su İşleri Bakanlığının muvafakatına bağlıdır.”
9.3) “Döner sermaye gelirleri” başlıklı 17 nci maddesinde; “Bu Kanuna tabi alanlardan elde edilecek
gelirler, Orman ve Su İşleri Bakanlığı döner sermayesine gelir kaydedilir.”
10) 6831 sayılı Orman Kanunu’nun;
10.1) 17 nci maddesinin 3 üncü fıkrasında; “(Değişik üçüncü fıkra: 22/5/1987 – 3373/7 md.; İptal: Ana.
Mah.nin 17/12/2002 tarihli ve E.:2000/75, K.:2002/200 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 17/6/20045192/1 md.) (Değişik birinci cümle: 25/6/2010-6001/33 md.) Savunma, ulaşım, enerji, haberleşme, su, atık su, petrol, doğalgaz, hava ayrıştırma, altyapı, katı atık bertaraf ve düzenli depolama tesislerinin; baraj, gölet, sokak hayvanları bakımevi ve mezarlıkların; Devlete ait sağlık, eğitim, adli hizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının ve bunlarla ilgili her türlü yer ve binanın Devlet ormanları üzerinde bulunması veya yapılmasında kamu yararı ve zaruret olması halinde, gerçek ve tüzel kişilere bedeli mukabilinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Devletçe yapılan ve/veya işletilenlerden bedel alınmaz. Bu izin süresi kırkdokuz yılı geçemez. Bu alanlarda Devletçe yapılanların dışındaki her türlü bina ve tesisler iznin sona ermesi halinde eksiksiz ve bedelsiz olarak Orman Genel Müdürlüğünün tasarrufuna geçer. Söz konusu tesisler Orman Genel Müdürlüğü veya Çevre ve Orman Bakanlığı ihtiyacında kullanılabilir veya kiraya verilmek suretiyle değerlendirilebilir. İzin amaç ve şartlarına uygun olarak faaliyet gösteren hak sahiplerinin izin süreleri; yer, bina ve tesislerin rayiç değeri üzerinden belirlenecek yıllık bedelle doksandokuz yıla kadar uzatılabilir. Bu durumda devir işlemleri uzatma süresi sonunda yapılır. Verilen izinler amaç dışında kullanılamaz.”
10.2) “Milli Parklar” başlıklı 25 inci maddesinde; “Orman Genel Müdürlüğü; mevkii ve özelliği
dolayısıyla lüzum göreceği ormanları ve orman rejimine giren sahaları; bilim ve fennin istifadesine tahsis etmek, tabiatı muhafaza etmek, yurdun güzelliğini sağlamak, toplumun çeşitli spor ve dinlenme ihtiyaçlarını
karşılamak, turistik hareketlere imkan vermek maksadıyla, milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma sahaları ve orman mesire yerleri olarak ayırır, düzenler, yönetir ve gerektiğinde işletir veya işlettirir.”
11) Orman Kanununun 17 nci Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında
Yönetmelik’in;
11.1) “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, 31/8/1956 tarihli ve
6831 sayılı Orman Kanununun 17 nci maddesinin üçüncü fıkrası, 115 inci, ek 9 uncu, ek 11 inci ve geçici
8 inci maddelerine göre verilecek izinlere ve bu izinlerden tahsil edilecek bedellere ait iş ve işlemleri
düzenlemektir.”
11.2) “17 nci maddenin üçüncü fıkrasına göre verilecek izinler” başlıklı 4 üncü maddesinin 1 inci
fıkrasında; “(1) Ormanlık alanlarda kamu yararı ve zaruret bulunması halinde; yol, liman geri hizmet alanı, havaalanı, demiryolu, teleferik hattı, tünel gibi ulaşım tesislerine; patlayıcı madde emniyet alanı, yer altında yapılacak patlayıcı madde deposu, savunma ve güvenlik tesislerine; enerji nakil hattı, trafo binası, enerji üretim santralleri, ölçüm ve gözlem istasyonları gibi enerji tesislerine; telefon iletim hattı, iletişim panosu, ölçüm istasyonu, R/L tesisleri, radyo-televizyon verici istasyonu ve antenleri, elektronik haberleşme sistemlerine ait baz istasyonları, fiber optik kablo gibi haberleşme tesislerine; su arama, jeotermal kaynak ve doğal mineralli su arama, su kuyusu, kaptaj, su isale hattı, su deposu gibi su tesislerine; atıksu tesislerine; petrol ve doğalgaz boru hattı; azot, argon ve oksijen gazlarının kullanıldığı hava ayrıştırma tesislerine; alt yapı tesislerine; katı atık aktarma istasyonu, katı atık bertaraf ve düzenli depolama tesislerine; ruhsata dayalı petrol ve doğalgaz arama, işletilme ve yeraltı doğalgaz depolanmasına ilişkin tesislere; yeraltı depolama tesislerine; baraj, gölet, sokak hayvanları bakımevi, mezarlık tesislerine; aile sağlığı merkezi, hastane gibi sağlık tesislerine; ilk, orta, lise ve dini eğitim tesisi ile dini eğitim tesisine bağlı uygulama maksatlı ibadethane tesisi gibi eğitim tesislerine; futbol sahası, kapalı spor salonu, atış poligonu gibi kalıcı konaklama tesisi olmayan spor tesislerine; adli hizmet tesislerine; ceza infaz kurumu tesislerine ve bunlarla ilgili yer, bina ve tesislere izin verilebilir.”
11.3) “Kesin izin ve kesin izin süre uzatımı” başlıklı 15 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “(1) İzinlerin
süre uzatımında arazi izin bedeli bu Yönetmelik hükümlerine göre güncellenir ve kesin izin süresi kırk dokuz yılı geçemez. Ancak uzatmalar dahil toplam kırk dokuz yıllık süre sonunda 16 ncı maddeye göre süre uzatımı yapılabilir.”
12) Orman ve Su İşleri Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliğinin;
12.1) “Gelirler” başlıklı 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasında; “İşletmenin gelirleri; … ğ) (Ek:RG-
28/6/2014-29044) 2873 sayılı Milli Parklar Kanununa tâbi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarından elde edilen yararlanma, giriş ücretleri, intifa ve irtifak hakları, yayın ve bu kapsamdaki diğer gelirlerden oluşan milli parkları koruma ve geliştirme gelirlerinden,
h) (Ek:RG-28/6/2014-29044) 2873 sayılı Milli Parklar Kanununa tâbi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarında 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında kiralamaya konu olan yapı ve tesisler ile açık alan etkinliklerinin yıllık işletme bedelinin %5’ine tekabül eden ağaçlandırma bedelinden, ı) (Ek:RG-28/6/2014-29044) 2873 sayılı Milli Parklar Kanununa tâbi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarından ilgili mevzuat uyarınca elde edilen diğer gelirlerden, … teşekkül eder.”
12.2) “Gelirler” başlıklı 7 nci maddesinin 2 nci fıkrasında; “2873 sayılı Milli Parklar Kanununa tâbi
milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarında kalmasına karşılık, aynı zamanda 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca, Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm alan ya da merkezi içerisinde yer alan ormanlık alanlar üzerinde turizm amaçlı kullanılmak üzere verilen kesin izin (arazi izni) ve tesis edilen üst haklarından dolayı Maliye Bakanlığınca takip ve tahsil edilmesi gereken, kesin izin (arazi izni)/üst hakkı bedelleri ve gayri safi yıllık gelir payları ile 4916 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca alınması gereken proje maliyet bedelinin % 3’ü oranındaki bedeller İşletmenin gelirleri dışındadır.”
13) Kamu Taşınmazlarının Turizm Yatırımlarına Tahsisi Hakkında Yönetmelik’in;
13.1) “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; kültür ve turizm koruma ve gelişim
bölgeleri, bu bölgelerin veya bu bölgelerin planlarla belirlenmiş alt bölgeleri ve turizm merkezlerinin içinde veya dışındaki kamu taşınmazlarının Bakanlığa tahsisi, özel mülkiyete tabi taşınmazların kamulaştırılması, Hazine adına tapuya tescili, yatırımcılara tahsisi, bağımsız ve sürekli nitelikli üst hakları da dahil olmak üzere irtifak hakkı tesisi, kiralama, işletme ve devir işlemleri ile bu işlemlere ilişkin süre, bedel, hakların sona ermesi ve diğer koşullarla turizm amaçlı kullandırılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”
13.2) “İpoteğin paraya çevrilmesi yoluyla satışa konu tahsis ve üst hakları” başlıklı Ek 4 üncü
maddesinde; “Bakanlık tarafından adına tahsis yapılan yatırımcı lehine tesis edilen üst hakkının ipotek alacaklısı kredi kuruluşu tarafından ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla satışından önce veya sonra önceki yatırımcıdan kaynaklanan sebeplerle kesin tahsisin iptali gereken hallerde; üst hakkını icra yoluyla edinen kredi kuruluşu tarafından başvuruda bulunulması, mali yükümlülüklerin yerine getirilmesi, varsa Bakanlık ve ilgili idareler aleyhine açılmış davalardan tüm yargılama giderleri üstlenilerek kayıtsız ve şartsız feragat edilmesi, tahsis koşullarına ve üst hakkı sözleşmesine ilişkin aykırılıkların ve izinsiz işlemlerin Bakanlıkça belirlenen şekilde ve sürede giderileceğinin taahhüt edilmesi halinde, Bakanlıkça kesin tahsis iptal edilmez.”
13.3) “Üst hakkı ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla satılmış iptale konu kesin tahsisler” başlıklı geçici
7 nci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin ek 4 üncü madde hükümleri, aynı maddede belirtilen durumda olup
da bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce iptal edilen kesin tahsisler için de uygulanır. Bu durumda, daha önce iptal edilen kesin tahsis, aynı maddede belirtilen koşullarla ihya edilir, varsa üst hakkının iptaline ilişkin açılan davalardan vazgeçilir.”
14) Kamu Taşınmazları Üzerindeki Turizm Yatırımlarının Sürelerinin Uzatılması İle Satışına
İlişkin Yönetmelik’in;
14.1) “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “İdare: İlgili mevzuatı uyarınca bu Yönetmelik
kapsamında kalan iş ve işlemleri yapmakla yetkili ve görevli idareyi,”
14.2) “Başvuru” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Süre uzatımından veya sözleşme değişikliğinden
faydalanabilmek için turizm yatırımcılarından; b) Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından adlarına kesin izin verilen veya bu kesin izne dayanılarak lehlerine Maliye Bakanlığı tarafından irtifak hakkı tesis edilen veya adlarına kullanma izni verilenlerin
Orman ve Su İşleri Bakanlığına, 5/12/2018 tarihine kadar başvurmaları gerekmektedir.”
14.3) “Yararlanma bedelinin ödenme şekli ve süresi” başlıklı 11 inci maddesinde; “Başvuru yapan
turizm yatırımcısı tarafından, kesin izin taahhüt senedi, kamu taşınmazı kesin tahsis belgesi, irtifak hakkı senedi, kullanma izni veya kira sözleşmesi düzenlenmeden önce; peşin ödemede yararlanma bedelinin tamamı, taksitli ödemede ise yararlanma bedelinin yüzde yirmi beşi ilgili idarenin hesaplarına yatırılır.”
15) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Tavsiye kararı” başlıklı 32. maddesinde, “İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olduğu kanaatine varılması hâlinde tavsiye kararı verilir…”;
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
16) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; başvuranın, icraen satın
aldığı bir kısım taşınmazların üst hakkı süre uzatım yararlanma bedeli olan 31.055.432,13 TL tutarındaki bedelin mükerrer tahsilatı nedeniyle haksız tahsilat yapan idare tarafından iadesi talebine ilişkin olarak
Tavsiye Kararı verilmesi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
17) Başvuran, 1 no.lu paragrafta yer verildiği üzere, icraen satın aldığı bir kısım taşınmazların üst hakkı
süre uzatım yararlanma bedeli olan 31.055.432,13 TL tutarındaki bedelin mükerrer tahsilatı nedeniyle haksız tahsilat yapan idare tarafından iadesini talep etmektedir.
18) Konuyla ilgili yukarıda yer verilmiş olan mevzuata bakıldığında; başvuranın mevzuat hükümlerinde
belirtilen hususlara uyulmak suretiyle takip borçlularından biri adına kayıtlı olan Dinlenme
Tesislerinin bulunduğu Antalya İli Kemer İlçesi Çamyuva Mahallesi ada parsel ve ada parsel sayılı taşınmazların üst haklarını bankalarından olan kredi alacaklarına mahsup edilmek üzere 29/09/2021 tarihinde ve ada parsel sayılı taşınmazın üst hakkını 24/05/2021 tarihinde icraen satın aldığı tespit edilmiştir. Söz konusu satış işleminde mevzuata herhangi bir aykırılık bulunmadığı, yine süresi içerisinde mevzuatta belirtilen şekilde üst hakkı süre uzatım talebinde bulunulduğu görülmüştür.
19) Bununla birlikte başvuru konusu taşınmazların bir kısmının aynı zamanda hem “Beydağları Sahil
Milli Parkı” sınırları hem de “Güney Antalya Turizm Alanı” sınırları içerisinde kalmasından dolayı üst hakkı süre uzatım yararlanma bedelinin Hazine hesaplarına aktarılarak genel bütçe geliri olarak mı yoksa
Beydağları Sahil Milli Park Döner Sermaye İşletmesi hesabına aktarılarak Tarım ve Orman Bakanlığı
Döner Sermaye İşletmesi geliri olarak mı kaydedilmesi gerektiği hususunun tespiti önem arz etmektedir.
Nitekim bu aşamada başvuru konusu mükerrer ödenen bedelin tahsilatının hangi idarenin yetkisi dâhilinde olduğunun bilinmesi elzemdir.
20) Bu kapsamda başvuruya konu uyuşmazlık çerçevesinde; başvuru konusu üst hakkı süre uzatım
yararlanma bedeline konu taşınmazların özel niteliklerinin incelenmesi gerekmektedir. Turizm hareketleri ve faaliyetleri yönünden önem taşıyan veya doğal, tarihî ve kültürel değerlerin yoğun olarak yer aldığı, korunması ve geliştirilmesinde kamu yararı bulunan yörelerde, koruma kullanma dengesi gözetilerek sektörel kalkınmanın sağlanması ve turizm sektörünün planlı ve kontrollü gelişiminin sağlanması amacıyla sınırları Bakanlığın önerisi ve Cumhurbaşkanı onayı ile ilan edilen bölgeler olan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri (KTKGB) bölgesel ve yerel kalkınmayı hedefleyen, büyük ölçekli planlama, alternatif 1 yönetim ve işletme modelleri oluşturmayı amaçlayan bir çalışma olarak tanımlanmaktadır . Dolayısıyla kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgelerinin özel niteliğe sahip alanları kapsadığı, bu yönüyle her alanın bu kapsamda yer almasının mümkün olmadığı söylenebilecektir. Başvuru konusu taşınmazların kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesinde yer aldığı hususunda da idareler arasında herhangi bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.
21) Başvuru konusu taşınmazın içerisinde yer aldığı alanın tarihsel sürecine bakıldığında; Olimpos-
Beydağları Sahil Milli Parkının Antalya Körfezinin batısında Gelidonya burnuna kadar uzanan 80 km uzunluğundaki kıyı kesiminde 1972 yılında ilan edildiği, Milli Parkın sınırlarının 23/12/1988 tarih ve
13.268 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 69.800 hektardan 34.425 hektara indirilerek (Resmi Gazete, 1988)
35.375 hektarlık alan kaybı yaşandığı, söz konusu alan kaybının kıyıda yoğun turizm gelişmelerine sahne
olan Beldibi, Göynük, Kemer, Çamyuva ve Tekirova yerleşimlerinin milli park dışına çıkartılması ile 2 sonuçlandığı görülmüştür . Dolayısıyla bu gelişmeler de milli park içerisinde yer alan bir kısım alanların çeşitli gerekçelerle farklı statülerde değerlendirildiğini gözler önüne sermektedir. Hal böyle olunca başvuru konusu taşınmazların da yer aldığı alanın kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi niteliğinin öncelikli
1 https://yigm.ktb.gov.tr/TR-9669/kultur-ve-turizm-koruma-ve-gelisim-bolgeleri-ve-turizm-merkezleri.html Erişim
tarihi:06/10/2023.
2
Turizm ve Doğa Koruma “Güney Antalya Bölgesi”: Gelişmeler Ve Sonuçlar, Meryem Atik, Türker Altan, Mustafa Artar, Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2006, 19(2),s. 167, 168. Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetimi Bağlamında Turizmin
Sürdürülebilirliği – Güney Antalya Turizm Gelişim Projesi, Hülya Örs, Gazi Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Anabilim
Dalı Doktora Tezi, 2017, s.139.
sırada yer aldığı söylenebilecektir. Bunun doğal bir sonucu olarak da söz konusu alanların milli parkların tabi olduğu hükümlerden daha istisnai hükümlere tabi olduğu kabul edilmelidir.
22) Nitekim Kurumumuzun bilgi – belge talebine cevaben iletilen Hazine ve Maliye Bakanlığı
Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel Müdürlüğü’nün görüş yazısında da; tahsise konu orman vasıflı taşınmazın Bakanlar Kurulu Kararı veya Cumhurbaşkanı Kararıyla ilan edilen turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm merkezinde yer alması halinde bu tahsise ilişkin bedel ve hasılat paylarının tahakkuk ve tahsilatının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (genel bütçe geliri olarak Hazine hesaplarına), tahsise konu taşınmazın Bakanlar Kurulu Kararı veya
Cumhurbaşkanı Kararıyla ilan edilen turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm merkezinde yer almaması halinde ise söz konusu bedel ve hasılat paylarının tahakkuk ve tahsilatının Tarım ve
Orman Bakanlığınca (ilgili döner sermaye hesaplarına) yapılması gerektiği ifade edilmiştir. Bu görüş de yukarıda 21 nolu paragrafta varılan sonucu doğrular niteliktedir.
23) Ayrıca yine anılan görüş yazısında ifade edildiği üzere; halihazırda Tarım ve Orman Bakanlığı
Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliği’nin “Gelirler” başlıklı 7 nci maddesinin 2 nci fıkrasında döner sermaye gelirleri dışında tutulan ancak 2021 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanarak
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın görüşü alınmak üzere iletilen Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermayeli
İşletmeler Yönetmeliği Taslağının döner sermaye gelirlerinin sayıldığı 5 inci maddesine; “(i) 2873 sayılı
Kanuna tabi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarında kalmasına karşılık, aynı zamanda 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca, Cumhurbaşkanı Kararı ile ilan edilen kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm alan ya da merkezi sınırları içerisinde kalan hazine taşınmazları üzerinde ilgili bakanlıklarca yatırımcılar adına verilen kesin izin ve yapılan kesin tahsislere, kiralamalara veya bu yatırımcılar lehine Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca tesis edilen üst haklarına ilişkin olarak yatırımcıların ödemesi gereken her türlü bedellerden” bendinin eklenmesinin talep edildiği, ancak söz konusu düzenlemenin, genel bütçe gelirlerine dahil olan gelir unsurlarının, kanuni dayanaktan yoksun olarak döner sermayeli işletmelerin gelirleri arasında sayılması ve söz konusu gelir unsurunun mevcut Orman ve Su İşleri Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliğiyle döner sermaye gelirleri dışında tutulması sebepleriyle uygun bulunmadığı, nihayetinde talep edildiği şekilde bir değişiklik yapılmadığı göz önünde bulundurulduğunda yürürlükteki mevzuat hükümleri uyarınca da başvuru konusu üst hakkı süre uzatım yararlanma bedelinin Beydağları Sahil Milli Park Döner Sermaye
İşletmesi hesabına aktarılarak Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi geliri olarak kaydedilemeyeceği değerlendirilmiştir.
24) Öte yandan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi yerleşik içtihatlarında da mülkiyet hakkının konusu
son derece geniş yorumlanmakta, maddi malların yanı sıra gayri maddi mallar ve alacak hakları da mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilmektedir. (AİHM, Luca/İtalya, B.No: 43870/04, 24/9/2013) Bu kapsamda başvuranın mükerrer ödemek zorunda kaldığı bedel suretiyle alacak hakkının bulunduğu, kendisine iade yapılmaması dolayısıyla da Anayasa’nın 35 inci maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 1
No’lu Protokolünün 1. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiği de açıktır.
25) Tüm bu açıklamalar çerçevesinde; başvuru konusu olayda başvuranın, icraen satın aldığı bir kısım
taşınmazların üst hakkı süre uzatım yararlanma bedeli olan 31.055.432,13 TL tutarındaki bedeli mükerrer olarak ödemek zorunda kaldığı, söz konusu süre uzatım yararlanma bedeline konu edilen alanın aynı zamanda hem “Beydağları Sahil Milli Parkı” sınırları hem de “Güney Antalya Turizm Alanı” sınırları içerisinde yer aldığı, bu durumda alanın özelliği nedeniyle tahsilatın Hazine hesaplarına aktarılarak genel bütçe geliri olarak kaydedilmesi gerektiği, dolayısıyla Beydağları Sahil Milli Park Döner Sermaye İşletmesi hesabına aktarılarak Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi geliri olarak kaydedilen tahsilatın haksız nitelikte olduğu ve anılan haksız tahsilatın başvurana iadesi gerektiği değerlendirilmiştir.
26) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın, başvuranın, icraen satın aldığı
bir kısım taşınmazların üst hakkı süre uzatım yararlanma bedeli olan 31.055.432,13 TL tutarındaki bedelin mükerrer tahsilatı nedeniyle haksız tahsilat yapan idare tarafından iadesi talebine ilişkin olarak Tavsiye
Kararı verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
27) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme” ve
“kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı, tavsiye kararına uygun olarak işlem tesis edilmesi halinde “kanunilik” ilkesine de riayet edileceği değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28) 6328 sayılı Kanunun 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde
herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre,
Başvurunun KABULÜNE,
Başvuranın, icraen satın aldığı bir kısım taşınmazların üst hakkı süre uzatım yararlanma bedeli olan 31.055.432,13 TL tutarındaki bedelin mükerrer tahsilatı nedeniyle iadesine ilişkin TARIM VE ORMAN
BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın Başvurana ve Tarım ve Orman Bakanlığı’na tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi