Mülakat sınavında gerekçesiz puanlama ve kayıt eksikliğinin hukuki değerlendirilmesi ve gelecekteki şeffaflık önerileri (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/15404-S.22.23559

BAŞVURU NO : 2022/4609

KARAR TARİHİ : 29/11/2022

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : CEZA VE TEVKİFEVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Mülakat sınavı hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 25/03/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran Aydın E tipi kapalı ceza infaz kurumunda infaz koruma memuru olarak çalışmakta olduğunu, 04.09.2021 tarihinde Ankara’da 250 adet öğretmen alımı için gerçekleştirilen görevde yükselme ve ünvan değişikliği yazılı sınavında 87.5 puan alarak 165. sıra ile sınavda başarılı oluğu, akabinde gerçekleştirilen sözlü sınavda tarafına yöneltilen tüm soruları doğru ve detaylı bir şekilde cevapladığı ancak kendisine mülakat sınavında 63 puan verilerek başarısız sayıldığı, bir önceki sınavda da aynı durumu yaşadığını ifade ederek, “Mülakat sınavına katılan adayların ve kazandığı ilan edilen kişilerin yazılı puanı, sıralaması ve sözlü puanlarını içeren listenin talep edilerek” sınavın iptal edilmesi ile düzenlenecek yeni mülakat sınavının kameraya kaydedilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Adalet Bakanlığı tarafından gönderilen 06/09/2022 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; “Sözlü sınavın Ceza ve

Tevkifevleri Genel Müdürlügü Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği ile Kamu

Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik hükümleri doğrultusunda gerçekleştirildiği, sözlü sınav sonucuna etki edecek herhangi bir hatanın bulunmadığı, başvurucunun, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından ilgili mevzuat hükümleri açısından değerlendirilerek esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirildiği, sınav kurulu üyeleri tarafından verilen puanların aritmetik ortalaması alınarak başvurucunun sözlü sınav puanının 63 olarak tespit edildiği, bu kapsamda itiraz üzerine yapılan değerlendirme sonucunda sözlü sınav ve mülakat esnasında herhangi bir maddi hata bulunmadığı, ilgilinin sözlü sınav sonucunda ve nihai başarı listesindeki sıralamasında herhangi bir değişiklik olmadığı, ayrıca, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü Personeli Görevde

Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda sözlü sınavın

kayıt altına alınabileceğine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmadığı, söz konusu itirazlara karsı Danıştay’a açılan davalarda da kamu kurumları aleyhine verilen bir karar bulunmadığının anlaşıldığı”nın ifade edildiği,

2.1. Adalet Bakanlığı tarafından gönderilen 03/10/2022 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle:, Başvurana yöneltilen sözlü sınav sorularına, cevap anahtarına ve her bir komisyon üyesinin verdiği puanlara ilişkin bilgi ve belgelerin ekte gönderildiği, sınav kurulu tarafından sözlü sınavda adaylara alan bilgisi, genel kültür ve genel yetenek alanlarında yöneltilecek soruların önceden hazırlandığı ve bu soruların zarflara konulduğu, adayın bizzat kendisi tarafından çekilen zarf içerisinden çıkan soruların kendisine yöneltildiği, sınav sorularının Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü Personeli Görevde Yükselme ve Unvan

Değişikliği Yönetmeliği hükümleri gereği sözlü sınav işlemleri öncesi sınav kurulu tarafından belirlenen aday sayısı (günlük 50 aday) dikkate alınarak her gün ayrı ayrı olmak üzere hazırlandığı, adaylara sözlü sınav esnasında, kapalı zarf içerisinde bulunan sorular haricinde adayı tanımaya, başvurduğu unvanın gerektirdiği yetkinlikleri belirlemeye, mesleki bilgi ve tecrübelerini anlamaya dayalı soruların da yöneltildiği, ayrıca mülakat öncesi fiziki koşulların hazır hale getirilerek, adayların tek tek sırayla alınmak suretiyle mülakat işlemlerine başlanıldığı, her adaya yeteri kadar süre ayrıldığı, söz konusu yönetmelik hükümleri gereği sözlü sınav işlemleri esnasında cevapların tutanak altına alınmasına ilişkin hüküm bulunmadığından tutanak tanzim edilmediği, ancak adaya yöneltilen soruların kayıt altına alındığı, aday değerlendirme formlarının anılan Yönetmelik ekinde tanzim edilmiş standart formlar olduğu bu nedenle kayıt bilgilerine bu form üzerinde yer verilmediği, 2.2. Ceza infaz kurumlarında dezavantajlı ve kırılgan grupların barındırıldığı, üstlenilecek görevin gerektirdiği hassasiyet ve riskin yüksek olması sebebiyle görevde yükselme ve unvan değişikliği suretiyle atama yapılacak kadroların önem arz ettiği, her ne kadar yazılı sınav önemli kıstaslardan biri olsa da, ilgili yönetmelik hükümlerine göre tek kıstas olmadığı, bu sebeple sözlü sınavda mevzuat, genel kültür ve alan bilgisi sorularının yanı sıra adayın çalıştığı esnada karşılaşacağı kriz durumlarında nasıl bir tepki vereceğini ölçer nitelikte sorular sorularak ve özellikle Genel Müdürlük hizmet alanları, hizmetin ve kadronun niteliği de göz önünde bulundurularak değerlendirme yapıldığı,

ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;

3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,

5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 3 üncü maddesinde, “Bu kanunun temel ilkeleri şunlardır:… Kariyer: B) Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkanını sağlamaktır.

Liyakat: C) Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkanlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır.”,

6. 08/10/2005 tarihli ve 25980 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ceza ve Tevkifevleri Genel

Müdürlüğü Personeli Görevde Yükselme Ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği’nin;

6.1. “Sözlü Sınav” başlıklı 13 üncü maddesinde: “…yapılan yazılı sınavda başarılı olanlardan sınavda en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro sayısının beş katına kadar aday sözlü sınava çağrılır. Son adayla aynı puana sahip olan personelin tamamı sözlü sınava alınır. İlgili personel, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından; a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi (30 puan), b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü (20 puan), c) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu (20 puan), ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti (10 puan), d) Genel kültürü ve genel yeteneği (10 puan), e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı (10 puan), esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır.”

6.2. “Sınav Sonuçlarının Açıklanması ve Başarı Sıralaması” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Başarı puanı, yazılı ve sözlü sınav puanlarının aritmetik ortalaması esas alınmak suretiyle tespit edilir ve Genel

Müdürlüğün resmi internet sitesinde ilan edilir.

Başarı puanlarının eşit olması hâlinde, sırasıyla; a) Hizmet süresi fazla olanlara, b) Daha üst öğrenimi bitirmiş olanlara, c) Üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olanlara, öncelik verilmek suretiyle, en yüksek puandan başlamak üzere başarı sıralaması belirlenir. Genel

Müdürlükçe ihtiyaç duyulması halinde, görevde yükselme sınavında başarılı olmalarına rağmen, ilan edilen kadro sayısı nedeniyle ataması yapılamayan personel, başarı sıralaması listesinde yedek olarak belirlenebilir. İlgililer, başarı sıralamasının Genel Müdürlük internet sitesinde yayınlanmasından itibaren beş iş günü içerisinde, yazılı olarak yazılı sınav kuruluna itiraz edebilir. Sınav kurulu bu itirazları, beş iş günü içerisinde sonuçlandırarak ilgilisine tebliğ eder. İtiraz üzerine verilen kararlar idari yönden kesindir.”

6.3. Sınav kurulları ve görevleri başlıklı 16 ncı maddesinde: “ Sınav kurulları Genel Müdür tarafından belirlenir. Yazılı sınav kurulu, en az biri personel biriminde görevli beş asıl ve beş yedek üyeden oluşur.

Kurulun başkanlığını Genel Müdür veya görevlendireceği bir genel müdür yardımcısı yapar. Yazılı sınav kurulunu teşkil eden üyeler görevde yükselme sınavına alınacak personelden lisansüstü öğrenim hariç öğrenim ve ihraz ettikleri unvanlar itibariyle daha düşük seviyede olamazlar. Sözlü sınav kurulu, en az biri personel biriminde görevli, beş asıl ve beş yedek üyeden oluşur. Kurulun başkanlığını Genel Müdürün belirleyeceği genel müdür yardımcısı veya daire başkanı yapar. Sınav kurulunu teşkil eden üyeler görevde yükselme sınavına alınacak personelden lisansüstü öğrenim hariç öğrenim ve ihraz ettikleri unvanlar itibarıyla daha düşük seviyede olamazlar. İhtiyaç halinde aynı usulle birden fazla sözlü sınav kurulu oluşturulabilir.

6.4. Sınav kurulu üyeleri eşlerinin, ikinci derece dâhil kan ve kayın hısımlarının sınavlarında görev alamaz.

Bunların yerine yedek üye görevlendirilir. Yazılı sınav kurulu, görevde yükselme yazılı sınavlarının yapılması veya yaptırılması, sınav sonuçlarının ilanı ve itirazlarının sonuçlandırılması ile yazılı sınavlara ilişkin diğer işleri yürütür. Adayların sırf sözlü sınava ilişkin itirazları sözlü sınavı yapan sınav kurulunca değerlendirilir. Adayın hem nihai başarı listesine hem de sözlü sınava ilişkin itirazı bulunması halinde

itirazının sözlü sınavına ilişkin kısmı sözlü sınav kurulunca incelenerek yazılı sınav kuruluna bildirilir.

Yazılı sınav kurulu adayın nihai başarı listesine ilişkin itirazını da sonuçlandırarak ilgilisine tebliğ eder.

Sınav kurulu, üye tam sayısı ile toplanır ve kararlar oy çokluğuyla alınır.”

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde Tavsiye yönündeki karar önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Başvuran, yazılı notunun yüksek olduğundan bahisle mülakat sınavının yenilenmesini, “Mülakat sınavına katılan adayların ve kazandığı ilan edilen kişilerin yazılı puanı, sıralaması ve sözlü puanlarını içeren listenin talep edilmesi” ile düzenlenecek yeni mülakat sınavının kameraya kaydedilmesini talep etmekte olup diğer adayların kişisel bilgilerinin paylaşılma imkanı bulunmamaktadır.

9. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.

10. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği

Yönetmeliği’nin 14 üncü maddesinde, “Başarı puanı, yazılı ve sözlü sınav puanlarının aritmetik ortalaması esas alınmak suretiyle tespit edilir ve Genel Müdürlüğün resmi internet sitesinde ilan edilir. Başarı puanlarının eşit olması hâlinde, sırasıyla; a) Hizmet süresi fazla olanlara, b) Daha üst öğrenimi bitirmiş olanlara, c) Üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olanlara, öncelik verilmek suretiyle, en yüksek puandan başlamak üzere başarı sıralaması belirlenir.” hükmüne yer verilmiştir.

11. İlgili idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin tetkiki ve İdarenin cevabi yazısının değerlendirilmesi neticesinde, sözlü sınav kurulunun yukarıda sözü edilen mevzuat çerçevesinde oluşturulduğu, sözlü sınav öncesinde adaylara sorulacak soruların ve cevapların hazırlandığı, kapalı zarf usulü ile adayların soruları seçtiği ve bu soruların adaylara yöneltildiği, ilgili sorular haricinde adayı tanımaya, başvurduğu unvanın gerektirdiği yetkinlikleri belirlemeye, mesleki bilgi ve tecrübelerini anlamaya dayalı soruların da yöneltildiği, adayca verilen cevapların tutanağa bağlanmadığı, sözlü sınav değerlendirme formunun cevabi yazıda yer almadığı dolayısıyla adaylara verilen puanların gerekçelerine ulaşılamadığı, sözlü sınavın sesli ve görüntülü olarak kayıt altına alınmadığı görülmektedir.

12. İdare hukukunda, idari işlemlerin şekil noksanlığı asli ve tali şekil noksanlığı olarak ikiye ayrılmaktadır.

Asli şekil noksanlığı idari işlem ortaya çıkarken sonucunu etkileyecek derece eksiklik olarak değerlendirilirken, tali şekil noksanlığı işlemin sonucunu etkilemeyecek (örneğin belli bir kıyafet giyme zorunluluğu olan bir meslek mensubunun iş kıyafeti olmaksızın işlem yapması gibi) derecedeki şekil noksanlığıdır. İlgili işlemin iptal edilebilmesi için şekil noksanlığının asli şekil noksanlığı olarak kabul edilmesi gerekmektedir. Yönetmelik hükümlerine uygunluğun denetlenmesi için yerine getirilmesi gereken şekli unsurlar da asli şekil noksanlığı olarak kabul edilir. İlgili tutanaklarda üyelerin ilgili tutanakları, verdiği puanla ilgili değerlendirme içerecek şekilde doldurmadıkları, bu bağlamda verilen puanların gerekçelendirilmediği, dolayısıyla usule uygun bir şekilde tutanak düzenlenmediği anlaşılmıştır.

13. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, Kamu

Denetçiliği Kurumunun 21/02/2019 tarihli ve 2018/10981 başvuru numaralı, 12/07/2019 tarihli ve 2019/1167 başvuru numaralı, 17/07/2020 tarihli ve 2020/4313 başvuru numaralı, 24/02/2021 tarihli ve 2020/98995 başvuru numaralı emsal Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın sözlü sınavda başarısız sayılması işleminde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı, dolayısıyla başvuranın mülakatın yeniden yapılması talebinin reddi gerektiği, ayrıca bundan sonra yapılacak sözlü sınavlarda hesap verilebilirliğin ve şeffaflığın sağlanması açısından puanlama kriterlerinin gerekçelendirilmesi ve sınavların ses ve görüntü ile kayıt altına alınması yönünde tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde gönderdiği, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine ve “kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davrandığı anlaşılmıştır.

14.1. Ancak, İdarenin sözlü sınav öncesinde, sınav soruları ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması, kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi, sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir.

İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden sınav esnasında sorulacak soruların ve cevap anahtarının sınav öncesinde hazırlandığı ancak sınav esnasının kamera ile kayıt altına alınmadığı anlaşılmıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup Aydın İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Başvuru kapsamında yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, yukarıda açıklanan sebep ve gerekçelerle; Başvurunun KISMEN KABULÜNE KISMEN REDDİNE; Başvuranın, mülakatın yeniden yapılması talebinin REDDİNE;

İdarenin bundan sonra düzenleyeceği mülakatlarda, iyi yönetim ilkelerinden hesap verilebilirliğin ve şeffaflığın sağlanması açısından puanlama kriterlerinin gerekçelendirmesi ve sınavların ses ve görüntü ile kayıt altına alınması imkânlarından faydalanması yönünde ADALET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE

BULUNULMASINA;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın BAŞVURAN ile ADALET BAKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi