14/ 12/ 2016 tarihli ve sayılı Oluru ile kurulduğu, komisyon başkanlarının herhangi bir nedenle toplantıya katılamadığı durumlarda, ilk sıradaki komisyon üyesinin komisyon başkanı olarak görev yaptığı, bu üye yerine ise yedek üyenin komisyon çalışmasına katıldığı, asil üyelerin katılmadığı durumlarda sırasıyla yedek üyelerin çalışmalara katıldığı, 3.2. Komisyonda üniversitelerde görev yapan Profesör unvanına sahip akademisyenlerin bulunduğu, Maarif Müfettişi unvanlı personelin bulunmadığı, mülakatın 03/ 01/ 2017 ile 17/ 02/ 2017 tarihleri arasında düzenlendiği dikkate alındığında komisyonda görevli personelin kendi kurumlarındaki asli görevlerini de yürütmek zorunda olmaları nedeniyle Makam Olurunda belirtilen yedek üyelerin komisyonda görev aldığı, komisyonlarda görevlendirilenlerin mülakata girmedikleri, mülakat esansında komisyon üyelerinin değişmesinin söz konusu olmadığı, 3.3. 6764 sayılı Kanun ile 652 sayılı KHK’ya eklenen Geçici 12 nci maddede yapılan mülakatın
Kanun’da belirtilen hususlarda karşılıklı görüşme ve soru sorma suretiyle adaylara puan verilmesi ve onların değerlendirilmesi olduğu, bunun dışında komisyonun oluşturulması ile komisyonun çalışma usul ve esaslarının Bakanlıkça belirleneceğinin belirtildiği, kanun koyucunun bu düzenlemeler konusunda Bakanlığa takdir yetkisi tanıdığı, Bakanlığın kanunlara uygun kural koyma araçları olan tüzük, yönetmelik vb. ad altında düzenleme yapma konusundaki takdir yetkisini, 6764 sayılı
Kanun’da verilen açık yetki kapsamında kılavuz adı altında düzenleme yaparak kullandığı, 3.4. Kanun ve Kılavuzda belirtilen kriterlerin tespiti ve değerlendirilmesi bakımından sorulacak sorularla ilgili bir konu sınırlaması getirilmediği, mülakat konularının adayların mesleki yaşamını doğrudan ilgilendiren, kendi görevlerini içeren ve her an başvurmak, değerlendirmek durumunda olduğu konulardan tespit edilmesine özen gösterildiği, adayların bu hususlar bakımından değerlendirilmesinin adayın durumuna göre değişiklik gösterebileceği, adayların bilgi seviyeleri ölçülmediği için doğru veya yanlış tespiti yapılmasının söz konusu olmadığı, 3.5. Mülakatın Kanunda belirtilen esaslara uygun olarak, Bakanlık Makamı Oluru ile hazırlanan
Kılavuz doğrultusunda uygulandığı ve değerlendirildiği, mülakat sonucunun Kılavuz ekindeki forma göre her bir komisyon üyesi tarafından ayrı ayrı değerlendirildiği ve komisyon üyelerinin değerlendirmelerinin tek bir formda birleştirildiği, 3.6. 6764 sayılı Kanunda öngörülen Yönetmelik olmaksızın yayımlanan Kılavuza göre komisyon oluşturulup mülakat yapılmasının hukuka aykırı olduğu iddiasına yönelik olarak; 6764 sayılı
Kanun’un 6 ncı maddesi ile 652 sayılı KHK’nın 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasında yapılan değişiklikte mülakatla Bakanlık Maarif Müfettişliğine alımlardan sonraki aşamalar ve ilk defa mesleğe alınacak olan Bakanlık Maarif Müfettiş Yardımcılarının mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yeterlilikleri vb. hususların yönetmelikle düzenleneceğinin belirtildiği, Kanuna göre başvurusu konusu mülakatın işleyişine ilişkin usul ve esaslarının bu kapsam dışında olduğu, 3.7. 6764 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesinde belirtilen Yönetmeliğin uzman yardımcılarının uzman olabilmeleri için gereken asgari yabancı dil notu ve tez şartını içeren Milli Eğitim Uzmanlığı
Yönetmeliği olduğu, burada Bakanlığın bağlı yetkisini bulunduğu tek konunun ise uzman ve uzman yardımcılarının mülakata katılma hakkını kazanmalarında sahip olmaları gereken nitelikler olduğu, mülakatın işleyişi hakkında diğer usul ve esasları içermediği, Bakanlık Maarif Müfettişliği mülakatı için uygulanacak usul ve esasların Kanun’da belirtildiği,
2 / 73.8. Danıştay 2 nci Dairesinin 20/ 06/ 2017 tarihli ve E :2017 / 42 sayılı ve 20/ 06/ 2017 tarihli ve 16197
sayılı Kararlarında, Milli Eğitim bakanlığı Teftiş kurulu Başkanlığı mülakat ve Atama Kılavuzunun iptali ve yürütmenin durdurulması istemine karşı açılan davalarda, yürütmenin durdurulmasının reddine karar verildiği, 3.9. Sorulacak soruların önceden yazılı olarak belirlenerek görüntü/ses kaydı ile tespit edilmediği iddiası ile ilgili olarak, 6764 sayılı Kanun’un Geçici 13 üncü maddesi ile 652 sayılı KHK’ya eklenen
12 nci madde kapsamındaki mülakatın, bir yarışma sınavı olmayıp mülakat ile değerlendirme
yöntemi olduğu, adayların bilgi seviyeleri ölçülmediği için doğru veya yanlış tespiti söz konusu olmadığı, dolayısıyla görüntü/ses kaydını gerektiren bir durumun bulunmadığı, 3.10. Kadro yetersizliği nedeniyle atamaya hak kazanmayanlara 09/ 12/ 2016 tarihinden itibaren bir yıl içerisinde yeni kadro ihdas edilmesi halinde ihdas edilen kadro sayısı kadar başarı sırasına göre atama yapılacağının bildirildiği, 3.11. Mülakat sonuçları ve bu sonuçlara göre yapılan atamalarının iptal edilmesinin Bakanlık
Makamının takdirinde olduğu, açıklamalarına yer verilmektedir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir .”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” , 5. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 6. 14/ 09/ 2011 tarihli ve 28054 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 652 sayılı Milli Eğitim
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 02/ 12/ 2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesiyle değişik 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Teftiş Kurulu Başkanlığının ve çalışma merkezlerinin görev, yetki ve sorumlulukları, çalışma usul ve esasları, Bakanlık Maarif Müfettişlerinin ve Bakanlık Maarif Müfettiş
Yardımcılarının görev, yetki ve sorumlulukları, mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yeterlikleri, yükselmeleri, görevlendirilmeleri, çalışma merkezlerine dağılımları, merkezler arasında yer değiştirmeleri ve diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir .”, “Düzenleme yetkisi” başlıklı 36 ncı maddesinde; “Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve önceden kanunla düzenlenmiş konularda idarî düzenlemeler yapabilir .”, “Atama” başlıklı 37 nci maddesinin ilk iki fıkrasında;
3 / 7“23/ 4/ 1981 tarihli ve 2451 sayılı Bakanlıklar ve Bağlı Kuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanunun
eki cetvellerde sayılanlar dışında kalan memurların atamaları Bakan tarafından yapılır . Bakan, gerekli gördüğü hâllerde atama yetkisini merkez teşkilatında alt kademelere, illerde valilere devredebilir .”, 6764 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesiyle değişik “Personele ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 12 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde; 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) sayılı cetvelin
Bakanlığa ait bölümünde yer alan Bakanlık Maarif Müfettişi unvanlı toplam serbest kadro adedini geçmemek üzere, Maarif Müfettişi, Eğitim Müfettişi, Millî Eğitim Denetçisi ve İl Eğitim Denetmeni unvanlarını ihraz etmiş olup halen Bakanlık teşkilatında görevli olanlar ile Bakanlık teşkilatında şube müdürü ve üstü kadrolarda fiilen çalışanlar ve millî eğitim uzmanı ile millî eğitim uzman yardımcılarından yönetmelikte belirlenen yabancı dil ve tez şartını karşılayanlar arasından yapılacak mülakatta başarılı olanlar, 9/ 3/ 2016 tarihli ve 6682 sayılı 2016 Yılı Merkezi Yönetim
Bütçe Kanunu ile belirlenen atama sayı sınırlarına tabi tutulmaksızın Bakan Onayı ile Bakanlık
Maarif Müfettişi olarak atanabilir . Bakanlık teşkilatında halen şube müdürü ve üstü kadrolarda çalışanlar ile millî eğitim uzmanı ve millî eğitim uzman yardımcıları arasından yapılacak atamaların sayısı, ihdas edilen Bakanlık Maarif Müfettişi kadro sayısının yüzde beşini geçemez . Bu fıkra uyarınca yapılacak mülakat, adayın; a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünün, b) Temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, liyakati ile genel ve fiziki görünümünün, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığının, ç) Genel yetenek ve genel kültürünün, d) Çağdaş, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının, puan vermek suretiyle değerlendirilmesi yöntemidir . Mülakat komisyonu başkan ve üyeleri tarafından verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir . Mülakat komisyonunun oluşturulması ile komisyonun çalışma usul ve esasları Bakanlıkça belirlenir .”, 7. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 (mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar .”, düzenlemelerine yer verilmiştir .
4 / 7IV. KAMU DENETÇİSİ MUSTAFA ÖZYAR’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın düşük verilen puanının yeniden değerlendirilmesi talebinin yerinde olmadığı değerlendirilerek başvurunun bu yönden reddedilmesi; sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan
“nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde adaylara sorulacak soruları hazırlaması, adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması gerektiği sonuç ve kanaatine varılarak İdareye bu yönde tavsiyede bulunulması yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, sınav sorularının değerlendirme konuları arasında yer almadığını, mülakatın objektif şartlarda yapılmamış olduğunu, kendisi mülakat sorularına cevap vermekte iken komisyon üyelerinin değiştiğini, komisyon üyelerinin kendileri gibi Maarif Müfettişleri olduğunu iddia etmekte ve
Kurumumuzdan düşük verilen puanının yeniden değerlendirilmesini talep etmektedirler .
10. Başta 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve 652 sayılı KHK olmak üzere ilgili diğer mevzuatta sözlü veya mülakat sınavlarıyla ilgili olarak, adaylara komisyon başkan ve üyelerince verilen puanların ayrı ayrı tutanağa geçirileceği, bunun dışında sınavla ilgili herhangi bir kayıt sisteminin kullanılmayacağı hükümlerine yer verilmiştir . Diğer bir anlatımla, idare mülakatın hukuk devleti ilkesine uygun olacak şekilde gerçekleştirilmesiyle yükümlü tutulmakta, bunu sağlamak için kullanılacak araçların seçiminde (teknolojik imkânların kullanılması, soruların kura usulüyle seçilmesi vb.) serbest bırakılmaktadır . İdarenin Kurumumuza sunmuş olduğu bilgi ve belgelerden, her bir komisyon üyesi tarafından 652 sayılı KHK’daki değerlendirme kriterlerine uygun hazırlanmış değerlendirme formlarının ayrı ayrı doldurulup tutanak altına alındığı, komisyon üyelerinin verdiği puanların ortalamasının adayın almış olduğu nihai puanı belirlediği görülmüştür .
11. Vergi Müfettişliği sözlü sınavına yapılan itiraz üzerine Danıştay 2 nci Dairesinin 27/ 03/ 2017 tarihli ve E :2016 / 7249, K:2016 / 7249 sayılı Kararı’nda da “178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’nın “Sözlü sınav” başlıklı Ek- 33 üncü maddesi ile 10/ 12/ 2003 tarihli ve
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 60 ncı maddesi uyarıca maddesi uyarınca
yapılacak giriş sınavlarının sözlü aşaması ile 42’nci maddenin (c) fıkrası uyarınca yapılacak sınavların sözlü aşamasının, adayın; a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünün, b) Liyakati, temsil kabiliyeti, bilgi düzeyi, davranış ve tepkilerinin mesleğe veya göreve uygunluğunun, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığının, ç) Genel yetenek ve genel kültürünün, d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının, değerlendirilmesi suretiyle yapılacağı, sınav komisyonunun, adaylar hakkında yukarıda yazılı özelliklerin her biri için değerlendirme yapacağı, yapılan değerlendirmeye göre verilen puanların tutanağa geçirileceği, bunun haricinde sözlü sınavla ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmayacağı hususları hükme bağlanmıştır .
Yukarıda yer alan mevzuat hükmünün incelenmesinden değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır . Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda
5 / 7gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden
hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir . Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır .” ifadelerine yer verilmektedir . Gözlem ve kanaate dayalı bir mülakatın yapıldığı başvuru konusu olayda, başvuranların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin Değerlendirme Formunda ayrı ayrı gösterildiği, verilen puanlar arasında şüpheye yer bırakacak farklıklar bulunmadığı belirlenmiştir . Değerlendirme formundaki puanlamaya ilişkin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı ve sübjektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi bir kanıt da sunulmamış olup, Kurumumuzca da bu yönde bir saptama yapılamamıştır .
12. Başvuranın mülakat komisyonu üyelerinin kendisi gibi Maarif Müfettişi unvanını haiz kişilerden oluştuğu iddiasına yönelik olarak yapılan incelemede, İdarenin Kurumumuza sunduğu bilgi ve belgelerden, mülakat için oluşturulan komisyonda bu unvanı haiz kişilerin bulunmadığı ve mülakatta görevlendirilenlerin bu mülakata katılmamış oldukları belirlenmiş olup, asil/yedek üyelerin atama yapılacak birimdeki yöneticiler arasından seçilmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı görülmektedir .
13. Başvuran, mülakatı esnasında komisyon üyelerinin değiştiğini ifade etmekte ise de bu hususta herhangi somut bir bilgi veya belge sunulmamış olup, Kurumumuzca da bu yönde bir saptama yapılamamıştır .
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın düşük verilen puanının yeniden değerlendirilmesi talebinin yerinde olamadığı, Bakanlık Maarif Müfettişi alımı için yaptığı mülakata ilişkin iş ve işlemlerin hukuka aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin
Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
16. Ayrıca, 652 sayılı KHK’da belirtilen değerlendirme kriterlerinin gözlem ve kanaate dayalı olduğu açık olsa da, mülakat öncesinde sınav sorularını hazırlanması, her adaya sorulan soruları ve cevapları kayda geçirmesi, sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin Değerlendirme Formunda
‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi, mülakatın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir . İdare tarafından
6 / 7gönderilen bilgi ve belgelerden komisyon üyelerince verilen puanların ayrı ayrı Değerlendirme
Formuna geçirildiği, bunun dışında sınav sorularının hazırlanmadığı, adaylara sorular ile adayların verdikleri cevapların kayda geçirilmediği, ayrıca soru ve cevaplara ilişkin herhangi bir gerekçeli kayıt tutulmadığı anlaşılmıştır .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde adaylara sorulacak soruları hazırlaması, adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde MİLLİ EĞİTİM
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Milli Eğitim Bakanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi