|
ÖZET: Başvuru, 15 Aralık 2023 tarihinde Ankara Üniversitesi Rektörlüğü’ne yapılan, 10 gün işe gitmemesi nedeniyle müstafi sayılan bir çalışanın, Devlet Memurları Kanunu’nun 93. maddesi gereğince göreve yeniden başlamayı talep etmesi üzerine gerçekleşmiştir. Rektörlük, başvuranın talebine, 657 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri çerçevesinde, kadro durumunun uygun olmaması nedeniyle olumsuz yanıt vermiştir. Başvuru, Kamu Denetçiliği Kurumu’na iletildiğinde, idarenin takdir yetkisini kullanarak başvurana herhangi bir işlem yapmadığı belirtilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesine dair önerisini Kamu Başdenetçisine sunmuştur. İnceleme sonucunda, idarenin kararının hukuka uygun olduğu, başvuranın yeniden atanması için gerekli koşulların sağlanmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, idarenin başvuruya ilişkin işlemlerinin iyi yönetim ilkelerine genel olarak uyduğu, ancak başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle bu ilkeye riayet etmediği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın tebliği ile birlikte, başvuranın yargı yoluna başvurma hakkı olduğu ifade edilmiştir. Bu süreç, kamu idaresinin memur alımındaki sınırlamaları ve takdir yetkisini nasıl kullandığını göstermektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5634-S.24.8892
BAŞVURU NO : 2023/20377
KARAR TARİHİ : 24.05.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Müstafi sayılmasına ilişkin işlemler hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 15.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; 10 gün işe gitmediğinden dolayı müstafi sayıldığını, söz konusu durum sonrasında yasal
süre geçmesi itibariyle Kurumuna başvurarak tekrar göreve başlama talebinde bulunduğunu belirterek
Devlet Memurları Kanununun 93 üncü maddesi kapsamında göreve başlamayı talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuranın Kurumumuza yaptığı başvuru sonucunda Ankara Üniversitesi Rektörlüğünün cevabi
yazısında özetle; 657 sayılı Kanunun 92 inci maddesinde “Devlet memurluğundan kendi istekleriyle çekilenlerden tekrar Devlet Memurluğuna dönmek isteyenler ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunmak ve bu sınıfın niteliklerini taşımak şartıyla ayrıldıkları tarihte almakta oldukları aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine atanabilirler.” hükmüne yer verildiği, Cumhurbaşkanlığı tarafından tanınan atama kontenjanı kapsamında herhangi bir işlem yürütülemediği, 657 sayılı Kanunun 93 üncü maddesinde “T.C.
Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre emekli olanlardan (5434 sayılı Kanunun 104 üncü maddesine göre emeklilikle ilgili görevlere yeniden atanamayacaklar hariç) sınıfında yazılı nitelikleri taşımakta bulunanlar” hükmüne, aynı kanunun 92 inci maddesinde “ Kurumlarda boş kadro bulunmak şartıyla yeniden memurluğa alınabilirler.” hükmüne ve 5335 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinde de “Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanların açıktan atanamayacağı” hükmüne yer verildiği, bu nedenle başvuran müstafi sayıldığından 657 sayılı Kanunun 93 üncü maddesi kapsamında değerlendirilme yapıldığı, Cumhurbaşkanlığının kamu idare kurum ve kuruluşlarının memur ve öğretim elemanı kadrolarına 2023 yılı içinde açıktan veya diğer kurum veya kuruluşlarından nakil suretiyle yapabilecekleri atama sayısının belirlendiği, 08.03.2023 tarih ve 2023-117 sayılı kararının 3 üncü maddesinin 4 üncü fıkrasının “…Atama izin sayıları 50 adedin altında kalan kurumlarda ise bu sayı 1 adet
olarak uygulanacaktır.” hükmü gereğince 1 adet kontenjanın kullanıldığı ve başvuran hakkında herhangi bir işlem yapılmadığı belirtilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74
üncü maddesinde “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi “başlıklı 5 inci maddesinin birinci
fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Memurluktan Çekilenlerin Yeniden Atanmaları” başlıklı 92
nci maddesinde “İki defadan fazla olmamak üzere memurluktan kendi istekleriyle çekilenlerden veya bu
Kanun hükümlerine göre çekilmiş sayılanlardan tekrar memurluğa dönmek isteyenler, ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunmak ve bu sınıfın niteliklerini taşımak şartıyla ayrıldıkları tarihte almakta oldukları aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine veya 71 inci madde hükümlerine uyulmak suretiyle diğer bir sınıfta eşit derecedeki kadrolara atanabilirler.
(Mülga ikinci fıkra: 29/11/1984 – KHK-243/56 md.)”
657 sayılı Kanuna tabi olmayan personelden kendi istekleri ile görevinden çekilmiş olanlar, boş kadro
bulunmak ve gireceği sınıfın niteliklerini taşımak kaydı ile bu Kanuna tabi kurumlardaki memuriyetlere atanabilirler.
Yasama görevinde veya bakan olarak geçirilen her yıl bir kademe ilerlemesi ve her iki yıl bir derece yükselmesine esas olacak şekilde değerlendirilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi
yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran, 10 gün işe gitmediğinden dolayı müstafi sayıldığını, söz konusu durum sonrasında yasal süre
geçmesi itibariyle Kurumuna başvurarak tekrar göreve başlama talebinde bulunduğunu belirterek Devlet
Memurları Kanununun 93 üncü maddesi kapsamında göreve başlamayı talep etmektedir.
8) Başvuranın Kurumumuza başvurmadan önce Ankara Üniversitesi Rektörlüğüne yaptığı başvurusuna
İdare tarafından 08.12.2023 tarih ve sayılı yazıyla özetle “…Üniversitemiz kadrolarına ilişkin atanma sınırlılığı nedeniyle talebiniz doğrultusunda işlem tesis edilememiştir.” şeklinde cevap verilmiştir.
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine istinaden, 2 No.lu paragrafta yer verilen, Ankara Üniversitesi
Rektörlüğünden alınan yazıda, Üniversitelere verilen atama izninin diğer kamu kurum ve kuruluşlarında olduğu gibi sınırla sayıda olması nedeniyle ilgilinin talebi doğrultusunda işlem yapılmasının mümkün olmadığı belirtilmiştir.
9) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Memurluktan çekilenlerin yeniden atanmaları” başlıklı 92 nci
maddesinde; iki defadan fazla olmamak üzere memurluktan kendi istekleriyle çekilenlerden veya bu Kanun hükümlerine göre çekilmiş sayılanlardan tekrar memurluğa dönmek isteyenlerin, ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunmak ve bu sınıfın niteliklerini taşımak şartıyla ayrıldıkları tarihte almakta oldukları aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine veya 71 inci madde hükümlerine uyulmak suretiyle diğer bir sınıfta eşit derecedeki kadrolara atanabilecekleri yönünde düzenlemeye yer verilmiştir.
10) Ayrıca, 08/02/2015 tarih ve 29261 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5 Seri No.lu Kamu Personeli
Genel Tebliğinde; 657 sayılı Kanuna tabi memur olarak çalışmış olup da iki defadan fazla olmamak üzere kendi istekleriyle memuriyetten çekilen veya bu Kanun hükümlerine göre çekilmiş sayılanlardan, yeniden memurluğa dönmek isteyenlerin, 657 sayılı Kanunun 97 nci maddesinde belirtilen bekleme sürelerini doldurmuş olmaları halinde, atanmak istedikleri kamu kurum ve kuruluşlarına başvurmaları gerektiği, memuriyete dönmek isteyenlerin 657 sayılı Kanuna tabi memur olarak istihdamları, durumlarına uygun boş kadro bulunması ve hizmetlerine ihtiyaç duyulması halinde, başvuracakları kamu kurum ve kuruluşlarının takdirinde bulunduğu belirtilmiştir.
11) Takdir yetkisi; idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak
veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanmaktadır. İdari işlemler tesis edilirken, İdareler, bağlı yetki veya takdir yetkisi çerçevesinde karar alırlar. Bu doğrultuda, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarının tümünün hukuk kuralları tarafından önceden belirlenerek, idareye belli bir yönde hareket etme hususunda bir tercih tanınmamışsa veya idareye belli bir tasarrufta bulunması kesin olarak emredilmişse bağlı yetkiden, idarenin nerede ve nasıl bir tasarrufta bulunacağının hukuk kuralları ile önceden kesin bir şekilde belirlenmediği durumlarda ise idarenin takdir yetkisinden söz edilmektedir. (Halil Kalabalık, İdare
Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı ve Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması, Gazi Üniversitesi Hukuk
Fakültesi Dergisi Cilt 1, Sayı 2, Aralık 1997)
12) Bu kapsamda; başvuranın, çekilmiş sayılma sonrası atanması mümkün olmakla birlikte, bahsi geçen
mevzuat hükümlerine göre belirtilen hususta idarenin de kamu yararı, hizmet gerekleri, kadro ve ihtiyaç gibi durumları dikkate alarak atama yapıp yapmama konusunda takdir yetkisi olduğu ve idarenin takdir yetkisini belirli yönde kullanmaya zorlanamayacağı açıktır.
13) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; idarenin takdir yetkisinin belli bir yönde
kullanımına ilişkin takdir yetkisini kaldıracak şekilde karar verilemeyeceğinden ve sınırlı sayıda atama izni verildiği gerekçesiyle talebin yerine getirilemeyeceğini belirten İdarenin, takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullandığına dair herhangi bir veriye dosya kapsamında rastlanamadığından
İdarenin başvuruya konu işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde
“kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının
gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden
itibaren (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvurunun REDDİNE,
Kararın, Başvurana ve Ankara Üniversitesi Rektörlüğüne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi