|
ÖZET: Müzik ve Sahne Sanatçıları Sendikası, üyesi olan bir sanatçının uzun süre işsiz kalması nedeniyle Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan maddi yardım talep etmiştir. Ancak, Bakanlık bu talebi yasal gerekçe göstermeksizin reddetmiştir. Başvuran, 3257 sayılı Sinema ve Müzik Eserleri Kanunu’nun 5224 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmasının ardından, yalnızca sinema sektör çalışanlarının desteklenebildiğini, müzik sanatçılarına yönelik bir yardım düzenlemesi bulunmadığını belirtmiştir.
Bakanlık, müzik sanatçılarına yönelik maddi yardım yapılmadığını, mevcut mevzuatın yalnızca sinema sektörünü kapsadığını ifade ederek, bu durumun Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu savunan başvuruya katılmamıştır. Sonuç olarak, müzik sanatçılarına yönelik maddi yardım sağlanması için yürürlükte bir mevzuat düzenlemesi bulunmadığı gerekçesiyle, başvurunun reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur. Bu karar, sanatçıların desteklenmesi konusundaki yasal çerçevenin eksikliğini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 6414-6414 |sayi|86171061-101.07.05-E.86171061-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/12486 2017/ 12486
KARAR TARİHİ : 11/04/2018 |tarih|
RET KARARI Müzik ve Sahne Sanatçıları Sendikası, Adres : Esat cad . No: 25/ 4 Akay Ankara
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Kültür ve Turizm Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Müzik ve Sahne Sanatçıları Sendikası üyesi
“nın çok uzun süredir işsiz olması nedeniyle muhtaç duruma düştüğü iddiası ve Kültür ve Turizm
Bakanlığınca adı geçen sanatçıya maddi yardım yapılması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 16/10/2017 16.10.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran 16/ 10/ 2017 tarihli başvurusunda özetle; Müzik ve Sahne Sanatçıları Sendikası
(MÜZİK-SEN) olarak, Ticaret Büro Eğitim ve Güzel Sanatlar başlıklı 10 sıra numaralı işkolunda, 05/ 09/ 1989 tarihinden itibaren müzik ve sahne sanatçılarının mesleki, ekonomik, sosyal, kültürel hak ve çıkarlarının korunması ve geliştirilmesi amacıyla faaliyet gösterdiklerini, sendika üyelerinden
T .C. Kimlik numaralı ’nın çok uzun süredir işsiz olması nedeniyle muhtaç duruma düştüğünü, Kültür ve Turizm Bakanlığınca kendisine maddi yardım yapılması için sendika kanalıyla gerekli işlemin yapılması talebinde bulunduğunu, talebi doğrultusunda ‘ ya muhtaç sanatçı yardımı yapılması için sendikalarınca Kültür ve Turizm Bakanlığına başvuruda bulunulduğunu, üyelerine yardım yapılması taleplerinin, Kültür ve
Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından “Genel Müdürlüğümüzce sanatçılara maddi yardım yapılmamaktadır” açıklamasıyla yasal gerekçe gösterilmeksizin reddedildiğini, her ne kadar Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğünün yazısında taleplerinin reddinin dayanağı belirtilmemişse de, bu işlemin Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürlüğünün 09
Kasım 2004 gün ve 0116736 sayılı yazısında belirtilen; “ 3257 sayılı Sinema ve Müzik Eserleri
Kanununun 21/ 07/ 2004 gün ve 5224 sayılı Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve
1 / 9Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun ile yürürlükten kaldırıldığı, 5224 sayılı Kanun
gereğince sadece sinema sektör çalışanlarının desteklenebileceği” gerekçesine dayanılarak reddedildiğinin düşünüldüğünü, oysa 5224 sayılı Kanunda muhtaç duruma düşen müzik sanatçılarına maddi yardım yapılamayacağı konusunda herhangi bir hüküm yer almadığını, Bakanlığın diğer sanat dallarında uğraş veren sanatçılar aleyhine eşitsizlik yaratan bu uygulamasının, Anayasanın 10.
maddesiyle öngörülen kanun önünde eşitlik ilkesine, “ Sanatın ve Sanatçının Korunması ” başlıklı 64.
maddesine ve ilgili diğer Anayasa maddelerinin yanı sıra UNESCO’nun Sanatçının Statüsüne İlişkin
Tavsiye Kararına da aykırı olduğunun düşünüldüğünü belirterek; açıklanan nedenlerle, Bakanlıkça muhtaç sanatçılara yapılmakta olan maddi yardımların müzik ve sahne sanatçılarını da kapsaması konusunda Kültür ve Turizm Bakanlığına tavsiyede bulunulmasını ve bu kapsamda sendika üyesi
‘ya maddi yardım yapılmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü’nün konuya ilişkin
07/ 12/ 2017 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; MÜZİK-SEN üyesi nın içinde bulunduğu maddi zorluklar sebebiyle Kültür ve Turizm Bakanlığından talep ettiği yardıma ilişkin başvurunun Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğünün 04/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ile kendilerine iletildiği, Genel Müdürlüklerince 15/ 03/ 2007 tarih ve 26463 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Kültür ve Turizm Bakanlığınca Yerel Yönetimlerin, Derneklerin ve Vakıfların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik” kapsamında gerçekleştirilen kültürel etkinliklere mali destek sağlandığı, söz konusu başvurunun Yönetmelik kapsamında yer almadığını, bu itibarla, 06/ 10/ 2017 tarihli ve sayılı yazıyla maddi yardım yapılamayacağı bilgisinin Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne ve MÜZİK-SEN’e bildirildiği, Genel Müdürlüklerinin görev ve sorumluluk alanı itibarıyla konuya ilişkin başka bir işlem tesis edilemeyeceğinden başvurunun gereği için Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüne gönderildiği belirtilmiştir .
3) Kültür ve Turizm Bakanlığı Hukuk Müşavirliği’nin konuya ilişkin 17/ 01/ 2018 tarih ve
sayılı yazısı ve eklerinde özetle; bilgi belge talep yazımızın kendi birimlerine 29/ 12/ 2007 tarihinde ulaştığı, Bakanlığın ilgili birimlerinden bilgi ve belgelerin talep edildiği, cevabi yazılar beklenmekle birlikte Hukuk Müşavirliği tarafından da gereken araştırmaların yapıldığı hususlarına yer verilmiştir .
4) Kültür ve Turizm Bakanlığı Hukuk Müşavirliği’nin konuya ilişkin 25/ 01/ 2018 tarih ve
sayılı yazısı ve eklerinde özetle; Bakanlığın ilgili birimleri; Sinema Genel
Müdürlüğü’nün 11/ 01/ 2018 tarih ve sayılı yazısı ile Telif Hakları Genel
Müdürlüğü’nün 08/ 01/ 2018 tarih ve sayılı yazısı doğrultusunda konuya ilişkin olarak; 4.1. 07/ 02/ 1986 tarih ve 19012 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mülga 3257 sayılı ‘ ‘Sinema, Video ve Müzik Eserleri Kanununun, Fon başlıklı 10 uncu maddesinde; “Sinema sanayii ve müzik sanatının gelişmesine katkıda bulunmak, sinema ve müzik çalışanlarım desteklemek ve ülkenin tanıtılmasını sağlamak amacıyla Bakanlık emrinde Sinema ve Müzik Sanatı Destekleme Fonu’ kurulmuştur, Fon işlemlerinde 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu, 2886 sayılı devlet ihale kanunu ile 832 sayılı Sayıştay kanunu hükümleri uygulanmaz .
2 / 9Fon, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunun denetimine tabidir .
l-Fon Gelirleri; a) Kayıt Ve tescil şırasında yerli eserlerden alınacak 10,000 lira, yabancı eserlerden alınacak 50,000 lira kayıt ve tescil ücreti .
II- Fon Giderleri; a) Bu Kanunun amacı doğrultusunda karşılıksız olarak yapılabilecek yardımlar ve bir
Devlet Bankası aracılığı ile en çok 5 yıl vadeli olarak verilecek krediler, b) Muhtaç sinema ve müzik sanatçılarına yapılacak yardımlar
….
Fonun kullanılması, gelirlerin tahsili, fondan yapılacak harcamalar ile kredi verilmesi, verilen kredilerin faiz miktarlarına ilişkin esas ve usuller yönetmelikle gösterilir .” şeklinde hüküm yer aldığı, 4.2. Bu hükme dayanılarak 04/ 09/ 1986 tarih ve 19211 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mülga
Sinema ve Müzik Sanatını Destekleme Fonu Hakkında Yönetmelik’te ise; söz konusu Sinema ve
Müzik Sanatı Destekleme Fonunun kullanılması, gelirlerinin tahsili, yapılacak harcamaların ve bu sektörlere verilecek kredi ve karşılıksız yardımların esas ve usullerinin düzenlendiği, 4.3. Yönetmeliğin Muhtaç Sinema ve Müzik Sanatçılarına Yapılacak Yardımlar başlıklı 8 inci maddesinde yer alan; “Filmlerde rol alan oyuncu, kameraman, yönetmen, görüntü yönetmeni, senarist, dublaj yapan, bestekar, söz yazarı, aranjör, icracı ve müzik aleti kullanan sanatçılara
yardım yapılabilmesi için adı geçenlerin aşağıdaki şartlan taşımaları gerekir :
a) T.C. uyruklu veya Türkiye’de ikamet belgesine sahip olmak, b) Sanatçılığı meslek olarak yapmak veya ortaya koyduğu eserlerle toplumda tanınmış olmak” şeklindeki hükümden de anlaşılacağı üzere; sinema çalışanları yanında müzik sanatçılarının da
‘Sinema ve Müzik Sanatı Destekleme Fonundan yararlanma haklarının bulunduğu, ancak söz konusu
Destekleme Fonunun, 03/ 03/ 2001 tarih ve 24335 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4629 sayılı “Bazı Fonların Tasfiyesi Hakkında Kanun” ile tasfiye edildiği, 4.4. 4629 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi ile 23/ 01/ 1986 tarihli, Mülga 3257 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin aşağıdaki şekilde değiştirildiği;
“Sinema sanayi ve müzik sanatının gelişmesine katkıda bulunmak, sinema ve müzik sanatını desteklemek, tarihi ve kültürel zenginliklerin tanıtılması, fikrî haklara tecavüzün önlenmesi amacıyla kullanılmak üzere; a) Yerli ve yabancı eserlerden alınacak kayıt ve tescil ücretleri, b) Her film ve video kopyasından bandrol başına alınacak ücretler, c) Her plak ve her ses kaseti başına alınacak ücretler, d) 26.5.1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 21 İnci maddesinin (l)
numaralı bendinin (l) ve ( 2) numaralı alt bentleri uyarınca ayrılan paylar,
3 / 9e) 5.12.1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 44 üncü maddesi
uyarınca ayrılan dörtte bir pay, Kültür Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü hesabına yatırılır . Yatırılan bu tutarlar bir yandan bütçeye özel gelir yazılır, diğer yandan Maliye Bakanlığınca aynı amaçlarla kullanılmak üzere
Kültür Bakanlığı bütçesinde mevcut tertiplere ödenek ve yeni açılacak özel tertiplere Özel Ödenek olarak kaydedilir . Özel ödeneklerden kullanılmayan tutarları, ertesi yıl bütçesine devren gelir ve ödenek kaydetmeye Maliye Bakam yetkilidir .
(a), (b) ve (c) bentlerinde yazılı ücretler, her yıl Kültür Bakanlığınca belirlenir . Eğitim amacıyla hazırlanmış eserlerden kayıt ve tescil ücreti alınmaz .” 4.5. Dolayısıyla madde metninden; “sinema ve müzik çalışanlarını desteklemek ” ibaresinin kaldırıldığını, yerine “ sinema ve müzik sanatını desteklemek ” ibarelerinin getirildiği, “Sinema ve
Müzik Sanatı Destekleme Fonu” ibaresinin kaldırıldığını, maddenin ilk halinin üçüncü fıkrasında zikredilen fon gelirlerinin, bir kısmı değiştirilmiş haliyle düzenlenerek bu gelirlerin Bakanlığın
Merkez Saymanlık Müdürlüğü hesabına yatırılacağı ve yatırılan bu tutarların bir yandan bütçeye özel gelir yazılacağına ilişkin düzenleme yapıldığı, 4.6. Yine 4629 sayılı Kanun’un geçici 1 inci maddesinde yürürlükten kaldırılan fonlarla ilgili olarak düzenlemeler bulunmakla birlikte söz konusu Kanunla ve diğer şekillerde kaldırılan fonların tasfiyesine ilişkin olarak gerekli her tür düzenlemeyi yapmaya ilgilisine göre Maliye Bakanı, Devlet
Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Hazine Müsteşarlığı’nın bağlı olduğu Bakanların yetkili olduğunun düzenlendiği, 4.7. Bu hususta Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün Tasfiye Edilen
Fonlarla ilgili Sıra No:3 olan 2002 Mali Yılı Bütçe Uygulama Talimatında; 4629 sayılı Kanunun
Geçici 1 inci maddesinin a), b), c), ve d) fıkraları ve 4684 sayılı Kanunun Geçici 3 üncü maddesinin j) fıkrası gereğince, tasfiye edilen fonlarla ilgili olarak gerekli her türlü düzenlemeyi yapmaya
Maliye Bakanı’nın yetkili kılındığı, talimatın birinci bendinde; “ Tasfiye edilen fonların her türlü gelirleri, tasfiye edilmelerine ilişkin mevzuatla özel bir düzenleme bulunmaması halinde, bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlere göye tahsiline devam edilecek ve genel bütçeye gelir kaydedilecektir .” şeklindeki düzenleme yer aldığı, 4.8. Söz konusu 4629 sayılı Kanun’un Genel Gerekçe kısmında; “57 nci Hükümetin uygulamaya koyduğu Ekonomik İstikrar ve Enflasyonla Mücadele Program ile; bütçe kapsamı içinde bulunan 51 fondan 45’inin 2000 yılı Ağustos ayı, kalan fonların ise 2001 yılının ilk yarısı içerisinde, bütçe kapsamı dışındaki fonlardan kaldırılmasına karar verilenlerin 2000 yılı Haziran ayına kadar tasfiye edilmesi, ayrıca bütçe içi ve dışında yeni fonlar oluşturulmaması kararlaştırılmış ve bu suretle
Devletin gelir ve giderlerinde birliğin ve şeffaflığın sağlanması amaçlanmıştır…” ibareleri ile
Raporun Madde Gerekçeleri kısmında; “Muhtaç sanatçılara, sosyal yardım amacıyla kurulmuş Olan
Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan yardım yapılabileceği, Fon tarafından, her yıl belirlenecek sayıda filmin yapımcı ve yönetmenine sinema başarı ödülleri ve kredi verilmesi ve Türk kültür zenginliklerini tanıtıcı mahiyetteki projelerin desteklenmesi hizmetlerinin ise Kültür Bakanlığı bütçesinden yerine getirilebileceği düşünüldüğünden, 3257 sayılı Sinema, Video ve Müzik Eserleri
Kamunu ile Kültür Bakanlığı nezdinde kurulan Sinema ve Müzik Sanatı Destekleme Fonunun tasfiye edilmesi öngörülmüştür .” ibarelerinden; Destekleme Fonunun yürürlükten kaldırılma sebeplerinin
4 / 9anlaşıldığı,
4.9. 21/ 07/ 2004 tarih ve 25529 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5224 sayılı Sinema Filmlerinin
Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun’un 16 inci maddesi ile
3257 saylı Kanunun yürürlükten kaldırıldığı ve Kanun’un ‘Tanıtıcı faaliyetlerin desteklenmesi’ ‘
başlıklı 9 uncu maddesinde; Bakanlıkça, sinema sektörü çalışanlarının desteklenebileceğine ilişkin düzenleme yer aldığı, müzik sanatçılarının bu hükümde zikredilmediği, 4.10. 5224 sayılı Kanunun Raporunun Genel Gerekçe kısmında; “hem sinema hem de müzik eserlerinin yaratıldığı sektörlerin aynı kanun hükümlerine tabi kılınarak, farklı dinamikleri ve farklı süreçleri bulunan bu iki sektör için aynı mekanizmaların işletilmeye çalışılmasının uygulamada zafiyete yol açtığı, sinema sanatı ve sinema endüstrisinin, çağdaş kültürün yeniden üretilmesinde çok önemli bir işleve sahip olduğu, bu stratejik işlev dolayısıyla, Türk kültürünün çağdaş dil, teknoloji ve yöntemlerle ifade edilmesi yeniden üretilmesine yönelik bir perspektif ile sinemanın, gerek sanat gerekse endüstri olarak desteklenmesini ve güçlendirilmesini temin edecek ve başlı başına sinema alanına ilişkin hükümler içerecek bir kanuna ihtiyaç duyulduğu” hususlarına yer verildiği, 4.11. Bakanlığı ilgilendiren meri mevzuat hükümleri çerçevesinde müzik sanatçılarının maddi olarak desteklenmesine yönelik olarak gerek kanuni bir hüküm gerek diğer mevzuat düzenlemelerinden birinin bulunmamasına rağmen MÜZİK-SEN’in Kurumumuza yaptığı başvuruda; 5224 sayılı
Kanunda muhtaç duruma düşen müzik sanatçılarına yardım yapılmayacağı konusunda herhangi bir hüküm bulunmadığından bahisle diğer sanat dallarında uğraş veren sanatçılar aleyhinde eşitsizlik yaratan bu uygulamanın Anayasanın 10 uncu ve 64 üncü maddesi ile Unesco’nun Sanatçının
Statüsüne İlişkin Tavsiye Kararına aykırı olduğunun düşünüldüğünün belirtildiği, Anayasanın 64 üncü maddesinde; “ Devlet, sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur . Sanat eserlerinin ve sanatçının korunması, değerlendirilmesi, desteklenmesi ve sanat sevgisinin yayılması için gereken tedbirleri alır” şeklinde düzenleme yer aldığı, Anayasanın Devlete verdiği bu görevin ifası manasında;
Devletimizin sanat, sanatçı ve sanat faaliyetlerini koruma ve desteklemeye yönelik birçok alandaki faaliyetinin, 5224 sayılı Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile
Desteklenmesi Hakkında Kanun, Kültür ve Turizm Bakanlığınca Yerel Yönetimlerin, Derneklerin ve
Vakıfların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik, Edebiyat Eserlerinin Desteklenmesi
Hakkında Yönetmelik, Kültür ve Turizm Bakanlığınca gençlerle ilgili sanatsal faaliyet, etkinlik ve projeler ile eserlere verilecek desteklere ilişkin usul ve esaslar gibi Kanun maddeleri ve diğer mevzuat düzenlemeleri ile somut gerçeklik kazandığı, 4.12. Ancak 3237 sayılı Kanun’u yürürlükten kaldıran ve münferit olarak Sinema alanı ile ilgili düzenleme yapan 5224 sayılı Kanun’da sinema sektörü çalışanlarının desteklenmesine yer verilip müzik sanatçılarına yer verilmemesinin, Kanun’un amacına uymakla beraber bu durumun kanun koyucunun iradesi olduğu, 4.13. Kanun’un cevaz vermediği bir alanda herhangi bir yasaklayıcı düzenleme bulunmaması halini de; cevaz verilmeyen durumun uygun olduğu şekliyle anlamlandırmanın hukuk mantığı ile bağdaşmayacağı, Devletin yapacağı maddi bir yardımın Kanun ile düzenleme altına alınması gerektiğini, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun Bütçelerden yardım yapılması başlıklı 29 uncu maddesinde; “ Gerçek veya tüzel kişilere kanuni dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz ” şeklinde hüküm bulunduğu,
5 / 94.14. Dolayısıyla muhtaç duruma düşen müzik sanatçılarına maddi yardım sağlanmasına ilişkin
yürürlükte olan herhangi bir mevzuat düzenlemesi bulunmadığından; Bakanlık tarafından bu aşamada herhangi bir işlem yapılamadığı, Belirtilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
6) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Sanatın ve sanatçının korunması” başlıklı 64 üncü
maddesinde; “Devlet, sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur . Sanat eserlerinin ve sanatçının korunması, değerlendirilmesi, desteklenmesi ve sanat sevgisinin yayılması için gereken tedbirleri alır .”
7) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
8) 07/ 02/ 1986 tarih ve 19012 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mülga 3257 sayılı ‘ ‘Sinema,
Video ve Müzik Eserleri Kanununun, Fon başlıklı 10 uncu maddesinin 21/ 02/ 2001 kabul tarihli, 03/ 03/ 2001 tarih ve 24335 mükerrer sayılı R.G .de yayımlanan 4629 sayılı Kanunun 2.
maddesi ile değiştirilmeden önceki halinde; “Sinema sanayii ve müzik sanatının gelişmesine katkıda bulunmak, sinema ve müzik çalışanlarım desteklemek ve ülkenin tanıtılmasını sağlamak amacıyla Bakanlık emrinde Sinema ve Müzik Sanatı Destekleme Fonu’ kurulmuştur, Fon işlemlerinde 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu, 2886 sayılı devlet ihale kanunu ile 832 sayılı
Sayıştay kanunu hükümleri uygulanmaz .
Fon, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunun denetimine tabidir .
…
II- Fon Giderleri;
…
b) Muhtaç sinema ve müzik sanatçılarına yapılacak yardımlar
…
Fonun kullanılması, gelirlerin tahsili, fondan yapılacak harcamalar ile kredi verilmesi, verilen kredilerin faiz miktarlarına ilişkin esas ve usuller yönetmelikle gösterilir .”
9) 04/ 09/ 1986 tarih ve 19211 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mülga Sinema ve Müzik
Sanatını Destekleme Fonu Hakkında Yönetmelik’in Muhtaç Sinema ve Müzik Sanatçılarına
6 / 9Yapılacak Yardımlar başlıklı 8 inci maddesinde; “Filmlerde rol alan oyuncu, kameraman,
yönetmen, görüntü yönetmeni, senarist, dublaj yapan, bestekar, söz yazarı, aranjör, icracı ve müzik aleti kullanan sanatçılara yardım yapılabilmesi için adı geçenlerin aşağıdaki şartlan taşımaları
gerekir :
a) T.C. uyruklu veya Türkiye’de ikamet belgesine sahip olmak, b) Sanatçılığı meslek olarak yapmak veya ortaya koyduğu eserlerle toplumda tanınmış olmak”
10) 07/ 02/ 1986 tarih ve 19012 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mülga 3257 sayılı ‘ ‘Sinema,
Video ve Müzik Eserleri Kanununun, Fon başlıklı 10 uncu maddesinin 21/ 02/ 2001 kabul tarihli, 03/ 03/ 2001 tarih ve 24335 mükerrer sayılı R.G .de yayımlanan 4629 sayılı Kanunun 2.
maddesi ile değiştirildikten sonraki halinde; “Sinema sanayi ve müzik sanatının gelişmesine katkıda bulunmak, sinema ve müzik sanatını desteklemek, tarihi ve kültürel zenginliklerin tanıtılması .
Fikrî haklara tecavüzün önlenmesi amacıyla kullanılmak üzere;…
hükümleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Başvuran, Müzik ve Sahne Sanatçıları Sendikası üyelerinden ’nın çok uzun
süredir işsiz olması nedeniyle muhtaç duruma düştüğünü, adı geçene maddi yardım yapılması için, Kültür ve Turizm Bakanlığına başvuruda bulunulduğunu, yardım taleplerinin, Kültür ve Turizm
Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından yasal gerekçe gösterilmeksizin reddedildiğini, 3257 sayılı Sinema ve Müzik Eserleri Kanununun 21.07.2004 gün ve 5224 sayılı
Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun ile yürürlükten kaldırılması sonrasında 5224 sayılı Kanun gereğince sadece sinema sektör çalışanlarının desteklenebildiğini, 5224 sayılı Kanunda muhtaç duruma düşen müzik sanatçılarına maddi yardım yapılamayacağı konusunda herhangi bir hüküm yer almadığını belirterek; Bakanlıkça muhtaç sanatçılara yapılmakta olan maddi yardımların müzik ve sahne sanatçılarını da kapsamasını ve
‘ya maddi yardım yapılmasını talep etmektedir .
13) Kültür ve Turizm Bakanlığı konuyla ilgili olarak, 3257 sayılı mülga Sinema, Video ve Müzik
Eserleri Kanununun 4629 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi ile değiştirilmesinden önce, Sinema ve
Müzik Sanatı Destekleme Fonu aracılığı ile muhtaç sinema ve müzik sanatçılarına yardım yapıldığını, değişiklik sonrasında madde metninden; “sinema ve müzik çalışanlarını desteklemek” ibaresinin kaldırıldığını, yerine “sinema ve müzik sanatını desteklemek” ibarelerinin getirildiğini, Sinema ve Müzik Sanatı Destekleme Fonunun tasfiye edilmesine ilişkin Kanun maddesinin gerekçesinde; muhtaç sanatçılara, sosyal yardım amacıyla kurulmuş olan Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışmayı Teşvik Fonundan yardım yapılabileceğinin belirtildiğini, 5224 sayılı Sinema
Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanunda;
Bakanlıkça, sinema sektörü çalışanlarının desteklenebileceğine ilişkin ibarenin yer aldığını, Kanunda muhtaç duruma düşen müzik sanatçılarına yardım yapılmayacağı konusunda herhangi bir hüküm
7 / 9bulunmadığından bahisle, Bakanlık uygulamasının diğer sanat dallarında uğraş veren sanatçılar
aleyhinde eşitsizlik yaratan Anayasanın 10 uncu ve 64 üncü maddesi ile Unesco’nun Sanatçının
Statüsüne İlişkin Tavsiye Kararma aykırı olduğu iddiasına katılmadıklarını, Devletin sanat, sanatçı ve sanat faaliyetlerini koruma ve desteklemeye yönelik birçok alandaki faaliyeti ile Anayasada belirtilen görevi ifa ettiğini, 5224 sayılı Kanun’da sinema sektörü çalışanlarının desteklenmesine yer verilip müzik sanatçılarına yer verilmemesinin kanun koyucunun iradesi olduğunu, dolayısıyla muhtaç duruma düşen müzik sanatçılarına maddi yardım sağlanmasına ilişkin yürürlükte olan herhangi bir mevzuat düzenlemesi bulunmadığından; Bakanlık tarafından bu aşamada herhangi bir işlem yapılamadığını belirtmiştir .
14) İlgili mevzuat kısmında 6 numaralı paragrafta yer verildiği üzere, Anayasa uyarınca Devlet,
sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korumak, sanat eserlerinin ve sanatçının korunması, değerlendirilmesi, desteklenmesi ve sanat sevgisinin yayılması için gereken tedbirleri almakla yükümlüdür . Devlet sanatçıyı koruma görevini de, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen diğer görevlerinde olduğu gibi, amaca uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirmektedir . Bir yükümlülüğün yerine getirilmesinde mali kaynakların yeterliliğinin gözetilmesi, kanunların yapılması, idarenin yürütülmesi ve hükümet etmeye dair işlemlere rehberlik eden genel prensiplerin oluşturulması kapsamında bir siyasa meselesidir . Bu itibarla, önerdikleri politikaları oylayan seçmenlerin iradesiyle göreve gelmiş bir hükümetin, milletin egemenlik hakkını kullanarak seçtiği temsilcilerden oluşan yasama organında kabul edilen bir düzenleme ile, sanatçının korunması alanında Anayasanın kendisine vermiş olduğu ödevin yerine getirilme esaslarını belirlemesi doğaldır .
15) Anayasanın 64 üncü maddesinde yer verilen ödev, diğer faaliyetlerin yanı sıra, Bakanlık emrinde
kurulan Sinema ve Müzik Sanatı Destekleme Fonu aracılığı ile, sinema sanayii ve müzik sanatının gelişmesine katkıda bulunmaya, sinema ve müzik çalışanlarını desteklemeye ve muhtaç sinema ve müzik sanatçılarına yardım yapılmasına yönelik faaliyetler ile yerine getirilmiştir . Bununla birlikte, hükümetin önerisi ve Yasa Koyucunun kabulü ile 2001 yılı içerisinde, muhtaç sanatçılara, sosyal yardım amacıyla kurulmuş olan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan yardım yapılabileceği, her yıl belirlenecek sayıda filmin yapımcı ve yönetmenine sinema başarı ödülleri ve kredi verilmesi ve Türk kültür zenginliklerini tanıtıcı mahiyetteki projelerin desteklenmesi hizmetlerinin ise Kültür Bakanlığı bütçesinden yerine getirilebileceği düşüncesiyle Sinema ve Müzik
Sanatı Destekleme Fonu tasfiye edilmiştir .
16) Söz konusu Kanun değişikliği sonrasında, muhtaç duruma düşmüş olan sanatçılara, sinema,
müzik ya da bir başka sanat dalında eser verdiklerine bakılmaksızın, Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışmayı Teşvik Fonundan yardım yapılacağı öngörüldüğünden, Anayasanın 10 uncu maddesinde yer verilen “Kanun önünde eşitlik” ilkesine halel getirildiğinden bahsedilemeyeceği düşünülmektedir . 5224 sayılı Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile
Desteklenmesi Hakkında Kanun’da sinema sektörü çalışanlarının desteklenmesine yer verilip müzik sanatçılarına yer verilmemesinin, muhtaç duruma düşmüş olan sanatçılara yardım yapılması ile bir ilgisi bulunmamaktadır . Zira yasa koyucu tarafından mezkur Kanunun, sinema sanatı ve sinema endüstrisinin, çağdaş kültürün yeniden üretilmesinde çok önemli bir işleve sahip olduğu, bu stratejik işlev dolayısıyla, Türk kültürünün çağdaş dil, teknoloji ve yöntemlerle ifade edilmesi ve yeniden üretilmesine yönelik bir perspektif ile sinemanın, gerek sanat gerekse endüstri olarak
8 / 9desteklenmesini ve güçlendirilmesini temin edecek ve başlı başına sinema alanına ilişkin hükümler
içerecek bir kanuna ihtiyaç duyulduğu gerekçesiyle kabul edildiği ve Kanunda yer verilen sinema çalışanlarının desteklenmesine ilişkin hükmün bu sanat alanındaki üretimlere dair olduğu anlaşılmaktadır . Bir diğer deyişle, muhtaç duruma düşmüş sinema sanatçılarına da söz konusu
Kanun maddesi uyarınca değil Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan yardım yapılması öngörülmektedir .
17) Kurumumuzca yukarıda ayrıntılarıyla yer verilen değerlendirme neticesinde, başvuranın muhtaç
sanatçılara yapılmakta olan maddi yardımların müzik ve sahne sanatçılarını da kapsaması ve
‘ya maddi yardım yapılması taleplerinin reddedilmesi yönündeki idari işlemin meri mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmemesi nedeniyle Kültür ve Turizm Bakanlığının başvuruya konu uygulamasının hukuka/hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı , yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak ; Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde göndermediği ve şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana
tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi