TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/17316-S.21.27716
BAŞVURU NO : 2021/11745
KARAR TARİHİ : 08/12/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TAPU VE KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
5490 sayılı Kanun’un Geçici 8. maddesi kapsamında nüfus
BAŞVURUNUN KONUSU :
kayıtlarında yapılan ad düzeltmesi sonrasında bu değişikliğe uygun olarak tapu müdürlüğünde yapılacak isim tashihi işleminden harç ve döner sermaye ücreti alınmaması istemine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 03/07/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, 5490 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesi uyarınca Sivas İl İdare Kurulunun 30.07.2019 tarih ve sayılı kararı ile nüfus kaydında “ ” olan ad bilgisinin “ ” olarak düzeltildiğini, Sivas
Tapu Müdürlüğüne babasından kalan 28 adet taşınmazın intikali için başvuruda bulunmak istediğinde, tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedelinin tahsil edileceğini öğrendiğini belirterek, nüfus kaydında yapılan ad düzeltmesine uygun olarak tapuda yapılacak isim tashihi işleminden harç ve döner sermaye ücreti alınmaması hususunda gereğini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Dairesi Başkanlığı’nın 02/11/2021 tarihinde Kurumumuz kayıtlarına giren – – cevabi yazısında özetle, 2.1. ‘nun 10.03.2021 tarih başvuru numarası ile Akdeğirmen Mahallesi ada parsel sayılı taşınmazdaki hissesinde isim düzeltmesi için başvuruda bulunduğu, tapu müdürlüğünce talep doğrultusunda işlem hazırlanarak ismindeki değişiklik tapu müdürlüğünden kaynaklanmadığından (Sivas
İl İdare Kurulunun 30.09.2019 tarih ve sayılı kararına göre ad bilgisi iken olarak
düzeltilmiş olduğundan) 428,13 TL döner sermaye ücreti ve 192,00 TL tapu harcı tahsil edilerek 15.03.2021 tarih ve yevmiye numarası ile işlemin sonuçlandırıldığı, muris adına kayıtlı olan taşınmazlarda ise mirasçılardan ‘nun talebi ile 09.12.2015 tarih ve yevmiye numarası ile elbirliği halinde intikal işlemi yapılarak mirasçılar adına tescil edildiği, yapılan işlemlere ait evrakların örneğinin yazıları ekinde gönderildiği; 2.2. 492 sayılı Harçlar Kanununun 57’nci maddesi ile tapu ve kadastro işlemlerinden bu kanuna bağlı (4)
sayılı tarifede yazılı olanlarının tapu ve kadastro harçlarına tabi olduğu, 59’uncu maddesinin (c) bendi ile ilgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihlerinin harçtan müstesna olduğu, 123. maddesi de özel kanunlarda harçtan muaf tutulan işlemlerin harca tabi olmayacağının belirtildiği; 2.3. Tashih (düzeltme) harcının tahsilinde izlenecek yöntem ve tashih işlemlerinin ne surette yapılacağı hususuna (harçlı veya harçsız ) İdarelerinin, 16/06/2014 tarihli sayılı “Tashih Harcı” konulu
Duyurusu ve “Tapu Sicilinde Düzeltmelere İlişkin Usül ve Esaslar Hakkında Genelge” konulu 31.05.2016 tarih 2016/2(1770) sayılı Genelgenin 8.maddesinde; “(1)Tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilir. (2) Kadastro çalışmalarından kaynaklanan hataların düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli alınmaz. (3) Tescile tabi kimlik bilgileri dışındaki kimlik bilgilerinin güncellenmesi ve eksikliklerin giderilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli alınmaz.”, düzenlemesine yer verildiği; 2.4. Tapu Sicili Tüzüğü’nün 74’üncü maddesinin (3)’üncü fıkrasında ise ana veya yardımcı siciller üzerinde yapılmış hata veya eksikliklerin, ilgililerce sunulan veya başka idarelerce düzenlenen belgelerden kaynaklanması hâlinde ilgililerin gerçek durumu kanıtlayıcı belgelere dayalı başvuruları üzerine istemin yevmiye defterine kaydedilerek gerekli düzeltmenin yapılacağının belirtildiği; 2.5. Tapu harcının mevzuu 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (4) Sayılı Tarife’nin 13’üncü maddesinin c)
fıkrasına göre; 13- (a) fıkrası dışında kalan her nevi kayıt tashihinde işlem başına maktu harç alınacağının açıkça hüküm altına alındığı, Başkanlıklarının 27.06.2014 tarih 39313 sayılı “Tashih harcı” konulu yazısında 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli 4 sayılı tarifenin 13/c bendi kapsamında yapılacak düzeltme(tashih) işlemlerinde tapu harcının tarifede belirlenen maktu tutarda ve taşınmaz başına (her taşınmaz için ayrı ayrı) tahakkuk ve tahsilinin gerekeceği belirtilerek TAKBİS entegrasyonunun sağlandığı; 2.6. Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri çerçevesinde başvuru sahibine ait tüm taşınmazlarda yapılacak olan isim tashihi işlemlerinde her bir taşınmaz için ayrı ayrı harç ve ayrıca ekte gönderilen yöresel katsayı ve 2021 yılı güncel döner sermaye hizmet bedeli tarifesine uygun olarak taşınmazın bulunduğu yere göre hesaplanacak döner sermaye ücretinin tahsil edilmesi gerektiği; 2.7. İsim tashihi işlemine konu 28 taşınmaz için alınması gerekli harç ve döner sermaye bedelinin hesabında, tek talep ile 28 taşınmazın tümünde isim tashihi talep edilmesi durumunda tek yevmiye ile işlem yapılacağından; tek döner sermaye bedeli (taşınmazın bulunduğu yer sivas merkez için tapu işlemi yöresel katsayı x 2021 yılı döner sermaye hizmet bedeli=2,50×171,25=428,125TL) TAKBİS’te sistemsel olarak 428,13 TL ve 4 sayılı tarife 13-(c) gereği 192,00 TL her bir taşınmaz için ayrı ayrı alınacağından 28
taşınmaz için (28×192,00TL=5.376,00TL) 5.376,00 TL harç bedeli toplam olarak ödenmesi gereken harç ve döner sermaye bedelinin (5.376,00TL+428,13TL=5.804,13TL) 5.804,13TL’ olduğu; 28 taşınmazın parçalara ayrılarak birden fazla talep ile ayrı ayrı isim tashihi işlemi için ise 2021 yılı içerisinde talepte bulunulması durumunda harçta değişiklik olmayacağı ancak her talep için ayrı yevmiye alınacağından her yevmiyeye ayrı bir döner sermaye ücreti daha alınması gerekeceği; 2.8. Uyuşmazlığın çözüme kavuşturulması yönünden; yürürlükte olan 492 sayılı Harçlar Kanunu’nda gerekli düzenlemeler yapılmadan İdarelerince aksi yönde işlem gerçekleştirilemeyeceği, bu kapsamda, başvuru konusunun 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 480. maddesinde sayılan İdareleri görev ve yetki alanı dışında olduğu, Anayasanın 87. maddesi (Değişik: 21/1/2017-6771/5 md.) gereğince, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak yetki ve görevinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde bulunduğu; 2.9. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun Geçici 11. maddesinde yapılan düzenleme ve bu düzenlemeye dayanarak yayımlanan İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün
08.02.2020 tarihli ve 2020/2 sayılı Genelgesi ile uygulamanın nasıl yönlendirileceğinin belirlendiği;
2.10. Başkanlıklarınca bu düzenlemeler kapsamında “nüfus kayıtlarında yapılacak ad ve soyad düzeltmeleri sonrasında, bu düzeltmeye uygun olarak tapu kayıtlarının da düzeltilmesinin talep edilmesi halinde, tapu kaydındaki söz konusu isim düzeltme işleminin/talep sahibinin tapu ve kadastro harçları bakımından harç istisnasının/muafiyetinin bulunup bulunmadığı” hakkında görüşlerinin bildirilmesi amacıyla Harçlar
Kanununun uygulamasının sorumlusu Gelir İdaresi Başkanlığına soru konusu edildiği, gelen cevabi yazıda
; “… 492 sayılı Harçlar Kanununun 57 nci maddesinde, tapu ve kadastro işlemlerinden bu Kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanlarının tapu ve kadastro harcına tabi olduğu; söz konusu tarifenin “I-Tapu işlemleri” başlıklı bölümünün 13/c fıkrasında da, (a) fıkrası dışında kalan her nevi cins ve kayıt tashihinin (her bir işlem için) maktu harca tabi olduğu belirtilmiştir. Aynı Kanunun “Harçtan müstesna tutulan işlemler” başlıklı 59 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de, ilgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihlerinde harç aranılmayacağı hüküm altına alınmıştır. Buna göre, gerek 492 sayılı Kanunda gerekse 5490 sayılı Kanunda aksine hüküm bulunmadığı dikkate alındığında, ilgi yazınızda bahsedildiği üzere nüfus kayıtlarında yapılacak ad ve soyad düzeltmeleri sonrasında bu düzeltmeye uygun olarak tapu kayıtlarının da düzeltilmesinin talep edilmesi halinde, isim değişikliğine ilişkin tapuda yapılacak her bir tashih işlemi için 492 sayılı Kanuna bağlı (4) sayılı tarifenin
I/13-c fıkrası gereğince harç tahsil edilmesi gerekmektedir.” şeklinde belirtildiği; Açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının 17.09.2021 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısında özetle, 3.1. 492 sayılı Harçlar Kanununun 57 nci maddesinde, tapu ve kadastro işlemlerinden bu Kanuna bağlı (4)
sayılı tarifede yazılı olanlarının tapu ve kadastro harcına tabi olduğu; söz konusu tarifenin “I-Tapu işlemleri” başlıklı bölümünün 13/c fıkrasında da, (a) fıkrası dışında kalan her nevi cins ve kayıt tashihinin (her bir işlem için) maktu harca tabi olduğunun belirtildiği;
3.2. Aynı Kanunun ‘Harçtan müstesna tutulan işlemler” başlıklı 59 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendinde, ilgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihlerinin tapu harcından müstesna olduğu; “Resen yapılan işlemler” başlıklı 126 ıncı maddesinde, herhangi bir istek olmaksızın resen yapılacak işlemlere ait harçların, bu kanunda aksine hüküm yoksa lehine işlem yapılan kişilerden alınacağının hüküm altına alındığı; 3.3. Buna göre, gerek 492 sayılı Kanunda gerekse 5490 sayılı Kanunda aksine hüküm bulunmadığı dikkate alındığında, nüfus kayıtlarında yapılacak ad ve soyadı düzeltmeleri sonrasında bu düzeltmeye uygun olarak tapu kayıtlarının düzeltilmesinin talep edilmesi halinde, isim değişikliğine ilişkin tapuda yapılacak her bir tashih işlemi için 492 sayılı Kanuna bağlı (4) sayılı tarifenin 1/13-c fıkrası gereğince harç tahsil edilmesi gerektiği; 3.4. Bu itibarla, 5490 sayılı Kanunun geçici 8 inci ve 11 inci madde hükümlerine istinaden nüfus idaresi tarafından gerçekleştirilen ad ve soyadı düzeltmeleri neticesinde, ilgililerin kusuru olmaksızın tapuda yapılan kimlik bilgileri düzeltme işlemlerinin tapu harcından müstesna tutulması için kanun değişikliği yapılması gerektiği; 3.5. Öte yandan, benzer konudaki 8/2/2021 tarihli, 2021/22574.21.3700 sayılı ve 2020/99098 başvuru no.1u tavsiye kararına 22/2/2021 tarih ve 22976 sayılı yazılarıyla cevap verildiği; Açıklamalarına yer verilmiştir.
3.6. Bahse konu tavsiye kararına ilişkin cevabi yazının incelenmesinden ise, nüfus idaresi tarafından re’sen gerçekleştirilen maddi hataların düzeltilmesi, tamamlanması ve geri alınması işlemleri neticesinde, ilgililerin kusuru olmaksızın tapuda kimlik bilgileri düzeltme işlemlerinin tapu harcından müstesna tutulması için kanun değişikliği yapılması gerektiği belirtilerek, söz konusu tavsiye kararının yapılacak mevzuat değişikliği çalışmalarında değerlendirilmek üzere kayda alındığının ifade edildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 4.1. “VI. Vergi ödevi” başlıklı 73 üncü maddesinde; “Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi
Cumhurbaşkanına verilebilir.” 4.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
5.1. “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun, 6.1. “Mevzuu:” başlıklı 57 nci maddesinde; “Tapu ve kadastro işlemlerinden bu kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanları, tapu ve kadastro harçlarına tabidir.” 6.2. “Harçtan müstesna tutulan işlemler:” başlıklı 59 uncu maddesinde (Degişik: 21/1/1982 – 2588/10
md.);“Aşağıda yazılı işlemler harçtan müstesnadır:
a) Genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, belediyeler ve köylerin iktisap edecekleri gayrimenkullerin vesair ayni hakların tescili, şerhi gerektiren işlemleri ve bunların terkinleri, b) Kamu menfaatlerine yararlı dernekler ile Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıfların iktisap edecekleri gayrimenkullerin ve sair ayni hakların tescilleri ve şerhi gerektiren işlemleriyle bu dernek ve vakıflara ait tesislerin ve bu tesislerin sonradan iktisap edecekleri gayrimenkullerin ve sair ayni hakların tescilleri ve şerhi gerektiren işlemleri ve bunların terkinleri.
c) İlgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihleri, d) Mahkemeler, icra ve iflas daireleri ve diğer resmi dairelerce istenecek kayıt ve belge suretleri, e) Karşılıklı olmak şartıyla yabancı devletlerin diplomatik veya konsolosluk ihtiyaçları için iktisap edecekleri gayrimenkullerin ve sair ayni hakların tescilleri, şerhi gerektiren işlemleri ve bunların terkinleri, f) Arkeolojik araştırmalar için yapılan iktisaplar ile ilgili tescil, şerh ve terkinler (Bu istisna hükmünün uygulanması şartları Milli Eğitim Bakanlığının görüşü alınarak Maliye Bakanlığınca tespit ve Resmi
Gazete ilk ilan olunur), g) 7269 sayılı Kanuna göre yaptırılacak meskenlere, 4753 sayılı Kanuna göre yapılan iktisaplara ve 3202 sayılı Kanun uyarınca T. C. Ziraat Bankası kredilerinden istifade suretiyle yapılmış bulunan hayvan barınak yerlerine ilişkin tescil, şerh ve terkinler, h) Deprem, su basması, yangın gibi tabii afetlerin vuku bulduğu bölgelerde (Bu bölgeler Maliye ve İmar ve İskan Bakanlıklarınca müştereken tespit olunur) bu afetlerin vuku bulduğu yılı izleyen yıldan itibaren en çok beş yıl içinde arsa üzerinde inşa veya binaya ilave suretiyle meydana getirilen binalar, bağımsız bölümler veya katlar için yapılan tescil, şerh ve terkinler, i) Tersane yapımı için Devlet Planlama Teşkilatınca verilmiş Teşvik Belgesini haiz tüzel kişilerce bu maksatla iktisap edilen gayrimenkuller ve bu yerlerde inşa veya binaya ilave suretiyle meydana getirilen binalar için yapılan tescil, şerh ve terkinler,
j) a, e ve f bentlerinde belirtilen şekilde iktisap olunan gayrimenkullerin herhangi bir şekilde başkalarına devir ve ferağı, k) (Ek: 4/12/1985-3239/91 md.) Beden Terbiyesi Teşkilatına dahil derneklerin münhasıran sporla uğraşmak üzere kurulan anonim şirketlere sermaye olarak koydukları gayrimenkuller ile bu şirketlere devrettikleri gayrimenkullerle ilgili devir ve iktisap işlemleri.
l) (Ek: 30/7/2003-4962/13 md.) 2985 sayılı Toplu Konut Kanununa 10.5.1990 tarihli ve 3645 sayılı
Kanunla eklenen ek 2 nci maddesi kapsamında kullandırılacak kredilerle ilgili ipotekler ile bu konutların hak sahipleri adına tapuya tescili.
m) (Ek: 14/7/2004-5226/20 md.) 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki tescilli taşınmaz kültür varlıklarının devir ve iktisabına ilişkin işlemler.
n) (Ek: 30/12/2004-5281/9 md.; Değişik: 18/6/2017-7033/8 md.) Organize sanayi bölgeleri, serbest bölgeler, endüstri bölgeleri, teknoloji geliştirme bölgeleri ve sanayi sitelerinde yer alan gayrimenkullerin ifraz veya taksim veya birleştirme işlemleri, söz konusu bölgelerde bulunan arsaların tahsisi nedeniyle şerhi gerektiren işlemleri ile bu arsa ve üzerine inşa edilen binaların tahsis edilene devir ve tescili işlemleri ve cins değişikliği işlemleri.
o) (Ek: 21/2/2007-5582/31 md.) Konut finansmanı kuruluşları ve ipotek finansmanı kuruluşları tarafından
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 38/A maddesinde tanımlanan konut finansmanı kapsamında tesis
olunacak ipotek işlemleri, p) (Ek: 21/2/2007-5582/31 md.; Değişik: 15/7/2016-6728/32 md.) 21/11/2012 tarihli ve 6361 sayılı
Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu kapsamında yapılan finansal kiralama işlemlerinde, kiralanan taşınmazın finansal kiralama sözleşmesinin süresi sonunda kiracıya devri.
r) (Ek: 21/2/2007-5582/31 md.; Mülga: 4/6/2008-5766/11 md.)
Yukarıda yer alan istisnalara ilave olarak özel kanunlarda yer alan muafiyet ve istisnalara ilişkin hükümler saklıdır.”, 6.3. “Özel kanunlardaki hükümler:” başlıklı 123. maddesinde (Değişik: 20/3/1981 – 2430/3 md.); “Özel kanunlarla harçtan muaf tutulan kişilerle, istisna edilen işlemlerden harç alınmaz. …”, 6.4. “Re’sen yapılan işlemler:” başlıklı 126. maddesinde; “Herhangi bir istek olmaksızın re’sen yapılacak işlemlere ait harçlar, bu kanunda aksine hüküm yoksa, lehine işlem yapılan kişilerden alınır.”, 6.4. “İşlemin yapılamıyacağı:” başlıklı 127 nci maddesinde; “Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz.” 6.5. “Memurların Sorumluluğu:” başlıklı 128 nci maddesinde, “Gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.”
6.6. Kanuna ekli (4) Sayılı Tarife’nin (Değişik: 21/11/1980 – 2345/2 md.) “Tapu ve Kadastro işlemlerinden alınacak harçlar : I–Tapu İşlemleri :” başlıklı bölümünün 13-c maddesinde, “13. c) (Değişik: 18/2/2009-5838/17 md.) (a) fıkrası dışında kalan her nevi cins ve kayıt tashihinde (her bir işlem için),” 7. 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun, 7.1. “Kayıt düzeltilmesi” başlıklı 35. maddesinde; (1) Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamını ve taşıdığı bilgileri değiştirecek şerhler konulamaz. Ancak olayların aile kütüklerine tescili esnasında yapılan maddî hatalar nüfus müdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir. …” 7.2. “Nüfus davaları” başlıklı 36. maddesinde; “(1) Mahkeme kararı ile yapılan kayıt düzeltmelerinde aşağıdaki usûllere uyulur: a) Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili resmî dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. …” , 7.1. “Ad ve soyadı düzeltilmesi” başlıklı Geçici 8. maddesinde (Ek: 19/10/2017-7039/26 md.); “ (1)
Kişinin iki yıl içerisinde yerleşim yerinin bulunduğu nüfus müdürlüğüne yazılı olarak başvurması kaydıyla; 21/6/1934 tarihli ve 2525 sayılı Soyadı Kanununun 3 üncü maddesine aykırı soyadları ile yazım ve imla hatası veya düzeltme işareti kullanılmamasından kaynaklanan anlam değişiklikleri bulunan ad ve soyadları, mahkeme kararı aranmaksızın, il veya ilçe idare kurulunun vereceği kararla bir defaya mahsus olmak üzere değiştirilebilir. İl ve ilçe idare kurullarının vereceği karar kesindir. …”, 8. 15/07/2018 tarihinde yayımlanan 4 no.lu Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum Ve Kuruluşlar
İle Diğer Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin, 8.1. “Döner sermaye işletmesi” başlıklı 487 nci maddesinde; “(1) Genel Müdürlük, ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere merkez veya bölge müdürlükleri bünyesinde döner sermaye işletmeleri kurar.
(5) Birinci fıkra uyarınca elde edilecek gelirler bu Bölüme ekli (I) sayılı Tarife Cetvelinde gösterilmiştir.
Tarife Cetvelindeki yöresel katsayılar; il ve ilçelerin coğrafi ve ekonomik durumu, nüfusu, gelişmişlik seviyesi, işlem hacmi ve taşınmazların değeri dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça 0,30-3,00 arasında belirlenir. Tarife Cetvelinde belirlenen döner sermaye hizmet bedeli tutarlarını veya oranlarını yarısına kadar indirmeye veya en fazla üç katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Döner sermaye hizmet bedelleri, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.
(6) Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri, köy tüzel kişileri ve kalkınma ajanslarının kanunlarla ve
Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle sayılan görevleriyle ilgili yapılacak tapu işlemlerinden ve veri paylaşımından döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilmez. Ayrıca tapu müdürlüklerince gerçekleştirilen her türlü terkin ve bedelsiz yol ve yeşil alan gibi yerlere terk işlemlerinden, Genel Müdürlük birimlerince
sebebiyet verilmiş hataların düzeltilmesi işlemlerinden, tapu müdürlüklerince resen yapılan işlemlerden, aile konutu şerhi işlemlerinden ve kat irtifakından resen kat mülkiyetine geçiş işlemlerinden döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilmez. Veri paylaşımına ilişkin protokol veya sözleşmelerde, döner sermaye hizmet bedellerinin ödenmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenebilir. … ” 9. 31.05.2016 tarihli ve 2016/2 (1770) sayılı Tapu Sicilinde Düzeltmelere İlişkin Usul Ve Esaslar
Hakkında Genelge’nin 9.1. “İşlemin mali yönü” başlıklı 8 inci maddesinde, “(1) Tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilir. (2) Kadastro çalışmalarından kaynaklanan hataların düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli alınmaz. (3) Tescile tabi kimlik bilgileri dışındaki kimlik bilgilerinin güncellenmesi ve eksikliklerin giderilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli alınmaz.” 10. 14/03/2009 tarih ve 27169 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 59 sayılı Harçlar Kanunu Genel
Tebliği “Tapu Sicil/Kadastro Müdürlüğü Tarafından Yapılacak İşlemler:” başlığı altında, “492 sayılı Kanunun 127 nci maddesinde, bu Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlemin yapılamayacağı, 128 inci maddesinde de gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurların, harcın ödenmesinden mükellefler ile birlikte müteselsilen sorumlu olacakları hükme bağlanmıştır.
… Öte yandan, (4) sayılı tarifenin 13/c bendi kapsamındaki işlemlerde harç, her bir tashih ve tescil işlemi için ayrı ayrı maktu olarak tahsil edilecektir. …”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi, başvuruya konu talep hakkında, 492 sayılı Harçlar Kanunu, 5490 sayılı Nüfus
Hizmetleri Kanunu’nda değişiklik yapan 7039 sayılı Kanun, 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve sair mevzuat hükümleri çerçevesinde yaptığı incelemesi neticesinde, başvurana ait tüm taşınmazlarda yapılacak olan isim tashihi işlemlerinde her bir taşınmaz için ayrı ayrı harç ve taşınmazın bulunduğu yere göre hesaplanacak döner sermaye ücretinin tahsil edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığını; 7039 sayılı
Kanun’un genel gerekçesi ve ilgili madde gerekçesinde Mahkemelerin iş yükünün azaltılmasının amaçlandığının açık olarak belirtilmiş olması karşısında, söz konusu düzenlemenin harç muafiyetini de sağlayacağı yönünde yapılacak bir yorumun, Kanun’un lafzına ve amacına aykırı olacağını; ayrıca söz konusu düzenleme öncesinde nüfus kaydı düzeltilmesi davası nedeniyle tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesi işlemlerinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilmekteyken ve
7039 sayılı Kanun’dan yararlananlara bu konuda herhangi bir muafiyet getirilmemişken aksi yöndeki
yapılacak bir kabulün toplumsal yarar ve bireysel menfaat arasındaki dengeyi kamu yararı aleyhine bozacağını değerlendirmiş ve şikâyetin reddini önermiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran özetle, 5490 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesi uyarınca Sivas İl İdare Kurulunun 30.07.2019 tarih ve sayılı kararı ile nüfus kaydında ad bilgisinin ‘ ’ iken ‘ ’ olarak düzeltildiğini, Sivas
Tapu Müdürlüğüne babasından kalan 28 adet taşınmazın intikali için başvuruda bulunduğunda, tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedelinin tahsil edileceğini öğrendiğini bu durumun mağduriyetine sebep olduğunu belirterek, nüfus kaydında yapılan ad düzeltmesine uygun olarak tapuda yapılacak kimlik bilgilerinin düzeltilmesi işleminden ücret tahsil edilmemesi hususunda gereğini talep etmektedir.
13. Bilindiği üzere, vergi daireleri, tapu daireleri ve sosyal güvenlik kuruluşları başta olmak üzere kamu idarelerince sunulan tüm hizmetler ve yürütülen tüm işlemler, kişilerin ve ailelerinin nüfus kayıtlarına dayanılarak gerçekleştirilmekte olup nüfus hizmetleri bu bakımdan toplumun tümüne etki eden genel ve sürekli nitelikte bir kamu hizmetidir.
14. Kişinin doğumundan ölümüne kadar kişisel ve medeni durumuna, uyrukluğuna ve bunlarda meydana gelebilecek değişikliklere ait doğal ve hukuki olayların belirlenip saptanması, bu amaçla düzenlenmiş kütüklere yazılması, elektronik ortamda ulusal adres veri tabanının oluşturulması, nüfus kayıtları ile adres bilgilerinin ilişkilendirilmesini sağlamak amacıyla 26/4/2006 tarihinde 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri
Kanunu kabul edilmiş, söz konusu Kanun’un 71 inci maddesiyle de 5/5/1972 tarihli ve 1587 sayılı Nüfus
Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.
15. Mülga 1587 sayılı Kanun’un 11 inci maddesi ve 5490 sayılı Kanun’un 35 inci maddeleriyle, nüfus kütüklerindeki kayıtların kesinleşmiş mahkeme kararı olmadıkça düzeltilemeyeceği hükme bağlanmış, maddede ayrıca olayların aile kütüğüne tescili esnasında yapılan maddi hataların ayrılarak, bu işlemlerin ne şekilde yapılacağı açıklanmıştır.
16. 19/10/2017 tarihinde kabul edilen 7039 sayılı “Nüfus Hizmetleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Kanun” ile 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nda önemli değişiklikler yapılmıştır. Bunlardan biri ise kişilerin adlarının mahkeme kararına ihtiyaç duyulmaksızın idare tarafından değiştirilmesine olanak sağlanmasıdır.
17. 7039 sayılı Kanun’un 26. maddesiyle 5490 sayılı Kanun’a eklenen Geçici 8. maddeye göre, kişilerin iki yıl içerisinde yerleşim yerinin bulunduğu nüfus müdürlüğüne yazılı olarak başvurmaları kaydıyla; 21/6/1934 tarihli ve 2525 sayılı Soyadı Kanununun 3 üncü maddesine aykırı soyadları ile yazım ve imla hatası veya düzeltme işareti kullanılmamasından kaynaklanan anlam değişiklikleri bulunan ad ve soyadlarını, mahkeme kararı aranmaksızın, il veya ilçe idare kurulunun vereceği kararla bir defaya mahsus olmak üzere değiştirilebilecektir. Söz konusu düzenlemeye ilişkin Kanun ve ilgili madde gerekçesinin incelenmesinden kanun koyucunun bu düzenleme ile Mahkemelerin iş yükünün azaltılmasını hedeflediği görülmüştür https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c117/tbmm22117090ss1123.pdf).
18. Başvuran bu kapsamda nüfus kaydında “ ” olan adının “ ” olarak düzeltilmesi istemiyle Sivas
İl İdare Kurulu’na başvuruda bulunmuş, Kurulun 30.07.2019 tarih ve sayılı kararı ile de başvuranın nüfus kaydında söz konusu değişiklik yapılmıştır.
19. Dosyası kapsamında yapılan incelemeden başvuranın murisi adına kayıtlı olan taşınmazlarda, mirasçılardan ‘nun talebi ile 09.12.2015 tarih ve yevmiye numarası ile elbirliği halinde intikal işleminin “ ” adına tescilinin yapıldığı görülmüş, yine başvuranın
10.03.2021 tarih başvuru numarası ile Akdeğirmen Mahallesi ada parsel sayılı taşınmazdaki
hissesinde isim düzeltmesi için başvuruda bulunduğu, tapu müdürlüğünce talep doğrultusunda işlem hazırlanarak ismindeki değişiklik tapu müdürlüğünden kaynaklanmadığından (Sivas İl İdare Kurulunun
30.09.2019 tarih ve sayılı kararına göre ad bilgisi iken olarak düzeltilmiş olduğundan)
428,13 TL döner sermaye ücreti ve 192,00 TL tapu harcı tahsil edilerek 15.03.2021 tarih ve yevmiye numarası ile işlemin sonuçlandırıldığı anlaşılmıştır.
20. Başvuran 5490 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesi kapsamında idari yolla nüfus kayıtlarında yapılan değişiklik nedeniyle, tapuda adına kayıtlı taşınmazlarda yapılacak isim tashihinden ücret alınmaması gerektiğini iddia etmektedir.
21. Bilindiği üzere, Anayasamızın “Vergi ödevi” başlıklı 73 üncü maddesinde, herkesin, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlü olduğu, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağı hüküm altına alınmıştır.
22. Şikâyete konu tapu ve kadastro harçları 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun şümulüne girmektedir. 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olan işlemler, tapu ve kadastro harçlarına tabi olup harçtan müstesna tutulan işlemler, Kanunun 59 uncu maddesinde yine tek tek sayılmak suretiyle belirlenmiştir. Bu işlemler arasında “ilgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihlerine” de yer verilmiş, madde kapsamında sayılan istisnalara ilave olarak özel kanunlarda yer alan muafiyet ve istisnalara ilişkin hükümlerin saklı olduğu belirtilmiştir. Ayrıca Kanun’un
123 üncü maddesinde, özel kanunlarla harçtan muaf tutulan kişilerle, istisna edilen işlemlerden harç
alınmayacağı; 126 ıncı maddesinde, herhangi bir istek olmaksızın resen yapılacak işlemlere ait harçların, bu kanunda aksine hüküm yoksa lehine işlem yapılan kişilerden alınacağı; 127 nci maddesinde, Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamının peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlemin yapılamayacağı; 128 inci maddesi uyarınca da gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurların harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumlu oldukları; amir hükümler olarak düzenlenmiştir.
23. 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (4) sayılı Tarifenin “Tapu ve Kadastro işlemlerinden alınacak harçlar: I–Tapu İşlemleri :” başlıklı bölümü ve 14/03/2009 tarih ve 27169 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 59 sayılı Harçlar Kanunu Genel Tebliği incelendiğinde ise, (4) sayılı tarifenin 13/c bendi kapsamındaki işlemlerde harcın, her bir tashih (düzeltme) ve tescil işlemi için ayrı ayrı maktu olarak tahsil edileceğinin hüküm altına alındığı tespit edilmiştir. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün “Tapu Sicilinde
Düzeltmelere İlişkin Usül ve Esaslar Hakkında Genelge” konulu 31.05.2016 tarih 2016/2(1770) sayılı
Genelgesinin 8.maddesinde de, tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli tahsil edileceğinin düzenleme altına alındığı görülmüştür.
24. Döner sermaye hizmet bedelinin muafiyetine ilişkin düzenlemeye 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin “Döner sermaye işletmesi” başlıklı 487 nci maddesinde yer verilmiş olup ilgili maddenin incelenmesinden tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesine ilişkin işlemlerin muafiyet kapsamında yer almadığı tespit edilmiştir, nitekim yukarıda yer verilen 2016/2 (1770) sayılı Genelge hükümleri de bu yönde düzenlemeler içermektedir.
25. Dosyası kapsamında yapılan incelemeden ayrıca, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü tarafından ‘nüfus kayıtlarında yapılacak ad ve soyad düzeltmeleri sonrasında, bu düzeltmeye uygun olarak tapu kayıtlarının da düzeltilmesinin talep edilmesi halinde, tapu kaydındaki söz konusu isim düzeltme işleminin/talep sahibinin tapu ve kadastro harçları bakımından harç istisnasının/muafiyetinin bulunup bulunmadığı’ hususunun Harçlar Kanunu’nun uygulamasının sorumlusu Gelir İdaresi Başkanlığından sorgu konusu edildiği, ilgili idaresince ‘gerek 492 sayılı Kanunda gerekse 5490 sayılı Kanunda aksine hüküm bulunmadığı dikkate alındığında, nüfus kayıtlarında yapılacak ad ve soyad düzeltmeleri sonrasında bu düzeltmeye uygun olarak tapu kayıtlarının da düzeltilmesinin talep edilmesi halinde, isim değişikliğine ilişkin tapuda yapılacak her bir tashih işlemi için 492 sayılı Kanuna bağlı (4) sayılı tarifenin I/13-c fıkrası gereğince harç tahsil edilmesi gerektiği’ yönünde görüş bildirildiği, anlaşılmıştır.
26. Başvuruya konu talep ve tüm dosya kapsamı, 492 sayılı Harçlar Kanunu, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri
Kanunu’da değişiklik yapan 7039 sayılı Kanun, 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve sair mevzuat hükümleri çerçevesinde ele alınıp incelendiğinde, başvurana ait tüm taşınmazlarda yapılacak olan isim tashihi işlemlerinde her bir taşınmaz için ayrı ayrı harç ve taşınmazın bulunduğu yere göre hesaplanacak döner sermaye ücretinin tahsil edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı; 7039 sayılı Kanun’un genel gerekçesi ve ilgili madde gerekçesi incelendiğinde ise Mahkemelerin iş yükünün azaltılmasının amaçlandığının açık olarak belirtildiği, dolayısıyla söz konusu düzenlemenin harç muafiyetini de sağlayacağı yönünde yapılacak bir yorumun, Kanun’un lafzına ve amacına aykırı olacağı; ayrıca söz konusu düzenleme öncesinde nüfus kaydı düzeltilmesi davası nedeniyle tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesi işlemlerinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilmekteyken ve
7039 sayılı Kanun’dan yararlananlara bu konuda herhangi bir muafiyet getirilmemişken aksi yönde
yapılacak kabulün, toplumsal yarar ve bireysel menfaat arasındaki dengeyi kamu yararı aleyhine bozacağı değerlendirildiğinden, şikâyetin reddi gerektiği kanaati ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 27. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “bilgi edinme hakkı”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği, idarenin başvuranın talebinin reddine ilişkin işleminin de “kanunilik” ilkesine uygun olduğu tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Sivas İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, başvurana, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğüne ve Gelir İdaresi Başkanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi