|
ÖZET: Başvuru, tapu idaresinde yapılan kimlik bilgileri düzeltme işlemleri için ödenen tapu harcı ve döner sermaye ücretinin iadesini talep etmektedir. Başvuranın, nüfus kaydındaki baba adı hatası nedeniyle tapu işlemlerinin gerçekleştirilemediği ve bu düzeltme için harç ödendiği belirtilmiştir. Başvuru, Harçlar Kanunu’nun 59/c maddesi uyarınca, ilgilinin kusuru olmaksızın yapılan hataların düzeltilmesi için harç alınmaması gerektiği savıyla yapılmıştır.
Gelir İdaresi Başkanlığı, tapu ve kadastro işlemlerinde harçların tahsil edilmesine ilişkin mevzuatın açık olduğunu, baba adındaki hatanın idare kaynaklı olmadığını ifade etmiştir. Tapu Sicil Tüzüğü ve ilgili genelgeler doğrultusunda, düzeltme işlemleri için harç ve döner sermaye ücretinin tahsil edilmesinin yasal olduğu belirtilmiştir. Ancak, başvuranın talebinin, Nüfus Müdürlüğü tarafından yapılan düzeltme nedeniyle hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde karar verilmiş, tapu harcı ve döner sermaye ücretinin iadesi talebinin reddedilmesine rağmen, Nüfus İdaresi tarafından yapılan düzeltmelerin sonucunda harç alınmasının adil olmadığı vurgulanarak ilgili idarelere mevzuat değişikliği önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1148-S.23.1973
BAŞVURU NO : 2022/11012
KARAR TARİHİ : 27/01/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : TAPU VE KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Tapu idaresince yapılan kimlik bilgileri düzeltme işlemleri için alınan tapu harcı ve döner sermaye ücretinin iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/08/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. adına kanuni temsilcisi tarafından yapılan başvuruda özetle, ’ün nüfus kaydının taşınması sırasında Mustafa Ali olan baba adının Mustafa olarak kaydedildiği, e-devlet üzerinden başvurularak sistem üzerinden hatanın düzeltildiği, ancak başvuranın dedesinden intikal eden tapuların hisse devri sırasında baba adındaki hata nedeniyle işlem yapılamayacağının belirtildiği, Tapu Müdürlüğünde konuyla ilgili düzeltme işlemlerinin yapılabilmesi için harç ve döner sermaye bedeli ödedikleri, Harçlar Kanununun 59/c maddesi uyarınca ilgilinin kusuru bulunmayan söz konusu hatanın düzeltilmesi işlemi için harç alınmaması gerektiği belirtilerek başvurandan tahsil edilen harç ve döner sermaye bedelinin yasal faizi ile birlikte iadesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu ile ilgili olarak Gelir İdaresi Başkanlığından alınan – – sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1. 492 sayılı Harçlar Kanununun 57 nci maddesinde, tapu ve kadastro işlemlerinden bu Kanuna bağlı (4)
sayılı tarifede yazılı olanların tapu ve kadastro harcına tabi olduğu; söz konusu tarifenin “I-Tapu işlemleri” başlıklı bölümünün 13/c fıkrasında da (a) fıkrası dışında kalan her nevi cins ve kayıt tashihinin (her bir işlem için) maktu harca tabi olduğunun belirtildiği, 2.2. Aynı Kanunun “Harçtan müstesna tutulan işlemler” başlıklı 59 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendinde, ilgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihlerinin tapu harcından müstesna olduğu; “Re’sen yapılacak işlemler” başlıklı 126 ncı maddesinde, herhangi bir istek olmaksızın re’sen yapılacak işlemlere ait harçların, bu Kanunda aksine hüküm yoksa lehine işlem yapılan kişilerden alınacağının hüküm altına alındığı, 2.3. 492 sayılı Kanunda aksine hüküm bulunmadığı dikkate alındığında, nüfus kayıtlarında yapılacak ad ve soy ad düzeltmeleri sonrasında bu düzeltmeye uygun olarak tapu kayıtlarının da düzeltilmesinin talep edilmesi halinde, isim değişikliğine ilişkin tapuda yapılacak her bir tahsis işlemi için 492 sayılı Kanuna bağlı (4) sayılı tarifenin I-13/c fıkrası gereğince harç tahsil edilmesi gerektiği, 2.4. Döner sermaye ücretinin ise tapu idaresince alınan bir bedel olduğu, 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca alınmayan bu ücrete ilişkin olarak Başkanlıklarınca yapılacak bir işlem bulunmadığı, 3. Başvuru konusu ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tapu ve Kadastro
Genel Müdürlüğü Tapu Dairesi Başkanlığından alınan – – sayılı yazıda özetle; 3.1. Tavas Tapu Müdürlüğüne ’e vekâleten tarafından yapılan başvuruyla müvekkilinin hissedar olduğu taşınmazlara ait sicil kayıtlarında “Mustafa” olan baba adının “Mustafa Ali” olarak düzeltilmesi talebinde bulunulduğu, 3.2. Tavas Tapu Müdürlüğünce konuya ilişkin olarak Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi (MERNİS) üzerinde
yapılan inceleme neticesinde, ’e ait nüfus kayıt örneğinde “İdr. Kayıt Düzeltme/Tamamlama:
Denizli – Tavas ilçesi tarafından no ile tescil edilmiştir. Baba adı düzeltmesi: Baba adı bilgisi
Mustafa iken Mustafa Ali olarak düzeltilmiştir.” şeklinde belirtme bulunduğunun görüldüğü, 3.3. Bunun üzerine, Tavas Tapu Müdürlüğünce, tapu sicilinde baba adının “Mustafa” olarak kayıtlı olmasının idareleri kaynaklı bir hata olmaması nedeniyle düzeltme işleminin harç ve döner sermaye tutarlarının yatırılmasından sonra yerine getirilebileceği, söz konusu tutarların ödenmemesi durumunda ise işlemin yerine getirilemeyip Tapu Sicili Tüzüğü’nün 26 ncı maddesi kapsamında reddedileceğinin belirtildiği ancak başvuru sahibi tarafından işleme ait harç ve döner sermaye ücreti yatırılıp işlem için düzenlenen başvuru istem belgesine ise “Harçlara itirazım mevcut olup, ihtirazı kayıt ile işlemimin yapılmasını, red kararı verilmemesini talep ederim.” şeklinde el yazısıyla not düşüldüğü, harç ve döner sermaye tutarı ödendikten sonra söz konusu düzeltme talebinin Tavas Tapu Müdürlüğünce karşılandığının anlaşıldığı, 3.4. Harçlar Kanununun 59 uncu maddesinin (c) fıkrası gereği ilgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihleri harçtan müstesna tutulmuş olsa da tapu sicilinde baba adının “Mustafa” olarak kayıtlı olmasının idareleri kaynaklı bir hata olmadığı, söz konusu baba adı düzeltmesinin nüfus kayıt örneğinden de anlaşılacağı üzere nüfus idaresi tarafından yapıldığı, 3.5. Harçlar Kanununa ekli (4) Sayılı Tarifenin I-13/c maddesi kapsamında tapu müdürlüklerince yapılacak kayıt tashihinde her bir işlem için belirlenen maktu harç miktarının tahsil edilmemesi durumunda yine
Harçlar Kanununun 128 inci maddesi kapsamında gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumlu olduğu, 3.6. Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından benzer bir konuyla ilgili olarak İdaremize gönderilen 21/04/2022 tarihli ve – – sayılı yazıyla, “…gerek 492 sayılı Kanunda gerekse 5490 sayılı Kanunda aksine hüküm bulunmadığı dikkate alındığında, nüfus kayıtlarında yapılacak ad ve soyadı düzeltmeleri sonrasında bu düzeltmeye uygun olarak tapu kayıtlarının da düzeltilmesinin talep edilmesi halinde, isim değişikliğine ilişkin tapuda yapılacak her bir tashih işlemi için 492 sayılı Kanuna bağlı (4)
sayılı tarifenin I/13-c fıkrası gereğince harç tahsil edilmesi gerekmektedir.” şeklinde görüş belirtildiğinin görüldüğü, belirtilen tüm hususlar birlikte ele alındığında; Tavas Tapu Müdürlüğü tarafından, Tapu Sicili
Tüzüğünün 74/3 maddesi ve söz konusu Tüzüğün 74 ile 75 inci maddelerine dayanılarak Genel
Müdürlüklerince hazırlanan 2016/2 (1770) sayılı Tapu Sicilinde Düzeltmelere İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Genelgenin 8 inci maddesine istinaden tapu sicilinde yer alan baba adının düzeltilmesi talebiyle ilgili olarak harç ve döner sermaye tutarı tahsil edildikten sonra talebin karşılanması yönündeki işleminin mevzuata uygun olduğu, 3.7. Harçlarla ilgili olarak Gelir İdaresi Başkanlığı, nüfus kayıtlarıyla ilgili olarak da Nüfus ve Vatandaşlık
İşleri Genel Müdürlüğü yetkili olduğundan ilgili kurumların görev alanına giren konular hakkında taraflarınca görüş bildirilmesinin mümkün olmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Vergi Ödevi” başlıklı 73.
maddesinin 3. fıkrasında; “Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.” 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 17/7/1964 tarihli ve 11756 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 492 sayılı Harçlar Kanununun “Tapu ve Kadastro Harçları” başlıklı Dördüncü Kısmında yer alan “Mevzuu” başlıklı 57 nci maddesinde, “Tapu ve kadastro işlemlerinden bu kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanları, tapu ve kadastro harçlarına tabidir.”, 6.1. “Harçtan müstesna tutulan işlemler” başlıklı 59 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, “Aşağıda yazılı işlemler harçtan müstesnadır: …c) İlgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihleri, …”, 6.2. “Re’sen yapılan işlemler” başlıklı 126 ncı maddesinde, “Herhangi bir istek olmaksızın re’sen yapılacak işlemlere ait harçlar, bu kanunda aksine hüküm yoksa, lehine işlem yapılan kişilerden alınır.”,
6.3. “İşlemin yapılamayacağı” başlıklı 127 nci maddesinde, “Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz.”, 6.4. “Memurların Sorumluluğu” başlıklı 128 inci maddesinde, “Gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.”, 7. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun “Aile kütüklerinde bulunması gereken kişisel bilgiler” başlıklı 7. maddesinde; “(1) Her mahalle veya köy için ayrı aile kütüğü tutulur. Aile kütüklerinde aşağıdaki bilgiler bulunur: a) Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası. b) Kayıtlı bulunduğu il, ilçe, köy veya mahalle adı ile cilt, aile ve birey sıra numarası. c) Kişinin adı ve soyadı, cinsiyeti, baba ve ana adı ile soyadları, evli kadınların önceki soyadları. ç) Doğum yeri ile gün, ay ve yıl olarak doğum tarihi ve kütüğe kayıt tarihi. d) Evlenme, boşanma, soybağının kurulması veya reddi, ölüm, vatandaşlığın kazanılması veya kaybedilmesi gibi kişisel durumda meydana gelen değişiklik veya yetkili makamlarca yapılan düzeltmeler.
e) Dini. f) Medenî hali. g) Yerleşim yeri adresi. ğ) Fotoğrafı. h) (Ek: 14/1/2016-6661/9 md.) Biyometrik
verisi. ı) (Ek: 19/10/2017-7039/3 md.)Velayete ve vesayete ilişkin bilgileri. (Değişik son cümle:
19/10/2017-7039/3 md.) (a), (g), (ğ), (h) ve (ı) bentlerinde belirtilen kayıtlar sadece elektronik ortamda tutulur. (…)”, 7.1. “Maddî hatalar” başlıklı 38. maddesinde; “(1) Bu Kanunun 7 nci maddesinde sayılan aile kütüklerine tescil edilmesi gereken bilgilerden; dayanak belgesinde bulunduğu halde nüfus kütüklerine hatalı veya eksik olarak tescil edilen ya da hiç yazılmayan bilgiler veya mükerrer kayıtlar maddî hata kapsamında değerlendirilir. Bu tür maddî hatalar Genel Müdürlükçe ya da nüfus müdürlükleri tarafından düzeltilir veya tamamlanır.”, 8. 17/08/2013 tarihli ve 28738 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tapu Sicil Tüzüğünün “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Tüzüğün amacı, 22/11/2001 tarih ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun öngördüğü tapu sicillerinin düzenli bir biçimde tutulmasını sağlamaktır.”, 8.1. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu Tüzük, taşınmazlarla ilgili mülkiyet hakkı, sınırlı aynî haklar ve kişisel hakların tapu siciline tescil, değişiklik, terkin ve düzeltme işlemleri ile sicil ve belgelerin arşivlenmesinin usûl ve esaslarını kapsar.”, 8.2. “Ana veya yardımcı siciller üzerindeki düzeltmeler” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…(3) Ana veya yardımcı siciller üzerinde yapılmış hata veya eksikliklerin, ilgililerce sunulan veya başka idarelerce düzenlenen belgelerden kaynaklanması hâlinde, ilgililerin gerçek durumu kanıtlayıcı belgelere dayalı başvuruları üzerine, istem yevmiye defterine kaydedilerek gerekli düzeltme yapılır…”, 8.3. “Tapu sicilindeki bilgilerin güncellenmesi” başlıklı 75 inci maddesinde, “(1) Kadastro çalışmalarından kaynaklanan malikin veya hak sahibinin adı, soyadı ve baba adına ilişkin tapu kütüğündeki yazım hataları ilgilisinin başvurusu üzerine; a) Senetsizden tespitlerde; nüfus kayıt örneği ve taşınmazın bulunduğu belediye veya muhtarlıktan alınacak fotoğraflı ilmühaber, b) Kayda dayalı tespitlerde; dayanağı kayıt ve belgeler, incelenmek ve gerektiğinde tanık ve varsa tespit bilirkişileri dinlemek ve zeminde inceleme yapmak suretiyle istemin gerçek hak sahibinden geldiği belirlenirse, istem yevmiye defterine kaydedilerek düzeltilir.
(2) Zeminde inceleme, kadastro müdürlüğü teknik personeli ile birlikte yapılır ve inceleme neticesinde teknik rapor düzenlenir. Zeminde incelemede, komşu parsel malikleri, muhtar ve diğer ilgililer dinlenir; vergi kaydı ve diğer her türlü bilgi ve belgeden yararlanılır.
(3) Tapu sicilindeki bilgilerin güncellenmesi ve eksikliklerin giderilmesinde de yukarıdaki fıkralar uygulanır.
(4) Bu madde hükümleri uyarınca kayıt düzeltmeleri için müdürlüklere başvuru yapılması zorunludur.”, 8.4. “Düzeltmenin şekli” başlıklı 76 ncı maddesinde, “(1) Yanlış yazım okunacak şekilde, kırmızı mürekkepli kalemle çizilir ve ilk boş satıra doğrusu yazılır.
(2) Kazıntı, silinti, satır aralarına veya sayfa kenarına çıkıntı veya kayda ek yapılmak suretiyle düzeltme yapılamaz.
(3) Yevmiye defterine kaydedilerek yapılan düzeltmelerde tarih ve yevmiye numarası, düzeltmeler siciline kaydedilerek yapılanlarda ise, bu sicilin numarası düzeltilen işlemin üzerine “D.S.” şeklinde başlayarak yazılır. Düzeltme ile ilgili belgeler taşınmaza ait dosyada saklanır.”, 9. 31/05/2016 tarihli ve 2016/2 (1770) numaralı Tapu Sicilinde Düzeltmelere İlişkin Usul Ve Esaslar
Hakkında Genelgenin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Genelgenin amacı, tapu sicilindeki düzeltmelere ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”, 9.1. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu Genelge, kimlik bilgilerine ilişkin kadastro çalışmalarından kaynaklanan hataların ve taşınmazın yüzölçümü veya niteliğindeki belgesine aykırı basit yazım hatalarının ve diğer hataların düzeltilmesi ile zeminde inceleme işlemini kapsar.”, 9.2. “Dayanak” başlıklı 3 üncü maddesinde, “Bu Genelge, 17.08.2013 günü 28738 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Tapu Sicili Tüzüğünün 74 ve 75 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.”, 9.3. “İşlemin mali yönü” başlıklı 8 inci maddesinde, “(1) Tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilir.
(2) Kadastro çalışmalarından kaynaklanan hataların düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli alınmaz.
(3) Tescile tabi kimlik bilgileri dışındaki kimlik bilgilerinin güncellenmesi ve eksikliklerin giderilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli alınmaz.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran, nüfus kaydının taşınması sırasında baba adının yanlış kaydedildiğini, e-devlet üzerinden düzeltme yapılmasına rağmen dedesinden intikal eden tapuların hisse devri sırasında baba adındaki hata nedeniyle işlem yapılamaması üzerine Tapu Müdürlüğünde gerekli düzeltme işlemleri için başvurduğunu,
söz konusu düzeltme için harç ve döner sermaye bedeli ödediğini belirterek kendisinin kusuru bulunmayan hatanın düzeltilmesi için tarafından tahsil edilen harç ve döner sermaye bedelinin yasal faizi ile birlikte iadesini talep etmektedir.
12. Konuyla ilgili olarak Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından, nüfus kayıtlarında yapılacak ad ve soy ad düzeltmeleri sonrasında bu düzeltmeye uygun olarak tapu kayıtlarının da düzeltilmesinin talep edilmesi halinde, isim değişikliğine ilişkin tapuda yapılacak her bir tahsis işlemi için 492 sayılı Kanuna bağlı (4)
sayılı tarifenin I-13/c fıkrası gereğince harç tahsil edilmesi gerektiği, aynı Kanunun 59 uncu maddesi uyarınca, ilgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihlerinin tapu harcından müstesna olduğu ifade edilmiştir.
13. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü tarafından, Harçlar Kanununun 59 uncu maddesinin (c) fıkrası gereği ilgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihleri harçtan müstesna tutulmuş olsa da tapu sicilinde baba adının hatalı olarak kayıtlı olmasının idareleri kaynaklı bir hata olmadığı, söz konusu baba adı düzeltmesinin nüfus kayıt örneğinden de anlaşılacağı üzere nüfus idaresi tarafından yapıldığı, düzeltme işlemine ilişkin tahsil edilen harç tutarının Gelir İdaresi
Başkanlığının görüşü doğrultusunda gerçekleştirildiği; düzeltme işlemine ilişkin döner sermaye tutarının ise 2016/2 (1770) sayılı Tapu Sicilinde Düzeltmelere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelgenin 8 inci maddesine istinaden tahsil edildiği ve yapılan işlemlerin mevzuata uygun olduğu belirtilmiştir.
14. Başvuru konusu olayda, başvuranın vekili tarafından Tavas Tapu Müdürlüğüne yapılan başvuruda, adı geçenin hissedar olduğu taşınmazlara ait sicil kayıtlarında “Mustafa” olan baba adının “Mustafa Ali” olarak düzeltilmesi talebinde bulunulduğu, Tavas Tapu Müdürlüğünce konuya ilişkin olarak Merkezi Nüfus
İdaresi Sistemi (MERNİS) üzerinde yapılan inceleme neticesinde, ’e ait nüfus kayıt örneğinde
“İdr. Kayıt Düzeltme/Tamamlama: Denizli – Tavas ilçesi tarafından no ile tescil edilmiştir. Baba adı düzeltmesi: Baba adı bilgisi Mustafa iken Mustafa Ali olarak düzeltilmiştir.” ifadesinin bulunduğunun görüldüğü, Tavas Tapu Müdürlüğünce, tapu sicilinde baba adının “Mustafa” olarak kayıtlı olmasının idareleri kaynaklı bir hata olmaması nedeniyle düzeltme işleminin harç ve döner sermaye tutarlarının yatırılmasından sonra yerine getirilebileceğinin, söz konusu tutarların ödenmemesi durumunda ise işlemin yerine getirilemeyip Tapu Sicili Tüzüğünün 26 ncı maddesi kapsamında reddedileceğinin belirtildiği, ancak başvuran vekili tarafından işleme ait harç ve döner sermaye ücretinin yatırıldığı ve işlem için düzenlenen başvuru istem belgesine “Harçlara itirazım mevcut olup, ihtirazı kayıt ile işlemimin yapılmasını, red kararı verilmemesini talep ederim.” şeklinde el yazısıyla not düşüldüğü, harç ve döner sermaye tutarı ödendikten sonra söz konusu düzeltme talebinin Tavas Tapu Müdürlüğünce karşılandığı anlaşılmıştır.
15. Konuyla ilgili mevzuata bakıldığında; 492 sayılı Harçlar Kanununun 57 nci maddesinde, tapu ve kadastro işlemlerinden bu kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanların tapu ve kadastro harçlarına tabi olduğu, 59 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, ilgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihlerinin harçtan müstesna tutulduğu hüküm altına alınmıştır.
15.1. Tapu Sicil Tüzüğünün 74, 75 ve 76 ncı maddelerinde tapu ve kadastro işlemleri ile ilgili olarak yapılacak düzeltme işlemlerinin hangi esaslar çerçevesinde gerçekleştirileceği; 2016/2 (1770) numaralı
Tapu Sicilinde Düzeltmelere İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Genelgenin 8 inci maddesinde, tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedelinin tahsil edileceği, kadastro çalışmalarından kaynaklanan hataların düzeltilmesinden ise tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli alınmayacağı düzenlenmiştir.
15.2. Somut olayda düzeltme işleminin nüfus müdürlüğünün işleminden kaynaklandığı, tapu müdürlüğünden kaynaklanmadığı, bu kapsamda başvurandan tapu harcı alınmasının kanuna uygun olduğu, dolayısıyla başvuranın talebinin ilgili mevzuat hükümleri gereği reddi gerektiği değerlendirilmiştir.
16. Diğer taraftan, Tapu Sicil Tüzüğü’nün 5. maddesinde, tapu sicilinin, Devletin sorumluluğu altında, tescil ve açıklık ilkelerine göre taşınmazlar ile üzerindeki hakların durumlarını göstermek üzere tutulan sicil olarak tanımlanmıştır.
17. Türk Medeni Kanunu’nun 1007/1 hükmünde de tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan
Devletin sorumlu olduğu açık bir şekilde düzenlenmiştir. Bu şekilde Devlet kendi eliyle tuttuğu sicile olan güvenin de artmasını sağlamayı amaçlamıştır (YILDIRIM, s.34.).
18. Devletin bu kusursuz sorumluluğun sonucu olarak, tapu sicilinin eksiksiz tutulması, hukuka aykırı tutulmaması hususu son derece önem arz etmektedir. Nitekim tapu siciline hakim olan ilkelerden aleniyet ilkesi uyarınca, tapu sicili herkese açıktır. Türk Medeni Kanunu’nun 1020/2 hükmünde de “İlgisini inanılır kılan herkes, tapu kütüğündeki ilgili sayfanın ve belgelerin tapu memuru önünde kendisine gösterilmesini veya bunların örneklerinin verilmesini isteyebilir.” düzenlemesine yer verilmiştir.
19. Tapu sicili, taşınmazlarda ayni haklara aleniyet sağlama ve bu hakkın güvenilir şekilde devrini sağlamak amacıyla kurulduğundan, herkesin sicildeki kayıtların tam ve doğru olduğuna inanma hakkı vardır (Bkz., YILDIRIM, s. 36). Yine Türk Medeni Kanunu’nun 1023. maddesinde de, tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımının korunacağı düzenlenmiştir.
20. Tapu sicilinin aleniyeti, tescile güvenin korunması ve Devletin kusursuz sorumlu olması, sicillerin de kusursuz bir şekilde tutulmasını gerektirmektedir. Bu nedenle Tapu Sicil Tüzüğü’nde düzeltmelerin ne şekilde yapılacağına ilişkin ayrıntılı bir düzenlemeye yer verilmiştir.
21. Tüzüğün 74/3 hükmünde, ana veya yardımcı siciller üzerinde yapılmış hata veya eksikliklerin, ilgililerce sunulan veya başka idarelerce düzenlenen belgelerden kaynaklanması hâlinde ilgililerin gerçek durumu kanıtlayıcı belgelere dayalı başvuruları üzerine istemin yevmiye defterine kaydedilerek gerekli düzeltmenin yapılacağı düzenlenmiştir.
22. Daha da açık ifadeyle, talep eden yönünden tapu sicilinde yapılması talep edilen bir düzeltmenin gerçek duruma dayalı belgeye dayandırılması; tapu memurları bakımından da bu düzeltmeyi yapmak sicilin güvenilirliğini sağlamak bakımından zorunludur.
23. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununda, nüfus kütüklerinin hukuki mahiyeti, kişilerin kimliklerinin, yerleşim yeri adreslerinin, aile bağlarının, vatandaşlık durumlarının ve şahsî hallerinin belirlenmesi amacıyla ilçe ve aile esasına göre nüfus olaylarının tescil edildiği, daimî olarak saklanması gerekli resmî belgeler olarak düzenlenmiştir.
24. Tapu sicil kütüklerinden sorumlulukta olduğu gibi, Türk Medeni Kanunu’nun 38. maddesi uyarınca, kişisel durum sicilinin tutulmasından doğan zarardan Devletin sorumlu olduğu düzenlenmiştir.
25. Nüfus Hizmetleri Kanununda da, Devletin bu kusursuz sorumluluğun sonucu olarak, kişinin kendisini nüfus kütüğüne tescilinin ve nüfus kütüklerine düşülen kişisel durumla ilgili her kayıt ve açıklama için tescile dayanak belgenin zorunlu olduğu düzenlenmiştir.
26. Devlet eliyle tutulan nüfus kütüklerinde de, Devletin kusursuz sorumluluğu, kusursuz bir kütüğü gerektirmektedir. Nitekim 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun “Maddî hatalar” başlıklı 38.
maddesinde; “(1) Bu Kanunun 7 nci maddesinde sayılan aile kütüklerine tescil edilmesi gereken bilgilerden; dayanak belgesinde bulunduğu halde nüfus kütüklerine hatalı veya eksik olarak tescil edilen ya da hiç yazılmayan bilgiler veya mükerrer kayıtlar maddî hata kapsamında değerlendirilir. Bu tür maddî hatalar Genel Müdürlükçe ya da nüfus müdürlükleri tarafından düzeltilir veya tamamlanır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Bir diğer ifadeyle, maddi hata kapsamında kalan bilginin nüfus müdürlüğü tarafından resen düzeltileceğine yer verilmiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 15/04/2022 tarihli ve 2021/20497 başvuru numaralı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı)
27. Pek tabii Devletin nüfus kütüklerinin hukuka uygun tutulmamasından doğan kusursuz sorumluluğu karşısında nüfus müdürlüklerinin ‘düzeltme’ işlemi yapmasında bir sakınca bulunmamaktadır. Düzgün ve hukuka uygun sicilin tutulmasından Devlet sorumlu olup, bu kapsamda düzeltme sonrası kişilerin yapmak istedikleri tapu işlemleri için tapu harcı alınmasının hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir. (Kamu
Denetçiliği Kurumunun 15/04/2022 tarihli ve 2021/20497 başvuru numaralı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret
Kararı Kararı)
28. Harçlar Kanunu’nun “Harçtan müstesna tutulan işlemler:” başlıklı 59. maddesinde; “c) İlgililerin kusurları olmaksızın tapu ve kadastro idareleri tarafından yapılacak hataların tashihleri” düzenlemesi herhangi bir şüpheye yer vermeyecek kadar açıktır. İlgililerin kusuru olmaksızın doğacak herhangi bir hata istisna kapsamına alınmamış, istisna için hem ilgililerin kusurun bulunmaması hem de tapu idaresinin kusuru açıkça aranmıştır. Bilinçli bir düzenleme olduğunda da bir şüphe bulunmamaktadır.
29. Ancak Tapu Sicilindeki Düzeltmelere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Genelgenin; ‘İşlemin mali yönü’ başlıklı 8. maddesinde, “(1) Tapu kütüğüne tescile tabi kimlik bilgilerinin düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilir. (2) Kadastro çalışmalarından kaynaklanan hataların düzeltilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli alınmaz. (3) Tescile tabi kimlik bilgileri dışındaki kimlik bilgilerinin güncellenmesi ve eksikliklerin giderilmesinden tapu harcı ve döner sermaye hizmet bedeli alınmaz.” düzenlemesine yer verildiği görülmüştür. Maddedeki üç ayrı fıkraya bakıldığında, tapu harcı hususunda hakkaniyetin gözetildiği, “Kadastro çalışmalarından kaynaklanan hataların düzeltilmesinden” dolayı tapu harcı ve döner sermaye hizmeti alınmayacağı, böylece kişilerin kusurlarından kaynaklanmayan bir düzeltme için herhangi bir bedel ödemek zorunda kalmadıklarının idarece dikkate alındığı tespit edilmiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 15/04/2022 tarihli ve 2021/20497 başvuru numaralı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Kararı)
30. Kurumumuza Nüfus Müdürlüğü tarafından resen yapılan baba adı tashihinden dolayı Tapu
Müdürlüğü’nde ödemek zorunda kaldığı harç ve döner sermaye ücretinin iade edilmesi talebiyle yapılan 2021/20497 numaralı başvuru hakkında, Kurumumuzca 15/04/2022 tarihinde Kısmen Tavsiye Kısmen Ret
Kararı verildiği tespit edilmiştir.
31. Yukarıda yapılan açıklamalar, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı ile birlikte değerlendirildiğinde; Anayasa’nın vergilerin (harçların) kanuniliğine ilişkin hükmü ve Harçlar
Kanunu’nun 59. maddesi uyarınca, başvurandan tapu harcı ve döner sermaye ücreti alınmasının hukuka uygun olduğu; ancak başvurandan alınan tapu harcı ve döner sermaye ücretinin, baba adı değişikliğinden dolayı alındığı, söz konusu hatada başvuranın kusurunun bulunmadığı, Nüfus Müdürlüğü tarafından gerekli düzeltme işleminin yapıldığı, ancak Nüfus İdaresinin kendi sorumluluğu dâhilinde yaptığı bir düzeltmeden dolayı, başvuranın Tapu İdaresinde yaptığı işleminde harç ve döner sermaye ücreti ödemek zorunda kalmasının hakkaniyete aykırı olduğu, idarelerin bu konuda gerekli mevzuat değişikliği yapması hususunda çalışma yürütmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 32. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu
kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ayrıca şikâyetçiye verilen cevapta işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
33. 6328 sayılı Kanunun 21. maddesinin 1. fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21. maddenin 2. fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede, Denizli Vergi Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiği takdirde BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE; Başvurandan tahsil edilen Tapu Döner Sermaye Ücreti ve Tapu Harcı ücretlerinin tarafına iade edilmesi talebinin REDDİNE, İlgililerin kusuru olmaksızın, Nüfus İdaresinin kendi sorumluluğu dâhilinde yaptığı bir düzeltmeden dolayı, Tapu İdaresinde yaptığı işleminde harç ve döner sermaye ücreti ödemek zorunda kalmasının hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilerek, bu konuda gerekli mevzuat değişikliği amacıyla çalışma yürütmesi hususunda TAPU VE KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İLE GELİR İDARESİ
BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idareler tarafından bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın Başvurana, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile Gelir İdaresi Başkanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi