|
ÖZET: Başvuran, Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) üyesi olduğunu, ancak Elektrik Elektronik Mühendisliği mesleğini icra etmediğini ve Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.’de “Veri Tabanı Uzmanı” olarak çalıştığını belirtip, üyelikten ayrılma talebinde bulunmuştur. Başvuru, 13 Ocak 2020 tarihinde yapılmış ve başvuranın geçmişe dönük aidat borcunun bulunmadığı ifade edilmiştir. Ancak, EMO tarafından yapılan değerlendirmede, başvuranın çalıştığı pozisyonun asli ve sürekli kamu hizmeti niteliğinde olmadığı gerekçesiyle istifa talebi reddedilmiştir.
İdarenin açıklamalarına göre, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’na göre, kamu kurumlarında asli ve sürekli görevde çalışan mühendislerin meslek odalarına üye olmaları zorunlu değildir. Ancak, başvuranın çalıştığı Merkezi Kayıt Kuruluşu, özel hukuk tüzel kişisi olarak değerlendirildiğinden, başvuranın bu kapsamda Oda üyeliğinden ayrılma talebinin kabul edilmesi mümkün olmamıştır. Anayasa ve ilgili mevzuat çerçevesinde yapılan incelemeler sonucunda, başvuranın istifa talebinin reddinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine dair karar, başvurana ve TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Başkanlığına tebliğ edilmiştir. Bu süreç, kamu denetçiliği ilkeleri çerçevesinde yürütülmüş ve idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket ettiği tespit edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/62552-S.20.67654
BAŞVURU NO : 2020/780
KARAR TARİHİ : 25/06/2020
RET KARARI
ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Oda üyeliğinden ayrılma/istifa talebi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 13/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan , Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) üyesi olduğunu, Elektrik Elektronik Mühendisliği mesleğini yapmadığını, 2499 sayılı
Sermaye Piyasası Kanununa 4487 sayılı Kanunla eklenen 10/A maddesine göre özel hukuk tüzel kişiliği haiz Borsa İstanbul Grubu şirketi olan Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.’de (MKK)
süresiz sözleşmeli personel statüsünde “Veri Tabanı Uzmanı” olarak çalıştığını ve herhangi bir hukuki durumda devlet memuru olarak yargılandığını, Oda’ya geçmişe dönük aidat borcunun bulunmadığını belirterek, üyelikten ayrılma isteminin kabul edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 25/03/2020 tarihli ve S. sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası’nın 11/05/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuran üyenin sunduğu belgelerden, Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi’nde kıdemli uzman olarak çalıştığının anlaşıldığı, MKK A.Ş.’nin esas sözleşmesinin “Kuruluş” başlıklı 1 inci maddesinde “6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere, özel hukuk tüzel kişiliğini haiz anonim şirket olarak Merkezi Kayıt Kuruluşu kurulmuştur.” denildiği, buna göre başvuranın özel hukuk tüzel kişiliğini haiz anonim şirketinde çalıştığı, 2.2. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 33 üncü maddesinin birinci fıkrasında Oda’ya üyeliğin zorunlu olduğu, ikinci fıkrasında ise yalnızca Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendisler bakımından üyeliğin isteğe bağlı olduğu kuralının getirildiği, buna göre başvuranın istifa talebinin bu istisna kapsamına girip girmediğinin değerlendirildiği, 2.3. Anayasa’nın 123 üncü maddesinde yer verilen idarenin kanuniliği ilkesinin, idarenin ve organlarının görev ve yetkilerinin hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde, açık bir biçimde kanunla düzenlenmesini gerekli kıldığı, Anayasa’nın 128 inci maddesinde ise Devlet’in kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerinin, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle yürütüleceği, bu kapsama giren personelin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülüklerinin de kanunla düzenleneceğinin öngörüldüğü, 2.4. Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında
Yönetmeliğe göre, personelin işe alınmaları, işten çıkarılmaları, nitelikleri, ilerleme ve yükselmeleri, performans ölçütleri, ödev, sorumluluk ve yükümlülükleri, uymaları gereken yasaklar ve disiplin konularının Yönetim Kurulunca yürürlüğe konulacak personel yönergesi ile belirleneceği ve MKK’nin personelinin tüm özlük haklarının Yönetim Kurulu tarafından belirleneceğinin belirtildiği, 2.5. MKK’nin özel hukuk hükümlerine tabi anonim şirket statüsünde olması ve personelinin de
Anayasa’nın 128 inci maddesi kapsamında yer almaması dikkate alındığında, başvuranın
Oda’ya kaydı zorunlu kişiler arasında sayıldığının açık olduğu, ayrıca başvuranın her durumda yaptığı işin mühendislik mesleği bilgi ve becerisinin kullanıldığı bir iş olup mesleğin ifa edilmemesi halinde istifanın kabul edileceğine dair düzenleme, odaya kayıt zorunluluğu getiren mesleğin bir daha ifa edilmeyeceği durumlar için olduğu, 2.6. Meslek Odaları, Anayasa ile kamu tüzel kişisi olarak tanımlanarak “idare” ya da bir “kamu otoritesi” haline getirilmiş, kamu hukuku kurallarına tabii kılınmış olduğu, bir mesleğin düzeni, denetimi, meslek üyelerinin hak ve yetkilerinin korunması, haksız rekabetin önlenmesi, mesleğin toplum ve ülke yararlarına göre uygulanması ve geliştirilmesini amaç edinen kişiler tarafından bir çatı haline getirilmesi gerektiği, bir araya gelen meslek mensuplarının bir kısmının üye olması, bir kısmının üye olmaması gibi bir durum yaratılması, nihayetinde anayasal müesseselerin amaçlarının gerçekleştirilmesine engel olacak bir yaklaşım olup kamu düzeninin gerekliliği kapsamında meslek odalarının mesleği düzenlemesi, denetime tabi tutabilmesi ve mesleği yapan kişilerin menfaatlerini koruyabilmesi için meslek mensuplarının üyeliğinin zorunlu olduğu ve meslek odalarına üyeliğin mesleği icra edenlerin oluşturduğu sivil toplum kuruluşlarına üyelik gibi “gönüllülük esası” kapsamında değerlendirilmeden Anayasal menfaatin göz önüne alınması gerektiği, 2.7. Başvuranın aidat borcu bulunmadığı, ancak yukarıda açıklanan nedenlerle başvuranın mesleki olarak bir faaliyet sürdürebilmesi için Oda’ya kaydı zorunlu olduğundan istifa talebinin reddine ilişkin işlemin hukuka uygun olduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 3.2. “İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzel kişiliği” başlıklı 123 üncü maddesinde; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.” 3.3. “D. Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” “1. Genel ilkeler” başlıklı 128 inci maddesinde; “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür.” 3.4. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.
Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.” 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
“Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 14.07.1965 tarih ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “İstihdam Şekilleri” başlıklı 4 üncü maddesinde; “A) Memur: Mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler, bu Kanunun uygulanmasında memur sayılır.
Yukarıdaki tanımlananlar dışındaki kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibi işlerde görevli ve yetkili olanlar da memur sayılır.
… D) İşçiler: (Değişik 1. cümle: 04.04.2007-5620 S.K/Madde 4) (A), (B) ve (C) fıkralarında belirtilenler dışında kalan ve ilgili mevzuatı gereğince tahsis edilen sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan sürekli işçiler ile mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçici iş pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan geçici işçilerdir. Bunlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.
6. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu’nun; 6.1. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu
İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda
Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.”, 6.2. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmeyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 7. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Ana
Yönetmeliğinin; 7.1. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar. b)
Kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının, meslek ve ihtisaslarıyla ilgili Odaya girmeleri, isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar, görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileri ile haklarına sahip ve onların ödev ve sorumlulukları ile yükümlüdürler.”, 7.2. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 7.3. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda
Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 8. 21/05/2013 tarih ve 28653 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Elektrik
Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin; 8.1. “Üyelik” başlıklı 8 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Odaya asıl üye olabilmek için
Türkiye Cumhuriyeti uyruklu olmak ve Türkiye sınırları içinde mühendislik öğretimi yapan kurumlarca verilen lisans diplomasına veya fakülte yönetim kurulu kararına istinaden verilen mezuniyet belgesine, yurtdışındaki üniversitelerden mezun olanlar için ise yetkili mercilerce onaylanmış denklik belgesine sahip olmak gerekir.”, 8.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını yürütmeye yasal olarak yetkili, elektrik yüksek mühendisi, elektronik yüksek mühendisi, elektrik mühendisi, elektronik mühendisi, elektrik-elektronik mühendisi, biyomedikal mühendisi ve bilgisayar mühendisi ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Genel Kurulu kararı ile Elektrik Mühendisleri Odasına girmeleri kabul edilenler Odanın üyesidirler ve bu
Yönetmelik kapsamındadırlar.” 8.3. “Üyelikten çıkma” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Üyelikten ayrılmak üzere Oda
Yönetim Kuruluna yazılı olarak başvuranlar, 55 inci madde hükümleri gereğince üyelikten çıkarılanlar ve ölen üyelerin Oda ile ilişkisi kesilir. Ölen üye dışındakilerden aidat borçları tahsil edilir ve kimlik kartları geri alınır.”, 8.4. “Zorunlu ve İhtiyari Üyelik” başlıklı 120 inci maddesinde; “Birlik Genel Kurulunda
Elektrik Mühendisleri Odasına kayıt olmaları uygun görülen mesleklere mensup mühendis ve yüksek mühendislerden, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve süreli görevlerde çalışanların üyelikleri isteklerine bağlıdır.
Ancak, bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken Odaya kayıtlı üyelerin mesleki yetkileri ile haklarına sahip ve onların mesleki ödevleri ile yükümlüdürler. Bunların dışında kalan mühendis ve yüksek mühendislerin Odaya üyeliği zorunludur.” 8.5. “Hüküm Bulunmayan Haller” başlıklı 128 inci maddesinde; “Bu Ana Yönetmelikte hüküm bulunmayan, açıklığı yeterince anlaşılamayan ya da çelişkili durumların ortaya çıktığı konularda Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği hükümleri geçerlidir.” 9. 07/08/2014 tarih ve 29081 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Merkezi Kayıt
Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmeliğin; 9.1. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Yönetmelik, Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim
Şirketinin kuruluş, faaliyet, üyelik, çalışma ve denetim esasları, gelirleri ve kar payı dağıtım esaslarını kapsar.” 9.2. “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “… g) MKK: Merkezi Kayıt
Kuruluşu Anonim Şirketini, …” 9.3. “MKK teşkilatı ve personeli” başlıklı 17 nci maddesinde; “… (3) Personelin işe alınmaları, işten çıkarılmaları, nitelikleri, ilerleme ve yükselmeleri, performans ölçütleri, ödev, sorumluluk ve yükümlülükleri, uymaları gereken yasaklar ve disiplin konuları Genel
Müdürün teklifi üzerine Yönetim Kurulunca yürürlüğe konulacak personel yönergesi ile belirlenir.” 9.4. “Bütçe ve personel kadroları başlıklı 27 nci maddesinde; “MKK, bütçesini ve personel kadrolarını Yönetim Kurulu aracılığıyla kendi belirler.” 9.5. “Disiplin cezaları” başlıklı 33 üncü maddesinde; “Düzeni ve dürüstlüğü bozan, işlere hile karıştıran, işlerin açık, düzenli ve dürüst yürütülmesine, ilgili mevzuata ve kararlara aykırı hareket eden üyeler hakkında uygulanacak disiplin cezaları ile disiplin cezalarının uygulanmasını gerektiren fiiller ve ceza uygulama esasları MKK Yönetim Kurulunca hazırlanıp Kurulca onaylanacak bir yönergeyle düzenlenir.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Kurumumuza başvuruda bulunan , Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) üyesi olduğunu, ancak Elektrik Elektronik Mühendisliği mesleğini yapmadığını, özel hukuk tüzel kişiliği haiz olup Borsa İstanbul Grubu şirketi olan Merkezi Kayıt Kuruluşu
A.Ş.’de (MKK) “Veri Tabanı Uzmanı” olarak süresiz sözleşmeli personel olarak çalıştığını ve herhangi bir hukuki durumda devlet memuru olarak yargılandığını, Oda’ya geçmişe dönük aidat borcunun bulunmadığını belirterek, üyelikten ayrılma isteminin kabul edilmesini talep etmektedir.
12. Anayasanın 135 inci maddesi uyarınca; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan kamu tüzel kişilikleri olduğu, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamda, 6235 sayılı
TMMOB Kanunu ile Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da mesleki faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulmuştur. 6235 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uyarınca ülkemizde mühendislik mensuplarının mesleklerinin icrasını gerektiren işlerle meşgul olabilmeleri için ihtisaslarına uygun bir odaya kaydolmaları ve üyelik vasfını korumaları gerekmektedir. Kanunda kamu kurumu ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışan mühendis ve mimarlık meslekleri mensuplarına ise Oda üyesi olup olmama hususunda serbestlik tanınmıştır. TMMOB Ana Yönetmeliği’nin 110 uncu maddesinde; diploma alarak ülkemizde mesleklerini uygulayabilecek duruma gelen mühendislerin hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmaları gerektiği, 114 üncü maddesinde ise kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin belirtilen şartları yerine getirmeleri halinde Odadan ayrılabilecekleri düzenlenmiştir.
Benzer şekilde TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 120 inci maddesinde, mühendis ve yüksek mühendislerden, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve süreli görevlerde çalışanların üyelikleri isteklerine bağlı olduğu hüküm altına alınmıştır.
13. Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerden, başvuranın 06/02/2019 tarihinde Odaya aidat borcu bulunmadığını beyan ederek ve dilekçesi ekinde kamu çalışanı olduğunu gösterir belge sunarak Oda üyeliğinden istifa talebinde bulunduğu, Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim
Kurulunun 14/02/2019 tarih ve sayılı oturumunda söz konusu talebinin değerlendirdiği, başvuranın sunmuş olduğu evraklardan çalıştığı pozisyonun asli ve sürekli nitelikteki bir kamu hizmeti olmaması nedeniyle istifa talebinin uygun görülmemesine karar verildiği görülmektedir.
14. Başvuranın, Borsa İstanbul Grup şirketi olan Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.’de “Veri Tabanı
Uzmanı” olarak çalıştığının anlaşıldığı, MKK A.Ş.’nin esas sözleşmesinin “Kuruluş” başlıklı
1 inci maddesinde “6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat
hükümleri çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere, özel hukuk tüzel kişiliğini haiz anonim şirket olarak Merkezi Kayıt Kuruluşu kurulmuştur.” denildiği, buna göre başvuranın özel hukuk tüzel kişiliğini haiz anonim şirketinde çalıştığı, Merkezi Kayıt Kuruluşunun Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmeliğe göre, personelin işe alınmaları, işten çıkarılmaları, nitelikleri, ilerleme ve yükselmeleri, performans ölçütleri, ödev, sorumluluk ve yükümlülükleri, uymaları gereken yasaklar ve disiplin konularının Yönetim
Kurulunca yürürlüğe konulacak personel yönergesi ile belirleneceği ve MKK’nin personelinin tüm özlük haklarının Yönetim Kurulu tarafından belirleneceği görülmektedir. Dolayısıyla başvurunun çözüme kavuşturulması bakımından irdelenmesi gereken husus başvuranın asli ve sürekli bir görevde çalışıp çalışmadığıdır.
15. Anayasanın 128 inci maddesinde Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği düzenlenmiştir.
16. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kamu hizmetlerinin yürütülmesinde dört farklı istihdam şekli öngörmüştür. Memurluk, Kanun’un öngördüğü asli ve sürekli istihdam şeklidir.
Memur ile idare arasındaki ilişki yasama organı tarafından hizmetin gereklerine uygun olarak düzenlenmektedir ve günümüzde kanuni bir statü ilişkisinin mevcut olduğu kabul edilmektedir. Kanun’un 4 üncü maddesine göre, devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetini yürütenler diğer bir ifadeyle bir kadroya bağlı olarak görevlendirilenler memur sayılır. İşçiler, Kanunda sayılan diğer istihdam biçimleri dışında kalan ve ilgili mevzuatı gereğince tahsis edilen sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan sürekli işçiler ile mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçici iş pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan geçici işçilerdir. İşçiler iş mevzuatına tabi olarak çalışır. İdare ile aralarındaki ilişki hizmet iş sözleşmesi ile belirlenir. (Bahtiyar Akyılmaz, Murat Sezginer, Cemil Kaya, Türk İdare
Hukuku, Seçkin Yayıncılık, 2014, s. 632-633 )
17. Doktrinde, İdarenin asli ve sürekli hizmetlerinin ancak memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle yürütüldüğü, Hukukumuza göre bu gibi asli ve sürekli görevlerin yürütülmesinin özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılan işçilere verilemeyeceği, asli ve sürekli hizmetleri yürütecek olan memur ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri yasa ile düzenleneceğine göre burada söz konusu olan memur ve diğer kamu görevlilerinin işçiler olamayacağı, çünkü burada idare ile memur ve diğer kamu görevlileri arasındaki ilişkinin yasal bir ilişki olduğu ve kamu hukukuna göre düzenlendiği ve statüter bir durumun söz konusu olduğu ifade edilmiştir. (Turgut Tan, İdare Hukuku, Turhan Kitabevi, 2016, s.499)
18. Anayasa Mahkemesi, benzer şekilde özel hukuk tüzel kişisi olan İller Bankası’na ilişkin 18/10/2012 tarihli ve 2012/29 E. 2012/155 K. Sayılı Kararında “…İller Bankası, 6107 sayılı
Kanun dışında Bankacılık Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde, özel hukuka ve özel işletmecilik esaslarına tabi olarak faaliyet yürüttüğünden, özel hukuk hükümlerine bağlı tutulan bu bankanın hizmeti Anayasa’nın 128. maddesi kapsamında genel idare esaslarına yöre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevlerden sayılamaz ve personeli de ayni madde kapsamında memur ya da diğer kamu görevlisi olarak değerlendirilemez.” denilerek özel hukuk tüzel kişiliği bünyesinde çalışan personelin memur ya da diğer kamu görevlisi olarak değerlendirilemeyeceğini açıkça ortaya koymuştur. Somut olayda, MKK’nin özel hukuk hükümlerine tabi anonim şirket statüsünde olması ve personelinin özlük haklarının da Yönetim Kurulunca çıkarılan Personel Yönergesine göre belirlenmesi sebebiyle başvuranın
Oda üyesi olup olmama hususunda serbestlik tanınan memur ya da diğer kamu görevlisi kapsamında olmadığı değerlendirilmektedir.
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Anayasa’nın 135 inci maddesi ve
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 33 üncü maddesi uyarınca
Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarına meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri hususunda serbestlik tanındığı, başvuranın ise Borsa
İstanbul Grup şirketi olan Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.’de sözleşmeli statüde “Veri Tabanı
Uzmanı” olarak çalışması sebebiyle asli ve sürekli bir görevde çalıştığı değerlendirilemeyeceğinden başvuranın Oda üyeliğinden ayrılma talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” kanunilik” ve “ölçülülük ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi