|
ÖZET: Başvuran, Elektrik Mühendisleri Odası’na üye olduğunu ve meslek odasına kayıt zorunluluğu gerektiren bir mühendislik faaliyeti yürütmediğini belirterek, üyelikten ayrılma talebinde bulunmuştur. İlgili oda, başvuranın talebini reddetmiş ve kamu kurumlarında çalışan mühendislerin üyelik zorunluluğu olmadığını ifade etmiştir. Başvuran, ayrıca SGK hizmet dökümünde “Satın Alma Uzmanı” olarak görev yaptığını ve bu pozisyonun mühendislik faaliyeti gerektirmediğini savunmuştur.
Oda, başvuranın çalıştığı firmanın özel bir şirket olduğunu ve bu nedenle mühendislik mesleğini icra eden bir pozisyonda olmadığını vurgulamıştır. Başvuranın, mühendislik bilgisi gerektiren bir işte çalışmadığına dair yapılan değerlendirmeler sonucunda, başvurunun hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın meslek odası üyeliğinin sonlandırılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın Elektrik Mühendisleri Odası’ndaki üyeliğinin sonlandırılması gerektiği belirtilmiş ve ilgili idarenin bu karara uyması için otuz gün süre verilmiştir. Bu süreçte, başvuranın hak arama özgürlüğü de korunmuş olup, gerekli işlemler yapılmadığı takdirde dava açma süresi yeniden başlayacaktır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/7371-S.22.11317
BAŞVURU NO : 2021/21173
KARAR TARİHİ : 08/06/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın oda üyeliğinden ayrılma istemi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 13/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuran başvurusunda; Elektrik Mühendisleri Odası’na üye olduğunu, 6235 sayılı TMMOB yasasının 33. maddesine göre meslek odasına kayıt zorunluluğu bulunan herhangi bir mühendislik faaliyetinin olmadığını, SGK hizmet dökümünden kontrol edildiğinde Satın
Alma Uzmanı (meslek kodu: 3323.05) olarak görev yaptığının açıkça görülmekte olduğunu, bu nedenle oda üyeliğinden ayrılma için iki kez Elektrik Mühendisleri Odası’na başvurduğunu, ancak oda tarafından talebinin reddedildiğini, ilgili tarih itibariyle oda aidat borcunun bulunmadığını iddia ederek, söz konusu oda üyeliğinin sonlandırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 07/03/2022 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası’nın 07/04/2022 tarihli ve – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan Elektrik Mühendisleri Odasının görevleri arasında, Türkiye’de faaliyet yürüten mühendislerin hak ve yetkilerinin korunması, haksız rekabetin önlenmesi, mesleğin toplum ve ülke yararlarına göre uygulanması ve geliştirilmesi, üyeleri ve halkla ilişkilerinde dürüstlüğün, ahlakın korunması, meslekle ilgili standartların, normların, yönetmelik ve teknik şartnamelerin sözleşme tiplerinin ve benzeri tüm bilimsel evrakı incelenmesi, bunların değiştirilmesi
geliştirilmesi ve yenilerin oluşturulması yolunda çalışmalar yapılması, meslek alanında üretilen ürün ve hizmetlerin kalitesinin geliştirilmesi için her türlü çalışma, denetimde bulunulmasının olduğu, 2.2. Meslek alanındaki bu disiplinin sağlanması amacıyla mühendislik faaliyeti yürütenlerin amaç ve örgütlenmesi, kanun ve yönetmelik ile düzenlendiği, bu amaçların gerçekleştirebilmesini sağlamak üzere
6235 Sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununun (TMMOB Kanunu) düzenlendiği, bu
Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.” 2.3. Ayrıca Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nde zorunlu üyeliğin kapsamının düzenlendiği, ilgili 2 nci maddeye göre; “Türkiye sınırları içinde Meslek ve sanatlarını yürütmeye yasal olarak yetkili, elektrik Yüksek Mühendisi, Elektronik Yüksek Mühendisi, Elektrik Mühendisi, Elektronik Mühendisi, Elektrik Elektronik Mühendisi, Biyomedikal Mühendisi, Bilgisayar Mühendisiyle Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Genel Kurulu kararı ile Elektrik
Mühendisleri Odasına girmeleri kabul edilenler Odanın üyesidirler ve bu Yönetmelik kapsamındadırlar”, yine Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin Zorunlu ve İhtiyari Üyelik Başlıklı 120 nci maddesinde ise; “Birlik Genel Kurulunda Elektrik Mühendisleri Odasına kayıt olmaları uygun görülen mesleklere mensup mühendis ve yüksek mühendislerden, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışanların üyelikleri isteklerine bağlıdır. Ancak, bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken Odaya kayıtlı üyelerin mesleki yetkileri ile haklarına sahip ve onların mesleki ödevleri ile yükümlüdürler. Bunların dışında kalan mühendis ve yüksek mühendislerin Odaya üyeliği zorunludur.” şeklinde açık düzenleme bulunduğu, 2.4. Buna göre, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan mühendis ve yüksek mühendisler hariç tüm mühendis ve yüksek mühendislerin Odaya kayıt yükümlülüğünün bulunduğu, 2.5. Kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan mühendis ve yüksek mühendislerin Odaya kayıt zorunluluğu bulunmamakta iken başvurucunun mevzuatta açıkça ve tahdidi olarak sayılan istisnalar arasında olmadığı, 2.6. Gerçekten de Odamız aleyhine açılan bir davada ekte sunduğumuz Ankara 15. idare Mahkemesi’nin
07.01.2021 tarih, 2020/639 E., 2021/115 K. sayılı ilamında ” uyuşmazlıkta her ne kadar davacı tarafından,
çalıştığı iş yerinde mühendislik faaliyeti sürdürmediği bu nedenle de Odaya üye olma zorunluluğunun bulunmadığı iddia edilerek dava konusu işlemin iptali istenilmekte ise de, davacını çalıştığı işyerinin 6235 sayılı Kanun’un ihtiyari üyelik için aradığı kamu kurum ve kuruluşu ya da iktisadi devlet teşekkülü veya kamu iktisadi kurulusu olma şartını taşımadığı açık olup, bu haliyle mühendislik faaliyeti yürüttüğü, dolayısıyla da Odaya kayıt olma zorunluluğu bulunduğu sabit olan davacının oda kaydının silinmesi istemiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulanmadığı sonucuna varılmıştır.
Nitekim, benzer bir uyuşmazlıkta Ankara 13. idare Mahkemesi’nin 28/02/2019 tarih E:2017/3169, K:2019/557 sayılı davanın reddine ilişkin kararına yapılan istinaf başvurusu Ankara Bölge idare
Mahkemesi 12. idari Dava Dairesi’nin 13/I1/20199 tarih ve E:2019/1851, K:2019/1975 sayılı kararıyla reddedilmiştir. Açıklanan nedenlerle, DAVANIN REDDİNE,” ifadeleri ile açıkça üyelikte aslolanın zorunlu olduğu hususu vurgulanarak Odaları lehine karar verildiğini, anılan kararın Ankara Bölge idare
Mahkemesi 12. idari Dava Dairesi 2021/882., 2021/1078 K. sayılı ve 20/l0/202l tarihli kararı ile
ONANARAK kesinleştiği, 2.7. SGK Hizmet Dökümünde başvuranın Meslek Kodu “3323.05′ olarak belirtilmiş olup işbu kodun ISCO-
08 Kod sınıflandırmasına göre Satın Alma Uzmanı meslek kodu olduğunu,
2.8. …özel bir teknoloji firmasında satın alma uzmanı olarak çalışan şikayetçinin bu işi ifa edebilmesi için mühendislik bilgi ve becerisini haiz olması gerektiğini,”
Belirtilmiştir.
3. Başvuranın satın alma uzmanı olarak çalışmasının mühendislik faaliyeti olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin tespiti amacıyla 20/05/2022 tarih ve sayılı yazımız ile Turkcell
İletişim Hizmetleri A.Ş.’den bilgi belge talebinde bulunulmuş olup anılan kurumun 31/02/2022 tarihli cevabi yazısında özetle; “ 3.1. Şirketimiz bünyesinde “Satın Alma Uzmanı” pozisyonda görev yapılması için elektrik ve elektronik mühendisi ya da mühendis olma zorunluluğu bulunmamaktadır.
3.2. Şirketiniz bünyesinde “Satın Alma Uzmanı” pozisyonunda görev yapan personel arasında mühendis olmayan kişiler de mevcuttur.
3.3. Satın Alma Uzmanı pozisyonun görev tanımı arasında yer alan işler genel itibarıyla Turkcell ve Grup şirketleri adına tasarruf oranlarını belirler ve yıl içinde yapılan her alımda bu hedefe yönelik tasarruf fırsatlarının sorgular, yılsonu hedefinin gerçekleşmesini sağlar, Bütçesi dahilinde sorumlu olduğu alım kategorilerinin malzeme/hizmet ihtiyacı olan doğru ürünü doğru zamanda optimum maliyet seviyesinde tedarik edilmesinden sorumludur, Satın alma planı doğrultusunda fiyat, tedarikçi araştırmalarını yapar, Turkcell satın alma prensip ve politikaları doğrultusunda tedarikçi seçimi ve değerlendirilmesi faaliyetlerini yürütür. İdari şartnameleri hazırlayarak, teklif isteme dokümanını oluşturur, yayınlar ve teklifleri alır, Satın alınacak mal, hizmet standartları doğrultusunda tedarikçi seçimini yapar ya da öngörülen tedarikçi ile teklif alma sürecini yürütür, Sözleşmeleri, satın alınacak mal ve hizmet standartlarına, temel finansman ve mevzuatlarına, onaylanmış satın alma taleplerine uygun olarak hazırlar, Karar verilen şartlar doğrultusunda siparişi oluşturur ve tedarikçiye gönderir, Ödeme işlemleri, sözleşme güncellenmesi ve tedarikçi destek hizmetleri konularında için Finans Bölümü ile birlikte çalışır, Değişen şartlar, yasa/tüzükler, satın alma prensip ve Politikaları doğrultusunda sözleşme sahibi bölümün güncelleme talebi olması durumda, sözleşmelerin güncelliğini sağlar ve söz konusu işlerin yapılabilmesi için mühendis olma zorunluluğu bulunmamaktadır.”, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4.2. “D. Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” “1. Genel ilkeler” başlıklı 128 inci maddesinde; “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür.” 4.3. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.
Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.” 5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 14.07.1965 tarih ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “İstihdam Şekilleri” başlıklı 4 üncü maddesinde; “A) Memur: Mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler, bu Kanunun uygulanmasında memur sayılır.
Yukarıdaki tanımlananlar dışındaki kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibi işlerde görevli ve yetkili olanlar da memur sayılır.
… D) İşçiler: (Değişik 1. cümle: 04.04.2007-5620 S.K/Madde 4) (A), (B) ve (C) fıkralarında belirtilenler dışında kalan ve ilgili mevzuatı gereğince tahsis edilen sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan sürekli işçiler ile mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçici iş pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan geçici işçilerdir. Bunlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.
7. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun; 7.1. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Kamu
Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.”,
7.2. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmeyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 8. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Ana Yönetmeliğinin; 8.1. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar.
b) Kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının, meslek ve ihtisaslarıyla ilgili Odaya girmeleri, isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar, görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileri ile haklarına sahip ve onların ödev ve sorumlulukları ile yükümlüdürler.”, 8.2. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 8.3. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana
Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 9. 10.03.2003 tarih ve 25044 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Elektrik Mühendisleri
Odası Ana Yönetmeliği’nin; 9.1. “Üyelik” başlıklı 8 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Odaya asıl üye olabilmek için Türkiye
Cumhuriyeti uyruklu olmak ve Türkiye sınırları içinde mühendislik öğretimi yapan kurumlarca verilen lisans diplomasına veya fakülte yönetim kurulu kararına istinaden verilen mezuniyet belgesine, yurtdışındaki üniversitelerden mezun olanlar için ise yetkili mercilerce onaylanmış denklik belgesine sahip olmak gerekir.”, 9.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını yürütmeye yasal olarak yetkili, elektrik yüksek mühendisi, elektronik yüksek mühendisi, elektrik mühendisi, elektronik mühendisi, elektrik-elektronik mühendisi, biyomedikal mühendisi ve bilgisayar mühendisi ile Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Genel Kurulu kararı ile Elektrik Mühendisleri Odasına girmeleri kabul edilenler Odanın üyesidirler ve bu Yönetmelik kapsamındadırlar.” 9.3. “Üye Görev ve Sorumlulukları” başlıklı 9 uncu maddesinde; “Odaya kayıtlı her üyenin; a) 6235 sayılı TMMOB Kanunu, 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun ve diğer ilgili kanunlar ile Birlik Ana Yönetmeliği, Oda Ana Yönetmeliği ve diğer yönetmeliklerin öngördüğü hükümlere uyması, …
f) Oda Genel Kurulunca belirlenen Oda üyelik ödentilerini ödemesi gerekir.” 9.4. “Üyelikten çıkma” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Üyelikten ayrılmak üzere Oda Yönetim
Kuruluna yazılı olarak başvuranlar, 55 inci madde hükümleri gereğince üyelikten çıkarılanlar ve ölen üyelerin Oda ile ilişkisi kesilir. Ölen üye dışındakilerden aidat borçları tahsil edilir ve kimlik kartları geri alınır.”, 9.5. “Zorunlu ve İhtiyari Üyelik” başlıklı 120 inci maddesinde; “Birlik Genel Kurulunda
Elektrik Mühendisleri Odasına kayıt olmaları uygun görülen mesleklere mensup mühendis ve yüksek mühendislerden, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve süreli görevlerde çalışanların üyelikleri isteklerine bağlıdır. Ancak, bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken Odaya kayıtlı üyelerin mesleki yetkileri ile haklarına sahip ve onların mesleki ödevleri ile yükümlüdürler. Bunların dışında kalan mühendis ve yüksek mühendislerin
Odaya üyeliği zorunludur.” 9.6. “Hüküm Bulunmayan Haller” başlıklı 128 inci maddesinde; “Bu Ana Yönetmelikte hüküm bulunmayan, açıklığı yeterince anlaşılamayan ya da çelişkili durumların ortaya çıktığı konularda Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği hükümleri geçerlidir.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) üyesi olan başvuran, mühendislik faaliyeti yerine getirmediği gerekçesiyle üyelikten ayrılma talebinin kabul edilmesini talep etmektedir.
12. Anayasanın 135 inci maddesi uyarınca; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan kamu tüzel kişilikleri olduğu, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamda, 6235 sayılı
TMMOB Kanunu ile Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da mesleki
faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulmuştur. 6235 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uyarınca ülkemizde mühendislik mensuplarının mesleklerinin icrasını gerektiren işlerle meşgul olabilmeleri için ihtisaslarına uygun bir odaya kaydolmaları ve üyelik vasfını korumaları gerekmektedir.
Kanunda kamu kurumu ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışan mühendis ve mimarlık meslekleri mensuplarına ise
Oda üyesi olup olmama hususunda serbestlik tanınmıştır. TMMOB Ana Yönetmeliği’nin 110 uncu maddesinde; diploma alarak ülkemizde mesleklerini uygulayabilecek duruma gelen mühendislerin hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmaları gerektiği, 114 üncü maddesinde ise kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin belirtilen şartları yerine getirmeleri halinde
Odadan ayrılabilecekleri düzenlenmiştir. Benzer şekilde TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin 120 inci maddesinde, mühendis ve yüksek mühendislerden, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışanların üyelikleri isteklerine bağlı olduğu hüküm altına alınmıştır.
13. Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerden, başvuranın 12/07/2021 tarihli dilekçesi ile oda mühendislik faaliyeti yapmadığı iddiasıyla oda kaydının silinmesi için Elektrik mühendisleri odasına başvuruda bulunduğu, adı geçen oda 31/08/2021 tarih ve sayılı yazısında “Kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan mühendis ve yüksek mühendislerin Odaya kayıt zorunluluğu bulunmamakta iken başvurucunun mevzuatta açıkça ve tahdidi olarak sayılan istisnalar arasında olmadığı,” gerekçesiyle başvuranın talebini reddettiği görülmüştür. Elektrik Mühendisleri Odasının Kurumumuza hitaben yazdığı cevabi yazıda ise buna ek olarak “Kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan mühendis ve yüksek mühendislerin Odaya kayıt zorunluluğu bulunmamakta iken başvurucunun mevzuatta açıkça ve tahdidi olarak sayılan istisnalar arasında olmadığı,” ve “özel bir teknoloji firmasında satın alma uzmanı olarak çalışan şikayetçinin bu işi ifa edebilmesi için mühendislik bilgi ve becerisini haiz olması gerektiğini,” belirtilmiştir.
14. Dosya kapsamının incelenmesinden; başvuranın çalıştığı Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin özel hukuk hükümlerine tabi anonim şirket statüsünde olması sebebiyle başvuranın Oda üyesi olup olmama hususunda serbestlik tanınan memur ya da diğer kamu görevlisi kapsamında olmadığı değerlendirilmiştir.
15. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 33’üncü maddesi “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.” Hükmünü amirdir. Madde ile mühendis ve mimarlar için
“mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle” ilgili faaliyette bulunmaları halinde odaya kayıt zorunluluğu getirilmiştir. Kanundaki bu ifadeyi “Mesleği yapmayı gerektiren işler” olarak anlamak mümkündür. Bu durumda mühendislik mesleğini yapmayı gerektiren işler açısından odaya kayıt zorunlu iken mühendislik mesleğini yapmayı gerektirmeyen işler yönünden ise odaya kayıt zorunlu olmayacaktır. Bu vesileyle bu türden uyuşmazlıklarda, her somut olay yönünden, oda üyeliğinden çıkma talebinde bulunan kişinin yaptığı işin mühendislik mesleğini gerektiren bir iş olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
16. Başvuranın Turkcell İletişim Hizmetleri Anonim Şirketi bünyesinde “Satın alma uzmanı” olarak görev yaptığı anlaşılmaktadır.
17. Turkcell İletişim Hizmetleri Anonim Şirketinin cevabi yazısında; “Satın Alma Uzmanı” pozisyonda görev yapacak kişiler için elektrik ve elektronik mühendisi ya da mühendis olma zorunluluğu bulunmadığı, şirket bünyesinde “Satın Alma Uzmanı” pozisyonunda görev yapan personel arasında mühendis olmayan kişilerin de mevcut olduğu ifade edilmiştir. Yine aynı cevabi yazıda satın alma uzmanı pozisyonunun iş tanımı “Satın Alma Uzmanı pozisyonun görev tanımı arasında yer alan işler genel itibarıyla Turkcell ve
Grup şirketleri adına tasarruf oranlarını belirler ve yıl içinde yapılan her alımda bu hedefe yönelik tasarruf fırsatlarının sorgular, yılsonu hedefinin gerçekleşmesini sağlar, Bütçesi dahilinde sorumlu olduğu alım kategorilerinin malzeme/hizmet ihtiyacı olan doğru ürünü doğru zamanda optimum maliyet seviyesinde tedarik edilmesinden sorumludur, Satın alma planı doğrultusunda fiyat, tedarikçi araştırmalarını yapar, Turkcell satın alma prensip ve politikaları doğrultusunda tedarikçi seçimi ve değerlendirilmesi faaliyetlerini yürütür. İdari şartnameleri hazırlayarak, teklif isteme dokümanını oluşturur, yayınlar ve teklifleri alır, Satın alınacak mal, hizmet standartları doğrultusunda tedarikçi seçimini yapar ya da öngörülen tedarikçi ile teklif alma sürecini yürütür, Sözleşmeleri, satın alınacak mal ve hizmet standartlarına, temel finansman ve mevzuatlarına, onaylanmış satın alma taleplerine uygun olarak hazırlar, Karar verilen şartlar doğrultusunda siparişi oluşturur ve tedarikçiye gönderir, Ödeme işlemleri, sözleşme güncellenmesi ve tedarikçi destek hizmetleri konularında için Finans Bölümü ile birlikte çalışır, Değişen şartlar, yasa/tüzükler, satın alma prensip ve Politikaları doğrultusunda sözleşme sahibi bölümün güncelleme talebi olması durumda, sözleşmelerin güncelliğini sağlar ve söz konusu işlerin yapılabilmesi için mühendis olma zorunluluğu bulunmamaktadır.” şeklinde ifade edilmiştir.
17.1. İş tanımında özetle, tasarruf, mal ve hizmet teminine yönelik işlemler, alınacak mal ve hizmetlerle ilgili fiyat ve tedarikçi araştırması, tedarikçi seçimi, satın alma sürecinde kullanılacak evrakları(şartname vs.), sözleşme hazırlama, sipariş verme, ödeme işlemleri, sözleşmeleri kanuna ve mevzuata göre güncelleme gibi işler yer almaktadır. Satın alınacak ürün ve hizmetler yönünden belli bir oranda teknik bilgi sahibi olmak gerekse de fiyat araştırma, ürünü en uygun maliyetle alma, tedarikçi seçme, tedarikçilerle görüşme, satın alamaya yönelik şartname ve sözleşme evrakları düzenleme gibi pazarlama, satış ve pazarlama, iktisat, işletme, hukuk ve diğer alanlara yönelik belli oranda bilgi sahibi olmak da gerekmektedir.
18. 6235 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesi ile TMMOB Ana Yönetmeliği’nin 109/1-a ve TMMOB
Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin 120/1 maddeleri uyarınca kanunda belirtilen istisnai durumlar haricinde mühendislik mesleğinin icrasını gerektiren işleri yapabilmek için ilgili odaya kayıt zorunludur. Odaya kayıt zorunluluğu ve istisnaları değerlendirilirken oda kaydını sonlandırmak isteyen kişinin yaptığı işin mühendislik mesleğinin icrasını gerektiren bir iş olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
19. Uyuşmazlığın çözümü için, TMMOB Ana Yönetmeliğinin oda üyeliğinden ayrılmayı düzenleyen 114/1 maddesinin değerlendirilmesi gerekir. Madde kapsamında başvuranın “kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve süreli görevlerde çalışan” kişi olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Başvuranın “silahlı kuvvetler mensubu” olması da söz konusu değildir. Ancak TMMOB Ana Yönetmeliğinin 114/1’deki “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, ….. üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek,
gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler.” ifadesi bakımından başvuranın durumunun değerlendirilmesi gerekmektedir. Burada Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen kişinin oda üyeliğini sonlandırmasına imkan tanınmıştır. Ancak başvuran ile Oda arasındaki uyuşmazlık, başvuranın halihazırda yaptığı işin mühendislik faaliyeti olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.
Anayasanın “Çalışma ve sözleşme hürriyeti”ni düzenleyen 48/1 maddesinde “Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir.” ifadesi ile dilediği alanda çalışma hakkı güvenceye bağlanmıştır.
20. Başvuruya konu olayda, başvuran ve bağlı çalıştığı şirket tarafından başvuranın yerine getirdiği iş mühendislik faaliyeti olarak görülmediği gibi objektif olarak bakıldığında da birden çok disiplini ilgilendiren ve kendine özgü özellikleri olan satın alma uzmanlığının mühendislik faaliyeti olarak değerlendirilmesi mümkün görünmemektedir. Sonuç olarak, başvuranın oda üyeliğinde ayrılma isteminin reddine dair idare işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirildiğinden başvuranın meslek odası üye kaydının silinmesi hususunda TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Başkanlığına tavsiyede bulunulması gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana itiraz ve şikayet mercii ve süresi bildirildiğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı, başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde Kurumumuza gönderilmediği, bu nedenle “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranılmadığı, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa)
arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın meslek odası üye kaydının silinmesi hususunda TMMOB ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ
ODASI BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, TMMOB
Elektrik Mühendisleri Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna;
Kararın BAŞVURANA, TMMOB ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA ve bilgileri için TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi