|
ÖZET: Başvuran, 20 Mart 2017 tarihinden itibaren Gıda Mühendisleri Odası üyeliğinin sonlandırılmasını ve herhangi bir borcunun bulunmadığını talep etmiştir. 1999 yılında Odaya üye olan başvuran, 2014 yılında üyelikten ayrılma isteğini bildirmiş, ancak Oda tarafından gerekli belgeleri sunmadığı gerekçesiyle istifası işleme alınmamıştır. 2017 yılında aidat borcunu ödeyerek tekrar istifa talebinde bulunmuş, ancak bu talep de Oda yönetimi tarafından reddedilmiştir. Başvuran, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonunda çalıştığı için gıda mühendisliği mesleğini icra etmediğini belirtmektedir.
Oda, başvuranın üyelikten ayrılma talebini, Türkiye’de mühendislik mesleklerinin icrası için Odaya üye olma zorunluluğuna dayandırarak reddetmiştir. Ancak, başvuranın mesleki etkinliğini sürdürmediği ve Oda’nın kuruluş amaçlarından fayda sağlamadığı göz önüne alındığında, bu durumun hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın istifa talebinin kabul edilmesi gerektiğini ve üyelik ödentilerinin ödenmiş olması şartının yasal dayanaktan yoksun olduğunu belirtmiştir. Sonuç olarak, Gıda Mühendisleri Odası’nın başvuranın üyelikten ayrılma talebini kabul etmesi ve ilgili yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği tavsiye edilmiştir. Bu kararın, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığına ve Gıda Mühendisleri Odası Başkanlığına tebliğ edilmesi gerekmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/837-S.20.1342
BAŞVURU NO : 2019/13171
KARAR TARİHİ : 17/01/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞI
GIDA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın 20 Mart 2017 tarihi itibarıyla Oda üyeliğinin sonlandırılması ve Odaya herhangi bir borcunun olmadığının tarafına bildirilmesi yönündeki talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 26/07/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan ; 1999 yılında TMMOB Gıda
Mühendisleri Odasına üye olduğunu, 2003 yılı Eylül ayına kadar devlet memuru olarak çalışıp söz konusu tarihten sonra Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonunda çalışmaya başladığını, AB
Türkiye Delegasyonunun uluslararası bir kuruluş olduğunu ve hiçbir şekilde mesleki oda üyelik zorunluluğu gerektirmediğini ve söz kuruluşta mesleğini icra edebileceği bir görevinin bulunmadığını, 5 Haziran 2014 tarihinde Oda üyeliğinden ayrılmak üzere istifa dilekçesini gerekli evraklar ile birlikte Odaya sunduğunu, talebine herhangi olumsuz bir dönüş yapılmadığı için Oda üyeliğinin sonlandırıldığını düşündüğünü, 2017 yılı Mart ayında aktif olarak kullanmadığı adresine gelen e-posta ile Oda tarafından kendisinden aidat talep edilmeye devam edildiğini fark ettiğini, 20 Mart 2017 tarihinde Oda ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde talebinin işleme konulabilmesi için yeniden dilekçe yazmasının ve 2014 yılı Haziran ayından itibaren aidat borcunu ödemesinin istendiğini, bunun üzerine biriken 649 TL tutarındaki aidat borcunu ödeyerek istifa dilekçesini gerekli evraklarla 20 Mart 2017 tarihinde Odaya e-posta ekinde sunduğunu, Oda tarafından herhangi bir dönüş yapılmaması ve e-postalarına cevap verilmemesi üzerine istifa talebinin kabul edildiğini düşündüğünü, 2018 yılı Aralık ayında halen kendisinden aidat talep edilmesi üzerine Oda ile temasa geçtiğini, kendisine Yönetim
Kurulunun 2017 yılı Haziran ayında kendisinden 657 sayılı Kanuna tabii olduğuna dair yazı istendiğinin ve bu talebi karşılamadığı için talebinin reddedildiğinin ifade edildiğini, 2014 yılında sunduğu istifa dilekçesinin 3 yıl işleme konulmamasının ve 2017 yılında eksik belge olduğunun kendisine resmi tebligat yapılmamasının usulen yanlış olduğunu, söz konusu mektubun kendisine 2018 yılı Aralık ayında e-mail ile tebliğ edildiğini, istifa talebinin reddi kararına 16 Ocak 2019 tarihinde Oda yönetimine gönderdiği e-posta ile itiraz ettiğini ancak itirazının reddedildiğini, bunun üzerine 13 Şubat 2019 tarihinde Oda Genel Kuruluna itiraz ederek gıda mühendisliği mesleğini icra etmediğini, işyerinin yabancı misyon olması sebebiyle hukuken ülke toprakları dışında çalışan kişi statüsünde bulunduğunu belirten bir dilekçe sunduğunu ancak cevap alamadığını, halen kendisinden biriken aidat borcunu ödemesinin talep edildiğini ifade ederek 20 Mart 2017 tarihi itibarıyla Oda üyeliğinin sonlandırılmasını ve Odaya herhangi bir borcunun olmadığının tarafına bildirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 29/08/2019 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden TMMOB Gıda Mühendisleri Odasının 26/09/2019 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın 20/03/1999 tarihi itibarıyla Odalarına üye olduğu, Başvuranın 28/02/2014 tarihinde 65,50 TL, 31/03/2014 tarihinde 65,50 TL, 20/03/2017 tarihinde 649,00 TL aidat ödemesinde bulunduğu, 2.2. Başvuranın 05/06/2014 tarihinde Odalarına gönderdiği e-posta ile üyelikten ayrılma isteğini bildirdiğini, konuya ilişkin olarak başvuranın adresine gönderilen 07/06/2014 tarihli e-posta ile başvuranın yazılı olarak başvurması, çalıştığı işyerinden yazı ile aidat borcunun ödendiğine dair dekontu ibraz etmesi gerektiğinin bildirildiği, bunun üzerine başvuranın 20/06/2014 tarihinde kayıt altına alınan dilekçesi ile yazılı olarak üyelik iptal talepli dilekçesini ilettiği, ekinde üye kartı ile işyerinden alınmış görev yazısını Odaya sunduğu ancak biriken aidat borcunun ödendiğine dair dekontu sunmadığı ve ilerleyen günlerde aidat borcunu ödemediği için istifa dilekçesinin işleme alınamadığı, 2.3. Biriken aidat borcu nedeniyle 19/11/2016 tarih ve yazıları ile başvurana borç ihtarnamesi gönderildiği, söz konusu yazının 25/11/2016 tarihinde teslim alındığı, başvuranın 20/03/2017 tarihinde gönderdiği e-posta ile tekrar dilekçe göndererek üyelik iptal başvurusunu yinelediği, başvuruya istinaden başvuranın üyelik sonlandırma talebinin uygun görülmediğini bildirir 13/06/2017 tarih ve 2017/617 sayılı yazının başvurana gönderildiği ve 18/07/2017 tarihinde teslim alındığı, 2.4. 04/12/2018 tarihinde tüm üyelere e-posta yoluyla gönderilen aidat borç tutarlarını bildirir hatırlatma yazılarına istinaden başvuranın muhasebe ve evrak birimi çalışanları ile bir dizi görüşme gerçekleştirdiği, Odalarının 13/06/2017 tarih ve sayılı yazısının eline geçmediğini belirtmesi üzerine söz konusu yazının imzasız Word formatındaki kopyasının eposta yoluyla başvurana iletildiği, başvuranın 16/01/2019 tarihli e-posta ile söz konusu karara itiraz ettiği, Odalarının 31/01/2019 tarih ve sayılı yazısı ile AB Türkiye
Delegasyonunda 657’ye tabi olarak çalışmadığı gerekçesiyle talebinin reddedildiğinin bildirildiği, başvuranın 13/02/2019 tarihli e-posta ile Yönetim Kurulu kararına bir kez daha itiraz ettiği ancak Odalarının 03/09/2019 tarih ve sayılı yazı ile reddedildiği, başvuran tarafından Oda Genel Kuruluna hitaplı veya Oda Genel Merkezine sunulmak üzere bir yazı gönderilmediği, 2.5. Anayasanın 135. maddesi, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu’nun 33. maddesi, TMMOB Ana Yönetmeliği’nin 99, 109 ve 114. maddesi, TMMOB
Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 9 ve 79. maddesinde konuya ilişkin düzenlemelerin yer aldığı, 2.6. 12. Olağan Genel Kurulunda alınan kararla üyelik aidat tutarının aylık 12 TL, yıllık 144
TL olarak belirlendiği, 2.7. Şikayet konusu talebin çözümüne ilişkin olarak başvuranın Oda Genel Kuruluna itiraz hakkının bulunduğu, başvuru konusu talebe ilişkin yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış dava bulunmadığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.…Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar…”, 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ”, 3.3. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir.”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun; 5.1. 30 uncu maddesinde; “Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemiyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”, 5.2. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.”, 6. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin; 6.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99 uncu maddesinde; “ (1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2)
Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır.
(3) Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır…”, 6.2. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar.”, 6.3. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 6.4. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda
Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 7. 24/09/2006 tarih ve 26299 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin; 7.1. “Kuruluş” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Yurt içinde gıda mühendisliği eğitimi veren kurumların fakülte ve bölümlerinden mezun olan veya yurt dışında gıda mühendisliği eğitimi veren kurumlardan mezun olan ve diplomasının denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanan, Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını uygulamaya yasal olarak yetkili olup, mesleksel çalışmalarda bulunan tüm mühendisler ve yüksek mühendisleri içinde toplayan, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununa göre kurulmuş, kamu tüzel kişiliğine sahip Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası, bu Yönetmelik hükümlerine tabidir.” 7.2. “Odanın amaçları” başlıklı 7 inci maddesinde;
“(1) Odanın amaçları şunlardır:
a) Ülke, toplum ve üyelerin yararları doğrultusunda, yurdun doğal kaynaklarının işletilmesini, üretimin ve kalitenin arttırılmasını, gıda sanayinin ulusal çıkarlara uygun yönde gerçekleşmesini ve mesleğin gelişmesini sağlamak amacıyla gerekli inceleme ve araştırmaları yapmak ve önerilerde bulunmak, b) Meslek, ülke ve üye çıkarlarını korumak için resmi makamlar ve özel kuruluşlarla işbirliği yapmak, önerilerde ve girişimlerde bulunmak, gerektiğinde çalışma alanına ilişkin olarak yasal yollara başvurmak, c) Oda etkinliklerini ilgilendiren kanun, tüzük ve yönetmeliklerin hazırlanması, değiştirilmesi konusunda Birliğe ve resmi makamlara önerilerde bulunmak, ç) (Değişik bend: 14/04/2007 – 26493 S. R.G. Yön./1. md.) Meslekle ilgili standartları, normları, teknik şartnameleri, sözleşme tiplerini, ihale dosyaları, proje, etüt, fizibilite işleri incelemek ve onaylamak; bilirkişilik, ekspertiz ve kapasite raporları gibi teknik ve benzeri tüm bilimsel evrakı hazırlamak, hazırlatmak, incelemek ve bunları onaylamak, bu konularda başka kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak, üyelerce ve diğer kuruluşlarca hazırlanmış olanları incelemek, geliştirmek, değişiklikler yapmak, uygulanmasını denetlemek ve yenilerinin oluşturulması yolunda ülke ve toplum yararına çalışmalar yapmak, d) Oda uzmanlık alanlarına giren konularda üyelerine, gerçek ve tüzel kişilere yönelik eğitim hizmetleri sunmak, kurslar, ulusal ve uluslararası fuarlar, seminerler, kongreler, sergiler ve benzeri etkinlikler düzenlemek, katılanlara sertifika vermek, e) Her türlü bilimsel ve mesleki yayınlar yapmak, f) Bilirkişilik hizmeti yapacak üyeleri belirleyerek, ilgili resmi ve özel kuruluşlara bildirmek, g) Meslek alanındaki gelişme ve yenilikleri izlemek ve yaymak, bu amaçla yurt içi ve dışındaki meslek kuruluşları ile ilişki kurmak, ortak çalışmalar yapmak, yurt içi ve dışında gıda mühendisliğini ve gıda mühendislerini temsil etmek, ğ) Gıda mühendisliği eğitimi veren kuruluşlarla işbirliği yaparak meslek elemanlarının eğitimleri konusunda öneri ve yardımlarda bulunmak, h) Üyelerin meslek çalışmalarında uymak zorunda oldukları kuralları saptamak, mesleki denetimi sağlamak üzere yönetmelikler hazırlamak, ı) Üniversiteler ile gıda sanayi arasında işbirliği sağlamak ve bu konuda etkinlikler düzenleyerek ortak çalışmalarda bulunmak, i) Üyelerin iş güvenliği ve sosyal güvenliğinin sağlanması, demokratik hak ve özgürlüklerinin korunması için girişimlerde bulunmak, üyeler arasında dayanışmayı sağlamak ve üyelerin mesleki onurunun ve saygınlığının korunması için gereken önlemleri almak, aykırı davranışları izleyerek gerekli disiplin uygulamalarını yapmak, j) Üyelerin mesleki ve üyelik özgeçmişleri ile ilgili bilgileri toplayıp korumak, k) TMMOB’nin çalışmalarına katılarak, Odayı ilgilendiren amaçlarının gerçekleşmesini sağlamak, l) Üyelerin iş ve toplumsal güvenliklerini sağlayıcı çalışmalar yapmak, gerekli önlemleri almak ve kişisel özelliklerine göre istihdam süreçlerine katkıda bulunmak ve gıda mühendislerinin asgari ücretlerini belirleyerek yayımlamak, m) Toplumun gıda güvencesini ve güvenli gıdaya erişmesini sağlamak üzere her türlü girişimde bulunmak, çalışma yapmak ve politikalara yön vermek, n) Toplumun bilinçli gıda tüketimi konusunda bilgilendirilmesi ve eğitimi için her türlü çalışmayı yapmak, o) Gıda sanayi ürünlerinin üretiminde kalite anlayışının gelişmesini sağlamak amacıyla her türlü girişimde bulunmak, bu amaçla yapılacak çalışmaları yönlendirmek ve kontrol etmek, tüketicilerin korunmasına yönelik her türlü girişimde bulunmak.” 7.3. “Üye olma zorunluluğu” başlıklı 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında; “Üyelik için aşağıdaki hükümler geçerlidir; a) Gıda mühendisleri, Türkiye’de gıda mühendisliği mesleğinde çalışabilmek için, Odaya üye olmak ve üyelik koşullarını korumak zorundadır.
b) Kamu kurum ve kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan gıda mühendislerinin
Odaya üye olmaları isteklerine bağlıdır. Ancak, bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileri ve haklarına sahip, onların ödev ve sorumlulukları ile yükümlüdür.
c) Askerlik yükümlülüğünü yerine getirmekte olan üyelerin üyelikleri, askerlik hizmetleri süresince askıda kalır. Bu durum, ilgililerin kanunlardan doğan diğer mesleki yükümlülüklerini ve haklarını ortadan kaldırmaz. Önceden haber vermeleri ve dönüşlerinde belgelendirmeleri kaydıyla, askerlik süresince üyelik ödentileri alınmaz.
ç) Silahlı Kuvvetler mensupları Odaya üye olamaz ve organlarında görev alamazlar. Ancak, üye olmamaları kanunlarda belirtilen diğer koşullara uymak kaydıyla meslekleriyle ilgili görevlerde çalışmalarına, mesleki hizmetleri yürütmelerine, yetkilerini kullanmalarına, mesleki eğitim ve öğretim yaptırmalarına, kurum amirlerinin izniyle kuruluşun bilimsel çalışmalarına katılmalarına, mesleki kural ve koşullara uyma yükümlülüklerine, haklarında Onur
Kurullarınca disiplin cezası uygulanmasına, özel kanunların öngördüğü koşullarla mesleklerini serbestçe uygulamalarına resmi ya da özel bir görev almalarına engel oluşturmaz.” 7.4. “Üyelerin görev ve sorumluluğu” başlıklı 10 uncu maddesinin (e) bendinde; “(1) Oda üyelerinin; Oda Genel Kurulunca belirlenen üyelik aidatlarını zamanında ödemesi … gerekir” 7.5. “Üyelikten çıkarılma ve ayrılma” başlıklı 11 inci maddesinin 2 inci fıkrasında; “Herhangi bir nedenle meslek etkinliğini sürdürmek istemeyenler ile kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu, Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üyelik kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir. Ayrılma isteği kabul edilmeyen üyenin, Oda Genel Kuruluna itiraz hakkı vardır.” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere; Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonunda
Tarım ve Balıkçılık Sektör Yöneticisi olarak çalıştığını ve gıda mühendisliği mesleğini icra etmediğini belirterek 20 Mart 2017 tarihi itibarıyla Oda üyeliğinin sonlandırılmasını ve Odaya herhangi bir borcunun olmadığının tarafına bildirilmesini talep etmektedir.
10. Anayasanın 135 inci maddesi uyarınca; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulacak kamu tüzel kişilikleri olduğu düzenlenmiştir. Bu kapsamda,
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ile Türkiye sınırları içinde meslek
ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da mesleki faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulmuştur. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca ülkemizde mühendislik mensuplarının mesleklerinin icrasını gerektiren işlerle meşgul olabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmaları ve üyelik vasfını korumaları gerekmektedir. Yine Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin 110 uncu maddesinde; diploma alarak ülkemizde mesleklerini uygulayabilecek duruma gelen mühendislerin hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmaları gerektiği düzenlenmiştir. Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 9 uncu maddesinde gıda mühendislerinin Türkiye’de gıda mühendisliği mesleğinde çalışabilmek için Odaya üye olmak ve üyelik koşullarını korumak zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.
11. TMMOB Gıda Mühendisleri Odasının 26/09/2019 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinden başvuranın 05/06/2014 tarihinde Odaya gönderdiği e-posta ile üyelikten ayrılma isteğini bildirdiği, konuya ilişkin olarak başvuranın e-posta adresine Oda tarafından gönderilen 07/06/2014 tarihli e-posta ile başvuranın istifa talebini yazılı olarak ekinde çalıştığı işyerinden yazı ile iletmesi ve 649 TL tutarında aidat borcunun ödendiğine dair dekontu ibraz etmesi gerektiğinin bildirildiği, bunun üzerine başvuranın 20/06/2014 tarihinde kayıt altına alınan dilekçesi ile yazılı olarak üyelik iptal talepli dilekçesini ilettiği, ekinde üye kartı ile işyerinden alınmış görev yazısını Odaya sunduğu ancak biriken aidat borcunun ödendiğine dair dekontu sunmadığı ve ilerleyen günlerde aidat borcunu ödemediği için istifa dilekçesinin işleme alınamadığı görülmüştür. Başvuranın biriken 649 TL tutarında biriken aidat borcunu ödeyerek 20/03/2017 tarihli dilekçesi ile Oda üyeliğinden istifa talebini yinelediği ancak bu defa istifa talebinin Yönetim Kurulunca uygun bulunmadığı anlaşılmıştır.
12. Gıda Mühendisleri Odası başvuranın oda üyeliğinden ayrılma yönündeki talebini reddederken gerekçesini; Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri için ihtisaslarına uygun bir odaya kaydolmalarını ve azalık vasıflarını korumalarını zorunlu kılan 6235 sayılı TMMOB
Kanunu’nun 33 üncü maddesi ile gıda mühendislerinin Türkiye’de gıda mühendisliği mesleğinde çalışabilmek için Odaya üye olmaları ve üyelik koşullarını korumalarını zorunlu kılan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin
9 uncu maddesine dayandırmaktadır. Oda Yönetim Kurulunun başvuranın istifa talebini
Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonunda 657’ye tabi olarak çalışmadığı gerekçesiyle reddettiği anlaşılmaktadır.
13. Meslek Odası üyeliğinden istifa edilmesine ilişkin olarak ilgili mevzuat hükümlerinin incelenmesinden; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan üyeler, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler ile herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen üyelerin ilgili şartları sağlamak kaydı ile Odadan ayrılabileceklerinin düzenlendiği, benzer düzenlemeye Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin; 11 inci maddesinin 2 inci fıkrasında da yer verildiği görülmektedir.
14. Başvuranın Kurumumuza sunduğu bilgi ve belgelerden, 1999 yılında Hacettepe
Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümünde Araştırma Görevlisi olarak çalışmakta iken
TMMOB Gıda Mühendisleri Odasına üyelik kaydı yaptırdığı, 1 Eylül 2003 tarihi itibarıyla
Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonunda Balıkçılık ve Tarım Proje Yöneticisi olarak çalışmaya başladığı, işe alım sürecinde tercihen Tarım Bilimi veya Ekonomi lisans bölümü mezuniyeti arandığı, 2014 yılında iş tanımlarında değişiklik yapıldığı ve unvanının Uluslararası İlişkiler
Yetkilisi-Sektör Yöneticisi olarak değiştiği, görev alanının Türkiye’nin tarım ve balıkçılık alanında Avrupa Birliğine katılım hazırlıklarını izlemek, analiz etmek ve raporlamak, tarım reformu ve kırsal kalkınma, balıkçılık, tarımsal ticaret sorunları dahil tarım alanında
Türkiye’nin katılım girişimlerini takip etmek, Delegasyon içerisinde katılım öncesi raporlama faaliyetlerini yürütmek ve koordine etmek üzere bölüm başkanını desteklemek başlıkları altında toplandığı görülmüştür. Öte yandan, Hacettepe Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü tanıtım broşüründe de ifade edildiği üzere gıda mühendisliği lisans eğitimi ile gıda maddelerinin işlenmesi, yeni ürünlerin geliştirilmesi, kalite kontrolü, muhafazası ve pazara sunulmasına yönelik bilgi ve beceriye sahip mühendislerin yetiştirilmesi hedeflenmekte bölüm mezunlarının mesleklerini icra ederken gıda endüstrisinin tüm dallarında ve çeşitli kamu kuruluşlarında, gıda maddelerinin üretim planlaması ve proses tasarımında, üretimi, işlenmesi, korunması, kalite kontrolü ve pazarlanması alanlarında görev almaları beklenmektedir.
(http://fs.hacettepe.edu.tr/food/tanitim/tanitim_2018_%20copy.pdf)
15. “Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği”nin
7 nci maddesinde Gıda Mühendisleri Odasının amaçları sıralanmış olup, maddenin
incelenmesinden söz konusu amaçların; meslekle ilgili standartları, normları, teknik şartnameleri, sözleşme tiplerini, ihale dosyaları, proje, etüt, fizibilite işleri incelemek ve onaylamak; bilirkişilik, ekspertiz ve kapasite raporları gibi teknik ve benzeri tüm bilimsel evrakı hazırlamak, hazırlatmak, incelemek ve bunları onaylamak, bu konularda başka kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak, üyelerce ve diğer kuruluşlarca hazırlanmış olanları incelemek, geliştirmek, değişiklikler yapmak, uygulanmasını denetlemek ve yenilerinin oluşturulması yolunda ülke ve toplum yararına çalışmalar yapmak, gıda sanayinin ulusal çıkarlara uygun yönde gerçekleşmesini ve mesleğin gelişmesini sağlamak amacıyla gerekli inceleme ve araştırmaları yapmak ve önerilerde bulunmak, Oda uzmanlık alanlarına giren konularda üyelerine, gerçek ve tüzel kişilere yönelik eğitim hizmetleri sunmak, kurslar, ulusal ve uluslararası fuarlar, seminerler, kongreler, sergiler ve benzeri etkinlikler düzenlemek, katılanlara sertifika vermek, toplumun gıda güvencesini ve güvenli gıdaya erişmesini sağlamak üzere her türlü girişimde bulunmak, çalışma yapmak ve politikalara yön vermek, üyelerin iş ve toplumsal güvenliklerini sağlayıcı çalışmalar yapmak, gerekli önlemleri almak ve kişisel özelliklerine göre istihdam süreçlerine katkıda bulunmak ve gıda mühendislerinin asgari ücretlerini belirleyerek yayımlamak, oda uzmanlık alanlarına giren konularda üyelerine, gerçek ve tüzel kişilere yönelik eğitim hizmetleri sunmak, kurslar, ulusal ve uluslararası fuarlar, seminerler, kongreler, sergiler ve benzeri etkinlikler düzenlemek, katılanlara sertifika vermek ve benzeri hedeflere yönelik olduğu görülmektedir. Anayasa’nın 135 inci maddesinde ise kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kurulacağı düzenlenmiştir. Bu doğrultuda, başvuran gıda mühendisliği mesleğini icra etmekte olduğundan Gıda Mühendisleri Odasının kuruluş amaç ve niteliklerinden fayda sağlamadığı göz önüne alındığında başvuranın Oda üyeliğini devam ettirmeye ve aidat ödemeye zorlanmasının hakkaniyetle bağdaşmadığı anlaşılmıştır.
16. Bu çerçevede, başvuranın Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonunda icra ettiği uluslararası ilişkiler yetkilisi sektör yöneticisi görevi itibarıyla gıda mühendisliği mesleğini icra etmediği bu itibarla mesleği etkinliğini sürdürmediği nazara alındığında başvuranın Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde sayılan şartları yerine getirerek sunduğu 20/03/2017 tarihli istifa dilekçesine istinaden Yönetim
Kurulunca üyelik sonlandırma talebinin reddine ilişkin verilen Kararda hukuka ve hakkaniyete uyarlık olmadığı değerlendirilmiştir.
17. Ayrıca, “Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyenlerin bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla Odadan ayrılabilecekleri düzenlenmiştir.
Kurumumuzca daha önce verilen kararlarda; hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı, 6235 sayılı Kanun’da
Odalara olan üyelikten ayrılmaya dair hiçbir düzenlemenin bulunmadığı, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına olan üyeliğin ve bu üyeliğin sonlandırılmasının bireye tanınmış bir hak olduğu ve bu hakkın sınırlandırılmasının da yine bir kanunla gerçekleştirilmesi gerektiği, Oda üyeliğinin sonlandırılmasının Odaya olan aidat borçlarının ödenmesi şartına bağlanmasının ve bu şartın ilgili Kanunla değil 6 ve 7 numaralı paragraflarda belirtilen
Yönetmeliklerle getiriliyor olmasının hukuka aykırı olduğu, aidat borçlarının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri gereğince icra takibi yapılması mümkünken aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanmasının istifa müessesinin amacıyla bağdaşmayacağı ve söz konusu hüküm ile mesleğin icrasını gerektirecek işlerde çalışmamanın anlamsız kaldığı, mesleği ile ilgili işlerde çalışmıyor olmalarına rağmen aidat borcu nedeniyle kişilerin istifasının mümkün olamadığı ve borcun her ay işlemeye devam ettiği bu itibarla söz konusu hükmün hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Avrupa Birliği Türkiye
Delegasyonunda icra ettiği uluslararası ilişkiler yetkilisi sektör yöneticisi görevi itibarıyla gıda mühendisliği mesleğini icra etmediği bu itibarla mesleği etkinliğini sürdürmediği dikkate alınmak suretiyle başvuranın Gıda Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılma talebinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilerek bu doğrultuda başvuranın Oda üyeliğinden istifasına cevaz verilmesi gerektiği, ikinci olarak Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesi ile Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 11 üncü maddesinde istifa şartı olarak hüküm altına alınan “o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek” koşulunun yasal dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı, öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ve “ölçülülük” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarelerin bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmeleri beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonunda icra ettiği uluslararası ilişkiler yetkilisi sektör yöneticisi görevi itibarıyla gıda mühendisliği mesleğini icra etmediği bu itibarla mesleği etkinliğini sürdürmediği dikkate alınmak suretiyle başvuranın Oda üyeliğinden ayrılma talebinin kabul edilmesi hususunda TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
GIDA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
İstifa şartı olarak öngörülen üyelik ödentilerinin ödenmiş olması şartının yasal dayanaktan yoksun olması gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi hususunda TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA VE TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ GIDA MÜHENDİSLERİ ODASI
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığınca ve Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞINA ve TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ GIDA
MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi