|
ÖZET: Başvuran, 2008 yılında TMMOB Çevre Mühendisleri Odası’na üye olduğunu ve 2016 yılında icra takibi başlatıldığını belirterek, oda üyeliğinin sonlandırılmasını ve haksız bir ödeme talebinin iptalini talep etmiştir. İlgili idare, başvuranın aidat ödemelerini zamanında yapmadığını ve bu nedenle yasal takip sürecinin başlatıldığını ifade etmiştir. Başvuran, 3720,24 TL tutarındaki borcunu ödediğini, ancak yeniden ödeme talebiyle karşılaştığını belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, başvurunun kısmen kabulüne ve kısmen reddine karar vermiştir. Başvuranın istifa talebinin kabul edilmesi gerektiği, ancak aidat borçlarının ödenmesi şartının yasal dayanağının olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, ilgili yönetmeliklerin gözden geçirilmesi önerilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın oda üyeliğinden ayrılma talebi kabul edilirken, aidat borcunun tahakkuk ettirilmesinin hukuka uygun olduğu belirtilmiştir. İlgili idarenin, karar doğrultusunda gerekli işlemleri 30 gün içinde gerçekleştirmesi zorunludur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6347-S.20.10047
BAŞVURU NO : 2019/21428
KARAR TARİHİ : 20/04/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞI
Başvuran, oda üyeliğinin sonlandırılmasını ve haksız
BAŞVURUNUN KONUSU :
istenen yeni ödeme talebinin iptalini talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 05/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza (T.C Kimlik No: tarafından yapılan şikayet başvurusunda özetle; 2008 yılında TMMOB Çevre Mühendisleri odasına üye olduğunu, 2009 yılından itibaren Kamu Personeli olarak çalışmakta olduğunu, 2016 yılında icra takibi başlattığını öğrendiğini, takip tutarına itiraz ettiği, dava açıldığını ve 3720,24TL ödeme çıkarıldığını, bu ücreti ödediğini ancak hali hazırda üyeliğinin sonlandırılması için yeniden başvurduğunda tekrar ödeme çıkarıldığını belirterek; oda üyeliğinin sonlandırılmasını ve haksız istenen yeni ödeme talebinin iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz 16/01/2020 tarihli ve S sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Çevre Mühendisleri Odasından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Çevre Mühendisleri Odası tarafından gönderilen 21/02/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Odaya üye olmak için başvuran 17/07/2008 tarihinde üye sicil fişi
doldurtularak “Oda Kanun Tüzük ve Yönetmelik hükümlerine uyacağı” beyanı ve imzası alınarak, Oda Yönetim Kurulu tarafından üyeliğinin onaylandığı, 17/07/2008 tarihinde 42TL’lik ödeme yaparak 2008 yılı yıllık aidatını ödediği, Üyenin, Oda kayıt tahinden sonra 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılları yıllık aidat ödemelerini yapmadığının tespit edildiği, Üyeye, 04/03/2016 tarihinde birikmiş aidat tutarları hakkında yazılı bildirim gönderildiği ödeme yapması için bir ay süre verildiği, akabinde üyenin aidat yükümlülüğünü yerine getirmediği ve yazılı herhangi bir başvurusu bulunmadığı, bunun üzerine başkaca bir yol kalmaması sebebiyle 04/10/2016 tarihinde yasal takip işlemleri başlatıldığı, başvuranın icra dairesine itirazı ve davayı kaybetmesi üzerine, tüm masraflar dahil 3720.24TL ödediği, söz konusu tutarın aidat miktarını kapsayan kısmının 1008TL olduğu, 1008TL’lik aidat tutarının
2015 yılı Aralık ayı dahil aidat tutarlarını kapsadığı,
2.2 Odaya yapılan yazılı istifa taleplerinin; Oda Ana Yönetmeliği Madde 11 (b) bendi “b)
Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kumluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir” hükümlerince değerlendirilerek, mesleğini icra etmemesi, üyenin kamu kurumunda çalışıyor olması veya herhangi bir işte çalışmadığı vb. belgelenmesi ayrıca, Oda üye kimlik kartını geri vermesi ve o tarihe kadar olan üyelik ödenditelerinin tümünün ödemesi koşuluyla Oda Yönetim Kuru tarafından değerlendirilerek işleme alındığı,
2.4 Mevzuatı gereğince; üye 2015 yılı Aralık ayı dahil icra dairesine ödeme
yaptığı için istifa talebine ilişkin işlem yapabilmesi için 2015 yılı sonrasındaki aidat yükümlülüğünü yerine getirmesi gerektiği,
2.5 Ödeme ve dekontunun iletilmesi halinde üye istifa talebinin Oda Yönetim Kurulunca tekrar
değerlendirmeye alınacağı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1 “Dernek kurma hürriyeti” başlıklı 33 üncü maddesinde; “Herkes, önceden izin
almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz.”, 3.2. “Sendika kurma hakkı” başlıklı 51 inci maddesinde; “Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 3.4. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde;
“Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 5.1. 30 uncu maddesinde;“Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemiyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”, 5.2. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.”, 5.3. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmiyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 6. 11/01/2011 tarih ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 6.1. “Beş yıllık zamanaşımı” başlıklı 147 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Aşağıdaki alacaklar için beş yıllık zamanaşımı uygulanır: Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler.”, 6.2. “Zamanaşımının başlangıcı – Dönemsel Edimlerde” başlıklı 150 inci maddesinde; “Ömür boyunca gelir ve benzeri dönemsel edimlerde, alacağın tamamı için zamanaşımı, ifa edilmemiş ilk dönemsel edimin muaccel olduğu günde işlemeye başlar.”, 6.3. “Zamanaşımının durması” başlıklı 153 üncü maddesinde; “Aşağıdaki durumlarda
zamanaşımı işlemeye başlamaz, başlamışsa durur:
1. Velayet süresince, çocukların ana ve babalarından olan alacakları için.
2. Vesayet süresince, vesayet altında bulunanların vasiden veya vesayet işlemleri sebebiyle Devletten olan alacakları için.
3. Evlilik devam ettiği sürece, eşlerin diğerinden olan alacakları için.
4. Hizmet ilişkisi süresince, ev hizmetlilerinin onları çalıştıranlardan olan alacakları için.
5. Borçlu, alacak üzerinde intifa hakkına sahip olduğu sürece.
6. Alacağı, Türk mahkemelerinde ileri sürme imkanının bulunmadığı sürece.
7. Alacaklı ve borçlu sıfatının aynı kişide birleşmesinde, birleşmenin ileride geçmişe etkili olarak ortadan kalkması durumunda, bu durumun ortaya çıkmasına kadar geçecek sürece.
Zamanaşımını durduran sebeplerin ortadan kalktığı günün bitiminde zamanaşımı işlemeye başlar veya durmadan önce başlamış olan işlemesini sürdürür.” 6.4. “Zamanaşımının kesilmesi – Sebepleri” başlıklı 154 üncü maddesinde; “Aşağıdaki
durumlarda zamanaşımı kesilir:
1. Borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş veya kısmen ifada bulunmuşsa ya da rehin vermiş veya kefil göstermişse.
2. Alacaklı, dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurmuşsa, icra takibinde bulunmuşsa ya da iflas masasına başvurmuşsa.” 7. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin; 7.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99 uncu maddesinde; “ (1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2)
Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır.
(3) Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır…”, 7.2. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar.”, 7.3. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 7.4. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda
Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 8. 14/02/2005 tarih ve 25727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 8.1. “Üyelik” başlıklı 7 inci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olup, 3458 sayılı
Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun hükümlerine göre mühendislik mesleğini yürütmeye yetkili; yurtiçi ya da yurtdışındaki denkliği Yükseköğretim Kurulunca kabul edilmiş çevre mühendisliği fakülte ya da bölümlerinden mezun olarak çevre mühendisliği lisans diplomasına sahip; mühendisler, mesleklerinin gerektirdiği işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yapan kuruluşlarda çalışabilmek için Odaya kayıtlı olmak ve üyeliğin gereklerini yerine getirmek, kimlik bilgilerini onaylatarak üyeliklerini korumak zorundadır.” 8.2. “Üye yükümlülükleri” başlıklı 10 uncu maddesinin d fıkrasında; “Odaya kayıt olan üyeler; …TMMOB ve yetkili Oda kurullarınca belirlenen yıllık ödentilerinin zamanında ödenmesiyle ve ödeme belgelerinin üyeye ait kopyalarının saklanması ile yükümlüdür.” 8.3. “Üyelik Vasfının Kaybolması” başlıklı 11 inci maddesinin b fıkrasında; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda
Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir.” 8.4. “Üye ödentileri” başlıklı 13 üncü maddesinde; “a) Üyelik ödentileri ve üyelik ile ilgili tüm ücretler, mevcut olanak ve koşullara göre TMMOB’nin belirleyeceği ve/veya önereceği tavan rakamdan daha yüksek olmamasına dikkat edilerek, Oda Genel Kurulu tarafından veya
Oda Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Üye yıllık ödentisi üyelerden peşin ya da Oda
Yönetim Kurulunca belirlenecek esaslara göre taksitler halinde alınabilir.
b) Oda Genel Kurulu ya da Oda Genel Kurulunca yetkilendirilen Oda Yönetim Kurulu, yeni üye kaydı sırasında bir defaya mahsus olmak üzere üye kayıt ücreti alınmasını kararlaştırabilir ve bu ücreti belirleyebilir, bu ücrete Üye Kimlik bedeli dahil olur. Aynı koşullarda kimlik yenileme işlemleri için kimlik bedeli alınmasını kararlaştırabilir ve Oda
Yönetim Kurulu bu ücreti belirleyebilir.
c) (Değişik fıkra: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Yurtiçinde yüksek lisans öğrenimlerini gerçekleştiren üyeler için öğrenimlerinin ilk üç yılında üye yıllık ödentisinin yarısı alınır. Herhangi bir işte çalışmadığını belgeleyen üyeler için bu muafiyet öğrenimleri süresince devam eder. Üyenin bu koşuldan faydalanabilmesi için yazılı başvurusu, okul kimliği fotokopisi ve/veya öğrenci belgesi ile bağlı bulunduğu birime başvurması ve her yıl bu belgeleri yenilemesi gerekir. Başvuru ya da yenileme yapılmamış yıla ait aidat normal bedeli üzerinden alınır.
ç) Yurt dışına eğitim ya da çalışma amaçlı çıkan üyelerin üyelikleri önceden yazılı başvuru yapmak ve dönüşlerini belgelendirmek koşuluyla, yurt dışında kalış süreleri boyunca askıya alınır ve yıllık üyelik ödentisinden muaf tutulurlar. Söz konusu üyelerin üyeliklerinin askıya alınabilmesi için üyeliğin askıya alınması tarihi itibariyle varsa borçlarını kapatmaları ve oda kimliklerini teslim etmeleri gerekmektedir.
d) Oda üyesi olup da askerlik yükümlülüğünü yerine getirmekte olan yedek subaylar ile er ve erbaşlar önceden haber vermek ve dönüşlerinde belgelendirmeleri kaydıyla askerlik süresince üyelik ödentilerinden muaf tutulurlar.
e) (Ek fıkra: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Resmi sağlık kurumlarından alınan sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzeri engelli olduğunu belgeleyen üyeler yıllık üye ödentisinden muaf tutulurlar.
f) (Teselsül fıkra e>f: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Tüm Oda alacaklarının tahsilatında gerekli işlemler yapıldıktan sonra başkaca bir yol kalmaması durumunda 09/06/1932 tarihli ve
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 10. Başvurucu 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; TMMOB
Çevre Mühendisleri Odası tarafından başlatılan haksız ödeme talebinin iptalini ve oda üyeliğinin sonlandırılmasını talep etmektedir.
11. Anayasanın 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.” hükmü düzenlenmiştir.
12. Söz konusu hüküm uyarınca meslek kuruluşları ancak kanunla kurulabilmekte ve kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olarak idari yapı altında yer almaktadır. Bu çerçevede, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu kapsamında mühendislik ve mimarlık mesleğini icra eden kişiler bakımından Oda üyeliğinin zorunlu tutulmakta olduğu, TMMOB
Odalarının mesleki denetim, disiplin ve diğer bazı konularda kamusal yetkilerle donatıldıkları, üyelere yönelik faaliyet ve hizmetlere ilave olarak bu kuruluşlara kamusal nitelikteki bazı görev, yetki ve sorumluluklar yüklendiği, üyelerinden ve hizmet sundukları diğer kesimlerden gelir tahsil etme yetkilerinin olduğu görülmektedir. Öte yandan, dernek ve sendika kurma hürriyetini düzenleyen Anayasanın 33 ve 51 inci maddeleri ile ilgili mevzuat ışığında sendika ve dernekler önceden izin almaksızın, bir araya gelen meslek mensuplarının tek taraflı irade beyanıyla kurulmakta, varlık kazanmaları için özel bir kanun çıkarılmasına gerek olmamakta ve üyelik gönüllülük esasına dayanmaktadır. Bu çerçevede, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının dernek ve sendikalara göre ayrıcalıklı bir yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır.
(Türkiye’de Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları ile İlgili Temel Tartışmalar ve
İngiltere’deki Tıp Mesleği İle İlgili Uygulama, Türk İdare Dergisi, sayı 478, s. 328)
13. Öte yandan, Anayasanın 33 üncü ve 51 nci maddeleri uyarınca; kimsenin dernek ve sendikalara üye olmaya ve üyelikten ayrılmaya zorlanamayacağı düzenlenmiş olmakla birlikte
Anayasanın kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütlerine üyeliği düzenleyen 135 inci maddesinde bu yönde bir düzenleme yer almadığı yalnızca kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı hükmünün düzenlendiği görülmektedir.
14. Dolayısıyla, TMMOB’a bağlı Odalara üyelikten ayrılmayı düzenleyen yönetmelik hükümlerinin Anayasa’nın dernek ve sendika üyeliğini düzenleyen 33 ve 51 inci maddeleri ışığında değerlendirilmesinin uygun olmayacağı, söz konusu yönetmelik hükümlerinin
Anayasanın meslek kuruluşlarına ilişkin 135 inci maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği mütalaa edilmektedir.
15. Ancak diğer taraftan, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyenlerin bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmeleri, gerektiğinde belgelemeleri, Oda üye kimlik kartını geri vermeleri ve o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek şartıyla Oda üyeliğinden ayrılabilecekleri düzenlenmiştir.
16. Kurumumuzca daha önce verilen 23/08/2017 tarih ve E.9970 sayılı Tavsiye Kararı, 13/11/2018 tarih ve E.18880 sayılı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı ile 13/03/2019 tarih ve E.6693 sayılı Tavsiye Kararı ve 02/04/2019 tarih ve 2019/24 sayılı Kısmen Tavsiye
Kısmen Ret Kararı’nda; hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı, 6235 sayılı Kanun’da Odalara olan üyelikten ayrılmaya dair hiçbir düzenlemenin bulunmadığı, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına olan üyeliğin ve bu üyeliğin sonlandırılmasının bireye tanınmış bir hak olduğu ve bu hakkın sınırlandırılmasının da yine bir kanunla gerçekleştirilmesi gerektiği, Oda üyeliğinin sonlandırılmasının Odaya olan aidat borçlarının ödenmesi şartına bağlanmasının ve bu şartın ilgili Kanunla değil Yönetmeliklerle getiriliyor olmasının hukuka aykırı olduğu, aidat borçlarının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri gereğince icra takibi yapılması mümkünken aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanmasının istifa müessesinin amacıyla bağdaşmayacağı ve söz konusu hüküm ile mesleğin icrasını gerektirecek işlerde çalışmamanın anlamsız kaldığı, mesleği ile ilgili işlerde çalışmıyor olmalarına rağmen aidat borcu nedeniyle kişilerin istifasının mümkün olamadığı ve borcun her ay işlemeye devam ettiği, bu itibarla söz konusu hükmün hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
17. Başvuranın Oda üyeliğinden ayrılmak üzere13/10/2016 tarihli istifa dilekçesi ile birlikte
Odaya çevre mühendisi olarak görev yapmadığına dair dokümanlar sunduğu, üyelik aidatı nedeniyle açılmış olan Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesinin 14/06/2019 tarih ve
K. ile Ankara 10. İcra Müdürlüğünce tarafına tebliğ edilen borç miktarını ödediğini bu nedenle ayrıca bir borç çıkarılmadan üyeliğinin sonlandırılmasını talep ettiği anlaşılmıştır.
18. Çevre Mühendisleri Odasının Kurumumuza iletmiş olduğu dokümanların incelenmesinden; aidat borcunun ödenmesi gerektiğini hatırlatmak üzere başvurana 04/03/2016 tarihinde yazılı bildirimde bulunulduğu ve gönderilen yazılı bildirim ile 2009-2016 yılları arasındaki döneme ilişkin olarak birikmiş aidat borcunun kendisine tanınan süre zarfında ödenmesinin talep edildiği, akabinde de 04/10/2016 tarihinde yasal takip işlemi başlatıldığı, başvuranın icra dairesine itirazı ve davayı kaybetmesi üzerine, tüm masraflar dahil 3720.24TL ödediği, söz konusu tutarın aidat miktarını kapsayan kısmının 1008TL olduğu, 1008TL’lik aidat tutarının
2015 yılı Aralık ayı dahil aidat tutarlarını kapsadığı, Başvuranın 2015 yılı Aralık ayı dahil
icra dairesine ödeme yaptığı için istifa talebine ilişkin işlem yapabilmesi için 2015 yılı sonrasındaki aidat yükümlülüğünü yerine getirmesi gerektiği anlaşılmıştır.
19. Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca ücret gibi diğer dönemsel edimler için beş yıllık zamanaşımı uygulanacağı; zamanaşımının ifa edilmemiş ilk dönemsel edimin muaccel olduğu günde işlemeye başlayacağı; alacağın Türk Mahkemelerinde ileri sürme imkanının bulunmadığı sürece zamanaşımının işlemeye başlamayacağı, başlamışsa duracağı; alacaklı, dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurmuşsa, icra takibinde bulunmuşsa ya da iflas masasına başvurmuşsa zamanaşımının kesileceği düzenlenmiştir. Bu itibarla, Oda aidat borçlarının “ücret gibi dönemsel edim” olduğu ve Borçlar Kanunu’nun zamanaşımının durması ve kesilmesi durumlarını düzenleyen hükümlerinin bu süre boyunca uygulanamayacağı anlaşılmıştır.
20. Bununla birlikte, başvuranın 17/07/2008 tarihinde imza altına aldığı üye sicil fişi ile Oda
Kanun, Tüzük ve Yönetmelik hükümlerine uyacağı yönünde açık irade beyanında bulunduğu, bu kapsamda TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 10 uncu maddesinde
Odaya kayıt olan üyelerin TMMOB ve yetkili Oda kurullarınca belirlenen yıllık ödentilerinin zamanında ödenmesiyle yükümlü olduklarının hüküm altına alındığı, öte yandan Yönetmeliğin
11 inci maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen ve üyelikten
ayrılmak isteyen kişilerin bu durumu Oda Yönetimine yazılı olarak bildirmelerinin ve gerektiğinde belgelendirmelerinin düzenlendiği ancak başvuranın üye olduğu tarihten 13/10/2016 tarihine kadar söz konusu bildirimde bulunmadığı nazara alındığında, geçen süre zarfında Oda tarafından aidat borcu tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır.
21. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilk olarak başvuranın Oda tarafından bildirimde bulunulmadığı gerekçesiyle biriken aidat borcunun iptali ve Oda üyeliğinden istifasının sağlanması talebine ilişkin olarak 13/10/2016 tarihine kadar başvuranın gerekli evraklar ile birlikte Odaya istifa talebini sunmadığı göz önüne alındığında
Oda tarafından geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı, ikinci olarak başvuranın ilgili mevzuat hükümleri kapsamında Oda üyeliğinden istifasına ilişkin başvuru evraklarını Odaya teslim ettiği anlaşıldığından istifasının sağlanması gerektiği, üçüncü olarak Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB)
Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesi ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre
Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde istifa şartı olarak hüküm altına alınan “o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek” koşulunun yasal dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı, öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ve “ölçülülük” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarenin bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa)
durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı
Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; Başvuranın Oda üyeliğinden ayrılma talebinin kabulü hususunda TÜRK MÜHENDİS VE
MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
Başvuranın 13/10/2016 tarihine kadar gerekli evraklar ile birlikte Odaya istifa talebini sunmadığı göz önüne alındığında, Oda tarafından geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığından başvuranın tahakkuk eden aidat borcunun iptali talebinin REDDİNE;
İstifa şartı olarak öngörülen üyelik ödentilerinin ödenmiş olması şartının yasal dayanaktan yoksun olması gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi hususunda TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA VE TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığı (TMMOB) ile Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞINA VE TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE
MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi