|
ÖZET: Başvuru, Karayolları Genel Müdürlüğü’nde Maden Mühendisi olarak çalışan bir kişinin, iş akdinin haksız yere feshedilmesi ve ödenmeyen ücret alacaklarının tahsili talebi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 26 Şubat 2020 ile 10 Ağustos 2020 tarihleri arasında çalıştığını, pandemi döneminde işten çıkarma yasağı olmasına rağmen iş akdinin feshedildiğini belirtmiştir. Ayrıca, ödenmeyen ücretlerinin yüklenici firmanın hak edişlerinden kesilerek kendisine ödenmesini talep etmiştir.
Karayolları Genel Müdürlüğü, başvuranın iş akdinin feshedilme gerekçesinin teknik nedenlere dayandığını ve sözleşme şartlarının yerine getirilmediğini ifade etmiştir. İlgili mevzuat uyarınca, yüklenici firmanın işçilerin ücretlerini zamanında ödemesi gerektiği belirtilmiş, ayrıca kamu idaresinin de bu ödemeleri kontrol etme yükümlülüğü olduğu vurgulanmıştır. Başvurunun incelenmesi sonucunda, başvuranın ödenmeyen son üç aylık ücretinin Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından ödenmesi gerektiği tavsiye edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın ödenmeyen ücret alacaklarının tahsili için Karayolları Genel Müdürlüğü’ne tavsiyede bulunmuş ve bu işlemin 30 gün içinde gerçekleştirilmesi gerektiğini belirtmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/7965-S.21.12765
BAŞVURU NO : 2020/102657
KARAR TARİHİ : 24/05/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Ödenmeyen ücret alacaklarının tarafına ödenmesi talebi hakkındadır
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 15/12/2020
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran özetle; Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü yüklenici firması olan İnşaat Turizm Enerji Sanayi ve Tic. A.Ş.’de 26/02/2020 ila 10/08/2020 tarihleri arasında Maden Mühendisi (Daimi Nezaretçi) olarak çalıştığını, kendisi ile yapılan sözleşmeye göre 6 aydan fazla sözleşme süresi olmasına ve pandemi döneminde işten çıkarma yasağı olmasına rağmen 10/08/2020 tarihinde iş akdinin haksız yere feshedildiğini, noter onaylı ihtarname ile firmaya 11/08/2020 tarihinde haklarının verilmesi için başvuru yaptığını, işten çıkarıldığı tarihten 3 ay öncesine dayanan maaş alacaklarının ilgili firmaya sorulmasını, Bölge M. Yardımcısı ve tarafına gönderilen ekteki evrakları incelediği iddia edilen ve ismi belirtilmeyen teknik personelden şikâyetçi olduğunu, anılan kişiler hakkında Cumhuriyet Başsavcılığı’na görevi kötüye kullanmaktan kamu davası açılmasını ve kendisine ödenmeyen ücret alacaklarının firmanın hak edişinden kesilerek tarafına ödenmesini talep etmektedir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuzun 20/12/2020 tarihli ve – – sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Karayolları Genel Müdürlüğü Yol Yapım Dairesi Başkanlığından alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle; 2.1. İnş. Turz. Enerji San. ve Tic. A.Ş.’nin taahhüdü altındaki Yozgat YHT İstasyonu Yolu ile
Bağlantı Yolları TY/BSK Yapımı ile Yerköy Ayr.-Yozgat-Alaca Kavşağı-Sorgun Arası Km: 99+140120+000 BY/BSK Yapımı İkmal İşinde; ’in Daimi Nezaretçilik görevini yürütmekte iken iş akdinin fesih edildiği,
2.2. Karayolları 6. Bölge Müdürlüğünün 26/01/2021 tarihli ve – / sayılı yazısı ve ekinde alınan yüklenici firmanın yazısında; söz konusu işe ait sözleşmede; taş ocaklarının idare tarafından temin edileceğinin belirtilmesi nedeniyle sözleşme imzalanmasından sonra Maden Yönetmeliği gereği yüklenici firma tarafından Daimi Nezaretçi olarak başvurucunun görevlendirildiği, ancak teknik nedenlerden dolayı idareye ait ocakta çalışma imkânının bulunmaması üzerine yüklenici firma tarafından ilave bir talepte bulunmaksızın gerekli olan malzemenin daha uzak mesafede bulunan özel bir ocaktan temin edildiği, bu sebeple de idareye ait taş ocağının kullanılmamasından dolayı yüklenici firma ile başvurucunun yapmış olduğu iş akdinin fesih edildiği, 2.3. Başvurucunun işe giriş tarihinin 26/02/2020 olduğu, işten çıkış tarihinin 10/08/2020 olduğu ve toplam hizmetinin 5 ay 14 gün olduğu belirtilmiştir. ’in 11/08/2020 tarihinde Malatya 4. Noterliği tarafından şirkete ihtarname gönderdiği, ayrıca başvurucunun 11/08/2020 tarihinde Dava Şartlı
Arabuluculuk başvurusunda bulunduğu, başvuruya istinaden 18/08/2020 tarihinde arabuluculuk görüşmesinin “ANLAŞMAMA” ile sonuçlandığı, Dava Şartlı Arabuluculuk görüşmesi anlaşmama ile sonuçlandığından dolayı 18/08/2020 tarihinden itibaren şahıs adına yasal mahkeme sürecinin başladığını, bu sebeple bu tarihten sonra başvurucunun kanuni haklarının saklı tutulduğunu, 2.4. İnş. Turz. Enerji San. ve Tic. A.Ş.’nin 17/07/2020 tarihinde Karayolları Genel Müdürlüğüne yazılı olarak başvuruda bulunduğu, Tahsisli Ocağın iptalini istediği, 07/08/2020 tarihinde Karayolları
Genel Müdürlüğünden gelen heyet tarafından Kalker Ocağın kontrol edildiği, Ocağın iadesine karar verildiği ve sonrasında tanzim edilen raporda Daimi Nezaretçinin azil işleminin yapılmasının belirtildiği, bu sebeple de 10/08/2020 tarihinde işten çıkartıldığı, Ankara 38. Noterliğince 12/08/2020 tarihinde ihtarname gönderilerek Daimi Nezaretçilik görevinin sonlandırıldığı, 2.5. Başvurucu ile ilgili 4 adet icra dosyasının bulunduğu, 2.6. İdare uhdesinde bulunan ihalelere ilişkin yapım çalışmalarının Karayolları Teknik Şartnamesi, Yapım
İşleri Genel Şartnamesi, Sözleşme ve ilgili diğer kanun ve yönetmelikler çerçevesinde yürütülmekte olduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 15/06/1985 tarihli ve 18785 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maden Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “…
Daimi Nezaretçi: (Ek: 4/2/2015-6592/2 md.) İşletmede daimi olarak istihdam edilen maden mühendisini…”,
6. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanununun “Borçluların sorumluluğu” başlıklı 163 üncü maddesinde;
“Alacaklı, borcun tamamının veya bir kısmının ifasını, dilerse borçluların hepsinden, dilerse yalnız birinden isteyebilir. Borçluların sorumluluğu, borcun tamamı ödeninceye kadar devam eder.”, 6.1.Anılan Kanunun “İşgörme ediminin ifasının engellenmesi hâlinde ücret” üst başlıklı “İşverenin temerrüdü hâlinde” alt başlıklı 408 inci maddesinin birinci fıkrasında “İşveren, işgörme ediminin yerine getirilmesini kusuruyla engellerse veya edimi kabulde temerrüde düşerse, işçiye ücretini ödemekle yükümlü olup, işçiden bu edimini daha sonra yerine getirmesini isteyemez. Ancak, işçinin bu engelleme sebebiyle yapmaktan kurtulduğu giderler ile başka bir iş yaparak kazandığı veya kazanmaktan bilerek kaçındığı yararlar ücretinden indirilir.”, 6.2.Anılan Kanunun “Derhâl fesih” üst başlıklı “a.Haklı sebepler” alt başlıklı 435 inci maddesinde;
“Taraflardan her biri, haklı sebeplerle sözleşmeyi derhâl feshedebilir. Sözleşmeyi fesheden taraf, fesih sebebini yazılı olarak bildirmek zorundadır.
Sözleşmeyi fesheden taraftan, dürüstlük kurallarına göre hizmet ilişkisini sürdürmesi beklenemeyen bütün durum ve koşullar, haklı sebep sayılır.”, 7. 4857 Sayılı İş Kanunun “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinin altıncı fıkrasında “Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.” 7.1. Aynı Kanunun “Sözleşmenin feshinde usul” başlıklı 19 uncu maddesinde; “ İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır.
Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Ancak, işverenin 25 inci maddenin (II) numaralı bendi şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır.”, 7.2. Aynı Kanunun “Fesih bildirimine itiraz ve usulü” başlıklı 20 nci maddesinde; “ (Değişik birinci fıkra: 12/10/2017-7036/11 md.) İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle, İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri uyarınca arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren, iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlık aynı sürede iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürülebilir. Arabulucuya başvurmaksızın doğrudan dava açılması sebebiyle davanın usulden reddi hâlinde ret kararı taraflara resen tebliğ edilir. Kesinleşen ret kararının da resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yükümlüdür.
(Değişik üçüncü fıkra: 12/10/2017-7036/11 md.) Dava ivedilikle sonuçlandırılır. Mahkemece verilen karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde, bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir.”,
7.3. Aynı Kanunun “Kamu makamlarının ve asıl işverenlerin hak edişlerinden ücreti kesme yükümlülüğü” başlıklı 36 ncı maddesinde; “Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idareler veya kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanuna veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesine dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar; asıl işverenler müteahhide verdikleri her türlü bina, köprü, hat ve yol inşası gibi yapım ve onarım işlerinde çalışan işçilerden müteahhit veya taşeronlarca ücretleri ödenmeyenlerin bulunup bulunmadığının kontrolü, ya da ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine, ücretleri ödenmeyen varsa müteahhitten veya taşeronlardan istenecek bordrolara göre bu ücretleri bunların hak edişlerinden öderler.
Bunun için hak ediş ödeneceği ilgili idare tarafından işyerinde şantiye şefliği işyeri ilân tahtası veya işçilerin toplu bulunduğu yerler gibi işçilerin görebileceği yerlere yazılı ilân asılmak suretiyle duyurulur. Ücret alacağı olan işçilerin her hak ediş dönemi için olan ücret alacaklarının üç aylık tutarından fazlası hakkında adı geçen idarelere herhangi bir sorumluluk düşmez.
Anılan müteahhitlerin bu işverenlerdeki her çeşit teminat ve hak edişleri üzerinde yapılacak her türlü devir ve el değiştirme işlemleri veya haciz ve icra takibi bu işte çalışan işçilerin ücret alacaklarını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra, kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.
Bir işverenin üçüncü kişiye karşı olan borçlarından dolayı işyerinde bulunan tesisat, malzeme, ham, yarı işlenmiş ve tam işlenmiş mallar ve başka kıymetler üzerinde yapılacak haciz ve icra takibi, bu işyerinde çalışan işçilerin icra kararının alındığı tarihten önceki üç aylık dönem içindeki ücret alacaklarını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra, kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.
(Değişik beşinci fıkra: 10/9/2014-6552/3 md.) İşverenler, alt işverene iş vermeleri hâlinde, bunların işçilerinin ücretlerinin ödenip ödenmediğini işçinin başvurusu üzerine veya aylık olarak resen kontrol etmekle ve varsa ödenmeyen ücretleri hak edişlerinden keserek işçilerin banka hesabına yatırmakla yükümlüdür.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. 1 no.lu paragrafta da açıklandığı üzere başvuran; Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü yüklenici firması olan
İnşaat Turizm Enerji Sanayi ve Tic. A.Ş.’de 26/02/2020–10/08/2020 tarihleri arasında Maden
Mühendisi (Daimi Nezaretçi) olarak çalıştığını, kendisi ile yapılan sözleşmeye göre 6 aydan fazla sözleşme süresi olmasına ve pandemi döneminde işten çıkarma yasağı olmasına rağmen 10/08/2020 tarihinde iş akdinin haksız yere feshedildiğini kendisine ödenmeyen 3 aylık ücretinin firmanın hak edişinden kesilerek tarafına ödenmesini talep etmektedir.
10. İdareden Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde;
10.1. İnş. Turz. Enerji San. ve Tic. A.Ş.’nin taahhüdü altındaki Yozgat YHT İstasyonu Yolu ile
Bağlantı Yolları TY/BSK Yapımı ile Yerköy Ayr.-Yozgat-Alaca Kavşağı-Sorgun Arası Km: 99+140120+000 BY/BSK Yapımı İkmal İşinde; ‘in Daimi Nezaretçilik görevini yürütmek için görevlendirildiği, başvurucunun işe giriş tarihinin 26/02/2020 olduğu, işten çıkış tarihinin 10/08/2020 olduğu ve söz konusu işteki toplam hizmetinin 5 ay 14 gün olduğu, ilgilinin 11/08/2020 tarihinde Dava
Şartlı Arabuluculuk başvurusunda bulunduğu, başvuruya istinaden 18/08/2020 tarihinde arabuluculuk görüşmesinin “ANLAŞMAMA” ile sonuçlandığı, Dava Şartlı Arabuluculuk görüşmesinin anlaşmama ile sonuçlandığından dolayı 18/08/2020 tarihinden itibaren şahıs adına yasal mahkeme sürecinin başladığını, bu sebeple bu tarihten sonra başvurucunun kanuni haklarının saklı tutulduğu belirtilmiştir.
10.2. Yüklenici firmanın söz konusu işe ait sözleşmede; taş ocaklarının idare tarafından temin edileceğinin belirtilmesi nedeniyle sözleşme imzalanmasından sonra Maden Yönetmeliği gereği yüklenici firma tarafından Daimi Nezaretçi olarak başvurucunun görevlendirildiği, ancak teknik nedenlerden dolayı idareye ait ocakta çalışma imkânının bulunmaması üzerine yüklenici firma tarafından ilave bir talepte bulunmaksızın gerekli olan malzemenin daha uzak mesafede bulunan özel bir ocaktan temin edildiği, bu sebeple de idareye ait taş ocağının kullanılmamasından dolayı yüklenici firma ile başvurucunun yapmış olduğu iş akdinin sonlandırıldığı belirtilmiştir.
10.3. İnş. Turz. Enerji San. ve Tic. A.Ş.’nin 17/07/2020 tarihinde Karayolları Genel Müdürlüğüne yazılı olarak başvuruda bulunduğu, Tahsisli Ocağın iptalini istediği, 07/08/2020 tarihinde Karayolları
Genel Müdürlüğünden gelen heyet tarafından Kalker Ocağın kontrol edildiği, Ocağın iadesine karar verildiği ve sonrasında tanzim edilen raporda Daimi Nezaretçinin azil işleminin yapılmasının belirtildiği, bu sebeple de ’in 10/08/2020 tarihinde işten çıkartıldığı, Ankara 38. Noterliğince 12/08/2020 tarihinde ihtarname gönderilerek başvurucunun Daimi Nezaretçilik görevinin sonlandırıldığı anlaşılmaktadır.
11. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından söz konusu başvurucunun Daimi Nezaretçi olarak görevlendirilmesi, çalışma koşulları ve idare uhdesinde bulunan ihalelere ilişkin yapım çalışmalarının
Maden Kanunu, Karayolları Teknik Şartnamesi, Yapım İşleri Genel Şartnamesi, Sözleşme ve ilgili diğer kanun ve yönetmelikler çerçevesinde yürütülmekte olduğu anlaşılmaktadır.
12. Belirli süreli iş sözleşmelerinde, süresinden önce yapılan fesihler sözleşmenin tarafları için cezai şartlar ortaya çıkaracaktır. Süresinden önce yapılan fesih 4857 Sayılı İş Kanununun 24 ve 25 inci maddelerinde belirtilen haklı bir nedene dayanılarak yapılabilir. Sözleşmenin feshi ilgili kanun maddelerinde belirtilen durumlara uygun olarak yapılmış ise, yasada belirtilen şartlara uygun olarak işlem yapılır. İlgili kanun maddelerinde belirtilen şartlar dışında yapılan fesihlerde Borçlar Kanunu hükümlerine tabi olmaktadır. İş hukukunda temel olan iş sözleşmesi belirsiz iş sözleşmesidir, kanunda belirtilen şartların yerine getirilmesi durumunda belirli süreli iş sözleşmesi yapılabilir, kural belirsiz süreli iş sözleşmesi olup belirli süreli iş sözleşmesi istisnadır. İş kanunun işçiyi koruma felsefesi gereği belirli süreli iş sözleşmesinin esaslı bir neden olmadıkça birden fazla üst üste yapılamayacağı, aksi halde söz konusu iş sözleşmesinin belirsiz süreli yapılmış olacağı kabul edilmektedir.
13. 9/4/2007 tarihli 26488 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 27/9/2006 tarihli 5547 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan, Avrupa Sosyal Şartının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair
Kanun’da; herkesin özgürce dinebildiği bir işle yaşamını sağlama fırsatına sahip olduğu, tüm çalışanların adil çalışma koşullarına ve güvenli ve sağlıklı çalışma koşullarına sahip olma haklarının bulunduğu, herkesin sosyal refah hizmetlerinden yararlanma hakkına ve iş akdinin sona erdiği durumlarda korunma
hakkına sahip olduğu belirtildikten sonra, “İş Akdinin Sona Erdiği Durumlarda Korunma Hakkı” başlıklı
24 üncü maddesinde; “Akit taraflar, çalışanların iş akdinin sona erdiği durumlarda korunma hakkının
etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak amacıyla; a. tüm çalışanların, yetenekleri ya da davranışlarıyla bağlantılı olarak ya da işletmenin, kuruluşun ya da hizmetin işleyişinin gereklerine dayanarak, iş akitlerinin geçerli nedenler olmadan sona erdirilmemesi hakkını; b. iş akitleri geçerli bir neden olmaksızın sona erdirilen çalışanların yeterli tazminat ya da diğer uygun yardımlar alma hakkını tanımayı; taahhüt ederler.
Bu amaçla akit taraflar, iş akdinin geçerli bir neden olmaksızın sona erdirildiğini düşünen çalışanın bağımsız bir organa başvurma hakkını güvence altına almayı; taahhüt ederler.” açıklamasına yer verilmiştir.
14. İdareden alınan bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; başvurucunun Maden Yönetmeliği gereği yüklenici firma tarafından Daimi Nezaretçi olarak görevlendirildiği, daha sonra teknik nedenlerden dolayı idareye ait ocakta çalışma imkânının bulunmaması üzerine yüklenici firma tarafından ilave bir talepte bulunmaksızın gerekli olan malzemenin daha uzak mesafede bulunan özel bir ocaktan temin edildiği, İnş. Turz. Enerji San. ve Tic. A.Ş.’nin 17/07/2020 tarihinde Karayolları Genel Müdürlüğüne yazılı olarak başvuruda bulunduğu, Tahsisli Ocağın iptalini istediği, 07/08/2020 tarihinde Karayolları Genel
Müdürlüğünden gelen heyet tarafından Kalker Ocağın kontrol edildiği, Ocağın iadesine karar verildiği ve sonrasında tanzim edilen raporda Daimi Nezaretçinin azil işleminin yapılmasının belirtildiği, bu sebeple
’in 10/08/2020 tarihinde işten çıkartıldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca başvurucunun 11/08/2020 tarihinde Malatya Arabuluculuk Bürosuna başvuruda bulunduğu, 18/08/2020 tarihinde Arabulucu ile İnşaat Turizm Enerji Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin yetkilisi ve başvurucu ile telekonferans yöntemi ile görüntülü olarak görüşme yapıldığı, başvuranın 2020 yılı Haziran, Temmuz, Ağustos ayları ücreti ile önceki aylara ilişkin kendisine ücret farkı ödenmesini talep ettiği, ancak görüşme sonucunda tarafların arabuluculuk görüşmesini “ANLAŞMAMA” ile sonuçlandırdığı anlaşılmıştır.
14.1. İnş. Turz. Enerji San. ve Tic. A.Ş.’nin Karayolları 6. Bölge Müdürlüğüne yazdığı 19/11/2020 tarihli yazı ve eklerinin incelenmesi neticesinde; başvurucunun isminin yer aldığı
“Puantaj ve Fazla Mesai Çizelgesi” nin incelenmesi neticesinde ilgilin Haziran ve Temmuz ayında çalışmalarının olduğu anlaşılmıştır. Ancak, Ağustos ayına ilişkin çizelge idare tarafından gönderilmemiştir. Diğer taraftan idare ile yapılan yazışmalar neticesinde ilgili idareden alınan ve
Kurum kayıtlarına geçirilen e-posta ile başvurucuya Haziran, Temmuz ve Ağustos ayı ücretlerinin anılan şirket tarafından ödendiğine dair idare tarafından herhangi bir bilgi/belge sunulamamıştır.
15. 4857 sayılı Kanunun “Kamu makamlarının ve asıl işverenlerin hak edişlerinden ücreti kesme yükümlülüğü” başlıklı 36 ncı maddesinde; idarelere, asıl işverenler müteahhide verdikleri her türlü bina, köprü, hat ve yol inşası gibi yapım ve onarım işlerinde çalışan işçilerden müteahhit veya taşeronlarca ücretleri ödenmeyenlerin bulunup bulunmadığının kontrolü, ya da ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine, ücretleri ödenmeyen varsa müteahhitten veya taşeronlardan istenecek bordrolara göre bu ücretleri bunların hak edişlerinden ödemekle yükümlü olduklarına yer verilmiştir. Dolayısıyla 4857 sayılı İş Kanunu ve diğer ilgili mevzuat incelendiğinde görüleceği üzere; müteahhitin işçilere her türlü ücretlerini tam ve zamanında ödemesi gerekmekte olup ücretlerin ihale dokümanında öngörülen şekilde ödenip ödenmediğini
kontrol etmek ve ödenmediği takdirde yüklenicinin hak edişinden kesinti yaparak ödenmesini sağlamak idarenin sorumluluğunda olduğu anlaşılmaktadır.
15.1. Başvurucu ile ruhsat sahibi idare arasında imzalanan Açık İşletme Daimi Nezaretçilik Hizmet
Sözleşmesinde; “…
V. TARAFLARIN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ
1)Daimi nezaretçi 3213 sayılı Maden Kanununun 31. maddesinde öngörülen daimi nezaretçilik hizmetini maden mevzuatına uygun olarak verecektir
2) Daimi nezaretçinin görevi için yapacağı yol, barınma, yemek vb. masrafları, ruhsat sahibi tarafından
karşılanır.
3) Daimi nezaretçinin gerekçesiz olarak veya haksız bir gerekçe ile azledilmesi ya da ücretinin
ödenmemesi, sahaya götürülmemesi, sahada İnceleme yapmasına izin verilmemesi, yapacağı incelemeler neticesinde getireceği önerilere uyulmaması vb. nedenlerle istifası halinde ruhsat sahibinin sözleşme süresi sonuna kadar nezaretçiye ödemeyi taahhüt ettiği ücret muaccel hale gelir…” açıklamalarına yer verildiği, dolayısıyla başvuranın İnş. Turz. Enerji San. ve Tic. A.Ş. tarafından ödenmeyen ücret alacakları için ruhsat sahibi idare olarak Kayseri Karayolları 6. Bölge Müdürlüğünün sorumlu olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca, başvurucuya Haziran, Temmuz ve Ağustos ayı ücretlerinin anılan şirket tarafından ödenmemesi sebebiyle ilgili idare tarafından da ödendiğine dair Kurumumuza herhangi bir bilgi/belge sunulamamıştır.
16. Ayrıca, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin E: 2015/5758, K:2016/21819 sayılı ve 08/12/2016 tarihli kararında;”… İhale makamı olan kamu kurumunun, her hak ediş dönemine ilişkin son üç aylık ücretten sorumluluğu, Yasadan doğan bir sorumluluktur. İşverenle ihale makamının birlikte dava edilmesi durumunda, müştereken müteselsilen sorumluluğa dair karar verilmelidir. İhale makamının tek başına dava edildiği durumlarda, işçinin mükerrer yararlanmasını önlemek için işverence sözü edilen ücretlerin ödenip ödenmediği araştırılmalıdır.
Somut uyuşmazlıkta, davalı …ihale makamı olup, davacı işçiye karşı sorumluluğu İş Kanunu’nun 36.
maddesinden kaynaklanmaktadır. Davalı ….’nin davacının son 3 aylık ücret alacağından sorumlu olmasına rağmen, İş Kanunu’nun 36. maddesi gözetilmeden …aleyhine açılan davanın husumetten reddi hatalıdır.
F) SONUÇ:
Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebeplerden BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 08.12.2016 gününde oyçokluğuyla karar verildi…” şeklinde karar verilmiştir.
17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurucunun iş akdinin feshedilmesinden sonra son üç aylık ücretinin anılan şirket tarafından ödendiğine dair herhangi bir bilgi ve belgenin
Kurumumuza gönderilmediği anlaşılmış olup, yukarıda yer verilen ilgili mevzuat hükümleri gereği ilgilinin ücret ödemelerinin sorumluluğunun hem anılan şirkette hem de Karayolları Genel
Müdürlüğünde olduğu, bu sebeple, başvurucunun alamadığı son üç aylık ücretinin yukarıda yer verilen ilgili mevzuattaki hükümlere istinaden Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından ödenmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olacağı değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvurana, ilgili mevzuatta yer verilen tüm hususlar dikkate alınarak iş akdi feshedildiği tarihe kadar olan ve ödenmeyen son üç aylık ücretinin ödenmesi için KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Karayolları Genel Müdürlüğünce bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi