|
ÖZET: Başvuran, Anadolu Üniversitesi Adalet Önlisans Programına 26/08/2021 tarihinde kayıt yaptığını ve bu tarihten itibaren 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44. maddesi gereği öğrencilik haklarına sahip olduğunu iddia ederek, harç yatırmadan indirimli toplu ulaşım hizmetinden yararlanma talebinde bulunmuştur. İzmir Büyükşehir Belediyesi, başvuranın öğrenci kartının geçerliliğinin sona erdiğini belirterek, indirimli tarifeden yararlanamayacağını bildirmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin açıklamalarını incelemiştir. Yükseköğretim Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre, öğrencilerin katkı payı veya öğrenim ücretlerini süresinde ödememesi durumunda öğrencilik haklarından faydalanamayacakları belirtilmiştir. Bu çerçevede, başvuranın kaydını yenilemediği ve dolayısıyla öğrencilik hakkının pasif duruma geçtiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. İlgili mevzuat hükümleri ve yapılan değerlendirmeler ışığında, başvuranın indirimli toplu ulaşım hizmetinden yararlanma talebinin hukuka uygun olmadığı belirlenmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/11567-S.22.17725
BAŞVURU NO : 2022/4844
KARAR TARİHİ : 12/09/2022
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, harç yatırıp üniversite kaydını yaptırmadan indirimli toplu ulaşım hizmetinden yararlanma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/03/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi tarafından yapılan başvuruda özetle, 26/08/2021 tarihi itibari ile Anadolu Üniversitesi
Adalet Önlisans Programına kayıt yaptırdığı ve bu tarihten itibaren 26/08/2025 tarihine kadar 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu’nun 44 üncü maddesinin (c) bendi uyarınca kayıt yaptırıp yaptırmasına bakılmaksızın öğrencilik haklarına sahip olduğu, öğrenci harcı yatırmadığı ve kayıt yaptırmadığı, İzmir
Büyükşehir Belediyesi tarafından kendisine 02/03/2022 tarihinde nolu öğrenci kartı için
“Öğrencilik haklarınız sona erdiğinden 10/03/2022 itibariyle kartınız tam tarifeden ücretlendirilecektir” şeklinde sms gönderildiği, kayıt yaptıramayan öğrencilerin bu haklardan faydalanamayacağı şeklinde bir düzenlemenin söz konusu olmadığı iddia ve ifade edilerek ilgili uygulamanın iptali ve indirimli toplu taşıma hakkının iadesi hususunda gereğinin yapılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir. Başvuruya konu iddialar hakkında İzmir Teknolojinin 18/07/2022 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Belediyeye bağlı şehir içi toplu ulaşımdan ücretli, ücretsiz veya indirimli faydalanma hakkının 08/01/2002 tarihinde kabul edilen 4736 sayılı Yasa ve Yasa’ya bağlı ek karar/kararnamelerle belirlendiği,
/
Yüksek Öğretim Kurumuna bağlı üniversitelerde öğrenim gören öğrencilerin öğrenci haklarından faydalanıp faydalanmadığının tespiti için Yüksek Öğretim Kurumunun taraflarına açtığı sistemden yapılan sorgulamalar sonucunda öğrencilik hakkı bulunmayanlara öğrenci kartı düzenlenemediği,
2.2. Yükseköğretim Kanunu’nun 44. maddesinin (c) bendinin; “ Öğrenciler … kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl, öğrenim süresi beş yıl olan lisans programlarını azami sekiz yıl, öğrenim süresi altı yıl olan lisans programlarını azami dokuz yıl içinde tamamlamak zorundadırlar. …
Azami süreler içinde katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez.” hükmünü haiz olduğu, işbu maddede öğrencilerin 2 yıllık önlisans programlarını en fazla 4 yıl içinde tamamlamaları gerektiği ve bu süre içinde katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle ilişiğin kesilmeyeceğinin yer aldığı, madde lafzından anlaşılanın, katkı payı ve öğrenim ücretini ödememesi sebebiyle öğrencilere tanınan toplu ulaşım ve benzeri indirimlerden faydalanılacak olması değil, harcını yatırması akabinde tekrar öğrencilik faaliyetlerine devam edebilecek olması olduğu,
2.3. Nitekim, Yükseköğretim Kanunu’nun 46. maddesinin (g) bendinin; “Öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında ödenir. Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ve mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem için kayıt yaptıramaz ve öğrencilik haklarından yararlanamaz.” hükmüne haiz olduğu,
2.4. Aynı doğrultuda 01/07/2021 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 2021-2022 Eğitim-Öğretim
Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı
Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar başlıklı Cumhurbaşkanı Kararı’nın “Katkı payı ve öğrenim ücretinin süresinde ödemeyenler hakkında yapılacak işlem” başlıklı 2. maddesinin “Öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında kayıt olma veya kayıt yenileme sırasında ödenir.
Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ile mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem içinde kayıt yaptıramaz ve öğrencilik hakkından faydalanamaz.” hükmüne haiz olduğu,
2.5. Her ne kadar, 2014 tarihli İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Kişiselleştirilmiş Toplu Ulaşım
Kartları Yönetmeliği’nin 18. maddesi “Kişiselleştirilmiş toplu ulaşım kartlarının güncellenmesi için vize yapılması esastır. Öğrenci ve öğretmen kartlarına dört yılda bir … vize yapılır …” hükmüne haizse de işbu
Yönetmelik sonrasında 01/07/2021 tarihinde Resmi Gazete’de Karar yayımlanması ve teknolojinin gelişmesi ile sistemden bilgilerin çekilerek vatandaşlara kolaylık sağlanması ile güncel uygulamada değişiklik olduğu, bu kapsamda öğrencilik bilgileri YÖK sisteminden sorgulandığı,
2.6. İşbu maddelerden de anlaşılacağı üzere öğrenci, katkı payını ve öğrenim ücretlerini süresinde yatırmaması halinde öğrencilik hakkından faydalanamayacağı, bu doğrultuda indirimli ulaşım hakkından da faydalanmayacağının açık olduğu,
2.7. İdarelerinden talep edilen İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Kişiselleştirilmiş Toplu Ulaşım
Kartları Yönetmeliği ile söz konusu işin idarelerine devredildiğine dair 28/05/2021 tarihli 595 ve 596 tarihli meclis kararı ve şirket unvan değişikliğine ilişkin Ticaret Sicil Gazetesi’nin ekte sunulduğu,
/
2.8. Konuya ilişkin, şikâyetçinin öğrencilik hakkının YÖK siteminden sorgulanarak öğrencilik hakkının devam etmediğinin görüldüğü, bunun üzerine öğrenci kartının tam karta dönüştürüldüğünün mütalaa olunduğu
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”
3.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun
6.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu kanunun amacı; yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim – öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemektir.”
6.2. “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44’üncü maddesinin (c) bendinde; “(Değişik: 19/11/2014-6569/28 md.) Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl, öğrenim süresi beş yıl olan lisans programlarını azami sekiz yıl, öğrenim süresi altı yıl olan lisans programlarını azami dokuz yıl içinde tamamlamak zorundadırlar. Hazırlık eğitim süresi azami iki yıldır. Azami süreler içinde katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez.”
6.3. “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri” başlıklı 46’ncı
/
maddesinin
(a) bendinde; “Yükseköğretim kurumlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak Yükseköğretim Kurulunca hesaplanır. Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır. … Devlet tarafından karşılanacak kısım ile birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri tarafından karşılanacak öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretleri, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenir. Cari hizmet maliyetinin öğrenciler tarafından karşılanacak kısmı dışında kalan miktarı, Devlet tarafından karşılanır.”
…
(g) bendinde; “Öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında ödenir. Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ve mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem için kayıt yaptıramaz ve öğrencilik haklarından yararlanamaz. …” hükmüne yer verilmiştir.
7. 5393 Sayılı Belediye Kanunu’nun
7.1. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve
imtiyazları şunlardır:
…
f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.
…
p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; …
Belediye, … (f) … bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir.
8. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun
8.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde;
“Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:
…
f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek …
…
p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.”
9. 01/07/2021 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 4206 sayılı ve 2021-2022 Eğitim-Öğretim
Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak
/
Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar başlıklı Cumhurbaşkanı Kararı’nın
9.1. “Katkı payı ve öğrenim ücretinin süresinde ödemeyenler hakkında yapılacak işlem” başlıklı 2’nci maddesi; “Öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında kayıt olma veya kayıt yenileme sırasında ödenir. Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ile mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem içinde kayıt yaptıramaz ve öğrencilik hakkından faydalanamaz.”
10. İzmir Büyükşehir Belediyesi Kişiselleştirilmiş Toplu Ulaşım Kartları Yönetmeliği’nin
10.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin amacı, İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içindeki toplu ulaşım araçlarında geçerli kişiselleştirilmiş toplu ulaşım kartlarının verilişi ile kullanımına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”
10.2. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; “…
b) ESHOT Genel Müdürlüğü: İzmir Büyükşehir Belediyesi Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Troleybüs
Genel Müdürlüğü’nü, c) Kart bedeli: Toplu ulaşım kartlarının ESHOT Genel Müdürlüğü tarafından her yıl belirlenen bedelini, ç) Kişiselleştirilmiş toplu ulaşım kartı: Toplu ulaşım araçlarında ücretli, ücretsiz veya indirimli seyahat etme imkânı veren kartları, …
f) Toplu ulaşım aracı: İzmir Büyükşehir Belediyesi toplu ulaşım sistemine dahil ESHOT Genel Müdürlüğü, İZULAŞ A.Ş., İzdeniz A.Ş., Metro A.Ş. ve İZBAN A.Ş.’ne ait toplu taşım araçları ile toplu ulaşıma dahil edilecek diğer araçları, ifade eder.”
hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi neticesinde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. Başvuran tarafından bir numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, 26/08/2021 tarihi itibari ile
Anadolu Üniversitesi Adalet Önlisans Programına kayıt yaptırdığı ve bu tarihten itibaren 26/08/2025 tarihine kadar 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44’üncü maddesinin (c) bendi uyarınca kayıt yaptırıp yaptırmasına bakılmaksızın öğrencilik haklarına sahip olduğu, kendisinin harç yatırıp kayıt olmadığı buna rağmen öğrencilik haklarından yararlanma hakkı olduğu iddia edilerek indirimli toplu taşıma hizmetinden yararlanma talep edilmektedir.
13. Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırmada İzmir Teknoloji tarafından alınan cevabi yazı ve eklerin incelenmesinde özetle; Yükseköğretim Kanunu’nun isnat edilen maddesi uyarınca, öğrencilerin
2 yıllık önlisans programlarını en fazla 4 yıl içinde tamamlamaları gerektiği ve bu süre içinde katkı
payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle ilişiğin kesilmeyeceğinin yer
/
aldığı, yasa madde lafzından anlaşılanın, katkı payı ve öğrenim ücretini ödememesi sebebiyle öğrencilere tanınan toplu ulaşım ve benzeri indirimlerden faydalanılacak olması değil, harcını yatırması akabinde tekrar öğrencilik faaliyetlerine devam edebilecek olması olduğu, ayrıca 2547 sayılı Kanun ile 01/07/2021 tarihli
Cumhurbaşkanı Kararı’nda “süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ve mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenlerin, o dönem için kayıt yaptıramayacağı ve öğrencilik haklarından yararlanamayacağının” hüküm altına alındığı, şikâyetçinin öğrencilik hakkının YÖK siteminden sorgulanarak öğrencilik hakkının devam etmediğinin görüldüğü, bunun üzerine öğrenci kartının tam karta dönüştürüldüğü açıklamalarına yer verilmiştir.
14. Yürürlükteki çeşitli yasalar ile her derecedeki belediye teşkilatına kentiçi ulaşımın sağlanması ve sağlıklı bir şekilde işletilerek belediye sınırları içinde ulaşım hizmetlerinin sunulmasında bir yandan önemli görev ve sorumluluklar yüklenirken, diğer yandan da yetkiler verilmektedir. Nitekim 5393 sayılı Belediye
Kanunu’nun 15’nci maddesinde belediyelerin yetkilerinden birinin de toplu taşıma yapmak olduğu, bu amaçla her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek ve işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarının, bilet ücret ve tarifelerini belirlemenin belediyenin yetki ve imtiyazlarından olduğu hüküm altına alınmıştır. Bu minvalde belediyeler taraftan, belediye sınırları içindeki toplu ulaşım araçlarında geçerli olmak üzere, kullanım usul ve esasları belirlenmiş olan kişiselleştirilmiş toplu ulaşım kartları temin edilerek kişilerin kullanımına sunulmaktadır.
15. Kişiselleştirilmiş toplu ulaşım kartı, toplu ulaşım araçlarında ücretli, ücretsiz veya indirimli seyahat etme imkânı veren kartları ifade etmekte olup, başvuru konusu somut olay özelinde ilgili kartlar İzmir
Büyükşehir Belediye ESHOT Genel Müdürlüğü tarafından kullanıcılara sağlanmaktadır. Buna göre, İzmir
Büyükşehir Belediyesi Kişiselleştirilmiş Toplu Ulaşım Kartları Yönetmeliği’nde sayılan diğer kişiselleştirilmiş kartlar (öğretmen, engelli, 60 yaş, 65 yaş vs.) ile birlikte öğrenci kartları da ilgili zorunlu belgelerin sunulmasının akabinde Genel Müdürlük tarafından kişilerin kullanımına sunulmakta ve 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu uyarınca örgün eğitim kurumlarında eğitim ve öğretim gören öğrenciler toplu ulaşım araçlarından indirimli olarak yararlanmaktadır.
16. İlgili İzmir Büyükşehir Belediyesi Kişiselleştirilmiş Toplu Ulaşım Kartları Yönetmeliği uyarınca, kişiselleştirilmiş toplu ulaşım kartlarının güncellenmesi için vize yapılması esasken gerek 01/07/2021 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı gerekse teknolojinin gelişmesi ile birlikte güncel uygulamada değişikliğe gidilmiş, bu kapsamda, öğrenci hakkından yararlanarak indirimli ulaşım kartı kullanan bireylerin öğrencilik bilgileri belediyeler tarafından YÖK sistemi üzerinden sorgulanarak ilgili güncellemeler yapılmaya başlanmıştır. Nitekim somut olayda da İdare tarafından şikâyetçinin öğrencilik durumu YÖK sitemi üzerinden sorgulanmış olup şikâyetçinin Kurumumuza gönderilen öğrenci kartı bilgilerinde “Öğrenci
Hakkı Yok” ibaresinin yer aldığı anlaşılmıştır. Kişinin harç yatırıp, kayıt olma yükümlülüklerini yerine getirmeden öğrencilik haklarından yararlanma imkanı bulunmamaktadır. Aynı şekilde başvuranın aldığı bir hizmetin bedelini tam olarak değil indirimli olarak ödemesi için, bu haktan yararlanamayacağına dair yasa maddesi değil, bu haktan yararlanabileceğine dair yasa maddesinin bulunması gerekmektedir.
17. Nitekim şikâyetçi tarafından 26/082021 tarihinde Anadolu Üniversitesi Adalet Önlisans Programına kayıt yaptırdığından bahisle, 26/08/2025 tarihine kadar öğrencilik haklarına sahip olduğu ifade edilerek
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44’üncü maddesinin (c) bendinde yer alan “… kayıt olduğu
programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl … içinde tamamlamak zorundadırlar. Azami süreler içinde katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez.” hükmü, iddiasına dayanak olarak gösterilmiştir.
/
Söz konusu hüküm uyarınca, şikâyetçinin de dâhil olduğu öğrencilerin 2 yıllık önlisans programlarını en fazla 4 yıl içinde tamamlamalarının zorunlu olduğu anlaşılmaktadır. Bu süre içinde ise katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişiğinin kesilmeyeceği belirtilmektedir. Bu kapsamda madde hükmü değerlendirildiğinde, kayıt yenilememesine rağmen program ile ilişiği kesilmeyen öğrencilerin, katkı payı/öğrenim ücretini yatırarak kayıt yenilemeleri halinde tekrar öğrencilik faaliyetlerine devam edebilecekleri anlaşılmaktadır. Öte yandan, Öğrencilerin ilişiğinin kesilmeyeceği ifadesinden, öğrenciler tarafından katkı payı/öğrenim ücretinin yatırılmamasına rağmen öğrencilik haklarının devam edeceğine (bir başka deyişle toplu ulaşım ve benzeri indirimlerden faydalanılacağına) yönelik bir ibare ise madde lafzında mevcut bulunmamaktadır.
18. Diğer taraftan, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 46’ncı maddesi ile 4206 sayılı Cumhurbaşkanı
Kararı’nın 2’nci maddesinde “Öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında kayıt olma veya kayıt yenileme sırasında ödenir. Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ile mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem içinde kayıt yaptıramaz ve öğrencilik hakkından faydalanamaz” hükmüne yer verilmiştir. Mevzuat hükümlerinde, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretlerini ilgili dönem başında ödemeyen kişilerin öğrencilik hakkından faydalanmayacağı açıkça belirtilmektedir. Şikâyetçi tarafından her ne kadar 26/08/2021 tarihinde Anadolu Üniversitesine kayıt yaptırdığı belirtilmiş olsa da akabindeki yarıyıl (2022 Bahar
Yarıyılı) başında kaydını yenilemediği, bu noktada yukarıda yer verilen mevzuatlar gereğince şikâyetçinin kayıt yenileme sırasında yatırması gereken ilgili döneme ait öğretim giderini de yatırmadığı, dolayısıyla öğrencilik hakkından faydalanmayacağı anlaşılmaktadır.
19. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin incelenmesi ve
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 26/08/2021 tarihinde Anadolu Üniversitesine kayıt yaptırdığını belirten ve indirimli (öğrenci) toplu ulaşım kartı hizmetinden yararlanan şikâyetçinin, 2547 sayılı Kanun ile 4206 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın “Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler… o dönem içinde kayıt yaptıramaz ve öğrencilik hakkından faydalanamaz.” hükmü uyarınca, akabindeki yarıyıl başında (2022 Bahar Yarıyılı) kaydını yenilememesi dolayısıyla YÖK sistemi üzerindeki öğrencilik durumunun pasif olduğu ve kartındaki bilgilerde “Öğrenci Hakkı Yok” ibaresinin bulunduğu anlaşıldığından, idare tarafından, şikayetçinin öğrencilik hakkından faydalanamayacağı gerekçesiyle indirimli toplu ulaşım kartının 10/03/2022 tarihinden itibaren indirimsiz (tam) tarifeden ücretlendirilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespiti yapılmamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarece, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde, “Makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte yine bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
/
21. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin eylem ya da işlemine karşı İzmir İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosyanın kapsamına göre,
BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın, BAŞVURUNA ve İZMİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/