| ÖZET: Bu Danıştay kararında, şikayetçi, Türkiye’de eğitim almak amacıyla öğrenci ikamet izni talep etmiş, ancak kayıt tarihini kaçırdığı için bu talebinin reddedildiğini ileri sürmüştür. İlgili İdare, şikayetçinin başvurusunun mevzuata uygun olarak reddedildiğini belirtmiş, Anayasa’nın eğitim hakkı düzenlemesine rağmen, yabancıların Türkiye’de ikamet edebilmesi için gerekli izinleri almasının zorunlu olduğunu vurgulamıştır. Şikayetçinin, vize başvurusunda belirttiği üniversiteye kayıt yaptıramadığı için öğrenci ikamet izni almaya hak kazanmadığı sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, şikayetçinin ikamet izni talebinin reddedilmesinde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. İlgili mevzuat hükümleri çerçevesinde, yabancıların Türkiye’de kalış amacını haklı nedenlere dayandırmaları gerektiği ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/13020-S.22.19936
BAŞVURU NO : 2022/5492
KARAR TARİHİ : 07/10/2022
RET KARARI ,
Adres:
GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin, öğrenci ikamet izni başvurusunun kabul edilmesine ilişkin talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11/04/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi Kurumumuza yaptığı başvuruda özetle, 2021 yılında Atılım Üniversitesi’ne kabul edildiğini ve Türkiye’ye geldiğini, ancak bu üniversiteye başvuru tarihini kaçırdığı için kayıt yaptıramadığını, bu durum nedeniyle Göç İdaresi Başkanlığı tarafından vizesinin iptal edilerek geri gönderilmek istendiğini, yeni bir üniversiteye kayıt oluncaya kadar vaktini boşa geçirmemek adına bir dil kursuna da kayıt olduğunu, dil öğrendiği hususu dikkate alınarak bir sene daha Türkiye’de kalmasına izin verilmesini talebiyle İdareye başvuru yaptığını ancak İdarece başvurusunun reddedildiğini, sonrasında İstanbul Haliç Üniversitesi
Meslek Yüksek Okulu’na kabul edildiğini iddia ve ifade ederek, mevcut durumda İstanbul Haliç
Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na kabul edildiğinden bahisle 28.11.2021 tarihinde yapmış olduğu öğrenci ikamet izni başvurusunun kabul edilmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca ilgili idareden bilgi belge talep edilmiştir. Göç İdaresi Başkanlığı’nın 24/08/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. İlgili mevzuata hükümleri kapsamında; GöçNet sisteminde ve eArşiv üzerinden yapılan incelemede;
Umuma mahsus pasaport hamili Nijerya uyruklu yabancıların istizanlı vizeye tabi olduğu, /
Başvuranın . No’lu vize başvurusunda “Atılım Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü Lisans Programı’nda Öğrenim Görmek Amacıyla” başvuru yaptığının belirtildiği ve şahsa 30 gün süreli Öğrenim amaçlı vize verildiği,
Yabancının Ülkemize 25.09.2021 tarihinde giriş kaydının olduğu,
09.10.2021 tarihinde Ankara Valiliğine Türkçe Dil Kursu amaçlı kısa dönem ikamet izni başvurusunda bulunduğu,
Yabancının bu süreçte Atılım Üniversitesi’nden almış olduğu öğrenci belgesi veya Türkçe dil kursuna yönlendirildiğine dair belge ibraz edemediğinin arşiv incelemesinden ve ilgi (ç) yazıdan anlaşıldığı,
Başvurusunun ekte gönderilen Ankara Valiliğinin 15/03/2022 tarihli ve sayılı yazıda da belirtilen hususlar çerçevesinde 08.12.2021 tarihinde reddedildiği, karara ilişkin işlemin yabancının ikamet izni başvurusunda yerleşim yeri olarak belirttiği adrese tebliğ edildiğinin dosyasından anlaşıldığı, tebliğ formlarında ilgili mevzuat gereği yabancının karara karşı itiraz hakkına ilişkin bilgilendirmenin yer aldığı,
Yabancının 04.02.2022 tarihinde İstanbul Valiliğine öğrenci (ön lisans) ikamet izni başvurusunda bulunduğu ve başvurunun ilgili Valilikçe yabancının vize ihlalinde olduğunun anlaşılması nedeniyle olumsuz olarak sonuçlandırıldığı,
Yabancının 28.11.2021 tarihli herhangi bir ikamet izni başvurusunun bulunmadığı, söz konusu başvuruyu kanıtlayan herhangi bir bilgi ve belgenin şikayet başvurusunda ibraz edilmediği,
Bu tarihli başvurusu olsa dahi yasal başvuru süresini (vize süresini) on günden fazla aştığı için yukarıda sayılan ilgili mevzuat hükümlerine istinaden kabul edilmesinin mümkün olmadığı,
Şikayet formuna ekli Ankara Valiliğini muhatap dilekçede söz konusu tarihli ikamet izni başvurusunun ilgili Valiliğe iletilmesinin talep edildiği, her ne kadar söz konusu dilekçede tarih ve adres bilgilerini yer almadığı ve usulüne uygun olmadığı anlaşılmış ise de yabancıların kayıtlı oldukları yükseköğrenim kurumunun bulunduğu ildeki Valiliklere yasal süresi içinde bizzat başvuru yapmaları gerektiği,
2.2. Yukarıda sayılan hususlar çerçevesinde; şikayetçi hakkında yapılan işlemlerin ilgili mevzuat hükümleri kapsamında yürütüldüğü, bu kapsamda şikayetçinin, İstanbul Haliç Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na kayıt yaptırdığından bahisle ikamet izni talebinin kabul edilmesi talebinin yerine getirilmemesi işleminde ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın,
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.
…”,
/
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun,
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20 nci maddesinin birinci fıkrası; “(1) Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
5. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun,
5.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Bu Kanunun uygulanmasında; … j) İkamet izni:
Türkiye’de kalmak üzere verilen izin belgesini, … t) Vize: Türkiye’de en fazla doksan güne kadar kalma hakkı tanıyan ya da transit geçişi sağlayan izni,… ü) Yabancı: Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişiyi, ….ifade eder.”,
5.2. “Türkiye’ye girişlerine izin verilmeyecek yabancılar” başlıklı 7 nci maddesinde; “(1) Aşağıdaki yabancılar, kabul edilemeyen yolcu kapsamına alınır ve Türkiye’ye girişlerine izin verilmeyerek geri
çevrilir: … c) 15 inci maddenin ikinci fıkrası saklı kalmak kaydıyla, vize muafiyeti kapsamında olsalar dahi,
15 inci maddenin birinci fıkrasında sayılan yabancılar …”,
5.3. “Vize zorunluluğu, vize başvurusu ve yetkili makamlar” başlıklı 11 inci maddesinde; “(1)
Türkiye’de doksan güne kadar kalacak yabancılar, vatandaşı oldukları veya yasal olarak bulundukları ülkedeki konsolosluklardan geliş amaçlarını da belirten vize alarak gelirler. Vizenin veya vize muafiyetinin
Türkiye’de sağladığı kalış süresi, her yüz seksen günde doksan günü geçemez. (2) Vize başvurularının değerlendirmeye alınabilmesi için, başvuruların usulüne uygun olarak yapılması gerekir. (3) Vizeler, Türkiye’ye giriş için mutlak hak sağlamaz. (4) Vizeler, konsolosluklarca, istisnai durumlarda ise sınır kapılarının bağlı olduğu valiliklerce verilir. Konsolosluklara yapılan başvurular doksan gün içinde sonuçlandırılır. … (7) Vize türlerine ve işlemlerine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.”,
5.4. “Vize verilmeyecek yabancılar” başlıklı 15 inci maddesinde; “(1) Aşağıda belirtilen yabancılara vize verilmez: … f) Türkiye’ye giriş, Türkiye’den geçiş veya Türkiye’de kalış amacını haklı nedenlere dayandıramayanlar …”,
5.5. “İkamet izni” başlıklı 19 uncu maddesinde; “(1) Türkiye’de, vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur. İkamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmadığında geçerliliğini kaybeder.”,
5.6. “Türkiye içinden yapılabilecek ikamet izni başvuruları” başlıklı 22’nci maddesinde “İkamet izni başvuruları, aşağıdaki hâllerde istisnai olarak valiliklere de yapılabilir: … b) Yabancının Türkiye’den ayrılmasının makul veya mümkün olmadığı durumlarda … ç) Öğrenci ikamet izinlerinde … ğ) Geçerli ikamet izninin verilmesine esas olan gerekçenin sona ermesi veya değişikliğe uğramasından dolayı yeni kalış amacına uygun ikamet izni almak üzere yapılacak başvurularda …”,
/
5.7. “İkamet izinlerinin tanzimi ve şekli” 23’üncü maddesinde; “İkamet izinleri, pasaport veya pasaport yerine geçen belgelerin geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli, kalış amacına bağlı ve her yabancı için ayrı düzenlenir. İkamet izninin şekli ve içeriği Bakanlıkça, ikamet izni yerine geçen çalışma izninin şekli ve içeriği ise Bakanlık ve ilgili kurumlarca birlikte belirlenir.”,
5.8. “Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, iptali veya uzatılmaması” başlıklı 25 inci maddesinde; “(1) Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, ikamet izninin uzatılmaması veya iptali ile bu işlemlerin tebliği valiliklerce yapılır. Bu işlemler sırasında, yabancının Türkiye’deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurulur ve ikamet iznine ilişkin karar ertelenebilir. (2) İkamet izni talebinin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali, yabancıya ya da yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Tebligatta, yabancının karara karşı itiraz haklarını etkin şekilde nasıl kullanabileceği ve bu süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükleri de yer alır.”,
5.9. “İkamet izni çeşitleri” 30 uncu maddesinde; “(1) İkamet izni çeşitleri şunlardır: a) Kısa dönem ikamet izni … c) Öğrenci ikamet izni …”,
5.10. “Kısa dönem ikamet izni” 31 inci maddesinde; “(1) Aşağıda belirtilen yabancılara kısa dönem ikamet izni verilebilir: … h) Türkçe öğrenme kurslarına katılacaklar …”,
5.11. “Kısa dönem ikamet izninin şartları” 32 nci maddesinde; “(1) Kısa dönem ikamet izinlerinin verilmesinde aşağıdaki şartlar aranır: a) 31 inci maddenin birinci fıkrasında sayılan gerekçelerden biri veya birkaçını ileri sürerek talepte bulunmak ve bu talebiyle ilgili bilgi ve belgeleri ibraz etmek b) 7 nci madde kapsamına girmemek… d) Türkiye’de kalacağı adres bilgilerini vermek”,
5.12. “Kısa dönem ikamet izninin reddi, iptali veya uzatılmaması” 33 üncü maddesinde; “(1)
Aşağıdaki hâllerde kısa dönem ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi bitenler uzatılmaz: a) 32 nci maddede aranan şartlardan birinin veya birkaçının yerine getirilmemesi veya ortadan kalkması b)
İkamet izninin, veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi… ç) Hakkında geçerli sınır dışı etme veya
Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması …”,
5.13. “Öğrenci ikamet izni” başlıklı 38 inci maddesinde “(1) Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verilir. …”,
5.14. “Öğrenci ikamet izninin şartları” başlıklı 39’uncu maddesinde; “(1) Öğrenci ikamet izninde aşağıdaki şartlar aranır: a) 38 inci madde kapsamındaki bilgi ve belgeleri ibraz etmek b) 7 nci madde kapsamına girmemek c) Türkiye’de kalacağı adres bilgilerini vermek”,
5.15. “Öğrenci ikamet izni talebinin reddi, iptali veya uzatılmaması” başlıklı 40 ıncı maddesinde; “(1)
Aşağıdaki hâllerde öğrenci ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi uzatılmaz: a) 39 uncu maddede aranan şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması b) Öğrenimin sürdürülemeyeceği konusunda kanıtların ortaya çıkması c) Öğrenci ikamet izninin, veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi ç) Hakkında geçerli sınır dışı etme kararı veya Türkiye’ye giriş yasağı bulunması”, /
5.16. “Sınır dışı etme kararı alınacaklar” başlıklı 54 üncü maddesinde; “(1) Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır: … e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler f) İkamet izinleri iptal edilenler g) İkamet izni bulunup da süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler
…”,
7. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin,
7.1. “Vize zorunluluğu ve esasları” başlıklı 10 uncu maddesinde; “(1) Vize muafiyeti hükümleri saklı kalmak kaydıyla Türkiye’de doksan güne kadar kalacak yabancılar, vatandaşı oldukları veya yasal olarak bulundukları ülkedeki konsolosluklardan amaçlarına uygun vize alarak gelirler. Vizenin veya vize muafiyetinin Türkiye’de sağladığı kalış süresi, her yüz seksen günde doksan günü geçemez. …”,
7.2. “Vize türleri ve vizenin amacı” başlıklı 11 inci maddesinde; “(1) Vize türleri şunlardır: … ç) Eğitim vizesi: Türkiye’ye eğitim, öğrenim, staj, kurs, öğrenci değişim programı, Türkçe dil kursuna katılma amacıyla gelmek isteyen yabancılara verilir. … (2) Vizelerde yabancının geliş amacı belirtilir. …”,
7.3. “Vize başvurusu, sonuçlandırılması ve iptali” başlıklı 12 nci maddesinde; “(1) Vize başvuruları yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluğa yapılır. Başvurular elektronik ortamda da alınabilir. … (6) Kanunda düzenlenen vizenin iptaline ilişkin hususların ortaya çıkması halinde vize, vizeyi veren makamlar veya valilikler tarafından iptal edilir, vize pasaportta ise gerekli kayıtlar düşülür.”,
7.4. “İkamet izni” başlıklı 19 uncu maddesinde; “(1) İkamet izninden muaf olanlar dışında, Türkiye’de vizenin veya vize muafiyetinin kendisine sağladığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur. (2) Birinci fıkrada belirtilen sürelerden daha kısa kalacak yabancılar da ikamet izni başvurusunda bulunabilir. (3) Türkiye içinden yapılabilecek ikamet izni başvuruları valiliklere, diğer hallerde yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluklara yapılır. (4) İkamet izni başvuruları, belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde elektronik ortamda da alınabilir. …”,
7.5. “İkamet izni başvurusuna ilişkin esaslar” başlıklı 21 inci maddesinde; “(1) İkamet izni başvurusu yapan yabancılar, istenen bilgi ve belgeleri yurt içi başvurularında valiliğe, yurt dışı başvurularında süresi içinde konsolosluğa verirler. Başvuru için istenecek belgeler Genel Müdürlükçe belirlenerek kurumsal internet sitesinde yayınlanır. (2) Türkiye içinden valiliklere yapılabilecek ikamet izni başvuruları başvuru için gerekli olan yasal süre bitmeden yapılır. İkamet izni süresini, vize süresini veya vize muafiyetini on güne kadar aşmış olanların başvuruları da alınır. Yabancının içinde bulunduğu durum ve idari ihtiyaçlar yönünden gerekli olduğunda on günlük süre koşuluna bağlı kalınmaz. Bununla ilgili usul ve esaslar Genel
Müdürlük tarafından ayrıca belirlenir. … (4) İkamet izni başvurularının yabancı tarafından bizzat yapılması esastır. Bu başvurular, yabancının yasal temsilcisi veya vekâletnameye haiz avukatı aracılığıyla da yapılabilir. … (10) İkamet izni başvurusu reddedilenler ile ikamet izni iptal edilenler, altı ay içinde yeniden ikamet izni başvurusu yaptıklarında yeni bir ikamet izni talep gerekçesi sunmaları istenir. …”,
7.6. “İkamet izni başvurularının incelenmesi ve sonuçlandırılması” başlıklı 22 nci maddesinde; “(1)
Başvuru sırasında eksik ya da ihtiyaç duyulacak tamamlayıcı bilgi ve belgeler yabancıya bildirilir. Bildirim
tarihinden itibaren otuz gün içerisinde bilgi ve belgelerin tamamlanmaması halinde başvuru işlemden kaldırılır. (2) İkamet izni başvuruları, başvurunun işleme alınmasından itibaren en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Doksan günlük süre, bilgi ve belgelerin tam olarak yetkili makama teslim edildiği tarihten başlar. Sürenin uzaması halinde yabancıya bilgi verilir. … (18) Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, ikamet izninin uzatılmaması veya iptali ile ilgili işlemler sırasında yabancının Türkiye’deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı göz önünde bulundurulur ve kararın icrası ertelenebilir. Bu durumdaki yabancıya harca tabi olmayan ve Türkiye’ de bir ay süresince kalma hakkı sağlayan belge verilir. Bir aylık süre sonunda Valilikçe tekrar değerlendirme yapılır ve yabancının ülkemizde kalmasını gerektiren durumun devam ettiğinin anlaşılması halinde söz konusu belgenin süresi birer aylık sürelerle uzatılabilir. Bu durumda, yabancıdan Harçlar Kanununda belirtilen hükümler doğrultusunda kalacağı sürenin harcı tahsil edilir.”,
7.7. “İkamet izninin düzenlenmesi ve süresinin uzatılması” başlıklı 23 üncü maddesinde; “(3)
İkametgâhlarını ikamet izni aldıkları ilden başka bir ildeki adrese taşıyan yabancılar, taşındıkları ilde ikamet etmek üzere yeni bir ikamet izni almak amacıyla en geç yirmi iş günü içinde başvuruda bulunurlar.
Bu işlemde, ikamet izin türü değişmiyorsa yeni bir ikamet izin belgesi düzenlenmekle birlikte, harcı ödenmiş olan süre, tekrar harca tabi tutulmaz. …”,
7.8. “Kısa dönem ikamet izni” başlıklı 28 inci maddesinin 11 üncü fıkrasında; “Türkçe öğrenme amacıyla verilen ikamet izni, Türkçe öğrenme kursu vermeye yetkili kuruma kayıt yaptıran yabancıya en fazla iki defa verilebilir. Kurs süresi bir yıldan az ise ikamet izni süresi kurs süresini geçemez. Türkçe kursu veren kurumun Milli Eğitim Bakanlığından izinli olması şartı aranır. Kursu veren kurum, Türkçe öğrenim amacıyla kayıt yaptıran yabancının kursa başlama ve devam durumunu il müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür.”,
7.9. “Öğrenci ikamet iznine ilişkin esaslar” başlıklı 35 inci maddesinde; “(1) Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecekler ile aile ikamet izni bulunmayan ilk ve orta derecede öğrenim görecek yabancılar öğrenci ikamet izni almakla yükümlüdür.
… (2) Türkiye’den yapılacak başvurularda ilk ve orta derecede öğrenim görecek yabancılardan amacına uygun vize şartı aranır. … (10) Üniversitelere kayıt yaptırmak amacıyla ülkemize gelip okullarının isteğiyle
Türkçe hazırlık sınıfına/kurslarına yönlendirilen öğrencilere durumlarını belgelemeleri kaydıyla bir sonraki öğrenim döneminin başlangıcına kadar öğrenci ikamet izni düzenlenir. …”,
7.10. “Öğrenci ikamet izni başvurusu” başlıklı 39 uncu maddesinde; “(1) Öğrenci ikamet izni için aranan koşulların bulunmaması veya ortadan kalkması, öğrenimini sürdüremeyeceğiyle ilgili kanıtların ortaya çıkması, iznin amacı dışında kullanıldığının yetkili makamlarca belirlenmesi ve yabancı öğrenci hakkında geçerli sınır dışı etme kararı veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması hallerinde öğrenci ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi uzatılmaz. … (3) İkamet izni başvurusunun reddi, iptali veya uzatılmaması kararı yabancıya ya da yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Şikayetçi özetle, 2021 yılı başında Atılım Üniversitesi’ne kabul edildiğini, bu üniversiteye başvuru tarihini kaçırdığı için kayıt yaptıramadığını, bu durum nedeniyle Göç İdaresi Başkanlığı tarafından vizesinin iptal edilerek geri gönderilmek istendiğini, yeni bir üniversiteye kayıt oluncaya kadar vaktini boşa geçirmemek adına bir dil kursuna da kayıt olduğunu, dil öğrendiği hususu dikkate alınarak bir sene daha
Türkiye’de kalmasına izin verilmesini talebiyle İdareye başvuru yaptığını ancak İdarece başvurusunun reddedildiğini, sonrasında İstanbul Haliç Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na kabul edildiğini iddia ederek, mevcut durumda İstanbul Haliç Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na kabul edildiğinden bahisle
28.11.2021 tarihinde yapmış olduğu öğrenci ikamet izni başvurusunun kabul edilmesini talep etmektedir.
10. İlgili İdare, şikayetçi hakkındaki işlemlerin ilgili mevzuat hükümleri kapsamında yürütüldüğü, bu kapsamda şikayetçinin, ikamet izni talebinin kabul edilmesi talebinin yerine getirilmemesi işleminde ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmadığı açıklamasında bulunmuştur.
11. Anayasa’nın 42 nci maddesinde vatandaş ve vatandaş olmayan yabancı ayrımı gözetmeksizin herkesin eğitim hakkına sahip olduğu vurgulanmaktadır. Ancak yabancının Türkiye’de eğitim hakkının kazanması tek başına Türkiye’ye ikamet etmesine müsaade edilmesi için yeterli değildir. Devletlerin ülkeye giriş ve sınır dışı etme konularında egemenlik hakkına dayanan takdir yetkisi bulunmaktadır. Bu kapsamda, her ülkede olduğu gibi Türkiye’de de vatandaş olmayan yabancıların Türkiye’de ikamet edebilmek için ikamet amacına uygun izin alması ve bunun için ilgili mevzuatta öngörülen yükümlülükleri yerine getirmesi (gerekli evrakları ibraz etmesi vb.) zorunludur. Aksi takdirde ilgilisine sınır dışı edilmeye kadar uzanan tedbirler uygulanabilecektir.
12. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Komisyonu (Komisyon) Foreign Students/Birleşik Krallık (B. No:
7671/76, 9/5/1977) kararında Birleşik Krallık’ta yabancı öğrenci statüsünde eğitim alırken sınır dışı edilmelerine karar verilen başvurucuların sınır dışı edilmeleri sebebi ile eğitim haklarının ihlal edildiği şeklindeki iddialarını değerlendirmiştir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne (Sözleşme) ek 1 No.lu
Protokol’ün 2. maddesinde öngörülen eğitim hakkının yabancı kişilere eğitim için bulundukları ülkede kalma konusunda bir hak bahşetmeyeceğini belirten Komisyon, yabancı kişilerin bu gibi taleplerinin -göç yönetimi gibi sebeplerle- reddinin eğitim hakkına müdahale teşkil etmeyeceğini belirtmiş ve başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğuna karar vermiştir.
13. Yabancıların Türkiye’ye girişleri, Türkiye’de kalışları ve Türkiye’den çıkışlarıyla ilgili işlemler 6458 sayılı Kanun ve bu Kanun uyarınca çıkarılan Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik hükümleri ve ilgili alt mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.
14. Söz konusu Kanunun 11 inci maddesinde; Türkiye’de doksan güne kadar kalacak olan yabancıların bulundukları ülkedeki konsolosluklardan geliş amaçlarını da belirten vize alarak gelmeleri gerektiği, Kanunun 19 uncu maddesi ile 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunun Uygulanmasına
İlişkin Yönetmelik’in 19 uncu maddesinde; Türkiye’de, vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almalarının zorunlu olduğu, Kanunun 25 inci maddesinde; Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, ikamet izninin uzatılmaması veya iptali ile bu işlemlerin tebliği valiliklerce yapılacağı, Kanunun 30 uncu maddesinde; ikamet izni çeşitleri arasında “öğrenci ikamet izni”nin bulunduğu, Kanunun 38 inci maddesinin birinci fıkrasında; Türkiye’de ön lisans, lisans, yüksek lisans, ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verileceği, bahsi geçen Yönetmeliğin 35 inci maddesinin birinci fıkrasında; Türkiye’de bir yükseköğrenim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancıların öğrenci ikamet izni almakla yükümlü olduğu hususları hükme bağlanmıştır.
/
15. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; şikayetçinin, vize başvurusunda “Atılım Üniversitesi Sağlık
Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü Lisans Programı’nda Öğrenim Görmek Amacıyla” başvuru yaptığını belirttiği ve kendisine 30 gün süreli öğrenim amaçlı vize verildiği, şikayetçinin Ülkemize
25.09.2021 tarihinde giriş kaydının olduğu hususları anlaşılmıştır. Şikayetçi “Lisans Programı’nda Öğrenim
Görmek Amacıyla” vize aldığı için vizesinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla Türkiye’de kalacağı için bir önceki paragrafta değinilen mevzuat hükümleri uyarınca ikamet izni almak zorundadır.
16. Öte taraftan, şikayetçi, vize başvurusunda belirttiği üniversiteye başvuru tarihini kaçırdığı için kayıt yaptıramadığını beyan etmiştir. Bu durum değerlendirildiğinde; şikayetçinin vize başvurusunda belirttiği gerekçe, vize başvurusunda ifade ettiği Üniversiteye kayıt yaptırmasıdır. Bu noktada ilgili dönemde kendisinin davranışı neticesi öğrenci olmadığı için, söz konusu üniversitede eğitim gördüğünden bahisle öğrenci ikamet izni almaya hak kazanmamıştır. Somut olayda bu konuda bir ihtilaf olmayıp, şikayetçi bahsi geçen üniversitede öğrenci olduğu ileri sürerek kendisine öğrenci ikamet izni verilmesi gerektiğine yönelik bir talebi de bulunmamaktadır.
17. Şikayetçi, yeni bir üniversiteye kayıt oluncaya kadar vaktini boşa geçirmemek adına bir dil kursuna da kayıt olduğunu, dil öğrendiği hususu dikkate alınarak bir sene daha Türkiye’de kalmasına izin verilmesi talebiyle İdareye başvuru yaptığını, ancak İdarece başvurusunun reddedildiğini iddia etmektedir. İlgili idare ise, şikayetçinin, Türkçe dil kursuna katılma amaçlı kısa dönem ikamet izni talebi kapsamında 09.10.2021 tarihinde Ankara Valiliğine başvuruda bulunduğu, şikayetçinin bu süreçte Atılım Üniversitesi’nden almış olduğu öğrenci belgesi veya Türkçe dil kursuna yönlendirildiğine dair belge ibraz edemediği, bu nedenle şikayetçinin başvurusunun ilgili mevzuata hükümleri çerçevesinde 08.12.2021 tarihinde reddedildiği belirtilmiştir.
18. Şikayetçi Kurumumuza ve ilgili idareye özel bir dil kursuna kayıt yaptırdığına ilişkin belgeyi sunmuş ise de; mezkur Yönetmeliğin 35 inci maddesinin onuncu fıkrasında, üniversiteye kayıt yaptırmak amacıyla ülkemize gelip okullarının isteğiyle Türkçe hazırlık sınıfına/kurslarına yönlendirilen öğrencilere durumlarını belgelemeleri kaydıyla bir sonraki öğrencilik döneminin başlangıcına kadar öğrenci ikamet izni düzenleneceğine ilişkin hüküm bulunmaktadır. Şikayetçi vize için gerekçe gösterdiği üniversiteye kayıt olmadığı gibi, Kurumumuza ve ilgili idareye ilgili üniversitenin yönlendirmesiyle bir dil kursuna kayıt yaptırdığına ilişkin belge sunmamıştır. Bu nedenle, şikayetçinin söz konusu yönetmelik maddesi uyarınca öğrenci ikamet izni belgesi alma imkanının olmadığı sonucuna varılmıştır.
19. Şikayetçi, Türkçe dil kursu amaçlı kısa dönem ikamet izni için ilgili idareye başvuruda bulunduğu için kendisine kısa dönem ikamet izni verilmesiyle Kurumumuza 21.12.2021 tarihinde başvuruda bulunmuştur.
Kurumumuzca konuyla ilgili olarak 01.03.2022 tarihli Gönderme Kararı verilmiştir. Söz konusu Gönderme
Kararına karşı İdarece verilen cevapta “… Şahsın ikamet izin başvurusu mezkur Kanunun 32 inci maddesinin 1 (b) fıkrasının atfı 7-1(c) atfı 15-1 (f) bendi “f) Türkiye’ye giriş, Türkiye’den geçiş veya
Türkiye’de kalış amacını haklı nedenlere dayandıramayanlar” hükmü gereği, 33 üncü maddenin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca reddedilmiştir.” hususlarına yer verilmiştir.
20. Şikayetçinin Kurumumuza sunduğu özel dil kursuna ilişkin belgeden; şikayetçinin ilgili dil kursuna
28.10.2021 tarihinde kayıt yaptırdığı, haftalık 20 saatten 5 hafta için toplam 100 saat ders alacağı bilgisi
bulunmaktadır. Ancak şikayetçinin ilgili dil kursuna katıldığına, söz konusu eğitimi tamamladığına veya bu kursu devam ettirdiğine ilişkin bir belge dosya kapsamında bulunmamaktadır. Ayrıca şikayetçinin ülkemize 25.09.2021 tarihinde giriş kaydının olduğu ve 30 gün süreli öğrenim amaçlı vize aldığı durumu dikkate alındığında, şikayetçinin öğrenim amaçlı vizesinin son günü 25.10.2021 tarihidir.
Bu durumda vize süresinin dolduğu tarihten 3 gün sonra bir dil kursuna 28.10.2021 tarihinde kayıt yaptırmıştır. Bu bilgiler kapsamında; şikayetçinin ilgili dönemdeki Türkçe dil kursu amaçlı kısa dönem ikamet izni talebinin, idarenin bir önceki paragrafta belirtilen cevabı ve ilgili mevzuat hükümleri kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
21. 6458 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinde; ikamet izni çeşitleri arasında “Kısa dönem ikamet izni sayılmış olup, Kanunun 31 inci maddesinde; Türkçe öğrenme kurslarına katılacaklara kısa dönem ikamet izni verilebileceği, Kanunun 32 nci maddesinde; kısa dönem ikamet izinlerinin verilmesinde bazı şartların aranacağı belirtilmiş ve bunlar şartlar arasında; Kanunun 31 inci maddenin birinci fıkrasında sayılan gerekçelerden biri veya birkaçını ileri sürerek talepte bulunmak ve bu talebiyle ilgili bilgi ve belgeleri ibraz etmek, Kanunun 7 nci madde kapsamına girmemek hususları sayılmıştır. Söz konusu Kanunun 7 nci maddesinde ise 15 inci maddenin ikinci fıkrası saklı kalmak kaydıyla, vize muafiyeti kapsamında olsalar dahi, 15 inci maddenin birinci fıkrasında sayılanların, kabul edilemeyen yolcu kapsamına alınacağı ve
Türkiye’ye girişlerine izin verilmeyerek geri çevrileceği belirtilmiştir. Kanunun 15 maddesinin 1 inci fıkrasının (f) bendinde ise; Türkiye’ye giriş, Türkiye’den geçiş veya Türkiye’de kalış amacını haklı nedenlere dayandıramayanlara vize verilmeyeceğini hükme bağlamıştır.
22. Öte taraftan, 6458 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde; Türkiye’de doksan güne kadar kalacak olan yabancıların bulundukları ülkedeki konsolosluklardan geliş amaçlarını da belirten vize alarak
Türkiye’ye gelmeleri gerektiğini hükme bağlamış olup, şikayetçinin bildirdiği Türkiye’ye geliş amacı vize başvurusunda belirtiği üzere “Atılım Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü Lisans
Programı’nda Öğrenim Görmek”dir. Bu noktada şikayetçinin beyan ettiği geliş amacı “Lisans
Programı’nda Öğrenim Görmek” olmasıdır. Buna karşın şikayetçi Türkiye’ye geldikten sonra “Türkçe dil kursuna katılacaklar” kapsamında ikamet izni talebinde bulunduğu anlaşılmıştır. Şikayetçinin ilgili dönemde Kanunun 11 inci maddesine öngördüğü şekliye kendisinin bildirmiş olduğu geliş amacından farklı bir amaç olan “Türkçe dil kursuna katılma” nedeniyle Türkiye’de kalmak istediği tespit edilmiştir. Bu durumlar değerlendirildiğinde, şikayetçinin ilgili dönemde, Kanunun 15 inci maddesinde öngörülen
“Türkiye’de kalış amacını haklı nedene dayandıramayan” kişi konumunda olduğu sonucuna varılmıştır. Bu kapsamda; şikayetçinin vize talebinin idarece Kanunun ilgili maddeleri arasındaki atıf nedeniyle (Kanunun 32 inci maddesinin 1 (b) fıkrasının atfı 7-1(c) atfı 15-1 (f) bendindeki “Türkiye’ye giriş, Türkiye’den geçiş veya Türkiye’de kalış amacını haklı nedenlere dayandıramayanlar” hükmü gereği) Kanunun 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca reddedilmesi işleminde mevzuata aykırılık tespit edilmemiştir.
23. Şikayetçi, İstanbul Haliç Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na kabul edildiğini iddia ve ifade ederek, mevcut durumda İstanbul Haliç Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na kabul edildiğinden bahisle
28.11.2021 tarihinde yapmış olduğunu iddia ettiği öğrenci ikamet izni başvurusunun kabul edilmesini talep
etmektedir. Başvuru belgesi ekindeki 28.02.2022 tarihli öğrenci belgesinden, şikâyetçinin İstanbul
Haliç Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu Çocuk Gelişimi bölümüne 31.12.2021 tarihinde kayıt yaptırdığı hususu anlaşılmaktadır. İlgili idare, şikayetçinin söz konusu üniversiteye kayıt nedeniyle ikamet izni verilmesi talebine ilişkin olarak, ilgilinin 04.02.2022 tarihinde İstanbul Valiliğine öğrenci (ön
/
lisans) ikamet izni başvurusunda bulunduğu ve başvurunun ilgili Valilikçe yabancının vize ihlalinde olduğunun anlaşılması nedeniyle olumsuz olarak sonuçlandırıldığı hususunu belirtmiştir.
24. Vize ihlali; alınan vizenin üzerinde belirtilen süreden daha fazla süreyle vizeyi veren ülkede kalınmasını veya vizenin veriliş amacı dışında kullanılması durumu olarak tanımlanabilir. Şikayetçinin, öğrenim amaçlı vizesinin son günü 25.10.2021 tarihi olmasına rağmen vize süresinin dolduğu tarihten 66 gün sonra (31.12.2021 tarihinde) ilgili Üniversiteye kayıt yaptırdığı ve 04.02.2022 tarihinde kayıt yaptırdığından bahisle İstanbul Valiliğine öğrenci (ön lisans) ikamet izni başvurusunda bulunduğu anlaşılmıştır. Bu durum değerlendirildiğinde; şikayetçinin ilgili üniversiteye kayıt tarihinde ve İstanbul Valiliğine öğrenci (ön lisans) ikamet izni başvurusunda bulunduğu tarihte vize ihlali durumunda bulunduğu açıktır.
25. Ülkemizde yasal kalış hakkı ihlali halinde, yani vize, vize muafiyeti, ikamet izni, çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti ihlallerinde bulunan yabancılara, 6458 sayılı Kanununun “Türkiye’ye giriş yasağı” başlıklı 9 uncu maddesi kapsamında giriş yasakları uygulanmaktadır. Yine söz konusu Kanunun
54 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (e) bendinde, vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar
veya vizesi iptal edilenler hakkında sınır dışı etme kararı alınacağı hüküm altına alınmıştır. Bir önceki paragrafta yapılan tespitlerimiz ve belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; şikayetçin
İstanbul Valiliğine öğrenci (ön lisans) ikamet izni başvurusunun “vize ihlali” nedeniyle olumsuz olarak sonuçlandırılmasında ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık tespit edilememiştir.
26. Şikayetçi, mevcut durumda İstanbul Haliç Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na kabul edildiğinden bahisle 28.11.2021 tarihinde yapmış olduğu öğrenci ikamet izni başvurusunun kabul edilmesine yönelik bir talepte bulunmuş ise de; ilgili İdare, şikayetçinin bu tarih itibariye yapmış olduğu herhangi bir ikamet izni başvurusunun bulunmadığı hususunu beyan etmiştir. Şikayetçi tarafından da söz konusu tarih itibariyle ilgili İdareye başvuru yapıldığına ilişkin bir belge Kurumumuza sunulmamıştır. İlgili İdare, şikayetçinin bu tarihli başvurusu olsa dahi yasal başvuru süresini (vize süresini) on günden fazla aştığı için ilgili mevzuat hükümlerine istinaden şikayetçinin başvurusunun kabul edilmesinin mümkün olmadığı hususunu belirtmiştir. Bu durum değerlendirildiğine; şikayetçinin, 28.11.2021 tarihinde ilgili idareye bir başvurusu olsa dahi, şikayetçinin söz konusu tarih itibariyle vize ihlali durumunda bulunduğu ve ayrıca şikayetçinin İstanbul Haliç Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na 31.12.2021 tarihinde kayıt yaptırdığı durumu dikkate alındığında şikayetçinin ilgili idareye başvurduğunu iddia ettiği 28.11.2021 tarihi itibariyle ilgili üniversitede öğrenci olmadığı hususları açıktır.
27. Şikayet formuna ekinde bulunun ve şikayetçinin Ankara Valiliğini muhatap aldığı tarih ve adres bilgisi bulunmayan dilekçede, şikayetçi tarafından, İstanbul Haliç Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na kabul edildiği, bu durumdan İdarenin İstanbul ofisine bilgi verilmesi şeklinde bir talepte bulunulmuş ise de; Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 21 inci maddesinin 4 üncü fıkrası uyarınca ikamet izni başvurusu için ilgili İdareye bizzat başvuru yapılması gerekmekte olup, dosya kapsamında, şikayetçinin İstanbul Haliç Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na kabul edildiğinden bahisle ilgili Valiliğe bizzat başvuru yaptığına ilişkin bir tespit yapılamamıştır.
28. Şikayetçinin iddiaları, İdarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, dosya kapsamındaki tüm bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; şikayetçinin “Atılım Üniversitesi Sağlık Bilimleri
Fakültesi, Hemşirelik Bölümü Lisans Programı’nda Öğrenim Görmek Amacıyla” vize başvurunda bulunduğu ve kendisine 30 gün süreli öğrenim amaçlı vize verildiği, şikayetçinin Atılım
Üniversitesi’ne kayıt yaptıramadığı için bu üniversiteye başvurusu kapsamanda öğrenci ikamet izni almaya hak kazanamadığı, sonrasında şikayetçi tarafından Türkçe dil kursu amaçlı kısa dönem ikamet izni başvurusunda bulunmuş ise de, şikayetçi bu dönemde “Türkiye’de kalış amacını haklı
nedene dayandıramayan” kişi konumunda olduğu, daha sonra şikayetçi tarafından İstanbul Haliç
Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu’na kabul edildiğinden bahisle öğrenci ikamet izni talebinde bulunulduğu, ancak şikayetçinin bu dönemde vize süresinin bittiği ve vize ihlali durumunun olduğu hususları anlaşılmıştır. Ayrıca, Devletlin, ülkeye giriş, kalış ve sınır dışı etme konularında egemenlik hakkına dayanan takdir yetkisi bulunmakta olup, başvuruya konu edilen işlemlerde, ilgili İdarenin, takdir yetkisini kamu yararına aykırı olarak kullandığına ve/veya bu hakkını kötüye kullandığına ilişkin bir tespit yapılamamıştır. Tüm bu durumlar dikkate alındığında, şikayetçinin ikamet izni başvurusunun kabul edilmesi talebi kapsamında, gerekli bilgi ve belgelerle birlikte süresi içinde ve usulüne uygun bir şekilde ilgili idareye başvuru yapmadığı sonucuna varılmış olup, şikayetçinin ikamet izni talebinin ilgili idare tarafından reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
29. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. İlgili İdarenin söz konusu ilkelere uymadığına ilişkin bir tespit yapılamamıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
30. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlem ve eylemine karşı Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE;
Kararın, ŞİKÂYETÇİYE VE GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI’NA TEBLİĞ EDİLMESİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/