|
ÖZET: Bu karar, öğrenim kredisi borçlarının ertelenmesi talebine ilişkin bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, ön lisans eğitimi sırasında kullandığı öğrenim kredisinin geri ödemesinin, lisans eğitimine devam ettiği süre boyunca ertelenmesini istemektedir. İdare ise, başvurunun zamanında yapılmadığını ve borcun vergi dairesine devredildiğini belirtmektedir. Mevzuata göre, yalnızca sosyal güvenlik durumu veya askerlik gibi belirli gerekçelerle borç ertelemesi mümkün olup, öğrencilik durumu bu kapsamda değerlendirilememektedir.
Başvuranın lisans eğitimi devam ederken ön lisans dönemine ait borç ödeme takviminin işletilmesi, öğrencinin yükseköğrenim görmesini zorlaştırmakta ve bu durum, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunu’nun amacına aykırı bir sonuç doğurmaktadır. Bu nedenle, mevcut düzenlemelerin hakkaniyeti sağlamadığı ve öğrencilerin öğrenim süreçleri boyunca borç baskısı yaşamadan eğitimlerine devam etmeleri gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/8019-S.20.12501
BAŞVURU NO : 2019/20554
KARAR TARİHİ : 27/05/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
Öğrenim kredisi borcunun ertelenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 26/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, ön lisans eğitimi sırasında kullandığı öğrenim kredisi borcunun bulunduğunu, ön lisanstan mezun olduktan bir sene sonra DGS (Dikey Geçiş Sınavı) vasıtası ile lisans eğitimine devam ettiğini, ön lisans eğitimi bittikten iki yıl sonra bilgi verilmeden borcunun taksitlendirilerek ödemelerin başlatıldığını ve gecikme faizi işletildiğini, sonrasında borcun vergi dairesine devredildiğini, vergi dairesinde borcunu yapılandırdıktan sonra ödemelerin başlatıldığını, borç ödemelerinin başlatılması, gecikme faizi işletilmesi ve sonrasında borcun vergi dairesine devredilmesi aşamalarında tarafına bilgi verilmediğini ve halen öğrenci olması durumlarının gözetilmediğini belirterek uygulanan gecikme faizlerinin silinmesini, ödemiş olduğu miktarın iadesini ve öğrenim kredisi borcunun lisans eğitimi bittikten iki yıl sonraya ertelenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bilgi ve belge talebimize yönelik 21.04.2020 tarih ve sayılı cevabi yazısında, “2012-2013 öğretim yılında ön lisans öğrencisi olarak burs/kredi başvurusunda bulunan başvurana numara ile öğrenim kredisi tahsis edilmiştir. Kredi almasına esas olan tabi olduğu mükellefiyetleri belirten Taahhütnameyi noterde tanzim ve tasdik ettirip bir suretini idaremize vermiş olması sebebiyle kredisi Ocak 2013 ayından itibaren ilgili hesabına ödenmeye başlanmıştır. Aylık olarak yapılan ödemeleri mezun olduğu Temmuz 2014 ayına kadar devam ettirilmiştir. Toplam ödenen öğrenim kredisi tutarı 5.460TL’dir. Ödenen bu tutara 362,87TL endeks uygulanarak ana borç tutarı 5.822,87TL olarak hesaplanmıştır.
3. 01/08/2016 tarihinde başlayan borç taksitlerini on dokuz (18*306TL+314,87TL) aylık taksit halinde ödemesi gerekli şekilde ödeme planı oluşturulmuştur.
4. İlgi yazınıza istinaden Yükseköğretim Kurulu Bilgi Sisteminden alınan bilgilerden
‘nın 04.09.2012 tarihinde kayıt yaptırdığı ön lisans programından 11.07.2014 tarihinde mezun olduğu, ara vererek 17.09.2015 tarihinde DGS ile lisans programına geçiş yaptığı, 2019-2020 öğretim yılında 4. sınıf öğrencisi olduğu belirlenmiştir.
5. Başvuru sahibinin ön lisans programında almış olduğu kredi borcunu, gecikmeye girmeden, vergi dairesine bildirilmeden idaremize başvuru yaparak yıllık olarak erteletme hakkı olduğu halde borcunun ertelenmesi için zamanında başvuru yapmamıştır.
6. idaremize ekte bulunan 10.10.2019 tarihli dilekçe ile başvuru yapmış, tarafına
28.10.2019 tarihli ve E. tarihli yazı ile bilgi verilmiştir.
7. Vergi dairesine bildirilmiş bulunan ‘nın öğrenci statüsünde bulunması borcunun vade tarihini etkilememektedir.
8. Borçlu kredi almasına esas taahhütname ile tebligat beklemeden borcunu www.kyk.gov.tr internet adresinden öğrenerek ödeyeceğini kabul ve taahhüt ettiğinden kendisi başvuru yapmadığı sürece ayrıca bildirim de bulunulmamaktadır.
9. Borcunu zamanında ödememesi durumunda ivedi hale gelen borcunu gecikme zammı ile birlikte ödeyeceğini Taahhütname ile kabul ve taahhüt etmiştir.
10. Süresi içerisinde borcunu ödemeyen borçlunun 6183 sayılı Kanun hükümleri gereğince borcunun tahsil edilmesi için 03/05/2017 tarihinde sayılı yazı ile Artvin Vergi Dairesi
Müdürlüğüne bildirilmiştir. Vergi dairesine bildirilen muaccel hale gelmiş bulunan ana borç tutarı 5.822,87TL’dir. Muaccel hale gelmiş borçların takip, tahakkuk ve tahsilatı ile ilgili olarak hukuki olarak yetkilendirilen vergi daireleri ve mal sandıklarıdır.
11. İlgili mevzuatlar gereğince işlemleri gerçekleştirilen ‘nın şikâyet konusu ile ilgili yargı organlarınca görülen bir dava yahut bir karar bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
12. Anayasanın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde, “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz…Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar….”, 13. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 14. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine,
idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 14. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun “Kurumun amacı” başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumunun amacı;
…yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmaktır.”, ‘Kredi Borcunun Tespiti ve Ödenmesi ile Kredi Teminatı’ başlıklı 16 ncı maddesinde, “…(2) Öğrenci, borcunu öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal eğitim süresinin bitiminden itibaren iki yıl (öğrencinin lisansüstü eğitim yapması halinde dört yıl) sonra başlamak üzere, kredi aldığı sürede ve aylık dönemler halinde (…) ödemek zorundadır. Ancak bu süre (…) bir yıl daha uzatılabilir. Ödeme askerlik dönemine rastlarsa
TEFE uygulanmadan askerlik döneminin sonuna kadar ertelenir. (3) Borçlunun, (…) müracaatı esnasında; Sosyal Güvenlik Kurumu veya sosyal güvenlik kuruluşu niteliğindeki başka kuruluşlarla ilişkisinin bulunmaması halinde, ilgilinin talebi ile borcunu ödemesi kredi alma süresinin bitiminden itibaren endeks uygulanmak sureti ile ve birer yıllık sürelerle (…)
uzatılır.”, ‘Taksitlerin zamanında ödenmemesi’ başlıklı 17 nci maddesinde, “Borç taksitlerini zamanında ödemiyenlerin birinci defada borçlarının bir seneliği, tekrarında ise tamamı ivedilik kazanır. Bu tarihten itibaren borç 6183 sayılı kanun hükümlerine göre malsandıklarınca tahsil olunarak Gençlik ve Spor Bakanlığına ödenir.”,
15. Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin ‘Kredi Verilmeyecek Haller’ başlıklı 11 inci maddesinde, “Sağlık sebebi dışında ön lisans mezunlarından ara vermek suretiyle intibak programına başlayan öğrencilere, kredi verilmez.”,
16. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin ‘Dikey Geçiş
Halinde Bursun Verilmesi’ başlıklı 22 inci maddesinde, “ Kurumdan burs alan ön lisans mezunu öğrencilerden öğrenimine ara vermemek kaydıyla üçüncü sınıfa başlayanların burslarının ödenmesine devam edilir. Ancak, intibak programı süresince burs verilmez ve öğrenime ara vermiş sayılmazlar.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
17. Başvuranın ve benzer durumdaki kişilerin mağduriyetlerini giderecek şekilde öğrencilik ile ilişiği devam eden öğrencilerin borçlarının ertelenmesine imkân verilmesi için gerekli düzenlemenin yapılması ve başvuranın mağduriyetinin giderilmesi doğrultusunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
18. Başvuran özetle, öğrenim kredisi geri ödemesinin öğrencilik dönemi boyunca ertelenmesini talep etmektedir.
19. İlgili idare özetle erteleme için zamanında başvuru yapılmadığını ve vergi dairesine aktarılan borçlara ilişkin işlem yapılmadığını belirtmektedir.
20. Öğrenim kredisi borçlarının ertelenme şartları uygulamada şu şekildedir. Sosyal Güvenlik
Kurumu ile ilişiği bulunmayanların borçları işsizlik gerekçesi ile endeks uygulanmak şartıyla ertelenebilmektedir. İkinci olarak askerlik gerekçesi ile endeks uygulanmaksızın askerlik sonuna kadar borçlar ertelenebilmektedir. Üçüncü olarak yüksek lisans/doktora gerekçesi ile endeks uygulanmak şartı ile erteleme mümkündür.
21. Dosya kapsamından, başvuranın 04/09/2012 tarihinde kayıt yaptırdığı ön lisans programından 11/07/2014 tarihinde mezun olduğu, 17/09/2015 tarihinde dikey geçiş sınavı ile lisans programına geçiş yaparak 17/09/2015 tarihinde kayıt yaptırdığı, ön lisans döneminde aldığı öğrenim kredisini borcuna ilişkin ödemelerin 01/08/2016 tarihinde başladığı, ödeme yapılmaması üzerine 03/05/2017 tarihinde borcun vergi dairesine aktarıldığı ve halen lisans öğrencisi olduğu anlaşılmıştır.
22. Başvuranın 01/08/2016 tarihinde başlayan borç ödeme takviminin çok sonrasında, 10/10/2019 tarihinde erteleme talebinde bulunduğu görülmektedir. Erteleme gerekçisini ise öğrencilik durumunun devam etmesi olarak ileri sürmektedir. Yukarıda yer verilen mevzuat ve açıklamalara göre sadece öğrencilik gerekçesi ile borç erteleme mümkün olmamaktadır.
Bununla birlikte ön lisans eğitimi sonrasında ara verilmesi durumunda ödemeler mezuniyet tarihinden yaklaşık iki yıl sonra başlatılmaktadır. Somut olayda da borç takviminin işletilmiş ve ödeme yapılmaması üzerine borç vergi dairesine devredilmiştir.
23. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunun 2 nci maddesinde Kurumun esas amacının öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmak olduğu ve bu nedenle öğrencilere burs ve öğrenim kredisi verildiğinin ifade edildiği görülmektedir. Ancak başvuranın lisans eğitimi devam ederken ön lisans eğitimi dönemine ait borç ödemesi takviminin işlemesi öğrencinin yükseköğrenim görmesini kolaylaştırmamakta aksine zorlaştırmaktadır. Bu yönüyle adı geçen kanunun amacından uzaklaşıldığı görülmektedir.
24. Başvuranın öğreniminin devam ettiği hususu dikkate alındığında mevzuatın somut olayda aleyhe sonuç doğurduğu görülmektedir.
25. Bu yönüyle her ne kadar ara verilmiş olsa da dikey geçiş yaparak öğrenimine devam eden başvurana ait öğrenim kredisi ödeme takviminin işletilmesi mevcut mevzuata uygun olarak değerlendirmekle birlikte hakkaniyeti tesis etmede yetersiz kalmaktadır.
26. Hakkaniyetin, somut bir olayın kendine has özelliklerinin göz önünde bulundurularak adaletin uygulandığı bir eşitlik durumu olduğu ve bazı durumların ve şartların önceden bilinip öngörülememesinden doğacak sakıncaları ortadan kaldırmak için hukuk kurallarının eksik ya da esnek bıraktığı durumlarda etkisini gösteren bir ilke olduğu göz önüne alındığında; mevcut düzenlemeler başvuruya konu somut olayda hakkaniyeti sağlayamamaktadır.
27. Ayrıca İdarenin amacının yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmak olduğu göz önüne alındığında, somut olayımızda öğrencinin öğrenimi devam ederken borç takviminin işletilmesinin İdarenin amacına uygun bir yaklaşım olmadığı değerlendirilmiştir.
28. Böylelikle öğrenimi devam eden öğrencilere ait borç takvimi sürecinin öğrenim süresi sonrasına ertelenmesine yönelik bir düzenlemenin yapılmasına ihtiyaç duyulduğu ve bunun eğitim hakkı kapsamında bir gereklilik olduğu tespit edilmiştir. (Benzer yönde Kamu
Denetçiliği Kurumunun 2017/7960 sayılı Tavsiye Kararı da bulunmaktadır.)
29. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın ön lisans dönemine ait borcuna ait ödeme takviminin başvuranın lisans dönemi öğrenciliği döneminde başlatıldığı ve ödeme yapılmadığı gerekçesi ile haber verilmeksizin borcun vergi dairesine devredildiği dikkate alındığında öğrencilerin borç baskısı yaşamaksızın öğrenimlerini tamamlamaları gerektiği ve İdarenin amacının yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmak olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde idarenin öğrencilikle ilişiği devam eden başvuranın öğrenim kredisine ait borç takvimini işletmesi işleminde hakkaniyete uygunluk tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 30. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
İdarenin karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
31. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın ve benzer durumdaki kişilerin mağduriyetlerini giderecek şekilde Yüksek Öğrenim
Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinde öğrencilik ile ilişiği devam eden öğrencilerin borçlarının ertelenmesine imkân verilmesi için gerekli düzenlemenin yapılması ve başvuranın mağduriyetinin giderilmesi hususunda GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE YURTLAR
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi