|
ÖZET: Başvuran, 2015-2018 yılları arasında aldığı toplam 19.030,00 TL öğrenim kredisinin geri ödemesi sırasında fazladan 1.335,69 TL ödendiğini iddia ederek, bu miktarın iade edilmesini talep etmiştir. Başvuru, Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın düzenlemeleri doğrultusunda, öğrenim kredisi borcunun yalnızca kredi tutarı kadar olması gerektiği ve yapılan ödemelerin iade edilmeyeceği yönündeki kararına dayanmaktadır. Başvuran, ayrıca, endeks tutarlarının terkin edilmesi gerektiğini ve bu işlemin yalnızca kalan borç üzerinden yapılmasının hukuka aykırı olduğunu savunmuştur.
Gençlik ve Spor Bakanlığı, başvuranın kredi geri ödeme süresinin 2020 yılında başladığını ve 2022 yılında yapılan düzenlemelerle, geri ödemesi devam eden borçluların endeks tutarlarının terkin edildiğini belirtmiştir. Ancak, yürürlükteki kanunlara göre, daha önce tahsil edilen tutarların iade edilmesi mümkün değildir. Bu çerçevede, başvuranın talebi, mevcut mevzuat ve düzenlemeler doğrultusunda reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine ilişkin kararında, yürürlükteki yasaların ve düzenlemelerin başvuranın talebine uygun olmadığını vurgulamıştır. Başvuranın, idarenin kararına itiraz etme hakkı bulunmaktadır ve bu süreç, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresi içinde devam edecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/15384-S.23.24257
BAŞVURU NO : 2023/9241
KARAR TARİHİ : 04.12.2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
Öğrenim kredisi borcu hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 03.07.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, numarası ile Ocak 2015-Kasım 2018 tarihleri arasında toplam 19.030,00-TL öğrenim kredisi aldığını, 2020 yılından itibaren geri ödemesini düzenli olarak yaptığını, tarafından fazlaca ödeme alındığını,
2. Yapılan düzenleme soncunda öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcunun, öğrenim kredisi olarak verilen miktar kadar olduğunun düzenlendiğini, kendisinden ise 25.960,00-TL talep edildiğini, şimdiye kadar 20.365,69-TL geri ödeme yaptığını, fazladan ödeme yaptığı 1335,69-TL’nin de iade edilmesi gerektiğini, yapılan düzenleme sonrasında ilave edilen endeks tutarı 9.412,96-TL iken bu tutarın tamamının değil sadece 2.563,01-TL’lik kısmının terkin edildiğini,
3. Tahsil edilmiş olan tutarların iade edilmeyeceğinin düzenlendiğini bu madde yürürlüğe girmeden önce toplam 16.885,00-TL geri ödeme yaptığını, bu miktarın asıl öğrenim kredi borcundan fazla olmadığını, bu nedenle ilgili kanunun 16 ncı maddesinin uygulanması gerektiğini, terkin işleminin sadece kalan borç üzerinden yapıldığını, bu hesabın kanuna aykırı olduğunu, kanunun herhangi bir maddesinde sadece kalan borç üzerinden endeks tutarı terkin edilir diye bir ibare bulunmadığını,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
4. Endeks tutarlarının ne zaman yansıtılacağına yönelik bir düzenleme bulunmadığını, bu nedenle kanun değişikliği öncesi ödenen borçların içine endeks tutarlarının yansıtılmasının hukuksuz olduğunu belirterek öğrenim kredisi borcunun on altıncı maddeye uygun olarak öğrenim kredisi tutarıyla aynı olacak şekilde hesaplanmasını, fazladan ödediğini iddia ettiği 1335,69-TL’nin iade edilmesini ve gecikme zammının terkin edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
5. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı bilgi ve belge talebimize yönelik cevabi yazısında, … incelenmiştir. Öğrenci/borçlu, kredi alma aşamasında onayladığı Burs/Kredi Taahhütnamesinde, tarafına ödenen öğrenim kredisi tutarına, Türkiye İstatistik
Kurumu tarafından ilan edilen Yİ-ÜFE (Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi) artışları uygulanmak suretiyle hesaplanacak borcunu tebligat beklemeden normal öğrenim süresinin bitiminden veya herhangi bir sebeple kredinin kesildiği tarihten itibaren iki yıl sonraki aydan başlayarak kredi aldığı süre kadar aylık taksitler halinde ödeyeceğini kabul ve taahhüt etmiştir.
6. Öğrenci/borçlunun hesabına öğrenim kredisi olarak Kasım 2018 sonuna kadar 19.090,00 TL ödenmiştir. Öğrenim kredisinin kesildiği tarihe kadar uygulanan Yİ-ÜFE artışından doğan 9.142,96,00
TL’nin ilave edilmesi suretiyle oluşan 28.442,96 TL borcun geri ödeme tarihi normal öğrenim süresinin iki yıl sonrası olan 01.07.2020 olarak belirlenmiştir.
7. 09 Kasım 2022 Tarihli ve 32008 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 7420 Sayılı
Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun ile Genel Müdürlüğümüzün öğrenim ve/veya katkı kredi alacaklarına uygulanan Yİ-ÜFE tutarının silinmesine yönelik 351 sayılı Yükseköğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunda yapılan değişiklik sonucunda, kredi geri ödeme süresi başlamış borçluların kanununun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle ödenmemiş taksitlerinin endeks tutarları terkin edilmiştir.
8. Ayrıca; 12 Mart 2023 Tarihli ve 32130 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 7440
Sayılı Kanunun geçici 8. maddesinin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, geri ödemesi başlamış veya takip için vergi dairesine bildirilmiş olan öğrenim ve katkı kredilerinden vadesi geldiği halde ödenmemiş bulunanların asıllarına vade tarihleri ile 09.11.2022 tarihi (bu tarih dâhil) arasında gecikme zammı, Yİ-ÜFE tutarı katsayı tutarı gibi alacaklar hesaplanmaz. Bu maddenin uygulanmasına dair usul ve esasları belirlemeye ilgisine göre Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Bu Kanunların yürürlüğe girdiği tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarlar iade edilmez.
9. 7420 Sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarı öğrenim kredi borçlarına uygulanan Yİ-ÜFE tutarları terkin edilip muhasebeleştirme işlemlerinin yapılması sonucunda, borcun endeks tutarları silinerek ödenen anapara kadar geri ödemenin taksit tutarları yeniden düzenlenmiştir. 7440 Sayılı
Kanunda anılan tarihe kadar vadeleri içerisinde ödenmeyen taksitlere tahakkuk eden ödenmemiş gecikme zamları silinmiştir. Ancak vadesinde ödenmeyen taksitlere 10.11.2022 tarihinden itibaren gecikme zammı uygulanmaya devam edilmektedir. Buna göre, 7420 sayılı yasanının yürürlüğe girdiği tarihten önce endeks tutarı olarak yapılan ödemelerin borçluya iade edilmesi veya kalan borca mahsup edilmesi mümkün olmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
10. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
11. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
12. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun Geçici 7 nci maddesinde (Ek madde: 03.11.2022 – 7420 S.K/Madde 7), “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla kredi almakta olan veya kredi borcunun ödeme zamanı henüz başlamamış kişilere öğrenim ve katkı kredisi olarak verilen tutarlara endeks hesaplanmaz, kredi geri ödemesi devam eden veya borçları vergi dairesine takip için bildirilmiş olan kişilere öğrenim ve katkı kredisi olarak verilen tutarlara ilave edilmiş endeks tutarları terkin edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarlar iade edilmez ve vergi dairesine takip için bildirildiği halde henüz tahsil edilmemiş olan kredi taksitleri içerisindeki endeks tutarları terkin edildikten sonra bakiye taksitler vadesinde ödenmediği takdirde takip edilmeye devam olunur.”, Geçici 8 inci maddesinde (Ek madde: 09.03.2023 – 7440
S.K/Madde 12), “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, geri ödemesi başlamış veya takip için vergi dairesine bildirilmiş olan öğrenim ve katkı kredilerinden vadesi geldiği halde ödenmemiş bulunanların asıllarına vade tarihleri ile 9/11/2022 tarihi (bu tarih dâhil) arasında gecikme zammı, YİÜFE tutarı, katsayı tutarı gibi alacaklar hesaplanmaz. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarlar iade edilmez. Bu maddenin uygulamasına dair usul ve esasları belirlemeye ilgisine göre Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
13. 32024 sayılı ve 25.11.2022 Resmi Gazetede yayımlanan Tahsilat Genel Tebliğinde (Seri-Sıra
No: B-15), “ Madde 4 – (1) 7420 sayılı Kanunun 7 nci maddesiyle 351 sayılı Kanuna eklenen geçici 7 nci maddede “…” hükmü yer almaktadır. … aşağıdaki şekilde işlem yapılacaktır. … (4) Vergi dairesine takip için bildirilmiş kredi taksitlerine ilişkin olarak 9/11/2022 tarihinden önce kredi, endeks, gecikme zammı, katsayı, Yİ-ÜFE tutarı gibi adlarla tahsil edilmiş olan alacaklar iade edilmeyecektir.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre başvurunun reddi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 15. Başvuran af kanunu uygulamasından önce ödemiş olduğu endeks tutarlarının iadesini talep ederken ilgili idare mevzuat kapsamında işlem yapıldığını belirtmektedir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
16. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın Ocak 2015-Kasım 2018 tarihleri arasında toplam 19.030,00-TL tutarında öğrenim kredisi aldığı, ödeme takvimi işlerken yapılan 03/11/2022 tarihli değişiklik ile kredi geri ödemesi devam eden kişilere öğrenim ve katkı kredisi olarak verilen tutarlara ilave edilmiş endeks tutarlarının terkin edileceği ve tahsil edilmiş olan tutarların iade edilmeyeceğinin düzenlendiği, anlaşılmaktadır.
17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın geri ödeme takviminin 31/07/2020 tarihinde başladığı, endekse ilişkin ilk düzenleme tarihinin 03/11/2022 tarihinde yapıldığı, başvuranın ödemelerini düzenli yaptığını belirttiği, başvuranın düzenleme tarihine kadar endeks uygulanmış tutarlar üzerinden otuz bir taksit ödemesi yaptığı, tahsil edilmiş tutarların iade edilmeyeceğinin düzenlendiği, kalan on dokuz taksit için endeks tutarlarının silindiği, bununla birlikte düzenlemeden önceki 31/10/2022 tarihli otuz birinci taksite ilişkin endeksinde silindiğinin görüldüğü,
18. Başvuran tarafından terkin işleminin sadece kalan borç üzerinden yapılmasının kanuna aykırı olduğunun ve kanunda böyle bir düzenlemenin bulunmadığının iddia edildiği, düzenleme içerisinde yer alan ‘bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarlar iade edilmez.’ hükmü ve
‘Kredi geri ödemesi devam eden kişilere öğrenim ve katkı kredisi olarak verilen tutarlara ilave edilmiş endeks tutarları terkin edilir.’ hükmü birlikte değerlendirildiğinde terkin işleminin ödenmeyen tutarlar üzerinden yapılması gerektiğinin açık olduğu,
19. Endekslerin silinmesi üzerine getirilen yeni düzenleme uyarınca kredi geri ödeme süresi başlamış borçluların kanununun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle ödenmemiş taksitlerinin endeks tutarlarının terkin edildiği, bu kapsamda başvurana yönelik 2563,01 TL’lik terkin yapıldığı,
20. Endekslerin silinmesi üzerine getirilen yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarların iade edilmeyeceğinin düzenlendiği, bahse konu kanuni düzenlemenin yasa koyucu olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ihdas edildiği, kanun koymak, kaldırmak ve değiştirmek görevinin TBMM’de olduğu, yasama yetkisinin genelliği ilkesi kapsamında yasa koyucunun kural olarak kanun yapma faaliyetinde herhangi bir sınır olmadan faaliyette bulunabileceği, bu kapsamda vergi hukuku kapsamında af kanunu uygulamalarına da yer verebileceği, ilgili idarelerin kanun kapsamında işlem yapması gerektiği, konu idari ve yargısal bir uyuşmazlık olarak önüne gelen bir merciin hususu anayasada yer alan ilkeler ve özellikle eşitlik ilkesi kapsamında ele alması gerektiği,
21. Anayasa Mahkemesinin de 3239 sayılı yasanın Geçici Madde 4’ün Anayasaya aykırılık iddiasında
“Dava dilekçesinde bu madde ile, kanunun yürürlüğe girdiği tarihte adlarına vergi ve ceza tarh edilen mükelleflerin vergi borcu aslı 300.000 (dahil) lirayı aşmayanların vergi borcu aslını %25 fazlası ile
31.12.1985 tarihine kadar ödeyenler için; kesilen cezaların terkin edilmesinin ve gecikme zammı ile tecil
faizi hesaplamamasının eşitlik ilkesini düzenleyen Anayasanın 10. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarına aykırı olduğu öne sürülerek Geçici 4. maddenin iptali istenmiştir. İddiaya dayanak yapılan
Anayasa’nın 10. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları aynen şöyledir: “Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” Bilindiği gibi eşitlik, her yönüyle aynı hukuki durumda bulunanlar arasında söz konusudur. Dava konusu Geçici 4. maddenin yürürlük tarihi olan
11.12.1985 gününde, adlarına vergi ve ceza tarhedilen ve vergi borcu aslı 300.000 lirayı aşmayan bütün
mükellefler aynı hukuki durum içindedir. Bunlar arasında bir ayrım yapılmış olsaydı, eşitlik ilkesi o taktirde zedelenirdi. Ancak maddede öngörülen aftan yararlanmak için vergi borcu aslının 300.000 liradan az olması koşulunun getirilmesi, aftan yararlanacak mükellefleri, bu sınırı aşanlardan ayırarak bir eşitsizlik izlenimi veriyorsa da, böyle bir farklılaştırmada; vergi ihtilaflarını azaltmak, gerekli
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
inceleme yapılmadan kesilen cezaları kaldırarak adaleti sağlamak idarenin ve yargının yükünü azaltmak gibi önemli kamu yararları gözetilmiştir. Kanun koyucunun amacı, ayrım yapmak veya imtiyaz tanımak olmayıp, sınırlı bir afla bu gibi kamu yararını sağlayıcı sonuçlar elde etmektir. Bu nedenle söz konusu maddenin Anayasa’nın 10. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarına aykırı yönü yoktur….” ifadelerine yer vererek karara vardığı, Anayasa Mahkemesinin bu yaklaşımına göre, yasanın sınırlı bir af olduğu ve eşitlik ilkesine aykırılık barındırmadığı,
22. Vergi affı getirilmesinin önünde hukuki bir engel bulunmadığı, kanun düzeyinde işlem yapılarak verginin kanuniliği ilkesine riayet edildiği, usul hukuku kapsamında bir döneme isabet etmesinin zaruri olduğu, (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2022/19489 ve 2023/2409 sayılı kararları)
23. Şikâyete konu maddenin yürürlüğe girdiği tarih öncesinde borçlarını ödeyenler ile ödemeyenlerin kamu yararı amacıyla farklı kurallara tabi tutulduğu, doktrinde faydaları ve zararları tartışılagelmiş de olsa kamu yararı amacının ağır bastığı, böylelikle sınırlı ve istisnai bir düzenlemenin uygulanması aşamasında yapılan yorum ve değerlendirmelerin de bu istisnailiği zedelemeyecek şekilde yapılması gerektiği hususları ve yukarıda yer verilen açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde yasal düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarih öncesi yapılan ödemelerin iade edilmemesine yönelik düzenlemenin ve bu düzenlemeye dayanarak ilgili idare tarafından başvuranın talebinin reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 24. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdare tarafından bahse konu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
25. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr