|
ÖZET: Bu karar, başvuranın öğrenim kredisi borcunun hesaplanmasında yaşanan uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, öğrenim kredisi borcunun hesaplanmasında yapılan işlemlerin hukuka aykırı olduğunu iddia ederek itirazda bulunmuştur. İlgili idare, başvuranın mezuniyet tarihinin dikkate alınarak borcun hesaplandığını belirtmiş, ancak başvuranın mezuniyet tarihinin 15/12/2020 olduğu ve bu tarihe göre yapılan hesaplamanın 48.983,66 TL olarak düzeltildiği ifade edilmiştir.
Kararda, başvuranın borcunun hesaplanmasında, öğrenim kredisi süresinin sona erdiği tarih olan 05/2020 tarihinin esas alınması gerektiği vurgulanmıştır. Bu durum, başvuranın daha fazla borçla karşılaşmasına neden olmuştur. Ayrıca, başvuranın emsal gösterdiği öğrencilerle aynı durumda olduğu ve bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğu belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın öğrenim kredisine 07/2020 tarihli endeksin uygulanarak yeniden hesaplama yapılması tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/3759-S.22.5649
BAŞVURU NO : 2021/17672
KARAR TARİHİ : 17/03/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
Öğrenim kredisi geri ödeme tutarına itiraz hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 17/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 2014 yılında Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Tıp Fakültesinde üniversite öğrenimine başladığını ve 05.02.2015 tarihi itibari ile öğrenim kredisi almaya başladığını, Eskişehir Osmangazi
Üniversitesine Tıp Fakültesine geçiş yaptığını, 6 yıl olan eğitim süresinin değişmediğini ve az bir gecikme ile Aralık 2020’de mezun olduğunu, almış olduğu öğrenim kredisi ödemesinin 30.06.2020 tarihinde sonlandığını, ödeme süresinde veya ek kredi ödemesinin söz konusu olmadığını, kendisi ile aynı dönem (2014) eğitime başlayıp aynı dönemde (Aralık 2020) mezun olan kişilerin (örnek kişinin kredi numarası
) geri ödeme tutarının 42.360 TL olarak hesaplanırken kendisinin borç tutarının başta 59.782
TL olarak hesaplandığını, yine arkadaşlarının öğrenim kredisinde geri ödenecek tutarların temmuz-ağustos 2020’de hesaplanırken kendisinin Temmuz 2021’de hesaplandığını, bu süre aralığında borcun hesaplanma aşamasında olduğu yönünde uyarı aldığını, 05.08.2021 tarihli başvurusuna yönelik 21.09.2021 tarihli cevabi yazıda tutarın yeniden hesaplandığının belirtildiğini ve tutarın 48.900 TL olarak değiştirildiğini ve
06.09.2021 tarihli dilekçesine cevap verilmediğini belirterek kendisinin de arkadaşları gibi 42.360 TL
ödemesi gerekirken 48.900 TL olarak hesaplanan tutara itiraz etmekte ve oluşan farkın değiştirilerek maddi hatanın ve mağduriyetinin düzeltilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün – – sayılı ve 27/12/2021 tarihli yazısında “… …nun durumu incelenmiş olup; 2014-2015 öğretim döneminde
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Tıp Fakültesinde üniversite öğrenimine başlamış ve 25.10.2018 tarihinde e-devlet kredi nakil başvurusu talebine istinaden kredi nakli Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
Tıp Fakültesine yapılmıştır. Nakil işleminde nakil tarihindeki YÖKSİS bilgileri dikkate alınmış olup, buna göre yeni okulunun geldiği sınıfına ve mezun olacağı tarihine göre öğrenim kredisi borcunu mevzuatımız gereğince normal öğrenim süresinin bitiminden iki yıl bir ay sonra Türkiye İstatistik Kurumunun açıklayacağı Yİ-ÜFE’ndeki artıştan doğan miktarın ilave edilmesi suretiyle geri ödeme tarihi 01.07.2022 den 01.07.2023’e alınmıştır.
3. Ancak mezuniyet durumundaki değişikliği “Aralık 2020’de mezun olduğunu” zamanında bildirmediğinden geri ödemesi 01.07.2023 olarak kalmış ve toplam borcu 59.782 TL olarak hesaplanmıştır.
4. Aynı dönemde (Aralık 2020) mezun olan örnek kişi ise 2014 yılında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
Tıp Fakültesinde üniversite öğrenimine başlamış ve aynı yerden mezun olduğundan geri ödeme tarihinde bir değişiklik oluşmamış 01.07.2022 tarihine göre ve toplam borcu 42.360TL olarak hesaplanmıştır.
5. 15.12.2020 tarihinde mezun olduğu 05.08.2021 tarihli başvurusu ile tespit edilmiş, öğrencinin mezuniyet tarihine göre geri ödemesi 1.01.2023 olarak düzenlenmiş ve yeni borç hesaplaması da bu tarihe göre yapılmıştır. Toplam borcu peşin öderse 42.788,23 TL, 1.01.2023 tarihinden başlayan taksitler halinde ödemek isterse 48.984,61 TL olarak hesaplanmıştır. İlgilinin 05.08.2021 tarihli başvurusuna işlemlerinin sonucunda EK: 8 ve 9 sayılı yazı ile bilgi verildiği tespit edilmiştir…
6. Şikâyet konusuna ilişkin bu güne kadar Müdürlüğümüze açılan veya intikal eden bir dava bulunmamakta olup adı geçen öğrenci hakkında yapılacak bir işlem bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
8. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” hükmü yer almaktadır.
9. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun ‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde, “ Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir.”, ‘Yönetmelik’ başlıklı 6 ncı maddesinde, “Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim
Bakanlığınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”,
10. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Borcunun Tespiti ve
Ödenmesi ile Kredi Teminatı’ başlıklı 16 ncı maddesinde, “Öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik
Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki (Not: 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Mükerrer 298.
maddesine, 5479 sayılı Kanunla eklenen (C) bendi gereğince, vergi kanunlarında yer alan “toptan eşya fiyatları genel endeksi” ibareleri “üretici fiyatları genel endeksi” ve “TEFE” ibareleri “ÜFE” olarak uygulanır.) artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilir.
11. Öğrenci, borcunu öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal eğitim süresinin bitiminden itibaren iki yıl (öğrencinin lisansüstü eğitim yapması halinde dört yıl) sonra başlamak üzere, kredi aldığı sürede ve aylık dönemler halinde (…) ödemek zorundadır. Ancak bu süre (…) bir yıl daha uzatılabilir. Ödeme askerlik dönemine rastlarsa TEFE (Mülga Not: Mevzuatta, Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE) ve Üretici Fiyat
Endeksine (ÜFE) yapılmış olan atıflar, 5429 sayılı “Türkiye İstatistik Kanunu”nun 58. maddesi gereğince
Kurumca hesaplanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksine (Yİ-ÜFE), tarım sektörü TEFE ve ÜFE’ye yapılan atıflar Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksine yapılmış sayılır.) uygulanmadan askerlik döneminin sonuna kadar ertelenir…
12. Endeks uygulamasına, kredi borçlarının geri ödenmesine ve taksitlendirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemeye, öğrencilerin borçlarından birinci fıkraya göre hesaplanan endeks artışından ilave edilen miktarın %50’sine kadar indirim yapmaya Gençlik ve Spor Bakanlığı yetkilidir…
13. Öğrencinin tabi olacağı mükellefiyetler öğrencilerden alınacak taahhüt senedinde ayrıca belirtilir.
Düzenlenen taahhüt senetlerinde krediyi alacak öğrencinin, öğrencinin reşit olmaması halinde ise öğrenci ile birlikte veli veya vasisinin borçlu sıfatıyla imzası yeterli olup ayrıca kefil aranmaz…” hükümleri bulunmaktadır.
14. 22167 sayılı ve 10/01/1995 tarihli Resmi Gazetede yayımlanın 1995 Mali Yılı Bütçe Uygulama
Talimatında (Sıra No:4) endeks uygulaması ve borcun tespitinin hangi usul ve esaslarda yapılacağı düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
15. Başvuranın öğrenim kredisine 07/2020 tarihli endeksin uygulanmasıyla yeniden hesaplama yapılması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 16. Başvuran, öğrenim kredisi borcunun hesaplama işlemine itiraz etmektedir.
17. İlgili idare, işlemlerin mevzuata uygun yürütüldüğünü belirtmektedir.
18. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; başvuranın 2014 yılında Kütahya Dumlupınar
Üniversitesi Tıp Fakültesinde üniversite öğrenimine başladığı, 05.02.2015 tarihi itibari ile öğrenim kredisi almaya başladığı, Eskişehir Osmangazi Üniversitesine Tıp Fakültesine geçiş yaptığı, almış olduğu öğrenim kredisine yönelik en son 05/2020 tarihinde ödeme yapıldığı, 15/12/2020 tarihinde mezun olduğu, öğrenim kredisi borcuna 12/2020 tarihli , değerli endeks uygulandığı, 01/01/2023 tarihinde başlayacak taksitli ödeme toplam tutarının 48.983,66 olduğu,
19. Borcun ilk hesaplamasında başvuranın Temmuz 2021’de mezun olacağı varsayımıyla yapılan hesaplamada 59.782 TL borç hesaplandığı, akabinde başvuranın itirazı üzerine yöksis kayıtları dikkate alınarak başvuranın 15/12/2020 olan mezuniyet tarihinin kıstas alındığı ve borcun 48.983,66 TL olarak düzeltildiği ve geri ödeme başlangıcının 01.01.2023 olarak düzenlendiği, başvuranın ikinci itirazının erken mezuniyet ve yöksis kayıtları gerekçeleri ile karşılık görmediği,
20. Başvuran tarafından emsal olarak gösterilen kişinin (kredi numarası ( ), 2014 yılında üniversiteye başladığı, almış olduğu öğrenim kredisine yönelik en son 05/2020 tarihinde ödeme yapıldığı, Aralık 2020 tarihinde mezun olduğu, öğrenim kredisi borcuna 6/2020 tarihli , tutarlı endeks uygulandığı, 01/07/2022 tarihinde başlayacak taksitli ödeme toplam tutarının 42.360,44 olduğu anlaşılmıştır.
21. Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin 34 üncü maddesi uyarınca lisans öğrencileri borçlarını öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal öğrenim süresinin bitiminden itibaren iki yıl sonraki aydan başlamak üzere ödemek zorundadırlar. Bu kapsamda öğrencinin öğrenim kredisi borçlarını kural olarak mezuniyetten iki yıl sonra ödemeye başlamaları gerekmektedir ve bu konuda bir tereddüt bulunmamaktadır. Burada borcun hesaplanması aşamasında öğrencinin son ödemeyi aldığı aya (kural olarak mezun olduğu) ilişkin endeksin uygulanması da tabi karşılanmaktadır.
22. Mevzuat gereği, Öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki (Not: 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Mükerrer 298. maddesine, 5479 sayılı Kanunla eklenen (C) bendi gereğince, vergi kanunlarında yer alan “toptan eşya fiyatları genel endeksi” ibareleri “üretici fiyatları genel endeksi” ve “TEFE” ibareleri “ÜFE” olarak uygulanır.) artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilmektedir.
23. Somut olayda ise başvuranın almaya başladığı öğrenim kredisi 05/2020 sonlandırmıştır. Ancak geri ödeme miktarı hesaplanırken Aralık 2020 tarihi esas alınarak endeks uygulanmaktadır. Bu uygulama sonucunda öğrenci, sanki mezuniyetine kadar ödeme almış gibi kabul edilerek daha fazla borçla karşılaşmaktadır.
24. Mevzuat gereği öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, endeksteki artışlar uygulanarak ve ilave edilerek hesaplanması gerekmektedir. Bu bakımdan olması gereken uygulama 05/2020 tarihlerinin kıstas olarak alınması ve son ödeme/mezuniyet tarihi olan 06/2020 tarihindeki endeksin ( , ) uygulanması olarak öne çıkmaktadır.
25. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın erken mezuniyet durumunun bulunmadığı, geçiş yaptığı üniversite bölümünün de tıp fakültesi olduğu, eski ve yeni öğrenim sürelerinin aynı olduğu, gerçekte başvuranın 2020 bahar döneminde mezun olması gerekirken Aralık 2020 tarihinde mezun olduğu, ilgili idare tarafından borcun hesaplamasında endeks uygulanacak tarihin mezuniyet tarihi olarak esas alındığı, mezuniyet tarihi ile yapılan son ödeme tarihlerinin kural olarak yüksek oranda aynı olduğu, aynı tarihlere tekabül ettiğinde bir sorun teşkil etmediği, somut olayda son ödeme tarihi ile mezuniyet durumunun farklılaştığı, arada 6 aylık bir farkın bulunduğu, 6 aylık fark sebebiyle ilgili idarenin şifahen ilettiği başvuranın eğitimi devam ederken borç ödeme baskısı yaşamasına sebebiyet verme ihtimalinin söz konusu olmadığı (İlgili idare tarafından / sayılı başvuruda aksi durum
savunulmaktadır.), başvuran ile yapılan görüşmede endeks uygulama tarihinin Temmuz 2020 olarak uygulanması durumunda geri ödeme başlangıç tarihinin de 6 ay geri çekileceği bilgisi verildiğinde bu durumu kabul ettiği, buna rağmen ilgili idare tarafından yöksis kayıtları gerekçesi ile dostane çözüme ulaşılamadığı, başvuranın emsal olarak belirttiği kişi ile birebir aynı durumda olduğu, tek farkın üniversite değişikliği sonucunda ortaya çıkan öğrenci hareketliliği olduğu, burada yöksis kayıtlarından üniversitelerin sorumlu olduğu,
26. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunun 2 nci maddesinde Kurumun esas amacının öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmak olduğu ve bu nedenle öğrencilere burs ve öğrenim kredisi verildiğinin ifade edildiği, ancak başvuranın sanki mezuniyet tarihine kadar ödeme almışçasına endeks uygulama tarihinin mezuniyet ayı olarak seçilmesi ve uygulanması ile öğrencinin borç yükünün artırıldığı ve kamu yararı amacından uzaklaşıldığı,
27. Hakkaniyetin, somut bir olayın kendine has özelliklerinin göz önünde bulundurularak adaletin uygulandığı bir eşitlik durumu olduğu ve bazı durumların ve şartların önceden bilinip öngörülememesinden doğacak sakıncaları ortadan kaldırmak için hukuk kurallarının eksik ya da esnek bıraktığı durumlarda etkisini gösteren bir ilke olduğu göz önüne alındığında; mevcut düzenlemeler ve uygulamaların başvuruya konu somut olayda hakkaniyeti sağlayamadığı,
28. Ayrıca İdarenin amacının yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmak olduğu göz önüne alındığında, somut olayımızda öğrencinin borç yükünün artırılmasının İdarenin amacına uygun bir yaklaşım olmadığı,
29. Mevzuat gereği, öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilmesi gerektiği için başvuranın borcunun öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara son ödemenin yapıldığı tarihe ilişkin endeksin uygulanmasının daha yerinde olacağı, öğrencinin mezuniyet tarihindeki endeksin uygulanması durumunda hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum oluşturabileceği,
30. Başvuran yatay geçiş yapmış olsa dahi, yatay geçiş halinde başvuranın eğitim süresi kendiliğinden uzamamakta olup, başvuranın normal eğitim süresi bitiş tarihinin Haziran 2020 olduğu, nitekim başvurana yapılan son kredi ödemesinin de 2020 Mayıs ayında yapıldığı, bu nedenle emsal gösterilen öğrencide olduğu gibi başvurana da 2020 yılı 6. Ay TEFE tarihi uygulanması gerektiği,
31. Başvuranın sanki mezuniyet tarihine kadar ödeme almışçasına endeks uygulama tarihinin mezuniyet ayı olarak seçilmesi ve uygulanması ile öğrencinin borç yükünün artırıldığı ve öğrenim kredisine ait endeks uygulama tarihi seçimi işleminin amaç unsuru bakımından yerinde olmadığı ve kamu yararı amacından uzaklaşıldığı ve başvuran tarafından emsal gösterilen sınıf arkadaşı olan öğrenciler arasında eşitliğin bozulduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde ilgili idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete uygunluk tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 32. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir. Bununla birlikte ilgili idare tarafından başvuranın dilekçelerine cevap verildiği görülmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
33. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın öğrenim kredisine 07/2020 tarihli endeksin uygulanmasıyla yeniden hesaplama yapılması hususunda GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞI KREDİ ve YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis edilecek
işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi