Öğrenim kredisi borcunun hesaplanmasında mezuniyet tarihi yerine son ödeme tarihindeki endeksin dikkate alınması hukuka uygun mudur (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/4750-S.22.7217

BAŞVURU NO : 2021/19981

KARAR TARİHİ : 07/04/2022

TAVSİYE KARARI

GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Öğrenim kredisi borç tutarına itiraz hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 22/11/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, 2016-2020 yılları arasında almış olduğu 21.240 TL öğrenim kredi ödemelerine yönelik geri ödeme tutarının 39.529 TL olarak hesaplandığını, aynı dönemde öğrenim kredisi almış olan öğrencilerin geri ödeme tutarlarının 27.664 olarak hesaplandığını, kendi ödeme tutarının ise daha fazla olduğunu belirterek öğrenim kredisi geri ödememesinin tekrar hesaplanmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuranın CİMER üzerinden 15.10.2021 tarihinde yapmış olduğu sayılı başvuruya yönelik Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün 26 Ekim 2021 tarihli cevabında, “Kurumdan öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya kendi isteği ile vazgeçen öğrenciler için normal öğrenim süresi sonuna kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Türkiye İstatistik Kurumunun Yurt İçi

Üretici Fiyat Endeksindeki (Yİ-ÜFE) artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle hesaplanmaktadır.

3. Alınan Toplam Öğrenim Kredisi Tutarı + Uygulanan Yİ-UFE Tutarı: TOPLAM BORÇ. Buradan hareketle; öğretim kurumu değişikliği yapan öğrencilerimizin geri ödeme tarihleri hesaplanırken YENİ

ÖĞRETİM KURUMUNDA BAŞLADIKLARI SINIF İTİBARİYLE BİTİRMELERİ GEREKEN NORMAL

ÖĞRENİM SÜRESİ BİTİMİNDEN 2 yıl sonrasına göre borç hesaplama işlemi yapılmaktadır.

4. Öğretim kurumu değişikliği yapılmadan önceki 01/07/2022 olan geri ödeme vade başlangıç tarihiniz öğretim kurumu değişikliği ve normal öğrenim süreniz dikkate alınarak 01/07/2023 olarak güncellenmiştir.

Bu sebeple hakkınızda yapılacak bir işlem bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.

5. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı bilgi ve belge talebimize yönelik cevabi yazısında, “Kurumunuzun ilgi yazısı ile bilgisi istenen TC kimlik numaralı ‘un Genel Müdürlüğümüzden almış olduğu öğrenim kredi tutarı, borcu ve geri ödeme bilgileri incelenmiştir.

6. öğrenim kredisi almak için e-devlet üzerinden onayladığı yazımız ekinde nüshası bulunan taahhütnamede; 351 sayılı Kanun ve Öğrenim Kredisi Yönetmeliği hükümlerine göre aylık bazda ve izleyen yıllardaki artış oranları dikkate alınarak tarafınıza ödenecek olan öğrenim kredisi tutarını, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından ilan edilen Yİ-ÜFE (Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi) artışları uygulanmak suretiyle hesaplanacak tutar üzerinden, belirtilen şartlarla Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar

Kurumuna ödeyeceğini kabul ve taahhüt etmiştir.

7. Mevzuatımız gereği; öğrenciye, öğrencilik hali devam etmek ve kredi almasına engel bir durumu olmamak koşuluyla, okuduğu öğretim kurumunun normal öğrenim süresi kadar kredi verilir. Kredi almakta iken, devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin kredilerinin ödenmesine devam olunur. Ancak; öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin, önceki aldığı kredi süresi ile yeni öğretim kurumunda verilecek kredi süresi toplamı, yeni öğretim kurumunun normal öğrenim süresinden fazla olamaz. Devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin öğrenim sürelerinin bitiş ve borçlarının tahsilat başlangıç tarihi yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresine göre hesap edilir.

8. Öğrenci/borçlunun; numaralı öğrenim kredisinin devamı için Genel Müdürlüğümüze yapmış olduğu başvuru üzerine nakil işlemi uygulanmıştır. Nakil olduğu öğretim kurumundaki normal öğrenim süresi kadar olmak üzere, kredisi Haziran 2020 sonuna kadar ödenmiştir.

9. Hesabınıza ödenen 21.240,00 TL kredi tutarına, yeni öğretim kurumundaki normal öğrenim süresinin (Haziran 2021) sonuna kadar uygulanan Yİ-ÜFE artışından doğan 18.289,09 TL nin ilave edilmesi suretiyle toplam 39.529,09 TL borç tahakkuk ettirilmiştir. Borcun geri ödeme tarihi normal öğrenim süresinin iki yıl sonrası olan 01 Temmuz 2023 olarak belirlenmiştir. Borcun geri ödeme tarihi, tutarı ve hesaplanmasında bir yanlışlık bulunmamaktadır.

10. Nakil işleminin iptal edilmesi, eski öğretim kurumunu terk ettiği tarihe göre işlem yapılması mümkün olmamaktadır.

11. Borçlu, öğrenim kredi borcunu indirimli veya taksitli ödeme planında belirtilen tarihler arasında son iş günü mesai bitimine kadar … ödeyebilir.

12. Dilekçe sahibinin durumu ile aynı durumda olan borcun hesaplanmasına ilişkin daha önce bir hüküm yargı organlarınca görülen bir dava yahut verilmiş bir karar da bulunmamaktadır.

13. ‘un YÖK Öğrenci Sorgulama Ekranı, konuya ilişkin yapmış olduğu başvurular ve tarafına verilen yanıtlara ait evraklar yazımız ekinde sunulmuştur.” ifadelerine yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

14. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.

15. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” hükmü yer almaktadır.

16. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun ‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde, “ Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir.”, ‘Yönetmelik’ başlıklı 6 ncı maddesinde, “Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim

Bakanlığınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”,

17. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Borcunun Tespiti ve

Ödenmesi ile Kredi Teminatı’ başlıklı 16 ncı maddesinde, “Öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik

Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki (Not: 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Mükerrer 298.

maddesine, 5479 sayılı Kanunla eklenen (C) bendi gereğince, vergi kanunlarında yer alan “toptan eşya fiyatları genel endeksi” ibareleri “üretici fiyatları genel endeksi” ve “TEFE” ibareleri “ÜFE” olarak uygulanır.) artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilir.

18. Öğrenci, borcunu öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal eğitim süresinin bitiminden itibaren iki yıl (öğrencinin lisansüstü eğitim yapması halinde dört yıl) sonra başlamak üzere, kredi aldığı sürede ve aylık dönemler halinde (…) ödemek zorundadır. Ancak bu süre (…) bir yıl daha uzatılabilir. Ödeme askerlik dönemine rastlarsa TEFE (Mülga Not: Mevzuatta, Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE) ve Üretici Fiyat

Endeksine (ÜFE) yapılmış olan atıflar, 5429 sayılı “Türkiye İstatistik Kanunu”nun 58. maddesi gereğince

Kurumca hesaplanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksine (Yİ-ÜFE), tarım sektörü TEFE ve ÜFE’ye yapılan atıflar Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksine yapılmış sayılır.) uygulanmadan askerlik döneminin sonuna kadar ertelenir…

19. Endeks uygulamasına, kredi borçlarının geri ödenmesine ve taksitlendirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemeye, öğrencilerin borçlarından birinci fıkraya göre hesaplanan endeks artışından ilave edilen miktarın %50’sine kadar indirim yapmaya Gençlik ve Spor Bakanlığı yetkilidir…

20. Öğrencinin tabi olacağı mükellefiyetler öğrencilerden alınacak taahhüt senedinde ayrıca belirtilir.

Düzenlenen taahhüt senetlerinde krediyi alacak öğrencinin, öğrencinin reşit olmaması halinde ise öğrenci ile birlikte veli veya vasisinin borçlu sıfatıyla imzası yeterli olup ayrıca kefil aranmaz…”,

21. 18.01.1997 tarihli ve 22881 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar

Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin ‘Kredi Borcunun Ödenmesi’ başlıklı 34 üncü maddesinde, “Önlisans, lisans öğrencilere veya ara vererek Master-Doktora öğrenimi yapan öğrenciler borçlarını; öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal öğrenim süresinin bitiminden itibaren iki yıl sonraki aydan başlamak üzere … Kredi aldığı sürenin yarısı kadar sürede ve üçer aylık dönemler halinde ödemek zorundadırlar. (5) Devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin öğrenim sürelerinin bitiş ve borçlarının tahsilat başlangıç tarihi yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresine göre hesap edilir.” hükümleri bulunmaktadır.

22. 22167 sayılı ve 10/01/1995 tarihli Resmi Gazetede yayımlanın 1995 Mali Yılı Bütçe Uygulama

Talimatında (Sıra No:4) endeks uygulaması ve borcun tespitinin hangi usul ve esaslarda yapılacağı düzenlenmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

23. Başvuranın öğrenim kredisi ödemelerine 06/2020 tarihli endeksin uygulanmasıyla yeniden hesaplama yapılması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 24. Başvuran, öğrenim kredisi borcunun hesaplama işlemine itiraz etmektedir.

25. İlgili idare, işlemlerin mevzuata uygun yürütüldüğünü belirtmektedir.

Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; başvuranın 2016 yılında üniversite eğitimine başladığı ve öğrenim kredisi almaya başladığı, 22/08/2017 tarihinde yatay geçiş yaptığı, almış olduğu öğrenim kredisine yönelik en son 06/2020 tarihinde ödeme yapıldığı, 29/06/2021 tarihinde mezun olduğu, öğretim kurumu değişikliği yapılmadan önce 01/07/2022 tarihinin geri ödeme vade başlangıç tarihi olarak belirlendiği, öğretim kurumu değişikliği ve normal öğrenim süresi dikkate alınarak tarihin 01/07/2023 olarak güncellendiği, öğrenim kredisi borcuna 06/2021 tarihli endeks uygulandığı, 01/07/2023 tarihinde başlayacak taksitli ödeme toplam tutarının 39.529,09 TL olarak hesaplandığı anlaşılmıştır.

26. Mevzuat gereği, Öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki (Not: 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Mükerrer 298. maddesine, 5479 sayılı Kanunla eklenen (C) bendi gereğince, vergi kanunlarında yer alan “toptan eşya fiyatları genel endeksi” ibareleri “üretici fiyatları genel endeksi” ve “TEFE” ibareleri “ÜFE” olarak uygulanır.) artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilmektedir.

27. Yukarıdaki düzenleme kapsamında öncelikle öğrenciye ödenen miktar tespit edilmekte akabinde endeks uygulaması yapılması gerekmektedir. Öğrencilerin aldığı miktarlar her zaman için açık olmakla birlikte öğrencinin borcuna uygulanan endeksin hangi tarihe ilişkin olması gerektiğine yönelik bir açıklık bulunmamaktadır. Bu doğrultuda borcun hesaplanması aşamasında öğrencinin son ödemeyi aldığı aya (kural olarak mezun olduğu) ilişkin endeksin uygulanması da doğal karşılanmaktadır.

28. Somut olayda ise başvuranın almaya başladığı öğrenim kredisi 06/2020 tarihinde sonlanmıştır. Ancak geri ödeme miktarı hesaplanırken 06/2021 tarihi esas alınarak endeks uygulanmaktadır. Bu uygulama sonucunda öğrenci, sanki mezuniyetine kadar ödeme almış gibi kabul edilerek daha yüksek endeks birim değeri ve daha fazla borçla karşılaşmaktadır.

29. Kamu Denetçiliği Kurumu 2021/16499 ve 2021/17800 sayılı başvurulanda öğrenim kredisi ödemelerinin iptalini talep ederek mezuniyetten önce ödemeleri durdurulan başvuranlar hakkında mezuniyet tarihlerinin dikkate alınarak endeks uygulanması işlemini yerinde görmeyerek son ödeme tarihine ilişkin endeksin uygulanması ve borcun da mezuniyetten sonra aranması gerektiğini vurgulamaktadır. Yine 2021/17800 sayılı başvuruda yatay geçiş yapan ve mezuniyetinden önce ödemeleri durdurulan başvurana yönelik de benzer yaklaşımını sürdürmüştür.

30. Mevzuat gereği öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, endeksteki artışlar uygulanarak ve ilave edilerek hesaplanması gerekmektedir. Bu bakımdan olması gereken uygulama son ödeme tarihi olan 06/2020 tarihindeki endeksin uygulanması olarak öne çıkmaktadır.

31. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın yatay geçiş sonrasında 2021 yılının altıncı ayında mezun olduğu, 2020 yılının Haziran ayında son ödemenin yapıldığı, ilgili idare tarafından borcun hesaplamasında endeks uygulanacak tarihin mezuniyet tarihi olarak esas alındığı, mezuniyet tarihi ile yapılan son ödeme tarihlerinin kural olarak yüksek oranda aynı olduğu, aynı tarihlere tekabül ettiğinde bir sorun teşkil etmediği, somut olayda son ödeme tarihi ile mezuniyet durumunun farklılaştığı, arada bir yıllık farkın bulunduğu,

32. İlgili idare tarafından Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin ‘Kredi Borcunun Ödenmesi’ başlıklı 34 üncü maddesinde yer alan “(5) Devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin öğrenim sürelerinin bitiş ve borçlarının tahsilat başlangıç tarihi yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresine göre hesap edilir.” hükmünün dayanak alındığı, bu düzenlemenin öğretim kurumunu değiştiren ve yeni öğretim kurumunda mezuniyetine kadar ödeme alan kişilere yönelik olduğunun kabul edilmesi gerektiği, kendi isteği ile öğrenim kredisi ödemelerinden erken vazgeçen veya yatay geçiş sonrasında yeni ve eski üniversite arasında dönem/yıl/hazırlık sınıfı farklılığından dolayı mezuniyete kadar ödeme yapılmayan öğrencilerin istisnai olarak var olduğu, başvuranın da bu kapsamda kaldığı,

33. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunun 2 nci maddesinde Kanunun amacının öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmak olduğu ve bu nedenle öğrencilere burs ve öğrenim kredisi verildiğinin ifade edildiği, ancak başvuranın sanki mezuniyet tarihine kadar ödeme almışçasına endeks uygulama tarihinin mezuniyet ayı olarak seçilmesi ve uygulanması ile öğrencinin borç yükünün artırıldığı ve kamu yararı amacından uzaklaşıldığı,

34. Hakkaniyetin, somut bir olayın kendine has özelliklerinin göz önünde bulundurularak adaletin uygulandığı bir eşitlik durumu olduğu ve bazı durumların ve şartların önceden bilinip öngörülememesinden doğacak sakıncaları ortadan kaldırmak için hukuk kurallarının eksik ya da esnek bıraktığı durumlarda etkisini gösteren bir ilke olduğu göz önüne alındığında; mevcut düzenlemeler ve uygulamaların başvuruya konu somut olayda hakkaniyeti sağlayamadığı,

35. Ayrıca İdarenin amacının yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmak olduğu göz önüne alındığında, somut olayımızda öğrencinin borç yükünün artırılmasının İdarenin amacına uygun bir yaklaşım olmadığı,

36. Mevzuat gereği, öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilmesi gerektiği için başvuranın borcunun öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara son ödemenin yapıldığı tarihe ilişkin endeksin uygulanmasının daha yerinde olacağı, öğrencinin mezuniyet tarihindeki endeksin uygulanması durumunda hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum oluşturabileceği,

37. Başvuranın sanki mezuniyet tarihine kadar ödeme almışçasına endeks uygulama tarihinin mezuniyet ayı olarak seçilmesi ve uygulanması ile öğrencinin borç yükünün artırıldığı ve öğrenim kredisine ait endeks uygulama tarihi seçimi işleminin amaç unsuru bakımından yerinde olmadığı ve kamu yararı amacından uzaklaşıldığı ve öğrenciler arasında eşitliğin bozulduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde ilgili idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete uygunluk tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 38. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir. Bununla birlikte ilgili idare tarafından başvuranın dilekçelerine cevap verildiği görülmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

39. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvuranın öğrenim kredisine 06/2020 tarihli endeksin uygulanmasıyla yeniden hesaplama yapılması hususunda GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞI KREDİ ve YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNENE

TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,

6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis edilecek

işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi