Öğrenim kredisi borcunun tahsilatı, öğrencinin farklı bölümlere geçiş yapması durumunda nasıl etkilenir (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/841-S.21.1362

BAŞVURU NO : 2020/89696

KARAR TARİHİ : 15/01/2021

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI

Öğrenim kredisi borcu hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 18/07/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, 26/11/2019 tarihli başvurusunda, 2015 yılında İstanbul Üniversitesi Siyasal

Bilgiler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümüne kayıt yaptırdığını ve öğrenim kredisi almaya başladığını, 2015/2016 eğitim-öğretim yılı güz döneminde derslerine devam ettiğini, sonrasında hafızlık eğitimi gerekçesi ile bahar dönemi ve 2016/2017 eğitim-öğretim yılı güz ve bahar dönemlerinde hiçbir derse gitmediğini, 2016/2017 eğitim-öğretim yılı yaz döneminde, 2015 yılında kayıt olduğu İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümü İngilizce hazırlık eğitiminde başarılı olup olmayacağını belirleyecek ve beşinci yarıyıl başında (8 Eylül 2017 tarihinde) yapılacak yeterlilik sınavından önce 7 Eylül 2017 tarihinde

İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümüne kayıt yaptırdığını, 18

Ocak 2018 tarihinde Zorunlu Hazırlık Yabancı Dil Yeterlilik Sınavında başarılı olarak 2017-

2018 Bahar Döneminde İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümü

birinci sınıf öğrencisi olmaya hak kazandığını, 2018/2019 Eğitim-Öğretim yılının başında ise ilk bölümü olan İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu

Yönetimi bölümüne dönerek birinci sınıfı tamamladığını, bu süreçlerden sonra 1 yıldan fazla başarısız olduğu gerekçesi ile öğrenim kredisi borcunu ödemesi gerektiğinin bildirildiği, 2019 yılında ise İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümünden kaydını sildirerek İbn Haldun Üniversitesi İslami İlimler tam burslu programına kayıt yaptırdığını ve aktif öğrenci olarak derslere devam ettiğini, 2015/2016 almaya başladığı öğrenim kredisinin, İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümünde eğitim öğretiminin biteceği normal sürenin (2019/2020 Eğitim-Öğretim yılı) iki yıl sonra ödemesinin başlaması yapılacak bir işlem bulunmamaktadır. Konu ile ilgili olarak yargı organlarınca verilmiş herhangi bir karar olmadığı tespit edilmiştir.” ifadelerine yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

5. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,

6. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,

7. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde, “…yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Kredi Borcunun Tespiti ve Ödenmesi ile Kredi

Teminatı’ başlıklı 16 ncı maddesinde, “Öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet

İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilir. Öğrenci, borcunu öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal eğitim süresinin bitiminden itibaren iki yıl (öğrencinin lisansüstü eğitim yapması halinde dört yıl) sonra başlamak üzere, kredi aldığı sürede ve aylık dönemler halinde (…) ödemek zorundadır. Ancak bu süre (…) bir yıl daha uzatılabilir… Borçlunun, (…)

müracaatı esnasında; Sosyal Güvenlik Kurumu veya sosyal güvenlik kuruluşu niteliğindeki başka kuruluşlarla ilişkisinin bulunmaması halinde, ilgilinin talebi ile borcunu ödemesi kredi alma süresinin bitiminden itibaren endeks uygulanmak sureti ile ve birer yıllık sürelerle (…)

uzatılır. Sağlık sebepleri dışında kendi isteği ile öğretim kurumunu bırakan veya herhangi bir sebeple öğretim kurumundan çıkarılan öğrenciler öğretim kurumu ile ilişiğinin kesildiği tarihten itibaren iki yıl sonra başlamak üzere kredi aldığı kadar sürede ve aylık dönemler halinde (…) ödemek zorundadır. Ancak bu süre (…) bir yıl daha uzatılabilir. Öğrencilere kredi verilmesi ve gerektiğinde kredinin kesilmesi ile ilgili hususlar yönetmeliklerle düzenlenir.”,

8. 22881 sayılı ve 18.01.1997 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin ‘Öğrenciye Kredinin Ödenmesi ve

Süresi’ başlıklı 20 nci maddesinde, “Öğrenciye, öğrencilik hali devam etmek ve kredi almasına engel bir durumu olmamak koşuluyla, okuduğu öğretim kurumunun normal öğrenim süresi kadar kredi verilir. Kredi almakta iken, devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin kredilerinin ödenmesine devam olunur. Ancak; öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin, önceki aldığı kredi süresi ile yeni öğretim kurumunda verilecek kredi süresi toplamı, yeni öğretim kurumunun normal öğrenim süresinden fazla olamaz.”, ‘Öğretim

Kurumunu Değiştirme Halinde Kredinin Kesilmesi’ başlıklı 26 ncı maddesinde, “Devam ettiği öğretim kurumundan bir yıldan fazla başarısız olan veya bir yıldan fazla ara veren öğrencinin, yeni bir öğretim kurumuna kayıt olması halinde kredisi ödenmez.”, ‘Öğretim

Kurumundan Ayrılma Halinde Borcun Ödenmesi’ başlıklı 35 inci maddesinde, “Sağlık sebepleri dışında kendi isteği ile öğretim kurumunu bırakan veya herhangi bir sebeple öğretim kurumundan çıkarılan öğrenciler, öğretim kurumu ile ilişiğinin kesildiği tarihten itibaren bir yıl sonraki tarihi takip eden ödeme döneminden başlamak üzere ve bir yıl içinde üçer aylık dönemler halinde borcunu öder.” hükümleri bulunmaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Başvuranın geri ödeme takviminin ilişik kestiği 05/08/2019 tarihinden iki yıl sonra başlatılması ve kanuna aykırı hüküm bulunduran yönetmelik hükümlerinin değiştirilmesi hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 10. Başvuran, aktif örgün yükseköğretim öğrencilerinin eğitimi sürecinde öğrenim kredisi borcu tahsilatına girişilmemesini talep etmektedir.

11. İlgili idare, öğrencinin erteleme talebinin bulunmadığını ve mevzuat çerçevesinde yapılacak bir işlem bulunmadığını ifade etmektedir.

12. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; başvuranın, 27.07.2015 tarihinde

İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümüne kayıt yaptırdığı ve öğrenim kredisi almaya başladığı, sonrasında hafızlık eğitimi gerekçesi ile derslere devam etmediği, 07.09.2017 tarihinde yatay geçiş ile İstanbul Üniversitesi Siyaset

Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümüne kayıt yaptırdığı, öğrenim kredisinin ikinci üniversiteye nakledildiği, 2018/2019 Eğitim-Öğretim yılının başında ise ilk bölümü olan

İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümüne döndüğü, 22.08.2019 tarihinde İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümünden kaydını sildirerek İbn Haldun Üniversitesi İslami İlimler tam burslu programına kayıt yaptırdığı hususları tespit edilmiştir. İstanbul Üniversitesi başvuranın üç bölüm değişikliği yaptığını ve Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümünden 05/08/2019 tarihinde ilişiğinin kesildiğini belirtmiştir.

13. Başvuran İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümü İngilizce hazırlık eğitiminde başarılı olup olmadığı hususunun 8 Eylül 2017 tarihinde yapılacak yeterlilik sınavından belirleneceğini ancak kendisinin bu sınavdan önce bölüm değiştirdiğini belirterek kendisinin başarısız olmadığını ifade etmektedir. Ancak Kredi ve Yurtlar Genel

Müdürlüğü tarafından hazırlık sınıfını geçerek bir üst sınıfa başlamalarının başarı olarak kabul edildiği bilinmektedir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/5514 sayılı kararı)

14. Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinde ‘Devam ettiği öğretim kurumundan

1 yıldan fazla başarısız olan öğrencinin, yeni öğretim kurumuna kayıt olması halinde kredisi

ödenmez.’ hükmünün bulunduğu, hüküm gereği bir yıl başarısızlık öğrenim kredisinin kesilmesine engel değil iken bir yıldan fazla olacak şekilde iki yıllık bir başarısızlık durumunun kredi ödemesine engel olduğu ve iki yıllık bir başarısızlık kıstasının ölçülü kabul edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2020/5013 sayılı kararı)

15. Başvuranın da 2015-2016 ve 2016-2017 eğitim-öğretim yıllarında eğitimine devam etmediği görülmekte ve ilişik kesilmemesi başarısız olarak kabul edilmesi anlamına gelmemektedir.

16. Bununla birlikte ilgili idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde başvuranın 7 Eylül

2017 tarihinde Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümüne geçmesi ile birlikte öğrenim

kredisinin naklinin yapıldığı ve belgelerde gözüktüğü kadarıyla son tarihli ödemenin 06/01/2018 tarihli olduğu görülmektedir.

17. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununda sağlık sebepleri dışında kendi isteği ile öğretim kurumunu bırakan veya herhangi bir sebeple öğretim kurumundan çıkarılan öğrencilerin geri ödemesinin öğretim kurumu ile ilişiğinin kesildiği tarihten itibaren iki yıl sonra başlaması gerektiği yönünde düzenleme yapılmış olmasına rağmen Yüksek

Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinde bu süre halen bir yıl şeklinde düzenlenmektedir. Görüldüğü üzere kanun ve yönetmelik farklılaşmakta ve çelişmektedir.

18. Başvuran, aktif öğrencilik hayatının devam ettiğini belirtmekte ve geri ödeme takviminin işletilmesine itiraz etmektedir.

19. Kamu Denetçiliği Kurumu öğrencilik durumunun devam etmesine karşın öğrenim kredisi geri ödeme takviminin işletilmesine yönelik incelediği başvurular hakkında, “…öğrencilerin borç baskısı yaşamaksızın öğrenimlerini tamamlamaları gerektiği ve İdarenin amacının yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmak olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde idarenin öğrencilikle ilişiği devam eden başvuranın öğrenim kredisine ait borç takvimini işletmesi işleminde hakkaniyete uygunluk tespit edilememiştir.” şeklinde karar vermektedir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/20554 ve 2017/7960 sayılı kararları)

20. Bununla birlikte yukarıda atıf yapılan kararlarda başvuranların ön lisans sonrası lisans eğitimi döneminde ve lisans döneminde yatay geçiş sonrası geri ödeme takviminin öğrencilik döneminde başlaması söz konusudur. Somut olayda ise başvuran hepsi lisans düzeyinde olmak üzere iki farklı eğitimini bıraktığı ve bir eğitimine ise devam ettiği görülmektedir. Öğrenim kredisinin geri ödenme zorunluluğunun kural olarak kesin olduğu dikkate alındığında başvuran açısından ödemenin eğitim sonrasına ertelenmesine izin verilmesinin idarenin görev ve yetki kapsamındaki hüküm ve tasarrufunun idare ve öğrenciler arasında dengeyi idarenin aleyhine bozacağı değerlendirilmiştir.

21. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın 2017 yılında Siyaset

Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümüne geçmesi ile birlikte öğrenim kredisinin naklinin yapıldığı ve belgelerde gözüktüğü kadarıyla son tarihli ödemenin 06/01/2018 tarihli olduğu,

351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununda sağlık sebepleri dışında

kendi isteği ile öğretim kurumunu bırakan veya herhangi bir sebeple öğretim kurumundan çıkarılan öğrencilerin geri ödemesinin öğretim kurumu ile ilişiğinin kesildiği tarihten itibaren iki yıl sonra başlaması gerektiği yönünde düzenleme bulunduğu, kanun ve yönetmelik hükümleri çeliştiği için kanun hükmüne itibar edilmesi gerektiği, başvuranın Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümünden 05/08/2019 tarihinde ilişiğinin kesildiği, Kanun gereği ödemenin ilişiğin kesildiği tarihten itibaren iki yıl sonra başlaması gerektiği, başvuranın aktif öğrencilik hayatının devam ettiği gerekçesinin somut olayda üç farklı lisans düzeyinde