|
ÖZET: Başvuran, öğrenim kredisi borcuna uygulanan endeks tutarına itiraz ederek, mezuniyet sonrası ödeme güçlüğü çekmemek adına borcunun yeniden değerlendirilmesini talep etmiştir. Gençlik ve Spor Bakanlığı, başvuranın aldığı öğrenim kredisi tutarının ve geri ödeme tarihinin mevzuata uygun olduğunu belirtmiş, hesaplanan toplam borcun 48.195,87 TL olduğunu ifade etmiştir. İlgili mevzuat gereği, öğrenim kredisi borçları, verilen kredilere endeks artışları uygulanarak hesaplanmaktadır.
Danıştay, başvuranın itirazının hukuka uygun olmadığını belirterek, öğrenim kredisi borcunun hesaplanmasında kullanılan endeksin, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi’ne dayandığını ve bu hesaplamaların mevzuata uygun olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca, mezuniyet tarihine göre değişen endeks birim değerlerinin, aynı yıl mezun olan tüm öğrenciler için geçerli olduğunu ve bu durumun eşitlik ilkesini bozmadığını ifade etmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiğine hükmedilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/4562-S.22.6938
BAŞVURU NO : 2021/18083
KARAR TARİHİ : 04/04/2022
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
Öğrenim kredisi borç tutarına itiraz hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 24/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 05/12/2016-30/06/2021 tarihleri arasında aldığı öğrenim kredisi tutarının 28.440,00 Türk
Lirası ve geri ödeme başlangıç tarihinin 01/07/2023 olduğunu, hesaplanan endeks tutarı ile toplam 48.195,87 Türk Lirası borç hesaplandığını, bu durumun 2021 yılında mezun olanlar ile farklı yıllarda mezun olan öğrenciler arasında adil olmayan bir duruma yol açtığını, öğrenciye destek amaçlı sürdürülen bu uygulamanın mezuniyet sonrası ödeme güçlüğü çekilecek şekilde mağduriyetle sonuçlanmaması gerektiğini belirterek oluşan büyük ödeme farkının mağduriyeti ortadan kaldıracak şekilde yeniden değerlendirilmesini ve yapılandırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün başvurana muhatap sayılı ve 18/11/2021 tarihli yazısında, “…tarafınıza 28.440 TL öğrenim kredisi ödenmiş ve bu ödemelere 19.755,87 TL tefe ilave edilerek öğrenim kredisi toplam borcunuz 48.195,87 TL olarak düzenlenmiştir.
Geri ödeme tarihinizin ise normal öğrenim sürenizin bitiminin iki yıl sonrası olan 01/07/2023 olduğu görülmüştür. (geri ödemenizin 01/07/2023 olmasından dolayı tefe tarihinizin buna göre düzenlenerek)
hesaplandığı anlaşılmıştır. Geri ödeme tarihinizin ve borçlarınızın hesaplanmasında herhangi bir yanlışlık bulunmamaktadır… Ayrıca ilgi dilekçenizde sizin gibi kredi alan bazı arkadaşlarınızın borçlarının sizinkine göre daha az hesaplandığını beyan etmektesiniz. Bu arkadaşlarınızın kredi almaya başladıkları
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
ay ve yıla göre uygulanan tefe miktarları, öncelik durumlarının olup olmadıkları veya kredilerinin hepsini kullanıp kullanmadıkları ile ilgili bilgiler doğrultusunda hesaplamalar yapıldığı için hesaplar arasında farklılıklar bulunabilir…” ifadelerine yer verilmiştir.
3. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı yazısında “… a. Şikayet konusu kapsamında başvuran ile yapılan yazışmalar yazımız ekindedir.
4. b. Başvuranın 2016-2017 öğretim yılında idaremize burs/kredi başvurusunda bulunduğu ve tarafına
20173112573 numara ile öğrenim kredisi tahsis edilerek Ekim 2016 ayından geçerli olarak öğrenim
kredisi ödemelerinin başladığı görülmüştür.
5. c. Başvurana 28.440,00 TL öğrenim kredisi ödemesi yapılmış ve bu ödemelere 19.755,87 TL endeks (Tefe) ilave edilerek öğrenim kredisi toplam borcu 48.195,87 TL olarak hesaplanmıştır.
6. d. 351 sayılı Kanunun;16 ncı maddesinde, “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumundan, öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilir. Sağlık sebepleri dışında kendi isteği ile öğretim kurumunu bırakan veya herhangi bir sebeple öğretim kurumundan çıkarılan öğrenciler öğretim kurumu ile ilişiğinin kesildiği tarihten itibaren iki yıl sonra başlamak üzere kredi aldığı kadar sürede ve aylık dönemler halinde Kuruma ödemek zorundadır. Öğrencilere kredi verilmesi ve gerektiğinde kredinin kesilmesi ile ilgili hususlar yönetmeliklerle düzenlenir.” denmektedir.
7. Ayrıca Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin; 33 üncü maddesi; “Kurumdan öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresinin bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilir.” hükmüne amirdir.
8. ‘ın idaremizden almış olduğu öğrenim kredisi tutarına uygulanmış olan endeks miktarı yukarıda açıklanan mevzuatlar ve onaylamış olduğu Burs/Kredi Taahhütnamesinde belirtilen şartlar dahilinde hesaplanmıştır.
9. e. Başvuranın talebinde belirttiği şekilde borcuna uygulanan endeks miktarının yeniden değerlendirilmesi mümkün olmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
10. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
11. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” hükmü yer almaktadır.
12. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun ‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde, “ Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir.”, ‘Yönetmelik’ başlıklı 6 ncı maddesinde, “Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim
Bakanlığınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”,
13. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Borcunun Tespiti ve
Ödenmesi ile Kredi Teminatı’ başlıklı 16 ncı maddesinde, “Öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik
Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki (Not: 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Mükerrer 298.
maddesine, 5479 sayılı Kanunla eklenen (C) bendi gereğince, vergi kanunlarında yer alan “toptan eşya fiyatları genel endeksi” ibareleri “üretici fiyatları genel endeksi” ve “TEFE” ibareleri “ÜFE” olarak uygulanır.) artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilir.
14. Öğrenci, borcunu öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal eğitim süresinin bitiminden itibaren iki yıl (öğrencinin lisansüstü eğitim yapması halinde dört yıl) sonra başlamak üzere, kredi aldığı sürede ve aylık dönemler halinde (…) ödemek zorundadır. Ancak bu süre (…) bir yıl daha uzatılabilir. Ödeme askerlik dönemine rastlarsa TEFE (Mülga Not: Mevzuatta, Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE) ve Üretici Fiyat
Endeksine (ÜFE) yapılmış olan atıflar, 5429 sayılı “Türkiye İstatistik Kanunu”nun 58. maddesi gereğince
Kurumca hesaplanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksine (Yİ-ÜFE), tarım sektörü TEFE ve ÜFE’ye yapılan atıflar Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksine yapılmış sayılır.) uygulanmadan askerlik döneminin sonuna kadar ertelenir…
15. Endeks uygulamasına, kredi borçlarının geri ödenmesine ve taksitlendirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemeye, öğrencilerin borçlarından birinci fıkraya göre hesaplanan endeks artışından ilave edilen miktarın %50’sine kadar indirim yapmaya Gençlik ve Spor Bakanlığı yetkilidir…
16. Öğrencinin tabi olacağı mükellefiyetler öğrencilerden alınacak taahhüt senedinde ayrıca belirtilir.
Düzenlenen taahhüt senetlerinde krediyi alacak öğrencinin, öğrencinin reşit olmaması halinde ise öğrenci ile birlikte veli veya vasisinin borçlu sıfatıyla imzası yeterli olup ayrıca kefil aranmaz…” hükümleri bulunmaktadır.
17. 22167 sayılı ve 10/01/1995 tarihli Resmi Gazetede yayımlanın 1995 Mali Yılı Bütçe Uygulama
Talimatında (Sıra No:4) endeks uygulaması ve borcun tespitinin hangi usul ve esaslarda yapılacağı düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
18. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre başvurunun reddi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
19. Başvuran, öğrenim kredisi borcuna uygulanan endeks tutarına itiraz etmektedir.
20. İlgili idare, işlemlerin mevzuata uygun yürütüldüğünü belirtmektedir.
21. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; başvuranın 2016 ve 2021 yılları arasında toplam 28.440,00 Türk Lirası öğrenim kredisi ödemesi aldığı, geri ödeme başlangıç tarihinin 01/07/2023 olduğu, hesaplanan endeks tutarı ile toplam 48.195,87 Türk Lirası borç hesaplandığı anlaşılmıştır.
22. Başvuranın onayladığı Burs-Kredi Taahhütnamesinin birinci maddesinde öğrenim kredisi borcunun öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara endeksteki artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edileceği hususuna yer verilmiştir.
23. Mevzuat gereği, Öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Devlet İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki (Not: 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Mükerrer 298. maddesine, 5479 sayılı Kanunla eklenen (C) bendi gereğince, vergi kanunlarında yer alan “toptan eşya fiyatları genel endeksi” ibareleri “üretici fiyatları genel endeksi” ve “TEFE” ibareleri “ÜFE” olarak uygulanır.) artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilmektedir.
24. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, ülkemizde yürürlükte olan pek çok mevzuatta yer alan tarife, oran, miktar ve tutarların endekslenmesinde farklı oran ve esasların uygulama alanı bulduğu, öğrenim kredisi borcu endeksinde Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksinin uygulandığı, ilgili idare tarafından gönderilen başvurana yönelik ilk yapılan ödeme ayı olan Aralık 2016 (üç aylık) tarihinden son yapılan ödeme ayı Haziran 2021 tarihine kadar yapılan ödemelere ait sistem tarafından aylık olarak hesaplanan endeks ayrıntı ve hesaplamalarının mevzuata uygun olduğu, başvurana uygulanan endeks tarihinin 2021 yılının Haziran ayına ait olduğu, son ödeme ve mezuniyet tarihleri ile örtüştüğü, erken vazgeçme vb. istisnai bir durum bulunmadığı,
25. Başvuranın 2021 yılında mezun olanlar ile önceki yıllarda mezun olan öğrenciler arasında adil olmayan bir duruma yol açtığı iddiasında bulunduğu, bu durumun değişen ekonomik gelişmeler ve hesaplamalar ile ulaşılan endeks birim değerlerinden kaynaklandığı, her ay/yıl değişen bu değerlerin öğrencilerin mezuniyet tarihine göre uygulanması sonucunda 2021 yılında mezun olan öğrencilerin daha yüksek birim değerleri ile muhatap olmasının tabii olduğu, bu durumun aynı yılda mezun olan tüm öğrenciler için geçerli olduğu dikkate alındığında eşitlik durumunu bozmadığı ve ilgili idare tarafından mevzuata uygun işlem tesis edildiği hususları ile yukarıda yer verilen düzenlemeler ve açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde başvuranın talebinin reddi işleminin hukuka uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 26. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
27. Yukarıda vurgulandığı üzere giderek artan endeks birim değerleri sonucunda şikayet ve uyuşmazlıklar çoğalmaktadır. İlgili mevzuat incelendiğinde endeks artışından ilave edilen miktarın %50’sine kadar
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
indirim yapmaya Gençlik ve Spor Bakanlığı yetkilendirilmiştir. Bununla birlikte ‘İndirim uygulandıktan sonra öğrencilerin ödeyecekleri bakiye kredi borcu; öğrencilerin eğitim süresince (…) aldığı toplam kredi miktarının 3 katını geçemez.’ hükmü bulunmaktadır.
28. Mevzuatta yer alan bu iki hükmün bireysel öğrenci menfaati ve genel kamu yararı arasında dengeleyici olduğu ve somut olaylar kapsamında ilgili idarenin inisiyatif alabileceği hususları hatırlatılmaktadır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
29. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr