Öğrenim kredisi geri ödeme takvimi üniversite değişikliği nedeniyle ertelenebilir mi ve endeks uygulaması hukuka uygun mudur (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/66547-S.20.72397

BAŞVURU NO : 2020/2392

KARAR TARİHİ : 04/08/2020

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Öğrenim kredisi ödemesinin 2020 yılında başlatılması ve yapılacak endeks güncellemesi ile 5.491,83 TL fazla borcun silinmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 04/02/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, 2015 Ocak ayında öğrenim kredisi almaya başladığını, 2015-2016 eğitim döneminde Sakarya Üniversitesine geçiş yaptığını, böylelikle üç sene Sakarya Üniversitesinde, bir sene de Adnan Menderes Üniversitesinde öğrenim görürken kredi aldığını, Sakarya

Üniversitesinde eğitimi devam ederken üçüncü sınıfın sonunda (2018 yılı) öğrenim kredisinin kesildiğini, lisans eğitiminin ise 2019 yılında sonlandığını, o dönemde geri ödemenin 2020 yılında başlayacağı yönünde telefon ile bilgi verilmesine rağmen nakil gerekçesi ile geri ödemesinin 2020 yerine 2021 yılında başlatıldığını, bu ertelemenin kendi isteği dışında gerçekleştiğini, bu ertelemeden dolayı almış olduğu 16.880 TL’yi 27.444 TL olarak geri ödemek durumunda olduğunu, kendisi ile aynı süre öğrenim kredisi alan kişilere ise 21.952 TL borç yansıtıldığını belirterek öğrenim kredisi geri ödemesinin 2020 yılında başlatılmasını ve yapılacak güncelleme ile 5.491,83 TL fazla borcun silinmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı ve

03.06.2020 tarihli yazısında, “… 2014-2015 öğretim yılında Adnan Menderes Üniversitesi

Mühendislik Fakültesi öğrencisi olarak burs/kredi başvurusu yapan T.C. kimlik numaralı ’ya numara ile öğrenim kredisi tahsis edilmiştir. Genel

Müdürlüğümüzden 20150187103 numara ile almış olduğu öğrenim kredisinin nakli 23.10.2015 tarihli dilekçesine istinaden Sakarya Üniversitesi Mühendislik Fakültesine yapıldığı kayıtlarımızın incelenmesinden anlaşılmıştır. Ayrıca, Genel Müdürlüğümüz Öğrenim Kredisi

Yönetmeliğinin ilgili maddesi gereğince öğrenciye, öğrencilik hali devam etmek ve kredi almasına engel bir durumu olmamak koşuluyla, okuduğu öğretim kurumunun normal öğrenim süresi kadar kredi verilmekte, öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin önceki öğretim kurumlarında aldıkları kredi süresi ile yeni öğretim kurumlarında verilecek kredi süresi toplamı, yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresinden fazla olmamaktadır. Bu sebeple; öğrencinin tarafına yapılan öğrenim kredisi ödemesi Haziran/2018 ayı itibariyle sonlandırılmış olup mevzuatımız gereği, borcunun geri ödeme başlangıç tarihi ise yeni öğretim kurumunun bitiminden iki yıl sonrası olan 01.07.2021 olarak belirlenmiştir…“ ifadelerine yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2 inci maddesinde Türkiye

Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu, 5 inci maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinden birisinin kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olduğu, ‘Kanun önünde eşitlik’ başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, Devletin organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları, ‘Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü’ başlıklı 11 inci maddesinde Anayasa hükümlerinin idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallar olduğu, ‘Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması’ başlıklı

13 üncü maddesinde temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca

Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 neci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.

4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,

5. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “…Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Öğrenim kredisi’ başlıklı 14 üncü maddesinde;

“Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”, Kredi Borcunun Tespiti ve Ödenmesi ile Kredi Teminatı başlıklı 16 ncı maddesinde, “Öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede … verilen miktarlara, Devlet İstatistik Enstitüsünün toptan eşya fiyat endeksindeki artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilir. (2) Öğrenci, borcunu öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal eğitim süresinin bitiminden itibaren iki yıl (öğrencinin lisansüstü eğitim yapması halinde dört yıl)

sonra başlamak üzere, kredi aldığı sürede ve aylık dönemler halinde (…) ödemek zorundadır.

Ancak bu süre (…) bir yıl daha uzatılabilir. Ödeme askerlik dönemine rastlarsa TEFE uygulanmadan askerlik döneminin sonuna kadar ertelenir.”,

6. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin Kredi

Borcunun Ödenmesi başlıklı 34 üncü maddesinde, “Önlisans, lisans öğrencilere veya ara vererek Master-Doktora öğrenimi yapan öğrenciler borçlarını; öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal öğrenim süresinin bitiminden itibaren iki yıl sonraki aydan başlamak üzere, Lisans öğreniminden sonra öğrenimine ara vermeden master öğrenimine devam eden öğrenciler, borçlarını lisans öğreniminin bitiminden itibaren dört yıl sonraki aydan başlamak üzere, Lisans ve/veya master öğreniminden sonra, öğrenimine ara vermeden doktora öğrenimine devam eden öğrenciler, borçlarını doktora öğreniminin normal öğrenim süresinin bitiminden itibaren iki yıl sonraki aydan başlamak üzere, Kredi aldığı sürenin yarısı kadar sürede ve üçer aylık dönemler halinde ödemek zorundadırlar. Devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin öğrenim sürelerinin bitiş ve borçlarının tahsilat başlangıç tarihi yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresine göre hesap edilir.” hükümleri bulunmaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Başvuranın talebi doğrultusunda geri ödeme takviminin 2020 yılında başlatılması veya mevzuat gereği bir yıl daha ertelenen öğrenim kredisi borcuna endeks uygulanmaması tavsiyede bulunulması önerilmiştir.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 8. Başvuran almakta olduğu öğrenim kredisinin ödemesinin üniversite değişikliği sebebiyle

2018 yılında sonlandırıldığını, kendisinin ise 2019 yılında mezun olduğunu belirterek öğrenim

kredisi ödemesinin 2020 yılında başlatılmasını ve bir yıllık endeks uygulamasının silinmesini talep etmektedir.

9. İlgili idare, geri ödeme başlangıç tarihinin yeni öğretim kurumunun bitiminden iki yıl sonra olarak belirlendiğini belirtmektedir.

10. Mülga Kredi Yurtlar Kurumu 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Hizmetleri

Kanunu gereğince öğrencilere burs ve kredi sağlamakta iken 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı

Kararnamesi ile Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü adı altında Gençlik ve Spor Bakanlığının hizmet birimleri içerisine alınmıştır. Mevcut düzenlemeler uyarınca öğrencilere kredi veya burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmayı sağlamak Kredi ve Yurtlar

Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasındadır.

11. Yükseköğrenim öğrencilerine verilen öğrenim kredisi borçları, mevzuat gereği öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen sürede verilen miktarlara endeks artışı uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilmektedir.

Geri ödeme takvimi de kural olarak öğretim kurumunun normal eğitim süresinin bitiminden itibaren iki yıl sonra başlatılmaktadır. Devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin öğrenim sürelerinin bitiş ve borçlarının tahsilat başlangıç tarihi ise yeni öğretim kurumlarının normal öğrenim süresine göre hesap edilmektedir. Somut olayda da başvuran üniversite değişikliği yapmış ve kredi ödeme süresi yeni öğretim kurumunun süresini geçmeyeceği hükmüne istinaden ödemeleri 2018 yılında durdurulmuştur. Başvuran 2019 yılında mezun olmuştur.

12. Başvuran üniversite değişikliği sebebi ile geri ödeme takviminin 2021 yılına ertelenmesi sebebiyle fazladan bir yıllık endeks daha uygulandığını ve böylelikle 27.444 TL borç çıkarıldığını, kendisi ile aynı süre öğrenim kredisi alan diğer kişilere ise 21.952 TL borç yansıtıldığını belirtmektedir. İlgili idare bu konuda bir açıklamada bulunmamaktadır.

13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın öğrenim kredisi geri ödeme takviminin öğretim kurumunu değiştirmesi sebebiyle yeni öğretim kurumunun normal öğrenim süresine göre işletildiği, bu kapsamda 2018 yılında öğrenim kredisi ödemesi durdurulan başvuranın 2019 yılında mezun olmasını müteakip ödeme başlangıcının 2021 yılı olarak belirlendiği, bu durumun yukarıda yer verilen mevzuata uygun olduğu, ancak başvurana kendisi ile aynı süre öğrenim kredisi alan diğer öğrencilerden daha fazla borç çıkartıldığı, yıllık geri ödeme takviminin mevzuat gereği bir yıl daha ötelendiği, bu noktada idarece endeks uygulandığı, başvuranın anapara borcunun 16 680,00 TL, endeks (tefe) borcunun 10 764,06

TL olduğu, mevzuat gereği sadece öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresi bitimine kadar geçen süreye endeks uygulanabileceği, üniversite değişikliğine ilişkin hükme dayanarak fazladan bir yıl daha endeks uygulanması işleminin dayanağının bulunmadığı, başvuranın kendi talebi dışında mevzuat gereği yapılan bu bir yıllık erteleme için endeks uygulanmayla idari işlemlerde aranan kamu yararı amacından uzaklaşıldığı, başvuran tarafından ödeme takviminin 2020 yılında başlaması talep edildiği ve bu talebin yerine getirilmesini engelleyici bir hüküm bulunmadığı, hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın talebinin öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmakla yükümlü idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara

İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvuranın talebi doğrultusunda geri ödeme takviminin 2020 yılında başlatılması veya mevzuat gereği bir yıl daha ertelenen öğrenim kredisi borcuna endeks uygulanmaması hususunda GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE YURTLAR GENEL

MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,

6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis

edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi