|
ÖZET: Başvuran, 2007 yılında ödediği katkı ve öğrenim kredilerinin iadesini talep etmiştir. Ancak, başvuranın kredi ödemelerinin iadesi için ilgili idareye herhangi bir başvuruda bulunmadığı ve ödemelerin iadesine ilişkin başvurunun, ödemelerin yapılmasından sonra 60 gün içinde yapılması gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle, başvuranın talebinin usul yönünden incelenmesine imkan bulunmamaktadır.
Başvuranın talep ettiği Yönetmelik hükümleri, borcun silinmesine ilişkin olup, Türk Borçlar Kanunu’na göre borcun ödenmesi durumunda borcun sona erdiği kabul edilmektedir. Başvuranın 2007 yılında borcunu ödediği için, iade talebinin hukuken geçerli bir borç olmadığı sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla, başvuranın talebi reddedilmiş ve idarenin işleminde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Bu durum, başvuranın talebinin hem usul hem de esas yönünden geçersiz olduğunu göstermektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/74922-S.20.81463
BAŞVURU NO : 2020/4806
KARAR TARİHİ : 11/09/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Gençlik ve Spor Bakanlığı
Başvuranın, 2007 yılında ödediği öğrenim ve katkı kredisi
BAŞVURUNUN KONUSU :
ödemelerinin iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/03/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan başvuran, yüzde 75 engelli olduğunu, 2007 yılında ödediği katkı ve öğrenim kredisinin, ilgili Yönetmeliklerin ‘Borcun Silinmesi’ maddesi uyarınca, yasal faizi ile kendisine iade edilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kredi ve Yurtlar Genel
Müdürlüğü’nden 29/06/2020 tarih, S. 20.67854 sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, söz konusu idarenin 01/07/2020 tarihli cevabi yazısında; 2.1. “Başvuranın 2001/2002 öğretim yılının Ocak 2002 ayından itibaren normal öğrenim süresinin bitiş tarihi olarak belirlenen Temmuz 2003 ayına kadar kredi numarası ile TC Ziraat Bankasında adına açılan şahsi hesaba ödenen toplam 1.125,00 TL’ye
Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı Toptan Eşya Fiyat Endeksindeki artıştan doğan 137,32 TL nin ilave edilmesi suretiyle toplam 1.262,32 TL öğrenim kredisi borcu, 2.2. Öğrenim gördüğü süre içerisinde kredi numarası ile öğretim kurumu hesabına 2001/2002 ve 2002/2003 öğretim yıllarının katkı payı ödendiği, 2.3. Katkı payı olarak ödenen toplam 175,00 TL ye Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı Toptan Eşya Fiyat Endeksindeki artıştan doğan 39,88 TL nin ilave edilmesi suretiyle toplam 214,88 TL katkı kredisi borcu tahakkuk ettirildiği, 2.4. Öğrenim ve/veya katkı kredisinin verilmesine esas teşkil etmek üzere Noterde tanzim ve tasdik ettirerek vermiş olduğunuz Kredi Taahhüt Senedinde “Tarafınıza verilen krediye
Türkiye İstatistik Kurumunun kredilerin ödendiği tarihlerdeki Toptan Eşya Fiyat
Endeksindeki (TEFE) artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilen borcunu herhangi bir tebligat beklemeden, normal öğrenim süresinin bitiminden iki yıl sonra başlamak üzere üçer aylık dönemlerde, kredi aldığı sürenin yarısı kadar sürede ” ödeyeceğini, borcunu zamanında ödemediği takdirde, borcun tamamının muaccelliyet kazanacağını ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gecikme zammıyla ile birlikte ödeyeceğini taahhüt etmiş bulunduğu, 2.5. Öğrenci/borçlunun normal öğrenim süresi Eylül 2003 tarihinde sona ermesi nedeniyle öğrenim ve katkı kredi borcunun geri ödeme tarihi Ekim 2005 olarak belirlenmiş olan borçlarını 16.05.2007 tarihinde (öğrenim kredi borcu için: 1.675,75 TL, katkı kredi borcu için: 281,62 TL) tahakkuk eden gecikme zammı ile birlikte ödediği, 2.6. Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin 41 inci maddesi ve Katkı Kredisi Yönetmeliğinin 37 nci maddesi “Öğrenim sırasında veya öğrenimden sonra vefat ettikleri veya çalışamayacak derecede daimi malullüğe uğramış oldukları tam teşekküllü bir hastanenin sağlık kurulu tarafından tespit edilenlerin borçları silinmektedir.” ancak başvuru tarihinden önce ödenmiş borcun iadesine ilişkin bir hükmün bulunmadığı, 2.7. Başvuranın söz konusu borçların ödenmesinden önce sağlık durumu nedeniyle anılan borçların silinmesi adına herhangi bir başvurusu bulunmadığı,”
Bilgileri edinilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4.
fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 2.
maddesinde “…Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”; “Öğrenim kredisi” başlıklı 14. maddesinde;
“Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”; “Taksitlerin zamanında ödenmemesi” başlıklı 17/2 hükmünde; “Öğrenim sırasında ve öğrenimden sonra ölenlerin ve öğrenim sırasında veya öğrenimlerinden sonra çalışamayacak derecede daimi malüllüğe uğramış oldukları tam teşekküllü bir hastanenin sağlık kurulu tarafından tespit edilenlerin borçları silinir.”; 6. 17.12.1997 tarih ve 23203 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Katkı Kredisi Yönetmeliği’nin “Borcun Silinmesi” başlıklı 37.
maddesinde; “Öğrenim sırasında veya öğrenimden sonra vefat ettikleri veya çalışamayacak derecede sürekli sakat kalmış oldukları tam teşekküllü bir hastanenin sağlık kurulu tarafından tespit edilenlerin borçları silinir.” 7. 18.01.1997 tarih ve 22881 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliği’nin “Borcun Silinmesi” başlıklı 41.
maddesinde “Öğrenim sırasında veya öğrenimden sonra vefat ettikleri veya çalışamayacak derecede sürekli sakat kalmış oldukları tam teşekküllü bir hastanenin sağlık kurulu tarafından tespit edilenlerin borçları silinir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden 9. Başvuran, ilgili Yönetmelik hükümleri uyarınca, 2007 yılında ödemiş olduğu katkı/öğrenim kredilerinin kendisine iadesini talep etmiştir. Dosya kapsamında yapılan incelemelerde aşağıdaki tetkiklere ulaşılmıştır.
10. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğü’nün başvurana hitaben göndermiş olduğu 08/07/2004 tarihli yazıda, “Kurumumuzdan almış olduğunuz Öğrenim ve
Katkı kredisi borcunuzu aşağıda belirtilen tarihler arasında, son iş günü mesai bitimine kadar ödemeniz gerekmektedir.” Hususlarının yer aldığı, başvuranın ilk ödeme tarihinin Ekim 2005 tarihinde başladığı, son ödeme tarihinin ise 30 Eylül 2006 olduğu tespit edilmiştir.
11. Başvuranın öğrenim/katkı kredi borcunu 16/05/2007 tarihinde ödediği, idarenin cevabi yazısı ekinde bulunan ‘Kredili Öğrenci Bilgileri’ başlıklı ekran görüntüsünden anlaşılmıştır.
12. Başvuranın Gençlik ve Spor Bakanlığı’na yapmış olduğu 19/10/2015 tarihli başvurusunda, 03/09/2003 tarihinde mezun olduğu Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Hizmetleri
MYO’da okurken kullanmış olduğu öğrenim ve katkı kredisinin, engelli olması nedeniyle yasal faiziyle kendisine ödenmesini talep etmiştir.
13. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğü, Kredi Dairesi
Başkanlığı’nın, başvuran Fatih Başçam’a hitaben yazmış olduğu 18/11/2015 tarihli, E.40118 sayılı yazıda; “Kurumumuzdan öğrenim ve/veya katkı kredisi almak için müracaat eden öncelikli (gazi ve şehit çocukları, anne ve babası ölü olanlar, yetiştirme yurtlarında barınanlar, doğal afet durumları vs.) olarak kredi tahsisi yapılmakta ve borçlarına ilave edilen Toptan Eşya Fiyat Endeksinden doğan miktarlardan Yönetim Kurulumuz Kararı gereğince % 50 indirim yapılmakta olup söz konusu borçlarından muaf tutulmamaktadır.
Kurumumuza 2001-2002 öğretim yılında yapmış olduğunuz müracaatınız sırasında öncelikli olduğunuzu belirtmediğiniz kayıtlarımızın tetkikinden anlaşılmıştır.
Kurumumuzdan 20021058408 numarayla almış olduğunuz öğrenim ve katkı kredisi borcunuz bulunmamaktadır.” hususlarına yer verildiği, öğrenim ve/veya katkı kredisi müracaatında bulunan öncelikli grupların dahi, borçlarından muaf tutulmadıklarının vurgulandığı görülmüştür.
14. Başvuranın söz konusu talebi ile ilgili olarak, Kurumuza daha önce üç ayrı (2015, 2018 ve
2019 yıllarında yapmış olduğu başvurular) başvurusunun olduğu da tespit edilmiş olup,
başvuranın talebine ilişkin sürecin ayrıntısı yukarıda açıklandığı şekildedir.
15. Başvuranın talebini usul yönünden incelemek gerekirse, şu sonuçlara ulaşılmaktadır:
Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğü’nün başvurana hitaben göndermiş olduğu 08/07/2004 tarihli yazıda, “Kurumumuzdan almış olduğunuz Öğrenim ve
Katkı kredisi borcunuzu aşağıda belirtilen tarihler arasında, son iş günü mesai bitimine kadar ödemeniz gerekmektedir.” hususlarının yer aldığı görülmüştür. Başvurana ödeme emri
Temmuz 2004 tarihinde gönderilmiş olduğundan, idarenin işlem tarihi Temmuz 2004 olup, başvurana yönelik işlem 2004 yılında gerçekleşmiştir. Yani başvuranın söz konusu işleme karşı yasal başvuru hakkı Temmuz 2004 yılında başlamıştır. Başvuranın kredi ödemelerinin iadesi için ilgili idare olan Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğü’ne herhangi bir başvuruda bulunmadığı, kaldı ki ödemelerin iadesine ilişkin başvuruyu ödemelerin yapılması akabinde, idari dava açma süresi içerisinde (60 gün) yapması gerektiği değerlendirilmiştir. Bu nedenle başvuranın talebinin usul yönünden (süre) incelenmesine imkan bulunmamaktadır.
16. Başvuranın talebini esas yönünden incelediğimizde ise, bu ve devamı paragraflarda belirtilen sonuçlara ulaşılmıştır. Başvuranın Kurumumuza ek olarak gönderdiği engel durumuna ilişkin Salihli Devlet Hastanesi Sağlık Kurulu Raporunun, rapor tarihinin 13/09/2005 olduğu, idarenin, söz konusu raporu kendi tetkikleri ile tespit etmesinin, işlemin gerçekleştiği yıllar itibariyle oldukça zor olduğu; ayrıca idarenin, katkı/öğrenim kredisi kullanımını kabul ettiği öğrenciler yönünden engel durumları ile ilgili sağlık raporlarını takip yükümlüğü de bulunmamakta olup, söz konusu hallerin mevcut olduğunu (sağlık kurulu raporu bulunduğunu), her bir öğrencinin idareye arz etmesinin daha uygun olduğu düşünülmektedir. Nitekim İdarenin, her bir öğrenci yönünden, engel hali olup olmadığı ile ilgili rapor aldırmasına imkan bulunmamaktadır.
17. Başvuranın dilekçesinde uygulanmasını istediği Yönetmelik hükmünün madde başlığı (hem Katkı Kredisi Yönetmeliği hem de Öğrenim Kredisi Yönetmeliği) ‘Borcun Silinmesi’ olup, Türk Borçlar Kanunu genel hükümler uyarınca, borcun sona ermesi hallerinin başında
‘Borcun Ödenmesi’ gelmekte olup, borcun ifası halinde, borç sükut eder. Mevcut başvuruda, borç sona ermiş olduğundan, bahsi geçen Yönetmelik hükümlerinin başvuran yönünden uygulanmasına imkan bulunmamaktadır. Aynı şekilde hüküm borcun silinmesine ilişkin olup, ödenen borcun, yani hukuken mevcut olmayan bir borcun iadesine imkan bulunmamaktadır.
18. Ayrıca bahsi geçen Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Katkı Kredisi
Yönetmeliği’nin Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihin 17/12/1997 olduğu, Yüksek Öğrenim
Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliği’nin Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihin 18/01/1997 olduğu, uygulanması istenen hükmün yayım tarihlerinden itibaren
Yönetmelik’te yer aldığı, başvuranın kredi kullanımına başladığı 2001 yılında da söz konusu hükümlerin mevcut olduğu anlaşılmıştır.
19. Hem Katkı Kredisi Yönetmeliği hem de Öğrenim Kredisi Yönetmeliği’nde düzenlenen
‘Borcun Silinmesi’ hükmünün getiriliş amacının ödeme yokluğu (vefat hali) ve ödeme güçlüğü (engel hali) halleri ile ilişkili olduğu, başvuran 2007 yılında borcunu ödemiş olduğundan, dosya kapsamında herhangi bir ödeme güçlüğünden bahsetmenin mümkün olmadığı görülmüştür.
20. İlgili idare tarafından başvurana 2004 yılında gönderilen ödeme emrinden sonra, başvuranın engel haline ve ödeme güçlüğüne ilişkin herhangi bir başvurusu da dosya kapsamında saptanamamıştır.
21. Yukarıda ayrıntısı verilen tüm bu gerekçelerle idarenin işleminde herhangi bir hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde “İyi yönetim ilkelerine” yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme” ve “hesap verilebilirlik”, ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana ve Gençlik ve Spor Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi