|
ÖZET: Bu karar, öğrenim kredisi ödemelerinin kesilmesi üzerine bir öğrencinin yaptığı başvurunun değerlendirilmesine ilişkindir. Başvuran, 2015-2018 yılları arasında öğrenim kredisi almış, ancak üniversite değişikliği sonrası kredinin 2018 Haziran ayında kesildiğini belirtmiştir. İdare, başvuranın mezuniyetinin ardından kredi ödemesinin sonlandığını savunurken, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın eğitim süresinin toplamda beş yıl olduğunu ve bu süre zarfında öğrenim kredisinin devam etmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Kurum, mevcut mevzuatın başvuranın durumunu yeterince kapsamadığını, dolayısıyla hakkaniyeti tesis etmede yetersiz kaldığını belirtmiştir. Öğrenim Kredisi Yönetmeliği’nde normal öğrenim süresinin tanımının belirsizliği ve başvuranın hazırlık sınıfı süresinin dikkate alınmaması, öğrencinin mağduriyetine yol açmıştır. Sonuç olarak, başvuranın eksik kalan öğrenim kredisi ödemesinin yapılması tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 601-S.20.51511
BAŞVURU NO : 2020/46
KARAR TARİHİ : 16/06/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Eksik ödenen öğrenim kredisi ödemesinin yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 2015-2018 yılları arasında öğrenim kredisi aldığını, kapanma gerekçesi ile üniversite değişikliği yaptığını bildirmesi üzerine kredi ödemesine yeniden başlanıldığını, öğrenim kredilerinin kural olarak 4 yıl süre ile ödendiğini, tarafına ise 3 yıl süreli bir ödeme yapıldığını, kendisinin Hukuk Fakültesi öğrencisi olarak hazırlık sınıfı dâhil 5 yıllık öğrenim süresinin bulunduğunu, kredi başvurusunu hazırlıktan 1 inci sınıfa geçtikten sonra yaptığını, 4 üncü sınıf sonuna kadar alması gereken kredinin 3 yıl sonunda kesildiğini ve 4 üncü sınıfta öğrenim kredisi ödemesi yapılmadığını belirterek ödenmeyen bir yıllık öğrenim kredisinin toplu olarak ödenmesini talep ekmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün E. sayılı ve
13.04.2020 tarihli yazısında, “… ‘ın Kurum kayıtlarının incelenmesi
sonucunda; 2015/2016 öğretim yılında Burs/öğrenim kredisi almak için Kurumumuza müracaat ettiği ve tarafına numara ile öğrenim kredisi tahsis edildiği kayıtlarımız tetkikinden anlaşılmıştır. Başvuranın 14/05/2019 tarihli başvurusu hakkında verilen gönderme kararı Bakanlığımıza ulaşmamıştır Kurumumuzdan ‘ ın öğretim kurumuna kayıt tarihi 2015 yılı olduğu ancak 2016 Melikşah Üniversitesinde iken kredi almak için müracaat ettiği, daha sonra öğretim kurumunun KHK ile kapatılması sebebiyle
Özyeğin Üniversitesine öğrenim kredisi nakil işlemi yapılarak 2018 Haziran ayına kadar tarafına ödeme yapılmıştır. Öğrencinin almadığını beyan ettiği öğrenim kredisi ile ilgili Genel
Müdürlüğümüze öğrencilik halinin devam ettiği süre içerinde başvurusu bulunmamaktadır.
Genel Müdürlüğümüze yapmış olduğu başvuru ve verilen cevabi yazı ekte sunulmuştur. İlgili 2019/Haziran ayında mezun olmuş olup, öğrencilik hali devam etmediği için tarafına ödeme yapılamamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasanın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde, “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz…Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar….”,
4. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Lisans düzeyinde öğretim” başlıklı 44 üncü maddesinin c bendinde; “Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere…, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl… içinde tamamlamak zorundadırlar. Hazırlık eğitim süresi azami iki yıldır…”,
7. 16/8/1961 tarihli ve 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun
“Kurumun amacı” başlıklı 2 nci maddesinde; “Yurt içinde ve dışında yükseköğrenim gören öğrenciler için yurtlar yapmak ve bunların işletmesini sağlamak, beslenme yardımı yapmak, eğitim, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlerle milli ve manevi gelişmelerine katkı sağlamak, yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”,
8. 16/8/1961 tarihli ve 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun
“Öğrenim kredisi” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Yüksek (…) (3) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”,
9. 06/03/2004 tarihli 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine
İlişkin Kanunun “Burs ve kredi verilmesi” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasında;
“Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yüksek öğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dahilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir.”,
10. 24/08/2017 tarihli 25563 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“Bu yönetmelikte geçen;…Normal Öğrenim Süresi: Öğrencinin öğrenim gördüğü öğretim kurumunun hazırlık sınıfı dahil öğrenim süresi, ara sınıf öğrencilerinin ise öğrenim kurumuna giriş tarihi itibariyle kalan öğrenim süresini,…ifade eder.”,
11. 17/12/1997 tarihli ve 23023 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Katkı Kredisi Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Bu yönetmelikte geçen;…Normal Öğrenim Süresi: Öğrencinin öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal öğrenim süresini(varsa hazırlık, yabancı dil destek birimi ve benzeri dahil),…ifade eder.”,
12. 18/01/1997 tarihli ve 22881 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Bu yönetmelikte geçen;…Normal Öğrenim Süresi: Öğrencinin öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal öğrenim süresini…ifade eder.”, “Öğrenciye Kredinin
Ödenmesi ve Süresi” başlıklı 20 nci maddesinde; “Öğrenciye, öğrencilik hali devam etmek ve kredi almasına engel bir durumu olmamak koşuluyla, okuduğu öğretim kurumunun normal öğrenim süresi kadar kredi verilir. Kredi almakta iken, devam ettiği öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin kredilerinin ödenmesine devam olunur. Ancak; öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin, önceki aldığı kredi süresi ile yeni öğretim kurumunda verilecek kredi süresi toplamı, yeni öğretim kurumunun normal öğrenim süresinden fazla olamaz. Öğretim kurumunu değiştiren öğrenci kredisini, değişikliği bildirdiği tarihi izleyen ödeme döneminden başlayarak alır.”,
13. 24/04/2010 tarihli ve 27561 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yükseköğretim
Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin
“Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin ö bendinde; “Yatay geçiş: Bir yükseköğretim kurumunda kayıtlı olan öğrencinin bu Yönetmelikteki esaslar çerçevesinde, aynı düzeydeki diğer diploma programlarında öğrenime devam etme hakkı kazanmasını,… ifade eder.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Başvurana eksik kalan öğrenim kredisi ödemesinin yapılması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15. Başvuran özetle, öğrenim kredisinin devam ettirilmesini talep etmektedir.
16. İlgili idare ödemenin sonlandırıldığını ifade etmektedir.
17. Dosya kapsamında yer alan ve başvuran ile yapılan telefon görüşmelerinden elde edilen bilgi ve belgelere göre, başvuranın 2014-2015 eğitim yılında Melikşah Üniversite Hukuk
Fakültesine kayıt olduğu, öğrenim süresinin hazırlık ve dört yıl ile toplam beş yıl olduğu, 2015-
2016 eğitim yılında burs başvurusunda bulunduğu, başvurusu sonucunda tarafına öğrenim
kredisi tahsis edildiği, başvuranın birinci sınıfı tamamladıktan sonra Özyeğin Üniversitesi
Hukuk Fakültesine geçiş yaptığı, Özyeğin Üniversitesinde de öğrenim süresinin hazırlık ve dört yıl ile toplam beş yıl olduğu, başvurana 2015-2016. 2016-2017, 2017-2018 eğitim yılları boyunca üç yıllık öğrenim kredisi ödemesi yapıldığı, son ödemenin 2018 Haziran ayında gerçekleştirildiği, başvuranın eğitimini ise 2019 Haziran ayında tamamlayarak mezun olduğu, son ödeme ile mezuniyet arasında ödeme yapılmaması üzerine o dönemde sözlü başvurularından sonuç alamadığı, başvuranın hâlihazırda yüksek lisans eğitimine devam ettiği hususları tespit edilmiştir.
18. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü başvuranın almakta olduğu öğrenim kredisinin nakil işlemi sonrasında neden 2018 Haziran ayında sonlandırıldığına dair bir açıklık getirmemiştir. Bu durumun öğrenim sürelerinden kaynaklandığı benzer şikâyet başvuruları Kurumumuzca karara bağlanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, yatay geçiş yaparak öğretim kurumunu değiştiren bir öğrencinin almış olduğu öğrenim kredisinin son sınıfa kesilmesine itiraz edilen 2017/7960 sayılı dosyada verdiği Tavsiye kararında, başvuran ve benzer durumdaki bursiyerlerin mağduriyetlerini giderecek şekilde öğrenim süresiyle ilgili gerekli düzenlemenin yapılması hususunu Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel
Müdürlüğüne tavsiye etmiştir.
19. Söz konusu 2017/7960 sayılı Tavsiye Kararında; “ … ilgili idare olan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumunun cevabi yazısında Burs Kredi Taahhütnamesinin 3 üncü maddesi gereğince ve yine Kredi Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredi Yönetmeliği’ nin 20 maddesi gereğince öğrenciye öğrenim gördüğü kurumun normal öğrenim süresi kadar öğrenim kredisi ödeneceğine ilişkin hükümler bulunmasından hareketle başvuranın talebinin reddedildiğinin ifade edildiği görülmektedir.
20. … Yüksek Öğrenim Kredi Yurtlar Kurumu Kanununun 2 nci maddesinde Kurumun esas amacının öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmak olduğu, bu yüzden öğrencilere burs ve kredi verildiğinin ifade edildiği görülmektedir. Başvuranın yatay geçiş yapmadan önce normal öğrenim süresi içinde yabancı dil eğitimi aldığı sürede öğrenim kredisi aldığı, yatay geçiş sonucu yerleştiği yeni üniversitede hazırlık eğitiminin olmaması nedeniyle normal öğrenim süresinin 4 yıl olduğu ve başvurana toplamda öğrenim gördüğü mevcut öğretim kurumunun normal öğrenim süresi olan 4 yıl süresince öğrenim kredisi verilebileceği idarenin cevabi yazısından anlaşılmıştır. Ancak başvuranın daha önce öğrenim gördüğü üniversitede zorunlu yabancı dil hazırlık sınıfında 1 yıl öğrenim kredisi aldığı bu bakımdan 3 yıl daha öğrenim kredisi verilmesinin, öğrencinin 3 üncü sınıfta öğrenim görürken öğrenim kredisinin kesilmesi, öğrencinin yükseköğrenim görmesini kolaylaştırmamakta aksine zorlaştırmaktadır. Bu yönüyle adı geçen kanunun amacından uzaklaşıldığı görülmektedir.
21. Diğer taraftan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinde ve Katkı
Kredisi Yönetmelikleri ile Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinde
‘normal öğrenim süresinin’ ne olduğunun farklı tanımlandığı görülmektedir. Normal öğrenim süresi tanımlamasının KYK Burs-Kredi Yönetmeliğinde; hazırlık sınıfını da kapsayacak şekilde yapılırken, KYK Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinde; normal öğrenim süresi tanımlamasının hazırlık sınıfının normal öğrenim süresinin içinde yer alıp almadığına ilişkin bir açıklamaya gidilmeden, “normal öğrenim süresi: öğrencinin öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal öğrenim süresini kapsar”, denilmesi idarenin Yönetmelikte yer verilen bu normu dar yorumlanmasına neden olarak, başvurucu gibi hazırlık sınıfının zorunlu olduğu bir okulda hazırlık sınıfını okuyarak yatay geçişle hazırlık sınıfının olmadığı bir okula geçen öğrenciler bakımından mağduriyetler yaşanmasına neden olabileceği anlaşılmaktadır.
22. Başvuranın … Üniversitesinde hazırlık sınıfını zorunlu okuduğu dikkate alındığında, KYK Öğrenim
Kredisi Yönetmeliğinin 20 nci maddesinde yer verilen durumun somut olayda adaleti tesis etmede yetersiz kaldığı anlaşılmıştır. Bu yönüyle hazırlık sınıfını okuduktan sonra … Üniversitesine yatay geçiş yaparak öğrenimine burada devam eden başvuranın sınıf tekrarı vs. gibi başarısızlık durumları olmaksızın öğrenim süresi boyunca öğrenim kredisi alamıyor oluşu mevcut mevzuata uygun olarak değerlendirmekle birlikte hakkaniyeti tesis etmede yetersiz kalmaktadır.
23. Hakkaniyetin, somut bir olayın kendine has özelliklerinin göz önünde bulundurularak adaletin uygulandığı bir eşitlik durumu olduğu ve bazı durumların ve şartların önceden bilinip öngörülememesinden doğacak sakıncaları ortadan kaldırmak için hukuk kurallarının eksik ya da esnek bıraktığı durumlarda etkisini gösteren bir ilke olduğu göz önüne alındığında; Öğrenim Kredisi
Yönetmeliğinin 20’nci maddesinde yer verilen düzenlemenin başvuruya konu somut olayda hakkaniyeti sağlamada yetersiz kaldığı anlaşılmaktadır.
24. Ayrıca İdarenin amacının yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmak olduğu göz önüne alındığında, somut olayımızda öğrencinin öğrenim gördüğü son yıl öğrenim kredisi alamıyor oluşunun Yüksek Öğretim Kurumunun amacına uygun bir yaklaşım olmadığı değerlendirilmiştir.
25. Neticede, … başvuranın yatay geçiş hakkının mevzuatla düzenleniyor oluşu, yatay geçişle okuduğu … Üniversitesinde … öğrenimini devam etmek için bu krediye ihtiyaç duyduğunu ifade etmesi de dahil olmak üzere tüm bulgular dikkate alındığında, ayrıca kararda yer verilen çeşitli yönetmeliklerde normal öğrenim süresinin hazırlık sınıfını kapsayacak şekilde tanımlanırken öğrenim kredisi yönetmeliğinde hazırlık sınıfının dahil edilmemesinin bir bakıma hukuki öngörülebilirliği zedelediği ve vatandaşlar bakımından kafa karışıklığına neden olabileceği değerlendirildiğinde, başarılı öğrencilere öğrenim kredisinin okulu uzatmamak kaydıyla mezun olana kadar alabilmesinin önünü açacak bir düzenlemenin yapılmasına ihtiyaç duyulduğu ve bunun eğitim hakkının bir gereği olduğu açıktır.” gerekçesi ile İdarenin gerçekleştirdiği öğrenim kredisi verilmemesi işleminin hukuka uygun olmakla beraber hakkaniyete aykırı olduğuna karar verilmiştir.
26. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda vurgulanan gerekçeler ile birlikte, başvuranın hazırlık eğitimi sonrasında 2015-2016 eğitim yılında ilk üniversitenin birinci sınıfında, öğrenim kredisi almaya başladığı, 2016-2017 eğitim yılına tekabül eden ikinci sınıfta öğrenim kredisi almaya devam ederken üniversite değiştirdiği, 2017-2018 eğitim yılı üçüncü sınıf sonunda (Haziran 2018) öğrenim kredisi öremesinin durdurulduğu, başvuranın son sınıfta öğrenim kredisi alamadığı, ilk üniversite eğitiminde bir yıl, ikinci üniversite eğitiminde
2 yıl olmak üzere toplam üç yıl kredi aldığı, mevzuata göre hazırlık sınıfı sonrasında başvuru
yaptığı için toplam dört yıl kredi ödemesi alabileceği, her iki üniversitede de eğitim süresinin hazırlık ile birlikte beş yıl olduğu, böylelikle Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından değiştirilmesinin tavsiye edildiği “…öğretim kurumunu değiştiren öğrencilerin, önceki aldığı kredi süresi ile yeni öğretim kurumunda verilecek kredi süresi toplamı, yeni öğretim kurumunun normal öğrenim süresinden fazla olamaz.” yönetmelik hükmünün uygulama alanı bulmadığı ve İdarenin amacının yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmak olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde İdarenin öğrenim kredisini erken kesmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uygunluk tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
27. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvurana eksik kalan öğrenim kredisi ödemesinin yapılması hususunda GENÇLİK VE
SPOR BAKANLIĞI YÜKSEKÖĞRENİM KREDİ VE YURTLAR KURUMU GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE YURTLAR
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi