Öğretim görevlisi sözlü sınavında nesnellik ve şeffaflık ilkelerine uyulmadığı iddiasıyla iptal talebi ve yönetmelik hükümlerine uygunluk değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/7430-S.20.11716

BAŞVURU NO : 2019/22586

KARAR TARİHİ : 15/05/2020

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : DÜZCE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

Sözlü sınavının iptal edilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 21/12/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran özetle; 08/11/2019 tarihinde Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde gerçekleştirilen Öğretim Görevlisi sözlü sınavına katıldığını, gerçekleştirilen sözlü sınavının objektiflikten ve adaletten uzak yapılmasından dolayı elendiğini iddia ederek, sınavın iptali edilmesini talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talebimize istinaden Düzce

Üniversitesi Rektörlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 10/01/2020 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; 08/11/2019 tarihinde yapılan Temel İslam Bilimleri

Bölümü Arap Dili ve Belagatı Ana Bilim Dalı Öğretim Görevliliği Sözlü Sınavının, Öğretim

Üyeleri Dışındaki Öğretim Elamanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi

Sınav İle Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak gerçekleştirildiği açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 09/11/2018 tarih ve 30590 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren

Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda

Uygulanacak Merkezi Sınav İle Giriş Sınavlarına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin 5.1. “İlan” başlıklı 8 inci maddesinde; “ (1) Öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı kadroları 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan 10 sayılı Resmî

Gazete Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 5 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yükseköğretim kurumları tarafından ilan edilir.

(2) İlan metninde, aranacak ve bu Yönetmelik kapsamında belirlenmiş olan şartlar, son başvuru tarihi, ön değerlendirme sonuçlarının ilan tarihi, giriş sınavı tarihi, yabancı dille eğitimöğretim yapılan programlardaki öğretim görevlisi kadrolarında senato kararıyla sözlü sınav sonucu 60 ve üzeri puan alanlar için yazılı sınav yapılacaksa yazılı sınav tarihi, sınav sonuçlarının açıklanacağı günler ile internet adreslerini içeren sınav takvimi de belirtilir. Son başvuru tarihi, ilan tarihinden itibaren on beş günden az olarak belirlenemez. Adayların başvuruları, ilanda belirtilen adrese şahsen veya posta yoluyla ya da ilanda belirtilmiş olması halinde internet yoluyla yapılır. Postadaki gecikmeler nedeniyle ilanda belirtilen süre içinde yapılamayan başvurular dikkate alınmaz.” 5.2. “Giriş sınavı jürisinin belirlenmesi” başlıklı 9 uncu maddesinde; “Yükseköğretim kurumlarında giriş sınavı jürisi; fakültelerde dekanın; konservatuar, enstitü, yüksekokul ve meslek yüksekokullarında müdürün önereceği, biri ilgili anabilim dalı başkanı, anabilim dalı başkanı yoksa bölüm başkanı, yabancı diller yüksekokullarında ise yüksekokul müdürü olmak üzere en az sekiz öğretim üyesi arasından ilgili yönetim kurulunca seçilecek üç asıl bir yedek üyeden oluşur. Asıl üyelerden birinin ilgili anabilim dalı başkanı, anabilim dalı başkanı yoksa bölüm başkanı, yabancı diller yüksekokullarında ise yüksekokul müdürü olması ve seçilecek üyelerin, atama yapılacak öğretim elemanı kadro unvanının gerektirdiği görev alanı ile ilgili olması esastır.” 5.3. “Ön değerlendirme” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Sınav jürisi; başvuran adaylar arasından ilan edilen kadro sayısının on katına kadar adayı, meslek yüksekokullarında bu kadrolarda istihdam edilecekler de dâhil olmak üzere bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin dördüncü fıkrası kapsamındaki öğretim görevlisi kadrolarında ALES puanının %40’ını ve yabancı dil puanının %60’ını; bu Yönetmelik kapsamındaki diğer kadrolarda ALES puanının

%60’ını ve yabancı dil puanının %40’ını; meslek yüksekokullarına müracaatlarda ise ALES puanının %70’ini ve lisans mezuniyet notunun %30’unu dikkate alarak belirler ve kadro ilanında belirtilen internet adresinde ilan eder. Bu sıralamaya göre son sırada aynı puana sahip birden fazla adayın olması halinde, bu kişilerin tamamı sınava çağrılır. Başvuru sayısının ilan edilen kadronun on katından az olması halinde, adayların tamamı giriş sınavına alınır.

Adayların ön değerlendirmede dikkate alınan puanları ile lisans mezuniyet notları, kadro ilanında belirtilen internet adresinde ilan edilir.” 5.4. “Giriş sınavları” başlıklı 11 inci maddesinde; “(1) Giriş sınavı, sınav jürisi tarafından; bilim alanı yabancı dille ilgili olan birimlerdeki öğretim görevlisi kadroları ile 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi uyarınca zorunlu yabancı dil dersini vermek üzere atama yapılacak öğretim görevlisi kadroları için adayların mesleki ifade ve bilgi becerisi ile anlatım yeteneğini ölçecek şekilde sadece sözlü, bu Yönetmelik kapsamındaki diğer kadrolar için ise ilan edilen alanla ilgili bilgi düzeyini ölçecek şekilde sadece yazılı sınav olarak yapılır. Yabancı dille eğitim ve öğretim yapılan programlardaki öğretim görevlisi kadrolarında sözlü sınav yapılır. Ancak senato kararı olması halinde sözlü sınav sonucu 60 ve üzeri puan alanlar için yazılı sınav da yapılır. Bu durumda olanların giriş sınavı puanı, sözlü sınav ile yazılı sınavın puanlarının aritmetik ortalaması alınarak hesaplanır.

(2) Sınav jürisi, yazılı ve sözlü sınavın nesnel, ölçülebilir ve denetlenebilir olmasını sağlar.

Raportör olarak belirlenen üye, yazılı ve sözlü sınavların soru ve cevaplarını tutanak altına alır.” (3) Sözlü sınav sonuçları, kadro ilanında belirtilen internet adresinde ilan edilir. Sözlü sınav sonucu 60 puanın altında olanlar başarısız sayılır ve nihai değerlendirme aşamasına geçemezler.” 5.5. “Nihai değerlendirme” başlıklı 12 nci maddesinde; “Sınav jürisinin değerlendirmesinde; bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin dördüncü fıkrası kapsamındaki öğretim görevlisi kadrolarında, meslek yüksekokullarında bu kadrolarda istihdam edilecekler de dâhil olmak üzere ALES puanının %30’unu, lisans mezuniyet notunun %10’unu, yabancı dil puanının

%30’unu ve giriş sınavı notunun %30’unu; bu Yönetmelik kapsamındaki diğer kadrolarda

ALES puanının %30’unu, lisans mezuniyet notunun %30’unu, yabancı dil puanının %10’unu ve giriş sınavı notunun %30’unu; meslek yüksekokullarında ise ALES notunun %35’ini, lisans mezuniyet notunun %30’unu ve giriş sınavı notunun %35’ini hesaplayarak ilan edilen kadro sayısı kadar adayı başarı sırasına göre belirler. Değerlendirme puanı 65 puanın altında olanlar sınavlarda başarısız sayılır. Adayların değerlendirmede dikkate alınan puanları ile lisans mezuniyet notları, kadro ilanında belirtilen internet adresinde ilan edilir.”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMUDENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

6. Başvuranın talebine ilişkin olarak başvurunun kısmen kabul kısmen reddi yönündeki öneri

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran özetle; 08/11/2019 tarihinde Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde gerçekleştirilen Öğretim Görevlisi Sözlü Sınavının objektiflikten olduğunu iddia ederek, söz konusu sözlü sınavının iptal edilmesini Kurumumuzdan talep etmiştir.

8. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların, kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.

9. Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak

Merkezi Sınav İle Giriş Sınavlarına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğinin 10 uncu maddesinde, sınav jürisinin; başvuran adaylar arasından ilan edilen kadro sayısının on katına kadar adayı, ALES puanının % 40’ını ve yabancı dil puanının %60’ını; dikkate alarak belirleyeceği, bu sıralamaya göre son sırada aynı puana sahip birden fazla adayın olması halinde, bu kişilerin tamamı sınava çağrılacağı, başvuru sayısının ilan edilen kadronun on katından az olması halinde, adayların tamamının giriş sınavına alınarak adayların ön değerlendirmede dikkate alınan puanları ile lisans mezuniyet notlarının kadro ilanında belirtilen internet adresinde ilan edileceği düzenlenmiştir.

10. Yine anılan Yönetmeliğin 11 inci maddesinde, giriş sınavının, sınav jürisi tarafından; bilim alanı yabancı dille ilgili olan birimlerdeki öğretim görevlisi kadroları ile 4/11/1981 tarihli ve

2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi uyarınca

zorunlu yabancı dil dersini vermek üzere atama yapılacak öğretim görevlisi kadroları için adayların mesleki ifade ve bilgi becerisi ile anlatım yeteneğini ölçecek şekilde sadece sözlü, bu

Yönetmelik kapsamındaki diğer kadrolar için ise ilan edilen alanla ilgili bilgi düzeyini ölçecek şekilde sadece yazılı sınav olarak, yabancı dille eğitim ve öğretim yapılan programlardaki öğretim görevlisi kadrolarında ise sözlü sınav yapılacağı, sınav jürisinin, yazılı ve sözlü sınavın nesnel, ölçülebilir ve denetlenebilir olmasını sağlayacağı, raportör olarak belirlenen üyenin, yazılı ve sözlü sınavların soru ve cevaplarını tutanak altına alacağı, sözlü sınav sonucunun 60 puanın altında olanların başarısız sayılacağı, 12 nci maddesinde ise, sınav jürisinin değerlendirmesinde; bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin dördüncü fıkrası kapsamındaki öğretim görevlisi kadrolarında, meslek yüksekokullarında bu kadrolarda istihdam edilecekler de dâhil olmak üzere ALES puanının %30’unu, lisans mezuniyet notunun %10’unu, yabancı dil puanının %30’unu ve giriş sınavı notunun %30’unu; hesaplayarak ilan edilen kadro sayısı kadar adayın başarı sırasına göre belirleneceği, değerlendirme puanın 65 puanın altında olanlar sınavlarda başarısız sayılacağı hüküm altına alınmıştır.

11. Danıştay 2 nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararında; “Sözlü sınavda Değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.

12. Somut olayda, Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak

Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav İle Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmelik kapsamında Düzce Üniversitesi Rektörlüğünce, öğretim elamanı için 18/10/2019 tarihinde ilana çıkıldığı, ilan edilen kadrolar içinde Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Arap

Dili ve Belagatı Anabilim Dalı için 1 adet kadro bulunduğu, söz konusu kadro için 10 adayın başvuru yaptığı, Yönetmelik hükümlerine göre oluşturulan Ön Değerlendirme Jürisi tarafından yapılan incelemede ALES Puanın % 40’ı ve Yabancı Dil Puanın % 60 nın alınmak suretiyle giriş sınavına katılmaya hak kazanan adayların belirlendiği söz konusu değerlendirmede başvuranın 83,5 puanla giriş sınavına girmeye hak kazandığı, mülakat şeklinde yapılan giriş sınavından ise 54 puan alan başvuranın başarısız sayıldığı görülmüştür.

13. Yapılan mülakat sınavına ilişkin İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden, Yönetmeliğe uygun olarak oluşturulan komisyon üyelerince adaylara, Arapça Konuşma, Arapça Öğretim Teknikleri, Doküman Hazırlama Bilgisi, Sarf Nahiv Bilgisi ve Belagat, Metin Okuma ve Anlama ile Metin Tercüme Konularında sorular yöneltildiği, sorulan sorulara ve alınan cevaplara ilişkin her bir jüri üyesi tarafından tutanak düzenlenerek imza altına alındığı ancak sorulan sorular ve alınan cevaplara ilişkin İdarece önceden bir hazırlık yapılmadığı, sözlü sınav esnasında sınav komisyonunca temin edilen ve herhangi bir kayıt altına alınmayan soruların adaylara yöneltildiği, adayların sınav performansına delil teşkil edebilecek, görüntülü veya ses kaydı gibi vb. yoluna gidilmediği tespit edilmiş olup, yukarıda belirtilen Yönetmeliğinin incelenmesinde de, sözlü sınavında adaylara sorulan soru ve cevapların önceden hazırlanması, kayıt altına alınması vb. düzenlemelere yer verilmediği görülmüştür.

14. Öte yandan, başvuranın sözlü sınav esnasında sorulara ilişkin verdiği yanıtların, Yönetmelik kapsamında oluşturulan komisyon üyeleri tarafından değerlendirildiği ve bu komisyon üyelerince takdir edilen notların sözlü sınav değerlendirme formunda ayrı ayrı gösterildiği tespit edilmiştir.

15. Komisyon üyeleri tarafından düzenlenen tutanaklar incelendiğinde ise, yapılan değerlendirmeler ve bu değerlendirmeler neticesinde verilen puanların birbirini destekler nitelikte olduğu, bu nedenle sözlü sınav değerlendirme tutanağındaki puanlamaya ilişkin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı ve sübjektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi bir bilgi ve belgeye de rastlanılamadığından bahsi geçen sözlü sınavın usul ve esaslara uygun olarak yapıldığı kanaatine varılmıştır.

16. Diğer taraftan, Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak

Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav İle Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin 11 inci maddesinde, sözlü sınav sonucunun 60 puanın altında olanların başarısız sayılacağı belirtildiğinden jüri üyeleri tarafından verilen puanların toplanarak ortalamasının alınması suretiyle ulaşılan nihai puanın 54 olması nedeniyle başvuranın başarısız sayılması işleminde hukuka aykırılık olmadığı tespit edilmiştir.

17. Bu kapsamda yukarıdan bu yana anlatılanlar, başvurucusunun iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın katılmış olduğu sözlü sınavının ilgili mevzuatına uygun olarak gerçekleştirildiği değerlendirildiğinden başvurunun reddi gerektiği kanaat ve sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, başvuru sahibine verdiği cevapta hangi sürede hangi merciye başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

19. Ayrıca, Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda

Uygulanacak Merkezi Sınav İle Giriş Sınavlarına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliği çerçevesinde belirlenen değerlendirme kriterlerinin gözlem ve kanaate dayalı olduğu açık olsa da, mülakat öncesinde sınav sorularını hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve cevapların kayda geçirilmesi, sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin değerlendirme formunda ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi mülakatın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden sınav öncesinde sınav soru ve cevap anahtarlarının hazırlanmadığı, sözlü sınav esnasında sınav komisyonunca temin edilen ve herhangi bir kayıt altına alınmayan soruların adaylara yöneltildiği, görülmüş olup, bu çerçevede İdarenin, Nesnellik, Şeffaflık ve Hesap verilebilirlik ilkelerine uygun hareket etmediği anlaşılmıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup

Kütahya İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle;

Başvuranın, sözlü sınavının yeniden değerlendirilmesi talebinin REDDİNE;

Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “şeffaflık” ve “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde soru ve cevap anahtarlarını hazırlaması, sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde DÜZCE ÜNİVERSTESİ

REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA;

Kararın BAŞVURANA ve DÜZCE ÜNİVERSTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi