|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, öğretmen çocuklarına ayrılan %5’lik burs kontenjanının kaldırılması talebi incelenmiştir. Başvuran, bu uygulamanın maddi durumu yetersiz ailelerin çocukları için olumsuz sonuçlar doğurduğunu öne sürmüştür. Ancak, Milli Eğitim Bakanlığı’nın açıklamaları ve mevcut yönetmelik hükümleri doğrultusunda, öğretmen çocuklarına ayrılan kontenjanın Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olmadığı ve bu uygulamanın hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir.
Başvuranın diğer talepleri arasında sınav sonuçlarının daha şeffaf bir şekilde açıklanması ve burs ödemelerinin gelir durumuna göre düzenli kontrol edilmesi yer almıştır. Ancak, bu taleplerin idare üzerinde aşırı iş yükü yaratacağı ve mevcut yönetmelik çerçevesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, öğretmen çocuklarına ayrılan kontenjan uygulamasının kaldırılması talebi reddedilmiş, ancak sınav sonuçlarının ilanında daha fazla şeffaflık sağlanması yönünde Milli Eğitim Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 12536-12536 |sayi|95802452-101.07.06-E.95802452-101.07.06-E.
BAŞVURU NO : 2018/1908 2018/ 1908
KARAR TARİHİ : 13/07/2018 |tarih|
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURU VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Milli Eğitim Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Devlet Parasız Yatılılık ve Bursluluk
Sınavlarında öğretmen çocuklarına ayrılan
% 5’lik kontenjanın kaldırılması talebi ile sınav uygulamasına ilişkin diğer talepleri hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 15/02/2018 15.2.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle :
1.1. Çocuğunun, 2017 yılında Milli Eğitim Bakanlığınca (MEB) gerçekleştirilen İlköğretim ve
Ortaöğretim Kurumları Bursluluk sınavına katıldığını; söz konusu sınavdan 417,501 puan aldığını ancak başarılı olamadığını, keza MEB tarafından gerçekleştirilen bursluluk sınavı uygulamasında, toplam kontenjanın %5’inin Bakanlığa bağlı resmi okul veya kurumlarda kadrolu veya sözleşmeli olarak çalışan, emekli olan ya da vefat eden öğretmenlerin öğrenci olan çocuklarına ayrıldığını ve bu uygulamanın maddi durumu iyi olmayan ailelerin çocukları için olumsuz sonuçlar doğurduğunu belirtmiş, 1.2. Bu çerçevede, öğretmen çocuklarına ayrılan kontenjan uygulamasının kaldırılması; sınav sonuç ilanında yalnızca sınav puanının değil her alanda verilen doğru-yanlış sayısı ile tavan ve taban puanların ve bu bağlamda başarı sırasının da gösterilmesi; ayrıca burs ödemelerinin yıllara sâri
1 / 7olması karşısında, gelir durumunun düzenli kontrolünün sağlanması talepleriyle Kurumumuza
başvuruda bulunmuştur .
1.3. Başvuranın, Kurumumuza yapmış olduğu 26/ 09/ 2017 tarihli ilk başvurusuna 27/ 11/ 2017 tarihinde idari başvuru yollarının tüketilmediği gerekçesiyle Gönderme Kararı verilmiş; Başvuran, MEB tarafından öğretmen çocuklarına ayrılan kontenjanın kaldırılmasına yönelik talebinin karşılanmadığından bahisle başvurusunu yinelemiştir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Milli Eğitim Bakanlığının 10/ 05/ 2018 tarih ve sayılı yazısında özetle :
2.1. Öğrencinin 2017 yılı İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavına girdiği ve söz konusu sınavdan 417,501 puan aldığı; sınav uygulamasında “Diğer Kontenjan” türünden taban puanın 459.906 puanın altında kalması nedeniyle bursluluk sınavını kazanamadığı; ayrıca başvurandan daha düşük puan alıp bursluluk sınavını kazanan öğretmen çocuğu bulunmadığı, 2.2. Başvuruya konu edilen İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavında kontenjanların 25/ 11/ 2016 tarih ve 29899 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Milli Eğitim
Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları
Yönetmeliği çerçevesinde gerçekleştirildiği, 2.3. Söz konusu Yönetmelik’in kontenjan dağılımını belirleyen 10’uncu maddesinde, öğretmen çocuklarına ayrılan kontenjan oranının % 15’ten % 5’e düşürülerek belirlendiği; % 5’lik öğretmen çocuğu kontenjanının dolmaması halinde kalan kontenjanın öğretmen dışındaki Bakanlık merkez, taşra ve yurt dışı kadrolarında çalışan diğer eğitim personelinin çocukları için kullanılacağının hükme bağlandığı; 2017 yılı bursluluk sınavında öğretmen çocuklarının puanlarının yükseldiği ve bu gruptaki öğrencilerin bazı sınıflarda % 80’lik kontenjandan giren öğrencilerden daha yüksek puan alarak sınavı kazandıkları; öğretmen çocuklarına ayrılan % 5’lik kontenjanın kaldırılmasının uygun olmayacağının değerlendirildiği, 2.4. Ayrıca, söz konusu Yönetmelik’in 10’uncu maddesinin iptali istemiyle dava açıldığı ve Danıştay 8’inci Dairesinin E : 2012/ 7541, K: 2017/ 5593 sayılı kararı ile söz konusu düzenlemenin anayasal eşitlik ilkesine uygun olduğu değerlendirilerek davanın reddine hükmedildiği, İfade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın,
3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca :
Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir .
3.2. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’nci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca :
Devlet, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar . Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır .
2 / 73.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkraları uyarınca :
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci
maddesinin birinci fıkrası uyarınca :
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .
5. 2684 sayılı İlköğretim ve Ortaöğretimde Parasız Yatılı veya Burslu Öğrenci Okutma ve
Bunlara Yapılacak Sosyal Yardımlara İlişkin Kanun’un “Parasız yatılı ve burslu okuyacak
öğrencilerin tespiti : ” başlıklı 4’üncü maddesi uyarınca :
Milli Eğitim Bakanlığı, ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında, kalkınma planlarında öngörülen hedefler doğrultusunda parasız yatılı ve burslu öğrenci okutur . Parasız yatılı ve burslu okumak için maddi imkânlardan yoksun ve başarılı olmak esastır . Ancak sınavsız olarak parasız yatılı öğrenciliğe kabul edilenler ile 6972 sayılı Korunmaya Muhtaç Çocuklar Hakkında Kanuna göre yetiştirme yurtlarından gelen veya aynı Kanun gereğince haklarında tedbir kararı verilmiş olan öğrencilerden, parasız yatılı veya burslu okumak isteyenlerin ailelerinin maddi durumları dikkate alınmaz .
Parasız yatılı ve burslu öğrenci kontenjanları illerin, gelişmişlik durumları ve öğrenci sayıları dikkate alınarak her yıl Milli Eğitim Bakanlığınca tespit edilir .
Parasız yatılı okuma veya burslu okuma hakkından yararlanacak öğrencilere ait kontenjanların,
6972 sayılı Korunmaya Muhtaç Çocuklar Hakkında Kanunda yer alan korunmaya muhtaç çocuklar,
öğretmen çocukları ve oturdukları yerde ilköğretim kurumu bulunmadığından öğrenim hakkından yararlanamayan çocuklar için tespitine ve bunlara ait yüzdeler karşılığındaki sayıların belirlenmesine dair esaslar yönetmelikle belirlenir .
Parasız yatılı olarak okutulacak veya burs verilecek öğrencilerin sayısı, seçilmeleri, sınavları ve kabulleri ile ilgili esaslar her yıl Milli Eğitim Bakanlığınca ilan edilir .
6. Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve
Okul Pansiyonları Yönetmeliği’nin “Kontenjan dağılımı” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci,
ikinci ve üçüncü fıkraları uyarınca :
( 1) Her yıl tespit edilen parasız yatılılık veya bursluluk kontenjanlarının; a) %10’u 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamına giren öğrenciler ile […] harp veya vazife malulü sayılanların öğrenci olan çocuklarına, b) %5’i Bakanlığa bağlı resmi okul veya kurumlarda kadrolu veya sözleşmeli olarak çalışan, emekli olan ya da vefat eden öğretmenlerin öğrenci olan çocuklarına, c) %5’i ailesinin oturduğu yerleşim biriminde ortaokul, özel eğitim ortaokulu veya imam hatip ortaokulu bulunmayan öğrencilere,
3 / 7ç) %80’i (a), (b) ve (c) bentleri dışındaki diğer öğrencilere,
ayrılır .
( 2) Birinci fıkradaki kontenjanlardan; (a) ve (c) bentlerinde belirtilen kontenjanların dolmaması halinde kalan kontenjan diğer öğrencilere ayrılan %80’lik kontenjana ilave edilir . Öğretmen çocuğuna ayrılan %5’lik kontenjanın dolmaması halinde ise kalan kontenjan öğretmen dışındaki
Bakanlık merkez, taşra ve yurtdışı kadrolarında çalışan diğer eğitim personeli çocukları için kullanılır, buna rağmen dolmaması halinde kalan kontenjan %80’lik kontenjana ilave edilir .
( 3) Öğrencilerin birinci fıkranın (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen kontenjan kapsamında olduklarını bursluluk sınavına veya parasız yatılılığa başvuru sırasında belgelendirmeleri gerekir .
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuruya konu edilen Yönetmelik hükmünde belirtilen öğretmen çocuklarına ayrılan %5’lik kontenjanın Anayasada belirtilen eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmadığı ve başvuranın çocuğunun girmiş olduğu bursluluk sınavıyla ilgili gerçekleştirilen tüm idari iş ve eylemlerde, hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediği gerekçeleriyle başvurunun reddine yönelik olarak hazırlanan karar önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, öğretmen çocuklarına ayrılan kontenjan uygulamasının kaldırılması; sınav sonuç ilanında yalnızca sınav puanının değil her alanda verilen doğru-yanlış sayısı ile tavan ve taban puanların ve bu bağlamda başarı sırasının da gösterilmesi; ayrıca burs ödemelerinin yıllara sâri olması karşısında, gelir durumunun düzenli kontrolünün sağlanması talepleriyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur .
9. 2684 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinde, parasız yatılı okuma veya burslu okuma hakkından yararlanacak öğrencilere ait kontenjanların, 6972 sayılı Korunmaya Muhtaç Çocuklar Hakkında
Kanunda yer alan korunmaya muhtaç çocuklar, öğretmen çocukları ve oturdukları yerde ilköğretim kurumu bulunmadığından öğrenim hakkından yararlanamayan çocuklar için tespitine ve bunlara ait yüzdeler karşılığındaki sayıların belirlenmesine dair esasların yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır .
10. Bu bağlamda, 08/ 12/ 1983 sayılı ve 18245 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Yönetmelik uyarınca, parasız yatılılık ve bursluluk kontenjanlarının %25’inin öğretmen çocuklarına ayrılması öngörülmüş; daha sonra, 10/ 07/ 2008 tarihli ve 26932 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelik’in 10’uncu maddesi hükmü ile bu oran %15’e indirilmiştir . 2008 yılında çıkartılan söz konusu Yönetmelik hükmünün eşitlik ilkesine aykırı olduğu
ileri sürülerek iptali istemiyle açılan davada ise, Danıştay 8’inci Dairesinin 20/ 06/ 2017 tarihli ve E :
2012/ 7541, K: 2017/ 5593 sayılı kararında, “Anayasa’nın eşitlik ilkesine uygun olarak, aynı hukuksal durumda bulunanlar için aynı düzenlemeleri ve farklı hukuksal durumda bulunanlar için farklı hukuksal düzenlemeleri içeren dava konusu Yönetmelik maddesinde, bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır” ifadesine yer verilerek davanın
4 / 7reddine karar verilmiştir .
11. Bu meyanda, 25/ 11/ 2016 tarih ve 29899 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul
Pansiyonları Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, her yıl tespit edilen parasız yatılılık veya bursluluk kontenjanlarının %5’inin , Bakanlığa bağlı resmi okul veya kurumlarda kadrolu veya sözleşmeli olarak çalışan, emekli olan ya da vefat eden öğretmenlerin öğrenci olan çocuklarına ayrılacağının hüküm altına alındığı görülmektedir .
12. İdare tarafından Kurumumuza iletilen, 2017 yılı bursluluk kontenjanın sınıflara göre dağılımına ilişkin rapor incelendiğinde, 12.1. 5’inci sınıf öğrenci grubundan sınava başvuranların toplam sayısının 472.084 olduğu, 12.2. Öğretmen çocuğu (% 5) kontenjanından başvuran sayısının 6.576 olduğu, burs kontenjanının
1.403 olarak ayrıldığı ve sınav sonucunda oluşan taban puanın 455,719 olduğu,
12.3. Kanunla hak tanınan öğrenci (% 10) kontenjanından başvuran sayısının 1.725 olduğu, burs kontenjanının 2.741 olarak ayrıldığı ve taban puanın 100,000 olduğu, 12.4. İkamet ettiği yerde okul bulunmayan öğrenci (% 5) kontenjanından başvuran sayısının 34.892 olduğu, burs kontenjanının 1.152 olarak ayrıldığı ve taban puanın 451,112 olduğu, 12.5. Diğer (% 80) kontenjandan başvuran sayısının ise 428.891 olduğu, burs kontenjanının 18.966 olarak ayrıldığı ve taban puanın 459,906 olduğu, ancak kanunla hak tanınan özel öğrenci grubundan başvuran sayısının tahsis edilen kontenjandan daha düşük olması sebebiyle, boş kalan kontenjanların diğer öğrenci grubuna dâhil edildiği; netice itibarıyla da burs kontenjanı sayısının 19.954’e ulaştığı ve %80’lik oranın da üzerine çıkıldığı anlaşılmıştır .
13. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, anılan Yönetmelik’in 10’uncu maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, Bakanlığa bağlı resmi okul veya kurumlarda kadrolu veya sözleşmeli olarak çalışan, emekli olan ya da vefat eden öğretmenlerin öğrenci olan çocuklarına ayrılan %5 oranındaki kontenjanın makul düzeyde kaldığı kanaatine varılmış olup, söz konusu hükümde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
14. Diğer yandan Başvuranın, burs ödemelerinin yıllara sâri olması karşısında gelir durumunun düzenli kontrolünün sağlanması talebine yönelik yapılan değerlendirme neticesinde, bursluluğa ilişkin gelir şartının tüm öğrenciler bakımından her sene tekrar kontrol edilmesinin İdare üzerinde aşırı iş yükü yaratabileceği gibi bu yaklaşımdan elde edilebilecek sonuç ile katlanılan külfet arasında ciddi bir orantısızlık doğmasının muhtemel olduğu kanaatine varılmış ve Başvuranın söz konusu talebi de yerinde görülmemiştir .
15. Başvuranın, sınav sonuç ilanında yalnızca sınav puanının değil her alanda verilen doğru-yanlış sayısı ile tavan ve taban puanların ve bu bağlamda başarı sırasının da gösterilmesi yönündeki talebine ilişkin değerlendirme neticesinde ise, 2017 yılı İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları
Bursluluk Sınavı Başvuru ve Uygulama e-Kılavuzunun 13 numaralı maddesi uyarınca sınav sonuçlarının internet üzerinden açıklanmasının, öğrenci velisinin istemesi halinde de okul müdürlüklerince sınav sonuç belgesinin elektronik ortamdan alınarak onaylı şekilde veliye ya da öğrenciye verilmesinin öngörüldüğü; sınav açıklama sisteminden alınan sonuç bildirimlerinde yalnızca öğrencinin puanına ve başarılı olup olmadığına yönelik açıklamaya yer verildiği; sınav
5 / 7sonuç belgesinde ise her test alanına ilişkin doğru, yanlış ve boş cevap sayısının gösterildiği
anlaşılmış; bununla birlikte kontenjan türlerine göre taban ve tavan puanların açıklandığı yönünde bir tespitte bulunulamamıştır . Tüm adayların isim ve puanlarının herkesin incelemesine açık olacak şekilde ilan edilmemesinde herhangi bir hukuka aykırılık olmadığı, sınava giren bir adayın diğer adayların hangi puanları aldığını isim bazında öğrenmesinde herhangi bir menfaatinin bulunmadığı kabul edilmektedir . Ancak bir adayın, katıldığı sınav sonucunda kontenjan bazında oluşan taban puanlarının aday isimlerinden bağımsız olarak açıklanması talebi, kendi başarı durumunu genel başarı düzeyi ile kıyaslamak, sınavın adil sonuçlanıp sonuçlanmadığını görmek ve benzeri gerekler bakımından makul karşılanmıştır . Sınav sonucunda kontenjan bazında oluşan taban ve tavan puanlarının öğrenci ismi belirtilmeksizin ilan edilmesinin, demokratik ve şeffaf yönetimin de gereği olduğu, bunun eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerinin kamu yönetiminde yerleşik hale getirilmesine katkıda bulunacağı değerlendirilmektedir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir . İdarenin, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Buna göre; İdarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede ilgisine göre Danıştayda ve Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvuranın, öğretmen çocuklarına ayrılan kontenjan uygulamasının kaldırılması ve burs ödemelerinin yıllara sâri olması karşısında gelir durumunun düzenli kontrolünün sağlanması için idareye tavsiyede bulunulması yönündeki taleplerinin REDDİNE, Sınav sonucunda kontenjan bazında oluşan taban ve tavan puanların öğrenci ismi belirtilmeksizin ilan edilmesi hususunda MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli
Eğitim Bakanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,
6 / 7Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi