|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuran öğretmen, alan değişikliği başvurularında boş norm kadrolarının tamamının tercihe açılmasını ve diğer illerdeki kadrolara da tercih hakkı verilmesini talep etmiştir. Ancak, Milli Eğitim Bakanlığı’nın alan değişikliği işlemlerinin il içinde yapılması gerektiği yönündeki mevzuat düzenlemeleri ve idarenin takdir yetkisi göz önünde bulundurularak, başvurunun reddine karar verilmiştir.
İdarenin takdir yetkisi, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır; dolayısıyla boş kadroların doldurulması, bütçe olanakları gibi etkenlere bağlıdır. Bu nedenle, alan değişikliği işlemlerinin tüm illere açılması, mevcut öğretmenlerin haklarını kısıtlayabileceği gibi, yeni atama bekleyen öğretmenler için de olumsuz sonuçlar doğurabilir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi, idarenin mevzuata uygun hareket ettiğini ve hukuka aykırılık tespit edilmediğini göstermektedir. Bu karar, öğretmenlerin alan değişikliği taleplerinin yönetmelik çerçevesinde değerlendirileceğini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/256-S.22.396
BAŞVURU NO : 2021/12046
KARAR TARİHİ : 07/01/2022
RET KARARI
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın alan değişikliği başvurularında bütün boş normların tercihe açılması ve diğer illerdeki kadrolara da tercih hakkı verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/07/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvurusunda; öğretmen branş değişikliklerinde illere göre boş
kadro belirlenirken adaletli bir dağıtım yapılmadığını, şansa bazı illerin açıldığı bazı illerde boş kadro olmasına rağmen boş gösterilmediğini, örneğin bulunduğu ilde (Çankırı) atama esnasında bilişim öğretmenliği alanında 4 adet boş kadro bulunduğunu, atama kılavuzunda kadrolar belirlenirken ihtiyaca göre belirleneceğinin belirtildiğini, Milli Eğitim Bakanlığında kadroların zaten ihtiyaca göre belirlendiğini, yani boş kadro varsa ihtiyaç da olduğu anlamına geldiğini, ancak Çankırı ilinde bahsi geçen 4 adet boş kadronun norm fazlası atamasında açılmadığını ve bu kadroların boş kaldığını, şans faktöründen çok adaletli bir başvuru sistemi olması gerektiğini ifade ederek; branş değişikliği yapılırken boş kadroların tamamen açılmasını veya mali ve benzeri nedenlerle sınırlandırılıyor ise bile başvuran öğretmenlerin bulunduğu ile göre şansa denk gelmesi yerine branş değişikliği atamalarında merkezi olarak Türkiye geneli kadrolar açılarak ve tüm illere kontenjan verilerek geçiş için eşit şans verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Milli Eğitim Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü’nün 25/08/2021 tarihli ve
sayılı yazısında;
2.1) Bakanlık kadrolarında görev yapan kadrolu öğretmen ve yöneticilerin alan değişikliklerine ilişkin
işlemlerin Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin “Alan
değişikliğine bağlı yer değiştirmeler” başlıklı 60 ıncı maddesi doğrultusunda yapılan duyurular kapsamında yapıldığı,
2.2) Sözleşmeli öğretmen görevlendirme, engelli öğretmen ataması, milli sporcuların atanması v.b. atama
işlemleri ile halen görev yapan öğretmenlerin isteğe ve mazerete bağlı il içi ve iller arası yer değişiklikleri işlemlerine ilişkin iş ve işlemlerin Bakanlıkça gerçekleştirildiği,
2.3) Söz konusu ilk atama işlemleri ile yer değiştirme işlemlerinin, alanlar bazında ihtiyaç bulunan münhal
norm kadrolar üzerinden tercih ve puan (Hizmet Puanı/Sözlü Sınav Puanı) üstünlüğüne göre yapıldığı,
2.4) 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Personel Genel Müdürlüğü” başlıklı 316 ncı maddesinde; “(1) Personel Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: a) Bakanlığın personel politikası ve planlaması ile personel sisteminin geliştirilmesi konusunda çalışmalar yapmak ve tekliflerde bulunmak,” hükmünün yer aldığı,
2.5) Bu bağlamda, Bakanlığımızda personel planlaması görevinin Genel Müdürlüğün uhdesinde olduğu,
Genel Müdürlüğün alan değişikliği işlemlerinde alanlar bazında kontenjan belirlenirken, tercihlere açılan alanlarda görev yapan öğretmenlerin isteğe bağlı yer değişikliği talepleri ile sağlık aile birliği, can güvenliği gibi mazeret gerekçelerinden yer değiştirme taleplerinin olabileceği, ayrıca ilk atama kapsamında atama bekleyen öğretmenlerin de bulunduğu hususlarını dikkate alarak planlama yapmak durumunda olduğu,
2.6) Alan değişikliği işlemlerinin ilgili mevzuatı uyarınca alan değişikliği işlemleri il içerisinde
gerçekleştirilen bir işlem olduğu, bu nedenle alan değişikliğinde açılacak alan ve kontenjanların belirlenmesinde il bazlı bir planlama yapmanın zaruri olduğu,
2.7) Bakanlığın, alan değişikliği işlemlerinin iller arasında ve tüm alan ve kontenjanlara yönelik olarak
yapılmasının personel politikası ve planlaması açısından öngörülemez sonuçlar doğuracağının düşüncesinde olduğu, alan değişikliği işlemlerinin günümüzde uygulandığı haliyle il içerisinde ve belirlenen alan/kontenjan sınırlılığında yapılmasının gerek Bakanlıkta görev yapan öğretmenler gerekse de atama bekleyen öğretmenler için daha hakkaniyetli ve adil olacağının düşünüldüğü, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Personel Genel Müdürlüğü” başlıklı
316 ncı maddesinde;
“(1) Personel Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır:
a) Bakanlığın personel politikası ve planlaması ile personel sisteminin geliştirilmesi konusunda çalışmalar yapmak ve tekliflerde bulunmak, … ”
6) 17/04/2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen
Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin “Alan değişikliğine bağlı yer değiştirmeler” başlıklı 60 ıncı maddesinde; “(1) Bakanlıkça uygun görülmesi hâlinde; öğrenimine uygun alanı dışında bir başka alana atanan öğretmenler, öğrenimleri birden fazla alana atanmaya kaynak olan öğretmenler ile başka bir alanda yükseköğretimi bitiren öğretmenler, adaylıklarının kaldırılmış olması ve yükseköğrenimlerinin atanacakları alana uygun olması kaydıyla, Bakanlığın kararına göre mezuniyetleri itibarıyla atanabilecekleri alanlara alanlarının değiştirilmesini isteyebilir.
(2) Alan değişikliği isteyen öğretmenlerin alan değişiklikleri, il içinde tercihleri de dikkate alınmak suretiyle alanlarında ihtiyaç duyulan eğitim kurumları olacak şekilde hizmet puanı üstünlüğüne göre yapılır. Hizmet puanlarının eşit olması durumunda öğretmenlikteki hizmet süresi daha fazla olana öncelik verilir.
(3) Alan değişikliği işlemleri Bakanlıkça belirlenecek takvim çerçevesinde yapılır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; idarenin işlemlerinde ve
uygulamalarında herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi gerektiği yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran, özetle, alan değişikliği başvurularında boş norm kadrolarının tamamının tercihe açılması
ve personelin diğer illerde açılan kontenjanlara tercihte bulunma hakkı verilmesi talebi hakkındadır.
9) İdari işlemler tesis edilirken idarenin kullandığı yetki bağlı yetki ve takdir yetkisi şeklindedir. İdari
işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarının tümünün hukuk kuralları tarafından önceden belirlenerek, idareye belli yönde hareket etme hususunda bir tercih hakkı tanınmamışsa veya idareye belli bir tasarrufta bulunması kesin olarak emredilmişse bağlı yetki, idarenin nerede ve nasıl bir
/
tasarrufta bulunacağının hukuk kuralları ile önceden kesin bir şekilde belirlenmediği durumlarda ise idarenin takdir yetkisi söz konusu olmaktadır.
10) Bu bağlamda takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı
alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkanına sahip olması olarak tanımlanabilir.
11) İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunludur.
Ancak, şüphesiz ki, idarenin takdir yetkisine sahip olması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmemektedir. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır.
12) Bilindiği üzere, öğretmenlik mesleğine girişte adayların öğrenimleri birden fazla alana atanmaya
kaynak olmasına rağmen tercih ettiği branşa veya bazı nedenlerle öğrenimine uygun alanı dışında bir başka alana atanabilmekte veyahut öğretmenlik mesleğine girdikten sonra başka bir alanda yükseköğrenim bitirerek başka bir branşta daha mesleğini icra etmeye haiz bir duruma gelmektedirler.
Bu durumda olan öğretmenlerin kendilerinin daha verimli öğrenim verebileceklerini düşündükleri veya öğrenim vermeyi tercih ettikleri branş öğretmenliğine geçmelerine imkan tanımak amacıyla, öğretmenlerin Bakanlıkça yayımlanan ilan çerçevesinde, alan değişikliği yapmalarına imkan tanınmaktadır.
13) Bakanlık eğitim sistemi ile öğrenim ihtiyaçlarını bir bütün olarak ele almak ve personelin mevzuattan
kaynaklanan haklarını gözetmek suretiyle oluşturduğu personel politikası ve planlaması çerçevesinde, alan değişikliği ilanı kapsamında hangi branşların tercih edilebileceğini ve hangi branşların tercihe açılacağı konusu takdir yetkisine sahip bulunmaktadır.
14) Norm kadro, esas itibariyle bir idarenin hangi pozisyonlarda hangi unvanda personele ihtiyacı
bulunduğunu göstermektedir. Ancak, bir pozisyonun boş boş olması idarenin mutlak surette ve en kısa zamanda söz konusu kadroyu istihdam suretiyle doldurması gerektiği anlamına gelmemektedir.
Zira, boş kadroların doldurulması, bütçe olanakları, diğer personelin hakları vb. etkenlere bağlı olarak idarenin personel politikası ve kamu yararı çerçevesinde uygun gördüğü zamanda kullanacağı araçlardan biridir. Bu noktada, idare boş bulunan bir kadroya tama yapma konusunda yargı kararı ile dahi zorlanamamaktadır.
15) Milli Eğitim Bakanlığı gibi personel miktarı fazla olan ve teşkilatı fazla olan bir idarede, personel
politikasının oluşturulması ve birçok dengenin bir arada gözetilmesinin oldukça zor olduğu ortadadır.
Böylesine bir durumda Kurumumuzca idareye alan değişikliği işlemleri esnasında bütün norm kadroların tercihe açılması konusunda tavsiyede bulunulmasına imkan bulunmamaktadır.
16) Kaldı ki, alan değişikliği atamalarında bütün boş normların tercihe açılarak doldurulması,
öğretmenlik mesleğine atanmayı bekleyen adaylardan bazıları açısından bitirdikleri alanda alım yapılmaması ve çok az sayıda alım yapılması gibi sonuçlar doğuracağı gibi, öğretmenlik mesleğini icra etmekle birlikte mazeretleri nedeniyle yer değişikliği talep eden personelin de haklarının kısıtlanmasına yol açabilecektir. Bu açıdan, idarenin bütün boş norm kadroları alan değişikliği ilanı kapsamında tercihe açmayarak bunlardan uygun gördüklerini, uygulamakta olduğu personel politikası çerçevesinde, mazeret tayinleri, ilk atama veya diğer atama ve yer değiştirme işlemlerine ayırması kabul edilebilir bir durumdur.
17) Başvuranın, bütün boş norm kadrolarının tercihe açılması mümkün değilse bile tercihe açılan bütün
alan değişikliği kadrolarına diğer illerde görev yapan öğretmelerin de tercihte bulunma hakkı verilmesi yönündeki talebi açısından bakıldığında ise, öncelikle bu talebin karşılanabilmesi için mevzuat değişikliği yapılması icap etmektedir. Zira, Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer
Değiştirme Yönetmeliğinin 60 ncı maddesinde alan değişikliğinin personelin tercihleri dikkate alınarak il içinde yapılabileceği düzenlenmiştir.
18) Alan değişikliği kapsamında diğer illerde tercihe açılan kadrolara tercih yapma hakkı verilmesi
durumunda, diğer illerdeki söz konusu kadroları tercih ederek yerleşen adaylar nedeniyle, idarenin alan değişikliği atalarının akabinde uygulayacağı mazeret tayini döneminde aile birliği, sağlık vb.
mazeretler nedeniyle yer değişikliği talep edecek personel sayısında artışa neden olabileceği gibi, bu atamalar nedeniyle ortaya çıkacak mali külfete katlanılması ve yaşanacak hukuki uyuşmazlıklara kaynak ayrılmasını gerektirecektir. Bu bağlamda, mezkur yönetmelik hükmüyle alan değişikliğinin sadece il içerisi ile sınırlı tutulması yönünde düzenlemeye gidilmesinin de bahsi geçen ve benzeri sebeplerden kaynaklandığı değerlendirilmektedir.
19) Bu noktada, Kurumumuzca, idarenin personel politikası ve planlamasının bir gereği olarak tanzim
edilen mevzuat hükümleri ile personel politikası ve planlaması kapsamında gerçekleştirdiği uygulamaları göz ardı ederek, idarenin yerine geçerek hangi kadrolara hangi branşta atama yapılması gerektiği veya atama esnasında uygulanacak kuralların nasıl olması gerektiği konusunda idareye tavsiyede bulunması mümkün değildir.
20) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, alan değişikliği başvurularında bütün boş norm
kadroların tercihe açılmaması veya personele diğer illerde açılan kadrolara tercih hakkı verilmemesine yönelik mevzuat hükümleri ile idarenin işlemlerinde ve uygulamalarında herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde iyi yönetim ilkelerine yer verilmiş olup; Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içinde gönderildiğinden “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine uygun hareket ettiği; ancak, başvuranın talebini reddederken bu işlem karşısında hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin göstermemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kastamonu İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre başvurunun REDDİNE, Ret kararının Başvurana ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/