|
ÖZET: Başvuran, FETÖ terör örgütüyle ilişkilendirilerek işten çıkarılmasının ardından OHAL komisyonu tarafından göreve iade edildiğini belirtmiş ve “uygulama denetçisi” belgesi üzerindeki men şerhinin kaldırılmasını talep etmiştir. İdare, başvuranın denetim görevini kamu hizmeti olarak değerlendirmiş ve men kararının kaldırılmayacağını ifade etmiştir. Ancak, OHAL komisyonunun göreve iade kararı, başvuranın ihraç edilme sebebinin ortadan kalktığını göstermektedir.
Hukuki değerlendirmede, başvuranın men kararının dayanağı olan ihraç işleminin geçerliliğini yitirdiği, dolayısıyla men kararının geri alınması gerektiği sonucuna varılmıştır. İdarenin, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun davranması gerektiği vurgulanmış, men kararının devam etmesinin sebep unsuruna aykırılık teşkil edeceği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın men kararının kaldırılması yönünde tavsiye kararı verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/10532-S.23.16834
BAŞVURU NO : 2023/4431
KARAR TARİHİ : 22/08/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI
Yapı Denetim yetkisinden men kararının kaldırılması talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 2016 yılında FETÖ terör örgütüne iltisak ithamı ile İSKİ genel müdürlüğünden iş akdi feshedilerek işten çıkarıldığını, uzun yıllar mağduriyet yaşadığını, 11.02.2021 tarihinde OHAL komisyonunun nolu kararı ile görevine iade edildiğini, ancak çevre şehircilik ve iklim değişikliği bakanlığı “uygulama denetçisi” belgesi üzerindeki “men” şerhini halen kaldırılmadığını bu nedenle inşaat mühendisliği görevini yapamadığını belirterek ilgili şerhin kaldırılmasını talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Çevre, Şehircilik ve
İklim Değişikliği Bakanlığının 12/04/2023 tarih ve – – sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; Başvuranın kamu hizmeti niteliğinde faaliyet yürüttüğü, yapı denetim faaliyetinin denetiminin kamu tarafından değil, meslek odalarınca yürütülmesinin tercih edilmesi durumunda da yapı denetim faaliyetinin özel bir faaliyet olmasına rağmen kamu hizmeti niteliği taşıdığı, kamu hizmeti niteliği taşıdığı için de uygulama keyfiyetinin Genel Müdürlüğün takdirinde olduğu belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
3.2. “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinde; “ İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır. İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 7098 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun “İade hükümleri” başlıklı 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “İlgili kanun hükmünde kararname hükümleri, birinci fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Söz konusu personelden bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren on gün içerisinde göreve başlamayanlar çekilmiş sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir…”, 6. Yapı Denetimi Hakkında Kanunun “Amaç, kapsam ve tanımlar” başlıklı 1 inci maddesinde “Bu
Kanunun amacı; can ve mal güvenliğini teminen, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”
Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde “Bu
Yönetmeliğin amacı, 29/6/2001 tarihli ve 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanuna göre faaliyet gösteren Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonlarının, yapı denetim kuruluşlarının kuruluş ve çalışmaları; yapı denetim kuruluşlarında görev alacak denetçi mimar ve mühendisler ile diğer görevlilerde aranacak nitelikler; ilgili idare, proje müellifi, yapı müteahhidi, şantiye şefi, yapı sahibi ile yapı denetim kuruluşu ortaklarının görev ve sorumlulukları; yapı denetimi hizmet sözleşmesinin düzenlenmesine, feshi ve hizmet bedellerinin ödenmesi; hizmet bedeline esas yapı yaklaşık maliyetinin belirlenmesine esas birim maliyet veya maliyetlere; yapılara sertifika verilmesine, yapı denetim kuruluşlarından alınacak teminatın türü, tutarı, iadesi ile irat kaydedilmesine, idari yaptırımlara ve Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”
Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonları başlıklı 18 inci maddesinde “Merkez Yapı Denetim
Komisyonu, konu ile ilgili Bakanlık personeli arasından biri başkan olmak üzere Bakanlıkça görevlendirilecek toplam yedi üyeden oluşur. Üyeler tespit edilirken ayrıca birer yedek üye de belirlenir.
Komisyon, Bakanlıkça uygun görülen birimin bünyesinde faaliyetlerini yürütür. Bakanlık, gerek görülen konular hakkında çalışmada bulunmak üzere ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile meslek ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerini oy hakları olmaksızın Komisyonda görevlendirebilir.
(2) İl Yapı Denetim Komisyonu, her ilde (Değişik ibare:RG-23/12/2022-32052) Çevre, Şehircilik ve İklim
Değişikliği İl Müdürlüğünün teklifi üzerine, Merkez Yapı Denetim Komisyonunca görevlendirilecek, il müdür yardımcısının başkanlığında, en az şube müdürü seviyesinde bir üye ile mimar veya mühendis unvanlı teknik personelden üç üye olmak üzere toplam beş üyeden teşkil edilir. Üyeler tespit edilirken ayrıca birer yedek üye de belirlenir. İl Yapı Denetim Komisyonunun sekretaryası il müdürlüğünce uygun görülen birim tarafından yürütülür. İl Yapı Denetim Komisyonu, gerek görülen konular hakkında çalışmada bulunmak üzere ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile meslek ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerini oy hakları olmaksızın Komisyon toplantılarına davet edebilir.”
“Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonlarının çalışma usul ve esasları” başlıklı 19 uncu maddesinde (Başlığı ile birlikte değişik:RG-5/2/2013-28550)
“(1) Merkez Yapı Denetim Komisyonu; a) Başkanın yazılı veya sözlü daveti üzerine üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır. Kararlar çoğunlukla alınır. Çekimser oy kullanılamaz. Oyların eşitliği halinde, başkanın bulunduğu taraf çoğunlukta sayılır.
b) (Değişik:RG-23/6/2021-31520) Yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarları donanım ve teknik altyapı açısından inceletmek ve değerlendirmek, yapı denetim kuruluşlarının ve laboratuvarların faaliyetlerinin denetlenmesini sağlamak, denetçi belgeleri ile yapı denetim kuruluşlarına ve laboratuvarlara izin belgesi düzenlemek ve bu belgeleri iptal etmek için karar almak ile görevlidir.
c) İhtilaflı konuların, şikâyetlerin ve yapı denetim kuruluşlarının ve laboratuvarların faaliyetlerinin mahallinde incelenmesini ister.
ç) Yapı denetim kuruluşlarının ve laboratuvarların denetçi mimar ve mühendisleri ile (Mülga ibare:RG(4)
29/12/2018-30640) (…) yardımcı kontrol elemanlarının meslek içi eğitim faaliyetlerine ilişkin karar alabilir. Bu eğitimler için, kamu veya özel sektör kuruluşları ile işbirliği yapılabilir.
(2) Merkez Yapı Denetim Komisyonunun yapı denetim izin belgesi, laboratuvar izin belgesi ve denetçi belgesi verilmesi ile ilgili iş ve işlemlerinin sekretarya hizmetleri, Bakanlıkça uygun görülen birim tarafından yürütülür.
(3) İl Yapı Denetim Komisyonları; a) İl Yapı Denetim Komisyonu başkanın yazılı veya sözlü daveti üzerine üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır. Kararları çoğunlukla alınır. Çekimser oy kullanılamaz. Oyların eşitliği halinde, başkanın bulunduğu taraf çoğunlukta sayılır.
(4)
b) (Değişik:RG-29/12/2018-30640) İl Yapı Denetim Komisyonu, (Değişik ibare:RG-23/6/2021-
31520) yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların donanım ve teknik alt yapı açısından yeterliliğini ve
bunların faaliyetlerini denetlemek ve denetçi ile yardımcı kontrol elemanlarının adres değişikliği işlemlerini gerçekleştirmek ile görevlidir.
c) İl Yapı Denetim Komisyonu, ihtilaflı konuları, şikayetleri ve yapı denetim kuruluşlarının ve laboratuvarların faaliyetlerini mahallinde inceler; bunun için gerektiğinde eleman veya elemanlar görevlendirebilir.
ç) İl Yapı Denetim Komisyonu üç ayda bir çalışma faaliyetleri ile ilgili istatistik bilgilerini Merkez Yapı
Denetim Komisyonuna gönderir.
d) (Değişik:RG-22/8/2015-29453) Yapı denetim kuruluşlarının, (Değişik ibare:RG-29/12/2018-
(4)
30640) denetçilerinin ve yardımcı kontrol elemanlarının Yapı Denetimi Hakkında Kanun ve ilgili
mevzuata aykırı uygulamalarına ilişkin olarak inşaatın bulunduğu ilin çalışma birimlerince hazırlanan raporlar, aynı ilin komisyonunca değerlendirilerek karara bağlanır. (Değişik ibare:RG-23/12/2022-
32052) Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca yeni iş almaktan men cezasının uygulanmasının
gerektiğine karar verilmesi halinde Bakanlığa teklifte bulunulur.
e) Denetçi belgeleri ile yapı denetim kuruluşu ve laboratuvar izin belgelerinin vize işlemlerini gerçekleştirmek ile görevlidir.
(4) Merkez veya İl Yapı Denetim Komisyonu üyeliği yapanlar, bu üyelik sona erdikten sonraki iki yıl içinde, herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun ortağı olamaz.” hükümleri yer almıştır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Tavsiye Kararı verilmesi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, görevden ihraç edildikten sonra OHAL komisyonu kararı ile yeniden göreve alındığını belirterek “uygulama denetçisi” belgesi üzerindeki men şerhinin kaldırılmasını talep etmektedir.
9. İdare tarafından gönderilen cevabi yazıda; başvuranın icra ettiği denetim görevinin kamu hizmeti olarak kabul edilmesi gerektiği, 675 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızın, rütbe ve/veya memuriyetlerinin alınacağı ve bu kişilerin teşkilata yeniden kabul edilemeyeceği, kamu hizmetinde de istihdam edilemeyeceği hükmü gereği ve ilgilinin denetim faaliyetinin kamu hizmeti niteliğinde olması nedeni ile Genel Müdürlüğün keyfiyetinde olduğu belirtilerek men kararının kaldırılmayacağı belirtilmiştir.
10. İlgili mevzuat hükümlerini birlikte değerlendirdiğimizde yapı denetiminin can ve mal güvenliğini sağlamak ve mevzuata uygun yapı yapılması amacıyla şartları sağlayan kişilere denetleme yetkisi verilen meslek ifası olduğu anlaşılmaktadır. Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonlarının Bakanlık bünyesinden kurulduğu ve ilgili denetleme yetkisine sahip kuruluşlarla ilgili denetleme yetkisinin olduğu ayrıca idari cezalar da verme yetkisine sahip olduğu görülmektedir.
11. Söz konusu hizmetin kamu yararı amacı güttüğü, idare tarafından da sıkı denetime sahip olması dolayısıyla söz konusu hizmetin kamu hizmeti olduğu kesin olmakla birlikte başvuranın da meslekten ihraç edilmesinin akabinde OHAL inceleme komisyonu tarafından göreve iadesine karar verildiği ancak buna rağmen yapı denetleme yetkisinin tarafına iade edilmediği anlaşılmıştır.
12. 7098 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun “İade hükümleri” başlıklı 2 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “İlgili kanun hükmünde kararname hükümleri, birinci fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Söz konusu personelden bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren on gün içerisinde göreve başlamayanlar çekilmiş sayılır.” Hükmü gereği başvuran hakkında göreve iade kararı verilmesinin akabinde zaten başvuranın hiç görevden ihraç edilmemiş gibi işlem tesis edileceği anlaşılmaktadır. Bu nedenle idare tarafından başvuranın ihraç edilmiş olması nedeni ile uygulama denetçisi belgesi üzerindeki men kararının akabinde OHAL komisyonu tarafından göreve iade kararı verilmesi neticesinde ilgili kararın verilme sebebinin ortadan kalktığı açıktır. Bu nedenle men kararının da idare tarafından geri alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
13. İdari işlemler tesis edilirken yetki, şekil, sebep, konu, maksat unsurları açısından uygun olması gerekmektedir. İşlemin sebep unsuru, idarenin ilgili işlemi tesis etmeye iten sebeplerin mevzuata uygun olması gerektiğini ifade etmektedir. Başvuranın ihraç edilmesi nedeni ile 675 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 1 inci maddesinin ikinci fıkrası dayanak gösterilerek men kararı verildiği anlaşılmakla birlikte, OHAL komisyon kararı ile göreve iade kararı verildiği için ilgili işleme dayanak teşkil edilen görevden ihraç edilme sebebinin ortadan kalktığı, bu nedenle ilgili işlemin geri alınmaması durumunda sebep unsuruna aykırılık teşkil edeceği değerlendirilmiştir.
14. İdarenin takdir yetkisini kullanırken de kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun davranması gerekmektedir. İdare tarafından gönderilen cevabi yazıda verilen hizmetin kamu hizmeti olması nedeni ile keyfiyetin Genel Müdürlüğün takdirinde olduğunu belirtildiği görülmekle birlikte kamu yararına ve hizmet gereklerine ilişkin hiçbir değerlendirmeye yer verilmemiştir.
15. Netice olarak; başvuranın meslekten ihraç edilmesi nedenine dayanarak uygulama denetçiliğinden men kararının, OHAL Komisyonunun göreve iade kararıyla ilgili işleme dayanak teşkil eden sebebin ortadan kalktığı anlaşılmış olup, sebep unsuruna uygun işlem tesis edilmesi açısından men kararının geri alınması gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, söz konusu ilkelere aykırılık teşkil eden bir işlemine rastlanmamıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın OHAL komisyonunun göreve iade kararı vermiş olması nedeni ile ihraç edilme sebebine dayalı olarak verilen uygulama denetçiliğinden men kararının geri alınması yönünde ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK ve
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği
Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi