|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın 692 sayılı KHK ile ihraç edilmesinin ardından 7075 sayılı OHAL İnceleme Komisyonu kararıyla göreve iade edilmesi sonrası, 2017-2020 yıllarına ait yıllık izin talebinin incelendiği belirtilmektedir. İdare, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 102 ve 103. maddeleri gereğince, yıllık izinlerin cari yıl ile bir önceki yıl hariç, önceki yıllara ait kullanılmayan izin haklarının düşeceğini ifade etmiştir. Başvuranın, göreve başladığı yıl ve bir önceki yıl hariç diğer yıllara ait izinlerini talep edemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Bu çerçevede, başvuranın yıllık izin talebinin reddedilmesi, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuş, başvurunun reddine karar verilmiştir. İlgili mevzuat ve içtihatlar doğrultusunda, başvuranın ihraç döneminde geçen sürelerin hukuken varlık kazanmadığı ve dolayısıyla izin haklarının düşeceği değerlendirilmiştir. Bu durum, kamu görevlilerinin izin haklarının kullanımına ilişkin düzenlemelerin uygulanabilirliğini ortaya koymaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/14677-S.22.22483
BAŞVURU NO : 2022/7981
KARAR TARİHİ : 14/11/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Olağanüstü Hal İnceleme Komisyonu tarafından göreve iade edilen personelin ihraç döneminde geçen yıllara ilişkin yıllık izin talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvurusunda özetle; Millî Savunma Bakanlığına bağlı Kara Kuvvetleri
Komutanlığı bünyesinde Asb.Kd.Bçvş. olarak çalışmakta iken 692 sayılı KHK ile ihraç edildiğini, Kara
Kuvvetleri Komutanlığının 18/01/2022 tarihli yazısı ile araştırmacı kadrosuna atandığını belirtmektedir.
Başvuran, 7075 Sayılı OHAL İnceleme Komisyonu Kurulması hakkındaki Kanun Hükmünde
Kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair Kanunun 10/A maddesinin 4. bendi gereği 2017-20182019-2020 yıllarına ait kullanamadığı yıllık izinlerinin kullandırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Milli Savunma Bakanlığından 13/06/2022 tarih
ve sayılı yazı ile Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından 21/06/2022 tarih ve sayılı yazılarımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, yazımıza cevaben Kara Kuvvetleri Komutanlığının 16/06/2022 tarih ve sayılı yazısı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının 08/07/2022 tarih ve sayılı yazısı eklerinde özetle;
2.1) Başvuranın 17.01.2022 tarihinde 11’inci Ana İkm. Mrk.K.lığında “Genel İdari Hizmetler” sınıfında
“memur” olarak unvanıyla atamasının yapıldığı,
2.2) Başvuranın 692 sayılı KHK kapsamında 17.07.2017 tarihinde ihraç edildiği ve OHAL Komisyon kararı
sonrası 17.01.2022 tarihinde 11’inci Ana İkm. Mrk.K.lığına atandığı ve 27.01.2022 tarihinde katılış işlemlerini tamamlayarak göreve başladığı,
2.3) Başvuranın anılan iade kararı sonrası 657 sayılı Kanun kapsamında memur unvanıyla çalışmaya
başladığı, memurların izin haklarının 657 sayılı Kanunun 102 ve devamı maddelerinde ayrıntılı olarak düzenlendiği,
2.4) “Yıllık izin” başlıklı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 102. maddesi; “Devlet memurlarının
yıllık izin süresi, hizmeti 1 yıldan on yıla kadar (On yıl dahil) olanlar için yirmi gün, hizmeti on yıldan fazla olanlar için 30 gündür. Zorunlu hallerde bu sürelere gidiş ve dönüş için en çok ikişer gün eklenebilir.” hükmünü,
2.5) “Yıllık İzinlerin Kullanılışı” başlıklı 103’üncü maddesi birinci fıkrası; “Yıllık izinler, amirin uygun
bulacağı zamanlarda, toptan veya ihtiyaca göre kısım kısım kullanılabilir. Birbirini izliyen iki yılın izni bir arada verilebilir. Cari yıl ile bir önceki yıl hariç, önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer.” hükmünü amir olduğu,
2.6) Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliğinde (Seri No.154) ise, “…yıllık izin sürelerinin hesabında,
hangi statüde olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında geçen hizmet süreleri ile kamu kurum ve kuruluşlarında geçmese dahi Devlet memurlarının kazanılmış hak aylıklarında değerlendirilen hizmet sürelerinin dikkate alınması…” gerektiğinin ifade edildiği,
2.7) Bununla birlikte, yargı organlarınca verilen kararların uygulanması zorunlu olup, ilgililer hakkında
tesis edilen göreve son verme, görevden çekilmiş sayılma ya da benzeri işlemlerin yargı organlarınca iptali üzerine, idari işlemlerin esasen hiç vaki olmamış, dolayısıyla hukuken varlık kazanmamış saydıkları, bu hususun da iptal edilen işlemin yürürlüğe konulduğu tarihten itibaren geçerli olduğunun bilindiği,
2.8) Bu itibarla; subay/astsubay statüsünde ve görevden uzakta geçirdikleri sürenin kazanılmış hak
aylığında değerlendirilmesi ve yıllık izin sürelerinin hesabında Devlet memurlarının kazanılmış hak aylıklarında değerlendirilen hizmet sürelerinin dikkate alınması karşısında, 7075 Sayılı OHAL İnceleme
Komisyonu Kurulması hakkındaki Kanun Hükmünde Kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair
Kanun kapsamında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 102 ve 103. maddeleri ile Devlet Memurları
Kanunu Genel Tebliği (Seri No.154) hükümleri çerçevesinde cari yıl ile birlikte bir önceki yıla ait izin hakkının kullandırılması gerekmekte olup daha önceki yıllara ait izin haklarının kullandırılmasına imkan bulundurulmadığı,
2.9) Başvuru yapan personelin kayıtlarının incelenmesinden ilgilinin ihraçta olduğu tarihlerde SGK’ya tabi
olarak herhangi bir sigortalılık statüsünde çalışmasının bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 1982 Anayasasının;
3.1) “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde; “Kimse, yaşına, cinsiyetine ve
gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar çalışma
şartları bakımından özel olarak korunurlar. Dinlenmek, çalışanların hakkıdır. Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.” hükmünü haizdir.
3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde:
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun;
5.1) “Yıllık izin” başlıklı 102’nci maddesinde; “Devlet memurlarının yıllık izin süresi, hizmeti 1 yıldan
on yıla kadar (On yıl dahil) olanlar için yirmi gün, hizmeti on yıldan fazla olanlar için 30 gündür. Zorunlu hallerde bu sürelere gidiş ve dönüş için en çok ikişer gün eklenebilir.”
5.2) “Yıllık izinlerin kullanılışı” başlıklı 103 üncü maddesinde; “Yıllık izinler, amirin uygun bulacağı
zamanlarda, toptan veya ihtiyaca göre kısım kısım kullanılabilir. Birbirini izleyen iki yılın izni bir arada verilebilir. Cari yıl ile bir önceki yıl hariç, önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer. Öğretmenler yaz tatili ile dinlenme tatillerinde izinli sayılırlar. Bunlara, hastalık ve diğer mazeret izinleri dışında, ayrıca yıllık izin verilmez. Hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni verilir.”
6) 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun “Kararların uygulanması” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “…İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.”
7) 06.06.2002 tarihli ve 24777 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Devlet Memurları Kanunu Genel
Tebliğinde (Seri No.154); ““…yıllık izin sürelerinin hesabında, hangi statüde olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında geçen hizmet süreleri ile kamu kurum ve kuruluşlarında geçmese dahi Devlet memurlarının kazanılmış hak aylıklarında değerlendirilen hizmet sürelerinin dikkate alınması…” şeklindedir
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları,
ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret
Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde
Asb.Kd.Bçvş. olarak çalışmakta iken 692 sayılı KHK ile ihraç edildiğini, 7075 sayılı kanun kapsamında
Kara Kuvvetleri Komutanlığının 18/01/2022 tarihli yazısı ile göreve iade edilerek araştırmacı kadrosuna atandığını ifade ederek 2017-2018-2019-2020 yıllarına ait kullanamadığı yıllık izinlerinin kullandırılmasını talep etmektedir.
10) İdarenin (2) numaralı paragrafta ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu’nun 102 ve 103. maddeleri ile Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliği (Seri No.154) hükümleri çerçevesinde cari yıl ile birlikte bir önceki yıla ait izin hakkının bulunduğu, daha önceki yıllara ait izin haklarının bulunmadığı belirtilmektedir.
11) Mevzuat yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Anayasanın; “Çalışma şartları ve dinlenme
hakkı” başlıklı 50’nci maddesine göre dinlenmek, çalışanların hakkı olup, ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenleneceği hükmünü haiz olduğu, 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununun; “Yıllık izin” başlıklı 102’nci maddesine göre Devlet memurlarının yıllık izin süresi, hizmeti 1 yıldan on yıla kadar olanlar için yirmi gün, hizmeti on yıldan fazla olanlar için 30 gün olduğu, “Yıllık izinlerin kullanılışı” başlıklı 103 üncü maddesine göre ise; birbirini izliyen iki yılın izni bir arada verilebileceği, cari yıl ile bir önceki yıl hariç, önceki yıllara ait kullanılmayan izin haklarının düşeceği hükmünü amir olduğu, 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun “Kararların uygulanması” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci fıkrasına göre ise, ilgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılacağı, bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödeneceği şeklinde olduğu tespit edilmiştir.
12) Kamu görevinden ihraç edilen başvuranın göreve iade edilmesinin OHAL İşlemleri İnceleme
Komisyonu kararıyla gerçekleşmesi, bahse konu kararın uygulanmasına ilişkin 7075 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasını başvurunun incelenmesinde önemli hale getirmektedir. Söz konusu hükme göre, kamu görevinden çıkarılıp başvurusu Komisyonca kabul edilenlere ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu kararla tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılmakta ve bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenmektedir. 7075 sayılı
Kanunun anılan düzenlemesinin başvuruyu ilgilendiren en önemli yönü, yukarıda izah edildiği gibi
Komisyon kararının geçmişe yönelik suretteki etkisidir. Zira Komisyon kararıyla birlikte, başvuranın görevden ihracı sonucunu doğuran KHK hükümleri tesis edildiği andan itibaren etkisini kaybederek başvuranın görevden ayrı kaldığı sürede aslında vazifesini sürdürdüğü kabulü gündeme gelmektedir.
13) Başvuruya konu edilen 2017-2018-2019-2020 yıllarına ait yıllık izinlerin kullandırılması hususunda,
Komisyon kararının hukuki niteliğiyle birlikte ele almak gerekmektedir. Yukarıda izah edildiği üzere başvuran hakkında tesis edilen görevden ihraç kararının ilk andan itibaren tüm hüküm ve sonuçlarıyla ortadan kalkması, başvuranın görevinden uzak kaldığı süre boyunca görevinin başındaymış gibi değerlendirilmesini beraberinde getirmektedir. Bu yönüyle başvuranın bir kamu görevlisi olarak izin
kullanabilmesi mümkün görülmektedir. Ancak 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yıllık izinlerin kullanılışı” başlıklı 103 üncü maddesinin birinci fıkrasındaki “cari yıl ile bir önceki yıl hariç, önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer” düzenlemesi kapsamında, başvuranın göreve başladığı yıl ve önceki yıl hariç diğer yıllara ilişkin yıllık izinlerini talep edemeyeceği anlaşılmaktadır. Bu gerekçeyle, 2022 yılında göreve yeniden başlayan başvuranın, bir yıl önceki 2021 yılına ait iznini kullanması gerektiği değerlendirilmiştir.
14) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın, 2017-2018-2019-2020 yıllarına ait kullanamadığı yıllık izinlerinin verilmesi talebinin söz konusu yılların başvuranın göreve başladığı yıl ve önceki yıl olmaması nedeniyle reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞINA ve KARA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi