|
ÖZET: Başvuran, İstanbul Toki Osmangazi İlkokulu’nda eğitim gören bir çocuk olup, okulun yeşil alanının kullanımına açılmasını ve oyun haklarının güvence altına alınmasını talep etmiştir. Çocuk, okuldaki çimenli ve ağaçlı alanın tellerle çevrili olduğunu, bu nedenle teneffüslerde yalnızca beton alanda oyun oynayabildiklerini belirtmiştir. Başvuru, 7 Mayıs 2024 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumu’na yapılmıştır.
İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü, konuya ilişkin inceleme ve rapor hazırlamış, başvurunun hukuka uygunluğunu değerlendirmiştir. İnceleme sonucunda, okul bahçesinin yeterli büyüklükte olduğu, çocukların yeşil alana erişim sağladığı ve eğitim haklarının güvence altına alındığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, çocukların oyun hakkı ve katılım hakkı açısından yapılan değerlendirmelerde, başvurunun reddine yönelik öneri hazırlanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Karar, başvurucuya ve Milli Eğitim Bakanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/11552-S.24.17566
BAŞVURU NO : 2024/5908
KARAR TARİHİ : 22.10.2024
RET KARARI
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran çocuğun eğitim-öğrenim gördüğü okula ait yeşil alanın kullanıma açılarak oyun ve gelişim haklarının güvence altına alınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza çocuk internet sayfası (www.kdkcocuk.gov.tr) üzerinden İstanbul ili Toki Osmangazi
İlkokulu’nda eğitim-öğrenim gören bir çocuk tarafından yapılan başvuruda, başvuran çocuk, okullarının geniş bir bahçesi olduğunu, ancak çimenli ve ağaçlı olan çardak kısmının tellerle çevrili olduğunu, bu sebeple teneffüslerde beton alanda oyun oynayabildiklerini ve yeşil alana giremediklerini belirtmekte ve tellerin kaldırılarak oyun oynama haklarının güvence altına alınması talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kamu Denetçiliği Kurumunun 05707/2024 tarih ve sayılı yazısına istinaden İstanbul İl Milli
Eğitim Müdürlüğü tarafından 26/09/2024 tarih ve – – sayılı yazı ile konu hakkında yürütülen inceleme-soruşturma raporu ve ekleri Kurumumuza iletilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3.18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 3.1.“Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik vesosyal
engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”,
3.3. “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41’inci maddesinde; “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.”,
3.4. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’inci Maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz.”,
3.5.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”
3.6. “Milletlerarası antlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90’ıncı maddesinde “Tü rkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye
Büyük Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.[…]Tü rk kanunlarına değişiklik
̈ getiren her tü rlü andlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır. […]Usulü ne göre yü rü rlü ğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile
̈ ̈ ̈
Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yururluğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hü kü mleri esas alınır.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5.Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin:
5.1. 4’üncü maddesinde düzenlenen, “Taraf Devletlerin, bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alacağı,”
5.2. 6’ncı maddesinde düzenlenen, “Taraf Devletlerin, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı göstereceği,” 5.3. 12’nci maddesinde düzenlenen, “Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini serbestçe ifade etme hakkını bu görüşlere çocuğun yaşı ve olgunluk derecesine uygun olarak, gereken özen gösterilmek suretiyle tanırlar”
5.4. 28’nci maddesinde düzenlenen, “Çocuğun eğitim hakkının fırsat eşitliği temelinde sağlanması taahhütleri ile ilgili olduğu; dolayısıyla, eğitim hizmetlerinin sunumunda çocukların her türlü ayrımcılığa karşı korunması için alınması gereken bütün önlemlerde çocuğun/çocukların üstün yararının gözetileceği” 5.5. 31’inci maddesinde düzenlenen, “Taraf Devletler çocuğun dinlenme, boş zaman değerlendirme, oynama ve yaşına uygun eğlence (etkinliklerinde) bulunma ve kültürel ve sanatsal yaşama serbestçe katılma hakkını tanırlar. Taraf Devletler, çocuğun kültürel ve sanatsal yaşama tam olarak katılma hakkını saygı duyarak tanırlar ve özendirirler ve çocuklar için, boş zamanı değerlendirmeye, dinlenmeye, sanata ve kültüre ilişkin (etkinlikler) konusunda uygun ve eşit fırsatların sağlanmasını teşvik ederler.” 6. 1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nun “Yürütme, gözetim ve denetim” başlıklı 56’ ıncı maddesinde; “Eğitim ve öğretim hizmetinin, bu kanun hükümlerine göre Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Milli Eğitim Bakanlığı sorumludur.”, Hükümlerne yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvurucunun iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; başvuruya konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Kurumumuza İstanbul ili Toki Osmangazi İlkokulu’nda eğitim-öğrenim gören bir çocuk tarafından yapılan başvuruda, başvuran çocuk, okullarının geniş bir bahçesi olduğunu, ancak çimenli ve ağaçlı olan çardak kısmının tellerle çevrili olduğunu, bu sebeple teneffüslerde beton alanda oyun oynayabildiklerini ve yeşil alana giremediklerini belirtmekte ve tellerin kaldırılarak oyun oynama haklarının güvence altına alınması talebinde bulunmaktadır.
9. Öncelikle belirtilmesi gerekir ki, Çocuk Hakları Sözleşmesinde (Sözleşme) düzenlenen çocukların eğitim hakları ile nitelikli eğitim haklarının sağlanması açısından elzem olan oyun hakkı, katılım hakkı ve sağlıklı bir okul ortamında gelişim haklarının güvence altına alınmasını konu edinen başvuruda, çocukların üstün yararını gözeten perspektifle, Sözleşme’de güvence altına alınan haklar açısından inceleme yapılması amaçlanmaktadır.
10. Dolayısıyla, çocuk odaklı ve çocuğun üstün yararını gözeten bir inceleme ve araştırma hiç şüphesiz her vaka özelinde ayrı değerlendirmeye tabi tutularak bir çocuğun haklarını gözetecek şekilde yapılabileceği
gibi bir grup çocuğun veya genel olarak okulda eğitim-öğrenim gören bütün çocukların haklarını gözetecek şekilde değerlendirmeye de tabi tutulabilecektir.
11. Bu doğrultuda, öncelikle vurgulanması gerekir ki çocukların kendilerini ilgilendiren karar alma süreçlerine etkin katılımı Sözleşme’nin temel ilkeleri arasında yer almaktadır; Çocuk Hakları
Sözleşmesinin 12’nci maddesinde düzenlenen ‘çocuk katılımı’, Sözleşme’de yer verilen tüm diğer hakların yaşamda karşılık bulması için, çocukların kendi fikirleri olan ve bu fikirleri özgürce ifade edebilen, kendilerini ilgilendiren karar alım süreçlerinde söz hakkına sahip bireyler olarak kabul edilmeleri gerektiğini belirtmektedir. Bu amaç doğrultusunda; Kurumumuza çocuklar tarafından yapılan her başvuru da öncelikle, çocuğun katılım hakkını gerçekleştirdiği bir süreç olarak görülmekte ve diğer hakların yaşama geçmesinin önemli bir aracı olarak değerlendirilmektedir.
12.Bilindiği üzere; Çocuk Hakları Sözleşmesi, ülkemizde 1995 senesinde 22184 sayılı Resmî Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Sözleşme, tüm çocukların kendilerini ilgilendiren karar alma süreçlerine etkin katılımını güvence altına almakta ve ‘çocuk katılımı’ aynı zamanda Sözleşme’nin temel ilkeleri arasında yer almaktadır. Şöyle ki; Sözleşmede yer verilen tüm diğer hakların yaşamda karşılık bulması için, çocukların kendi fikirleri olan ve bu fikirleri özgürce ifade edebilen, kendilerini ilgilendiren karar alım süreçlerinde söz hakkına sahip bireyler olarak kabul edilmeleri gerekmektedir.
13.Tüm bu gelişmelerle birlikte; son yıllarda ülkemizde de çocuk katılımı konusu kapsamlı bir şekilde ele alınmaya başlanmış, Çocuk Hakları Strateji Belgesi ve Eylem Planında (2023-2028) yer almış; yayımlanan çeşitli plan ve programlar, yapı/projeler ile (Demokrasi Kuşağı: Demokratik Vatandaşlık ve İnsan Hakları
Eğitimi, İlköğretim Kurumları Standartları vb.) çocukların okullarda kendilerini ilgilendiren kararlara katılımlarını desteklemeye yönelik güncel politika ve uygulamalar Milli Eğitim Bakanlığı tarafından oluşturulmuş ve oluşturulmaya devam edilmektedir.
14. Diğer taraftan; Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesinin (Komite) Taraf Devletler hakkında yayımladığı değerlendirmelerde, çocuğun katılım hakkı ile eğitim hakkı arasındaki güçlü bağa vurgu yapıldığı görülmektedir. Öncelikle, Komiteye göre katılım hakkı ve eğitim hakkı, eğitime ilişkin tüm süreçlerde öğrencilerin ve ailelerinin katılımın sağlanmasını gerekli kılmaktadır. Komitenin değerlendirmesine göre; devletler okul yapı ve standartları da dahil olmak üzere eğitim politikasının her yönü ile ilgili olarak yerel ve ulusal düzeyde çocuklara danışmayı taahhüt etmişlerdir.
15. Bu bağlamda, Ülkemizin Ulusal Çocuk Hakları Stratejisi Belgesi ve Eylem Planında eğitim alanında çocuğun katılım hakkının dayandığı temel değerler arasında; çocuğa saygı ve çocuk hakları kültürünü geliştirmek, çocuk haklarına ilişkin karar süreçlerine bütün çocukların katılımını sağlamak, çocuğun doğduğu, büyüdüğü ve yetiştiği ortamı korumak ve fiziksel çevreyi iyileştirmek ve çocuk hakları kültürü çerçevesinde eğitim politika ve programları geliştirmek stratejik amaçlarına yer verildiği görülmektedir.
16. Bununla birlikte; bilindiği üzere, eğitim alanında yayımlanan akademik çalışmalar ve uygulamalar göstermektedir ki; eğitimde kalite sadece okulun iç mekân alanlarının yüzölçümü ve donanımı ile ölçülmemekte; iç mekân özellikleri ile birlikte okul bahçelerine önem verilmesi ve okul bahçelerinin eğitim ortamı olarak kullanılması; böylece çocukların fiziksel sosyal duygusal ve bilişsel gelişimlerini destekleyici önemli bir araç olarak kullanılması ile arttırılabilmektedir. Bu becerilerin geliştirilebilmesine olanak sağlayan; eğitim, oyun, spor, sosyal-kültürel faaliyetler ile tören ve kutlamalara yönelik çeşitli faaliyetlerin gerçekleştirilebileceği en uygun ve etkili yerlerin de okul bahçeleri olduğu bilinmektedir.
17.Nitekim, Sözleşme’nin 28, 29 ve 31’inci maddeleri bir arada değerlendirildiğinde; çocukların kendilerini geliştirebilmeleri için Taraf Devletler oyun bahçeleri, çocuk kulüpleri, spor ve kültür merkezleri açmayı taahhüt etmekte ve çocukların okula gitmeleri ve oyun oynama haklarını güvence altına almaktadırlar. Bu itibarla; Sözleşme’de değinilen eğitim hakkı ile oyun hakkı arasında güçlü bir bağ bulunduğu görülmektedir.
18. Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, başvuruya konusu hakkında 28/03/2024 tarih ve sayılı İstanbul İli Başakşehir Kaymakamlığı Oluru uyarınca Başakşehir İlçe Milli Eğitim
Müdürlüğünün 29/03/2024 tarih ve sayılı Görevlendirme Yazısı üzerine yürütülen 21.05.2024 tarih ve sayılı İnceleme Raporu incelendiğinde, 18.1. Başvuran çocuğun eğitim-öğrenim gördüğü okula ait yeşil alanın kullanıma açılarak oyun ve gelişim haklarının güvence altına alınması talebi doğrultusunda, okuldaki yeşil alanın çitlerle çevrili olduğı, teneffüslerde öğrencilerin beton alanda oyun oynayabildikler ve yeşil alana girmenin yasak olduğu iddiaları hakkında okuldaki çocukların görüşleri alınarak talep doğrultusunda ihtiyaç tespitinin yapılması hususlarının incelemenin konusunu oluşturduğu, 18.2. TOKİ Osmangazi İlkokulunun parsel alanının 15723,45 metra kare olduğu, okul bahçesinde 972 metre kare alan üzerine kurulu bir adet kapalı spor alanı bulunduğu, spor alanının yanında bulunan ve daha önce otopark olarak kullanılan 520 metre kare alanın okul bahçesine dahil edildiğ, okul bahçesinin mevcut durumda 12.468 metre kare olduğu, okulda başvuru konusu ile ilgili olarak 5 anasınıfı, 36 ilkokul, 1 uyum sınıfı, 2 özel eğitim sınıfı, 2 yabancı dil dersliği ile 1 kütüphane, 1 spor salonu, 3 rehverlik servisi odası, 2 destek eğitimi odası, 1 FETEMM Atolyesi, 1 zeka oyunları atolyesi, 1 tabiat ve hayvan bakımı atolyesinin yer aldığı; bununla birlikte, anaokulunda toplam 163, ilkokulda 828 olmak üzere toplam 991 öğrenci bulunduğu, okulun ön kısmında öğrencilerin sürekli kullandığı 2380 metre kare alanın bulunduğu, söz konusu alanın 270 metrekaresinin yeşil alan olduğu ve çitlerle çevrili olduğu, kapısının sürekli açık bırakıldığı, çocukların bahçeye istedikleri zaman geçiş yapabildikleri ve yeşil alan ile temas kurabildikleri, okulda 2023 yılında “Her Sınıf İçin Bir Meyve Ağacı” projesinin uygulandığı, bu kapsamda okulun arka ksımına iklim şartları ve toprak özellikleri dikkate alınarak 50 adet meyve ağacının dikildiği, meyve ağaçlarının bakımının serbest etkinlik zamanlarında öğrenciler tarafından öğretmen rehberliğinde yapıldığı okulun tamamının öğrencilerin kullanımına açık olduğu bilgisine ulaşıldığı, 18.3. İnceleme sürecinde random usulü şube ve öğrenciler seçilerek rehber öğretmen eşliğinde 14 öğrenci ile görüşülerek öğrencilere sorular yöneltildiği ve konu hakkındaki görüşlerinin alındığı, okulun kuşbakışı görüntüsünden ve okul ziyaretinde alınan fotoğraflar ile birlikte değerlendirildiğinde okul bahçesinin yeterince büyük olduğu; çocuklardan alınan görüşler, okul idaresinden alınan veriler ve okul ziyaretinden edinilenilen gözlemler birlikte değerlendirildiğinde, TOKİ Osmangazi İlkokulunda öğrencilerin oyun alanının yeterince büyük olduğu, öğrencilerin okul bahçesindeki yeşil alana girebildikleri, okul arkasındaki bölgeye ise “Her Sınıf İçin Bir Meyve Ağacı” projesi kapsamında öğretmenleri eşliğinde girebildikleri, sonuç ve kanaatine varılmış, dosya içeriğinde mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde idare tarafından yapılan işlemde okuldaki çocukların eğitim hakları ile nitelikli eğitim haklarının sağlanması açısından elzem olan oyun hakkı, katılım hakkı ve sağlıklı bir okul ortamında gelişim haklarının güvence altına alınmasını zorlaştıracak herhangi bir uygulama tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, dolayısıyla, İdarenin, makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın Başvurucuya ve Milli Eğitim Bakanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi